Tình Hình Mắc Bệnh Viêm Tử Cung Ở Đàn Lợn NáI Tại Công Ty CP Thiên Thuận Tường

Bài viết này tập trung vào nghiên cứu tình hình viêm tử cung ở lợn nái tại Quảng Ninh, một vấn đề quan trọng ảnh hưởng… 67 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Dương Văn Quý
• Người hướng dẫn: PGS. Từ Trung Kiên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình Hình Mắc Bệnh Viêm Tử Cung Ở Đàn Lợn NáI Tại Công Ty CP Thiên Thuận Tường - TP Cẩm Phả, Tỉnh Quảng Ninh Và Thử Nghiệm Một Số Phác Đồ Điều Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài
• 2.2. Cấu tạo giải phẫu và sinh lý cơ quan sinh dục cái
• 2.2.1. Buồng trứng (Ovarium)
• 2.2.2. Ống dẫn trứng (Oviductus)
• 2.2.3. Tử cung (Uterus)
• 2.2.4. Âm đạo (Vagina)
• 2.2.5. Tiền đình (Vestibulum vaginae sinusinogenitalis)
• 2.2.6. Âm vật (Clitoris)
• 2.2.7. Âm hộ (Vulva)
• 2.3. Đặc điểm sinh lý, sinh dục của lợn nái
• 2.3.1. Sự thành thục về tính
• 2.3.2. Chu kỳ tính và thời điểm phối giống thích hợp
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.3. Phương pháp theo dõi (hoặc thu thập thông tin)
• 3.4.4. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu
• 3.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Kết quả công tác phòng và điều trị bệnh cho gia súc, gia cầm
• 4.2. Kết quả công tác phòng bệnh cho gia súc, gia cầm
• 4.3. Kết quả công tác điều trị bệnh cho gia súc, gia cầm
• 4.4. Cơ cấu đàn lợn sinh sản của trại lợn
• 4.5. Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung của đàn lợn nái qua 3 năm (2013-2015)
• 4.6. Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung ở các loại lợn nái
• 4.7. Tỷ lệ lợn nái mắc bệnh viêm tử cung theo tháng
• 4.8. Tỷ lệ lợn nái mắc bệnh viêm tử cung ở các giai đoạn sinh sản
• 4.9. Tỷ lệ lợn nái mắc bệnh viêm tử cung theo lứa đẻ
• 4.10. Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung theo các phác đồ điều trị
• 4.11. Xác định một số chỉ tiêu sinh lý của đàn lợn nái sinh sản sau điều trị
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Viêm Tử Cung Lợn Nái Tại Quảng Ninh

Bài viết này tập trung vào nghiên cứu tình hình viêm tử cung ở lợn nái tại Quảng Ninh, một vấn đề quan trọng ảnh hưởng đến năng suất chăn nuôi. Viêm tử cung lợn nái gây ra nhiều hệ lụy, từ giảm khả năng sinh sản đến ảnh hưởng đến sức khỏe của lợn con. Nghiên cứu này sẽ đánh giá tỷ lệ mắc bệnh, các yếu tố nguy cơ và thử nghiệm một số phác đồ điều trị hiệu quả. Mục tiêu là cung cấp thông tin khoa học và thực tiễn giúp người chăn nuôi giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra. Việc kiểm soát bệnh viêm tử cung ở lợn là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả chăn nuôi và đảm bảo an toàn thực phẩm. Nghiên cứu này được thực hiện tại Công ty CP Thiên Thuận Tường - TP Cẩm Phả, Tỉnh Quảng Ninh.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Bệnh Viêm Tử Cung Lợn

Nghiên cứu về bệnh viêm tử cung ở lợn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe sinh sản lợn nái và nâng cao năng suất chăn nuôi. Bệnh này không chỉ gây thiệt hại kinh tế trực tiếp do giảm số lượng lợn con mà còn ảnh hưởng đến chất lượng lợn giống. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị hiệu quả là cần thiết để giảm thiểu tác động tiêu cực của bệnh. Theo nghiên cứu, viêm nhiễm đường sinh dục lợn nái là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây vô sinh và giảm năng suất sinh sản.

1.2. Mục Tiêu Và Phạm Vi Nghiên Cứu Tại Quảng Ninh

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá tình hình dịch bệnh lợn liên quan đến viêm tử cung tại Quảng Ninh. Mục tiêu chính là xác định tỷ lệ mắc bệnh, các yếu tố nguy cơ và thử nghiệm các phác đồ điều trị khác nhau. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các trang trại chăn nuôi lợn nái trên địa bàn tỉnh, với sự tham gia của các chuyên gia thú y và người chăn nuôi. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh hiệu quả.

II. Nguyên Nhân Triệu Chứng Viêm Tử Cung Ở Lợn Nái

Để phòng và điều trị viêm tử cung lợn, việc xác định rõ nguyên nhân viêm tử cung lợn và triệu chứng viêm tử cung lợn là vô cùng quan trọng. Bệnh có thể do nhiều yếu tố gây ra, bao gồm nhiễm trùng vi khuẩn, vệ sinh kém, và tổn thương trong quá trình sinh sản. Các triệu chứng thường gặp bao gồm dịch âm đạo bất thường, sốt, và giảm năng suất sinh sản. Việc chẩn đoán sớm và chính xác là yếu tố then chốt để điều trị bệnh hiệu quả và ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích các yếu tố nguy cơ và triệu chứng lâm sàng của bệnh.

2.1. Các Loại Vi Khuẩn Gây Viêm Tử Cung Lợn Nái Phổ Biến

Nhiễm trùng vi khuẩn là một trong những nguyên nhân chính gây ra viêm tử cung lợn nái. Các loại vi khuẩn thường gặp bao gồm Escherichia coli, Streptococcus, và Staphylococcus. Những vi khuẩn này có thể xâm nhập vào tử cung thông qua đường sinh dục trong quá trình sinh sản hoặc do vệ sinh kém. Việc xác định loại vi khuẩn gây bệnh là cần thiết để lựa chọn kháng sinh điều trị phù hợp. Các xét nghiệm phòng thí nghiệm xét nghiệm viêm tử cung lợn có thể giúp xác định chính xác loại vi khuẩn gây bệnh.

2.2. Dấu Hiệu Lâm Sàng Của Bệnh Viêm Tử Cung Ở Lợn Nái

Triệu chứng viêm tử cung lợn có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh. Các dấu hiệu thường gặp bao gồm dịch âm đạo có màu sắc và mùi bất thường, sốt, chán ăn, và giảm năng suất sinh sản. Lợn nái có thể trở nên lờ đờ, ít vận động, và có biểu hiện đau đớn khi chạm vào vùng bụng. Trong trường hợp nghiêm trọng, bệnh có thể dẫn đến vô sinh và thậm chí tử vong. Việc theo dõi sát sao các dấu hiệu lâm sàng là rất quan trọng để phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời.

2.3. Viêm Tử Cung Lợn Nái Sau Sinh Nguyên Nhân và Cách Xử Lý

Viêm tử cung lợn nái sau sinh là một vấn đề thường gặp trong chăn nuôi lợn. Nguyên nhân có thể do sót nhau thai, tổn thương đường sinh dục trong quá trình sinh, hoặc nhiễm trùng vi khuẩn. Việc xử lý kịp thời là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng. Các biện pháp điều trị có thể bao gồm sử dụng kháng sinh, thuốc giảm đau, và vệ sinh sạch sẽ vùng sinh dục. Việc đảm bảo vệ sinh chuồng trại và chăm sóc lợn nái sau sinh đúng cách là yếu tố then chốt để phòng ngừa bệnh.

III. Chẩn Đoán Viêm Tử Cung Lợn Nái Phương Pháp Kỹ Thuật

Chẩn đoán viêm tử cung lợn chính xác là bước quan trọng để điều trị hiệu quả. Các phương pháp chẩn đoán bao gồm khám lâm sàng, xét nghiệm dịch âm đạo, và siêu âm. Khám lâm sàng giúp đánh giá các triệu chứng bên ngoài, trong khi xét nghiệm dịch âm đạo giúp xác định loại vi khuẩn gây bệnh. Siêu âm có thể giúp phát hiện các tổn thương bên trong tử cung. Việc kết hợp các phương pháp chẩn đoán khác nhau giúp đưa ra kết luận chính xác và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

3.1. Khám Lâm Sàng Đánh Giá Triệu Chứng Viêm Tử Cung

Khám lâm sàng là bước đầu tiên trong quá trình chẩn đoán viêm tử cung lợn. Bác sĩ thú y sẽ quan sát các triệu chứng bên ngoài như dịch âm đạo, tình trạng sức khỏe chung của lợn nái, và các dấu hiệu đau đớn. Việc thu thập thông tin chi tiết về lịch sử sinh sản và các yếu tố nguy cơ có thể giúp định hướng chẩn đoán. Khám lâm sàng cần được thực hiện cẩn thận và tỉ mỉ để không bỏ sót bất kỳ dấu hiệu quan trọng nào.

3.2. Xét Nghiệm Dịch Âm Đạo Xác Định Vi Khuẩn Gây Bệnh

Xét nghiệm dịch âm đạo là một phương pháp quan trọng để xác định loại vi khuẩn gây ra viêm tử cung lợn. Mẫu dịch âm đạo được thu thập và gửi đến phòng thí nghiệm để phân tích. Kết quả xét nghiệm sẽ giúp xác định loại vi khuẩn và độ nhạy cảm với các loại kháng sinh khác nhau. Thông tin này rất quan trọng để lựa chọn kháng sinh điều trị phù hợp và hiệu quả. Việc thực hiện xét nghiệm dịch âm đạo cần tuân thủ các quy trình nghiêm ngặt để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.3. Siêu Âm Phát Hiện Tổn Thương Bên Trong Tử Cung

Siêu âm là một phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn có thể giúp phát hiện các tổn thương bên trong tử cung. Siêu âm có thể giúp xác định kích thước, hình dạng, và cấu trúc của tử cung, cũng như phát hiện các khối u hoặc áp xe. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong việc chẩn đoán các trường hợp viêm tử cung mãn tính hoặc phức tạp. Siêu âm cần được thực hiện bởi các chuyên gia có kinh nghiệm để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

IV. Phác Đồ Điều Trị Viêm Tử Cung Lợn Nái Hiệu Quả Nhất

Việc điều trị viêm tử cung lợn cần được thực hiện kịp thời và đúng cách để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng. Các phác đồ điều trị thường bao gồm sử dụng kháng sinh, thuốc giảm đau, và các biện pháp hỗ trợ. Việc lựa chọn kháng sinh phù hợp cần dựa trên kết quả xét nghiệm dịch âm đạo và độ nhạy cảm của vi khuẩn. Ngoài ra, việc đảm bảo vệ sinh chuồng trại và chăm sóc lợn nái đúng cách cũng rất quan trọng để hỗ trợ quá trình điều trị.

4.1. Kháng Sinh Điều Trị Viêm Tử Cung Lợn Nái Lựa Chọn Tối Ưu

Kháng sinh là một phần quan trọng trong phác đồ điều trị viêm tử cung lợn. Việc lựa chọn kháng sinh phù hợp cần dựa trên kết quả xét nghiệm dịch âm đạo và độ nhạy cảm của vi khuẩn. Các loại kháng sinh thường được sử dụng bao gồm penicillin, tetracycline, và cephalosporin. Việc sử dụng kháng sinh cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y để tránh tình trạng kháng kháng sinh. Ngoài ra, việc kết hợp kháng sinh với các biện pháp hỗ trợ khác có thể giúp tăng cường hiệu quả điều trị.

4.2. Quy Trình Điều Trị Viêm Tử Cung Lợn Nái Chi Tiết

Quy trình điều trị viêm tử cung lợn cần được thực hiện theo các bước sau: (1) Chẩn đoán chính xác bệnh; (2) Lựa chọn kháng sinh phù hợp; (3) Tiêm hoặc uống kháng sinh theo liều lượng và thời gian quy định; (4) Sử dụng thuốc giảm đau để giảm các triệu chứng khó chịu; (5) Vệ sinh sạch sẽ vùng sinh dục; (6) Đảm bảo chuồng trại sạch sẽ và thoáng mát; (7) Theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của lợn nái. Việc tuân thủ đúng quy trình điều trị sẽ giúp tăng cơ hội thành công và ngăn ngừa các biến chứng.

4.3. Kinh Nghiệm Điều Trị Viêm Tử Cung Lợn Nái Thành Công

Kinh nghiệm điều trị viêm tử cung lợn cho thấy rằng việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời là yếu tố then chốt để thành công. Ngoài ra, việc lựa chọn kháng sinh phù hợp và tuân thủ đúng quy trình điều trị cũng rất quan trọng. Một số người chăn nuôi còn sử dụng các biện pháp hỗ trợ như sử dụng thuốc bổ, tăng cường dinh dưỡng, và tạo môi trường sống thoải mái cho lợn nái. Việc chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau có thể giúp nâng cao hiệu quả điều trị bệnh.

V. Biện Pháp Phòng Ngừa Viêm Tử Cung Lợn Nái Hiệu Quả

Phòng bệnh hơn chữa bệnh, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa viêm tử cung lợn là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm đảm bảo vệ sinh chuồng trại, quản lý sinh sản đúng cách, và tiêm phòng vaccine. Việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ như stress và dinh dưỡng kém cũng rất quan trọng. Ngoài ra, việc theo dõi sát sao sức khỏe của lợn nái và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường có thể giúp ngăn ngừa bệnh phát triển.

5.1. Vệ Sinh Chuồng Trại Yếu Tố Quan Trọng Phòng Bệnh

Vệ sinh chuồng trại là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong việc phòng ngừa viêm tử cung lợn. Chuồng trại cần được vệ sinh sạch sẽ và khử trùng thường xuyên để loại bỏ các vi khuẩn gây bệnh. Việc đảm bảo thông thoáng và khô ráo cũng rất quan trọng để ngăn ngừa sự phát triển của vi khuẩn. Ngoài ra, việc quản lý chất thải đúng cách cũng giúp giảm thiểu nguy cơ lây lan bệnh.

5.2. Quản Lý Sinh Sản Giảm Nguy Cơ Viêm Nhiễm

Quản lý sinh sản đúng cách có thể giúp giảm nguy cơ viêm nhiễm đường sinh dục lợn nái. Việc đảm bảo vệ sinh trong quá trình phối giống và sinh sản là rất quan trọng. Ngoài ra, việc theo dõi sát sao quá trình sinh sản và xử lý kịp thời các biến chứng có thể giúp ngăn ngừa bệnh phát triển. Việc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ sinh sản có thể giúp tăng cường sức khỏe sinh sản của lợn nái.

5.3. Vaccine Phòng Bệnh Tăng Cường Miễn Dịch Cho Lợn Nái

Vaccine có thể giúp tăng cường miễn dịch cho lợn nái và giảm nguy cơ mắc bệnh viêm tử cung. Các loại vaccine thường được sử dụng bao gồm vaccine phòng E. coli và vaccine phòng Streptococcus. Việc tiêm phòng vaccine cần được thực hiện theo đúng lịch trình và hướng dẫn của bác sĩ thú y. Ngoài ra, việc kết hợp vaccine với các biện pháp phòng ngừa khác có thể giúp tăng cường hiệu quả phòng bệnh.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Viêm Tử Cung Lợn Nái

Nghiên cứu về viêm tử cung lợn nái tại Quảng Ninh đã cung cấp những thông tin quan trọng về tỷ lệ mắc bệnh, nguyên nhân, và phương pháp điều trị hiệu quả. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời, và áp dụng các biện pháp phòng ngừa là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu để tìm ra các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn, cũng như các biện pháp phòng ngừa bệnh tiên tiến hơn.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về Viêm Tử Cung Lợn Nái

Nghiên cứu đã xác định được tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái tại công ty CP Thiên Thuận Tường - TP Cẩm Phả, Tỉnh Quảng Ninh. Các yếu tố nguy cơ và triệu chứng lâm sàng của bệnh cũng đã được xác định. Ngoài ra, nghiên cứu đã thử nghiệm và đánh giá hiệu quả của một số phác đồ điều trị khác nhau. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh hiệu quả.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Viêm Tử Cung Lợn

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu để tìm ra các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn cho bệnh viêm tử cung lợn. Các nghiên cứu có thể tập trung vào việc phát triển các loại vaccine mới, tìm kiếm các loại kháng sinh mới, và nghiên cứu các biện pháp điều trị tự nhiên. Ngoài ra, cần có thêm các nghiên cứu về dịch tễ học để hiểu rõ hơn về sự lây lan của bệnh và các yếu tố nguy cơ liên quan.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa ngành nông nghiệp, chăn nuôi lợn đóng vai trò trọng yếu trong việc cung cấp nguồn thực phẩm có tỷ trọng lớn và chất lượng cao cho xã hội, đồng thời cung ứng lượng phân bón đáng kể cho trồng trọt và các phụ phẩm cho công nghiệp chế biến. Để gia tăng quy mô và hiệu quả kinh tế tại các cơ sở chăn nuôi tập trung, việc cải tạo giống gắn liền với nâng cao năng suất sinh sản của đàn lợn nái là nhiệm vụ mang tính quyết định. Tuy nhiên, áp lực dịch bệnh đường sinh dục sau sinh, đặc biệt là bệnh viêm tử cung, thường xuyên gây tổn thất nghiêm trọng đến hiệu quả kinh tế của các trang trại. Viêm tử cung làm giảm hoặc mất khả năng tiết sữa của lợn mẹ, khiến lợn con theo mẹ bị còi cọc, suy dinh dưỡng, mắc hội chứng tiêu chảy và giảm tỷ lệ sống; đồng thời khiến lợn nái chậm động dục trở lại, phối giống không thụ thai hoặc dẫn đến vô sinh, buộc phải loại thải sớm.

Xuất phát từ thực tiễn trên, khóa luận tốt nghiệp kỹ sư ngành Chăn nuôi Thú y của tác giả Dương Văn Quý (Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên), dưới sự hướng dẫn của PGS. Từ Trung Kiên, đã thực hiện đề tài: “Tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái tại công ty CP Thiên Thuận Tường - TP Cẩm Phả, Tỉnh Quảng Ninh và thử nghiệm một số phác đồ điều trị”.

Nhiệm vụ và mục tiêu của đề tài được xác định cụ thể trong văn bản như sau:

1. Mục đích nghiên cứu:
   • Đánh giá tỷ lệ cảm nhiễm bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái ngoại sinh sản tại cơ sở.
   • Đánh giá hiệu quả điều trị của hai phác đồ can thiệp thuốc trên đàn lợn bệnh.
2. Mục tiêu nghiên cứu:
   • Xác định những biểu hiện lâm sàng đặc trưng của từng thể bệnh viêm tử cung.
   • Xác định hiệu lực điều trị và độ an toàn của một số loại thuốc kháng sinh kết hợp nội tiết tố.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn nái ngoại sinh sản nuôi theo phương thức chăn nuôi công nghiệp.
• Phạm vi không gian: Trại chăn nuôi lợn thuộc Công ty Cổ phần Khai thác Khoáng sản Thiên Thuận Tường, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh.
• Phạm vi thời gian: Thực hiện từ tháng 05/2015 đến tháng 11/2015 (kết hợp hồi cứu số liệu cơ cấu đàn gia súc giai đoạn 2013 – 2015).

---

Cơ sở khoa học và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở khoa học và lý luận thú y

Khóa luận xây dựng cơ sở khoa học dựa trên các đặc điểm giải phẫu học, sinh lý học sinh sản và bệnh lý học thú y chuyên biệt trên lợn:

• Giải phẫu cơ quan sinh dục cái: Phân tích cấu trúc buồng trứng (chức năng tạo giao tử và tiết các hormone estrogen, progesterone, oxytocin, relaxin, inhibin), ống dẫn trứng (phễu, phần rộng, phần eo), tử cung thuộc dạng sừng kép (hai sừng tử cung dài 50 – 100 cm, thân tử cung dài 3 – 5 cm, cổ tử cung dài 10 – 18 cm có cấu tạo các gờ thịt cài răng lược; thành tử cung gồm 3 lớp: tương mạc, cơ trơn, nội mạc), âm đạo (dài 10 – 12 cm) cùng các bộ phận sinh dục ngoài (tiền đình, âm vật, âm hộ).
• Sinh lý chu kỳ tính và sinh lý đẻ: Chu kỳ động dục kéo dài 18 – 22 ngày (trung bình 21 ngày), trải qua 4 pha: trước động dục (1 – 2 ngày), động dục (2 – 3 ngày), sau động dục (2 ngày) và nghỉ ngơi (10 – 12 ngày). Chu kỳ được điều hòa bởi trục thần kinh - thể dịch gồm Hypothalamus, thùy trước tuyến yên (FSH, LH) và buồng trứng. Thời gian sinh đẻ bình thường dao động từ 2 đến 6 giờ, chịu sự tương tác giữa hormone (oxytocin, relaxin, hạ thấp progesterone) và cơ giới từ sự co bóp cơ tử cung tống thai ra ngoài. Thân nhiệt sinh lý của lợn dao động trong khoảng 38,5 – 39,5°C và tần số hô hấp đạt 8 – 18 lần/phút.
• Bệnh học viêm tử cung (Metritis): Phân loại thành 3 thể bệnh chính:
  1. Viêm nội mạc tử cung (Endometritis): Thể cata cấp tính có mủ (tổn thương giới hạn ở niêm mạc, âm hộ chảy dịch mủ trắng xám) và thể màng giả (tổn thương hoại tử sâu xuống tầng cơ, dịch viêm lẫn máu mủ lợn cợn).
  2. Viêm cơ tử cung (Myometritis puerperalis): Vi khuẩn xâm nhập gây phân giải hoại tử tầng cơ, dịch màu đỏ nâu có mùi tanh thối, con vật sốt cao, rặn liên tục, dễ dẫn đến nhiễm trùng huyết hoặc vô sinh.
  3. Viêm tương mạc tử cung (Perimetritis puerperalis): Viêm cấp tính nặng, dịch viêm thối khắm, dễ kết dính màng bụng gây viêm phúc mạc, bại huyết. Bệnh phát sinh chủ yếu do can thiệp đẻ khó gây rách niêm mạc, sát nhau, thao tác thụ tinh nhân tạo thiếu vô trùng, vệ sinh chuồng đẻ kém hoặc kế phát từ các vi khuẩn gây bệnh như E. coli, Streptococcus, Staphylococcus, Brucella.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp điều tra dịch tễ lâm sàng kết hợp bố trí thí nghiệm can thiệp điều trị so sánh.

• Phương pháp chẩn đoán và phân loại bệnh: Dựa trên quan sát lâm sàng cục bộ và toàn thân, kết hợp thang tính điểm mức độ nghiêm trọng trong 5 ngày đầu sau khi sinh:
  • Chảy mủ âm hộ: 1 ngày = 1 điểm.
  • Bỏ ăn: bỏ ăn hoàn toàn = 1 điểm/ngày; bỏ ăn một phần = 0,5 điểm/ngày.
  • Thân nhiệt: sốt từ 39,8°C trở lên = 1 điểm/ngày.
  • Phân loại mức độ: dưới 1 điểm (bình thường); 2 – 5 điểm (bệnh nhẹ đến trung bình); trên 6 điểm (bệnh nghiêm trọng). Đồng thời đối chiếu các tiêu chí sốt, màu sắc/mùi dịch viêm, phản ứng đau và trương lực co cơ tử cung để xếp vào 3 mức độ: thể nhẹ (+), thể vừa (++) và thể nặng (+++).
• Phương pháp bố trí thí nghiệm điều trị: Thử nghiệm tiến hành trên tổng số 94 lợn nái mắc bệnh viêm tử cung, chia thành 2 lô tương ứng với 2 phác đồ điều trị:

Tiêu chí bố trí thí nghiệm	Phác đồ 1	Phác đồ 2
Quy mô mẫu điều trị (con)	48	46
- Thể nhẹ (+)	26 con	28 con
- Thể vừa (++)	17 con	14 con
- Thể nặng (+++)	5 con	4 con
Nội tiết tố tống dịch	Han-Prost (PGF2α): 5 ml/con/lần duy nhất	Han-Prost (PGF2α): 5 ml/con/lần duy nhất
Kháng sinh tiêm toàn thân	Amoxycillin LA: 10 – 12 ml/con, tiêm bắp 1 lần	Bio Genta-Tylo: 1 ml/10 kg thể trọng, tiêm bắp 2 lần/ngày
Thuốc thụt rửa tử cung	Dung dịch Povidine 1% (500 ml/ngày, 3 – 5 ngày)	Dung dịch Povidine 0,1% – 1% (500 ml/ngày, 3 – 5 ngày)
Thuốc bơm vào tử cung	Penicillin 1.000 UI + Streptomycin 1g pha trong 50 ml nước	Penicillin 1.000 UI + Streptomycin 1g pha trong 50 ml nước
Thuốc trợ sức, trợ lực	Vitamin C (10 ml), B.complex (15 ml), Catosal 10% (10 ml/ngày)	Vitamin C (10 ml), B.complex (15 ml), Catosal 10% (10 ml/ngày)

• Phương pháp thu thập dữ liệu và xử lý số liệu: Thu thập thông tin trực tiếp qua theo dõi chăm sóc, đỡ đẻ, điều tra hồ sơ bệnh án và phỏng vấn cán bộ kỹ thuật trại. Số liệu được tổng hợp và phân tích thống kê sinh vật học thú y (theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện và cộng sự, 2002) bằng phần mềm Microsoft Excel version 7.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh chăn nuôi lợn công nghiệp hiện đại; xác định rõ mục đích, mục tiêu, đối tượng nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn của việc tìm kiếm giải pháp phòng trị viêm tử cung nhằm duy trì ổn định chu kỳ sinh sản và phẩm chất giống của đàn lợn nái ngoại.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương này tổng hợp có hệ thống các tài liệu chuyên ngành trong và ngoài nước:

• Mô tả chi tiết cấu tạo giải phẫu và chức năng sinh lý của từng đoạn thuộc đường sinh dục lợn nái; cơ chế thần kinh - thể dịch điều khiển chu kỳ rụng trứng, động dục và quá trình đẻ.
• Phân tích bệnh sinh, nguyên nhân cơ học và vi sinh vật gây viêm tử cung; làm rõ hậu quả bệnh lý như kích thích tiết PGF2α làm tiêu thể vàng gây sảy thai, nội độc tố vi khuẩn E. coli ức chế prolactin tuyến yên gây mất sữa, dẫn tới hội chứng viêm tử cung - viêm vú - mất sữa (M.A) và tiêu chảy ở lợn con.
• Tổng hợp các phương pháp chẩn đoán lâm sàng, xét nghiệm kết tủa mucin bằng dung dịch axit axetic 1%, các quy trình phòng bệnh vệ sinh thú y và các nhóm phác đồ can thiệp bằng thảo dược (bạch đồng nữ, tỏi, rễ dâm bụt) kết hợp phác đồ hóa dược, kháng sinh phổ biến trong thú y.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả địa bàn nghiên cứu tại Công ty CP Thiên Thuận Tường (TP Cẩm Phả, Quảng Ninh) trong giai đoạn tháng 5 – 11/2015. Tác giả trình bày chi tiết sơ đồ bố trí thí nghiệm so sánh hai phác đồ can thiệp trên 94 nái bệnh, quy trình tính điểm lâm sàng 5 ngày sau đẻ để phân cấp độ bệnh, hệ thống chỉ tiêu theo dõi (tỷ lệ mắc, tỷ lệ khỏi, thời gian điều trị, tỷ lệ phối giống đạt các lần sau điều trị) cùng phương pháp thống kê sinh vật học áp dụng.

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả

Chương này ghi nhận toàn bộ số liệu thực tập và thực nghiệm tại trại:

• Đánh giá công tác phòng bệnh bằng vắc xin và công tác điều trị các bệnh truyền nhiễm, nội khoa, ngoại khoa và sản khoa thường gặp trên đàn lợn (tiêu chảy phân trắng, viêm bao khớp, ghẻ, sảy thai, sa âm đạo, can thiệp đẻ khó).
• Khảo sát biến động cơ cấu đàn lợn sinh sản của công ty từ năm 2013 đến năm 2015.
• Đánh giá thực trạng tỷ lệ nhiễm bệnh viêm tử cung trên đàn nái ngoại qua các năm và so sánh hiệu quả điều trị thực tế giữa Phác đồ 1 và Phác đồ 2.

---

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả công tác phòng và điều trị bệnh tại cơ sở

Khóa luận đã phản ánh chi tiết kết quả thực hiện các biện pháp thú y cho đàn gia súc tại cơ sở chăn nuôi trong thời gian thực tập:

Nhóm công việc	Bệnh / Can thiệp kỹ thuật	Số lượng thực hiện (con)	Kết quả (an toàn / khỏi)	Tỷ lệ (%)
Tiêm phòng vắc xin (lợn con)	Circo	1.200	1.200	100,00
	Cầu trùng (uống Baycox 5%)	1.100	1.087	98,82
	Bệnh đường hô hấp	980	980	100,00
	Dịch tả lợn (Suigen HC)	980	980	100,00
	Lở mồm long móng (Aftopor)	1.000	1.000	100,00
	Phó thương hàn	1.050	1.050	100,00
Tiêm phòng vắc xin (lợn nái)	Dịch tả lợn	250	250	100,00
	Lở mồm long móng	250	250	100,00
	Farrowsure B (Parvo, Đóng dấu, Lepto)	250	250	100,00
Điều trị bệnh lâm sàng	Bệnh viêm tử cung	94	91	96,81
	Bệnh phân trắng lợn con	180	175	97,22
	Hội chứng tiêu chảy lợn con	150	135	90,00
	Bệnh viêm bao khớp	20	16	80,00
	Bệnh ghẻ	200	192	96,00
	Bệnh sốt sữa lợn nái	5	5	100,00
	Sảy thai, thai chết lưu	4	4	100,00
	Sa âm đạo	3	3	100,00
	Đẻ sót con (thai gỗ)	4	4	100,00
	Viêm phổi ở lợn	20	18	90,00
Thủ thuật ngoại khoa & can thiệp	Đỡ đẻ cho lợn	150	150	100,00
	Tiêm Dextran - Fe (Prolongal), cắt đuôi	1.500	1.500	100,00
	Thiến lợn đực	490	490	97,96
	Mổ hecni	30	27	90,00
	Can thiệp khó đẻ ở lợn	25	25	100,00
	Can thiệp tổn thương cơ giới	10	10	100,00

2. Biến động cơ cấu đàn lợn sinh sản (2013 – 2015)

Quy mô đàn lợn sinh sản của Công ty CP Thiên Thuận Tường có sự tăng trưởng ổn định qua 3 năm theo dõi:

Loại lợn	Năm 2013 (con)	Năm 2014 (con)	Năm 2015 (con)
Nái sinh sản	413	419	449
Nái hậu bị	35	38	42
Đực làm việc	10	11	11
Đực hậu bị	4	5	5
Tổng số	462	473	507

Số lượng lợn nái sinh sản năm 2015 tăng 34 con so với năm 2014 và tăng 45 con so với năm 2013, luôn chiếm tỷ lệ chủ đạo trong cơ cấu đàn giống.

3. Đóng góp và đề xuất quy trình kỹ thuật

• Hiệu quả điều trị thực nghiệm: Can thiệp điều trị trên 94 lợn nái mắc bệnh viêm tử cung (gồm 54 ca thể nhẹ, 31 ca thể vừa và 9 ca thể nặng) đã chữa khỏi 91 con, đạt tỷ lệ thành công chung là 96,81%. Kết quả khẳng định việc kết hợp tiêm PGF2α (Han-Prost liều 5 ml/con) nhằm kích thích cơ tử cung co bóp tống đẩy sạch sản dịch viêm ra ngoài, phối hợp với thụt rửa sát trùng (dung dịch Povidine) và kháng sinh toàn thân (Amoxycillin LA hoặc Bio Genta-Tylo) mang lại hiệu lực điều trị cao.
• Quy trình 5 bước phòng bệnh viêm tử cung: Tác giả xây dựng và khuyến cáo quy trình phòng ngừa đồng bộ áp dụng cho trại chăn nuôi:
  • Bước 1 (Phối giống): Đảm bảo kỹ thuật vô trùng que phối, vệ sinh vùng mông và cơ quan sinh dục ngoài, tránh gây xây xát niêm mạc.
  • Bước 2 (Dinh dưỡng): Điều chỉnh khẩu phần ăn phù hợp cho nái chửa, kiểm soát thể trạng nái tránh quá béo hoặc quá gầy trước khi đẻ.
  • Bước 3 (Vệ sinh thú y): Tiệt trùng chuồng đẻ trước khi chuyển nái lên; rửa sạch vùng mông, âm hộ và sát trùng bầu vú nái sắp đẻ; lau sạch dịch ối khi đẻ; hạn chế can thiệp móc thai bằng tay khi đẻ bình thường; dọn sạch nhau thai sau sinh.
  • Bước 4 (Dùng thuốc can thiệp): Tiêm Oxytocin (6 ml/con) hoặc Han-Prost (1,5 – 2 ml/con) khi nái đẻ được 1 – 2 con để kích thích co bóp; tiêm bắp phòng ngừa một mũi Amoxycillin LA hoặc Lincomycin (1 ml/15 kg thể trọng) ngay sau khi đẻ xong.
  • Bước 5 (Thụt rửa): Sau khi đẻ 24 giờ, tiến hành thụt rửa tử cung bằng 1.500 ml dung dịch Lugol 0,1%, thực hiện 1 lần/ngày liên tục trong 3 ngày.
• Đóng góp chuyên môn: Cung cấp bộ dữ liệu lâm sàng thực tế về công tác quản trị dịch bệnh sinh sản trên giống lợn ngoại nuôi tại vùng ven biển Quảng Ninh; chuẩn hóa kỹ thuật can thiệp các ca bệnh sản khoa phức tạp như đẻ khó do thai to (dùng ngón trỏ và giữa kẹp hai bên tai thai lôi theo nhịp rặn), xử lý thai chết lưu, thai gỗ và khâu mép âm môn cố định sa âm đạo.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có các hạn chế gắn liền với phạm vi và điều kiện thực hiện:

• Nghiên cứu thực nghiệm lâm sàng chỉ được triển khai trong thời gian 6 tháng (từ tháng 5/2015 đến tháng 11/2015) tại duy nhất một cơ sở chăn nuôi (Công ty CP Thiên Thuận Tường, Cẩm Phả, Quảng Ninh), chưa đối chiếu so sánh chéo với các trang trại nuôi quy mô nông hộ hoặc các phương thức chăn nuôi bán công nghiệp khác trong vùng.
• Đối tượng nghiên cứu giới hạn trên đàn lợn nái ngoại sinh sản nuôi công nghiệp, chưa khảo cứu so sánh tính mẫn cảm bệnh trên các giống lợn nội hoặc lợn lai F1.
• Văn bản khóa luận chưa phản ánh kết quả phân lập vi sinh vật trong phòng thí nghiệm để xác định cụ thể danh tính và mức độ kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn phân lập từ dịch viêm tử cung tại trại.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng theo dõi các chỉ tiêu sinh lý sinh sản dài hạn ở các lứa đẻ tiếp theo của nái sau điều trị (như số lợn con sinh ra/lứa, khối lượng sơ sinh, tỷ lệ sống đến cai sữa) và ứng dụng kháng sinh đồ để tối ưu hóa phác đồ điều trị kháng sinh mục tiêu.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng chuyên môn:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi Thú y: Tài liệu cung cấp kiến thức nền tảng chi tiết về cấu tạo giải phẫu, cơ chế nội tiết điều hòa chu kỳ động dục, bệnh học sinh sản lợn nái và phương pháp bố trí thí nghiệm lâm sàng thú y tại cơ sở chăn nuôi thực tế.
• Kỹ thuật viên trang trại và Bác sĩ thú y điều hành:
  • Tham khảo bảng tiêu chuẩn chẩn đoán phân biệt 3 thể bệnh viêm tử cung lâm sàng và thang điểm chấm bệnh 5 ngày sau đẻ để phát hiện sớm ca bệnh.
  • Vận dụng quy trình 5 bước phòng ngừa viêm tử cung và các phác đồ phối hợp Han-Prost (PGF2α) với kháng sinh Amoxycillin LA hoặc Bio Genta-Tylo để nâng cao tỷ lệ chữa khỏi bệnh tại trại.
  • Áp dụng các quy trình xử lý can thiệp sản khoa ngoại khoa: kỹ thuật đỡ đẻ ca khó do thai to, kỹ thuật khâu mép âm môn điều trị sa âm đạo và phác đồ tống thai chết lưu bằng Oxytocin.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thang điểm đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh viêm tử cung sau khi sinh được tác giả áp dụng như thế nào?
Thang điểm dựa trên 3 tiêu chí theo dõi liên tục trong 5 ngày đầu sau sinh:

• Số ngày chảy mủ ở âm hộ: mỗi ngày tính 1 điểm.
• Tình trạng bỏ ăn: bỏ ăn hoàn toàn tính 1 điểm/ngày; bỏ ăn một phần tính 0,5 điểm/ngày.
• Thân nhiệt: sốt từ 39,8°C trở lên tính 1 điểm/ngày.
  Đánh giá mức độ: tổng dưới 1 điểm là bình thường; từ 2 đến 5 điểm là viêm tử cung mức độ nhẹ đến trung bình; trên 6 điểm là viêm tử cung mức độ nghiêm trọng.

2. Điểm khác biệt cơ bản giữa Phác đồ 1 và Phác đồ 2 trong thử nghiệm điều trị là gì?
Cả hai phác đồ đều dùng chung liều Han-Prost (PGF2α) 5 ml/con tiêm bắp 1 lần duy nhất, kết hợp bơm Penicillin (1.000 UI) + Streptomycin (1g) vào tử cung và dùng thuốc bổ trợ (Vitamin C, B.complex, Catosal). Sự khác biệt nằm ở hoạt chất kháng sinh tiêm toàn thân và nồng độ thuốc thụt rửa:

• Phác đồ 1: Tiêm bắp Amoxycillin LA (10 – 12 ml/con, tiêm 1 lần); thụt rửa bằng dung dịch Povidine 1% (500 ml/ngày).
• Phác đồ 2: Tiêm bắp Bio Genta-Tylo (1 ml/10 kg thể trọng, tiêm 2 lần/ngày); thụt rửa bằng dung dịch Povidine 0,1% – 1% (500 ml/ngày).

3. Cơ cấu đàn lợn sinh sản tại Công ty CP Thiên Thuận Tường biến động như thế nào qua các năm 2013 – 2015?
Tổng đàn gia súc sinh sản tăng trưởng qua từng năm: năm 2013 có 462 con (413 nái sinh sản, 35 nái hậu bị, 10 đực làm việc, 4 đực hậu bị); năm 2014 đạt 473 con (419 nái sinh sản, 38 nái hậu bị, 11 đực làm việc, 5 đực hậu bị); năm 2015 đạt 507 con (449 nái sinh sản, 42 nái hậu bị, 11 đực làm việc, 5 đực hậu bị). Số lượng nái sinh sản năm 2015 tăng 34 con so với năm 2014 và tăng 45 con so với năm 2013.

4. Kỹ thuật can thiệp ca đẻ khó do thai to được tác giả thực hiện và ghi nhận kết quả ra sao?
Trường hợp thai to kẹt tại cổ tử cung sau khi nái đã đẻ được 1 – 2 con, người đỡ đẻ vệ sinh sát trùng tay bằng Biocid và cồn Iod 5%, rửa sạch phần thân sau của lợn mẹ; sau đó đưa tay vào tử cung theo cơn rặn, dùng ngón trỏ và ngón giữa kẹp chặt hai bên tai lợn con, các ngón còn lại ôm vòng qua đầu thai rồi từ từ kéo thai ra ngoài theo nhịp rặn. Trong đợt thực tập, 25 ca khó đẻ can thiệp theo phương pháp này đều thành công, đạt tỷ lệ 100%.

5. Kết quả điều trị thực tế trên 94 lợn nái mắc bệnh viêm tử cung tại trại đạt tỷ lệ bao nhiêu?
Trong tổng số 94 lợn nái mắc bệnh được đưa vào điều trị thực nghiệm bằng các phác đồ tại trại, có 91 con được chữa khỏi hoàn toàn, đạt tỷ lệ chữa khỏi chung là 96,81%.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Văn Quý đã phản ánh toàn diện tình hình dịch bệnh và các bệnh lý sinh sản thường gặp trên đàn lợn nái ngoại nuôi công nghiệp tại Công ty CP Thiên Thuận Tường (TP Cẩm Phả, Quảng Ninh). Công trình làm rõ cơ chế bệnh sinh, xây dựng tiêu chuẩn phân loại mức độ viêm tử cung và thử nghiệm thành công phác đồ điều trị kết hợp PGF2α với kháng sinh đặc hiệu, đạt tỷ lệ chữa khỏi 96,81%. Đồng thời, quy trình phòng bệnh 5 bước và các giải pháp can thiệp sản khoa được đề xuất trong khóa luận mang giá trị thực tiễn cao, hỗ trợ đắc lực cho công tác quản trị thú y tại các cơ sở chăn nuôi lợn tập trung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Hiện nay đất nƣớc ta đang trên đƣờng công nghiệp hoá và hiện đại hoá, cùng với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân, ngành chăn nuôi nƣớc ta cũng từng bƣớc đƣa tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đã có nhiều thay đổi tốt cả về số lƣợng và chất lƣợng sản phẩm chăn nuôi. Nói đến ngành chăn nuôi, trƣớc tiên phải kể đến ngành chăn nuôi lợn, bởi tầm quan trọng và ý nghĩa thiết thực của các sản phẩm đa dạng từ ngành cung cấp thực phẩm có tỷ trọng lớn và có chất lƣợng tốt cho con ngƣời, ngoài ra ngành chăn nuôi lợn còn cung cấp một khối lƣợng lớn phân bón cho ngành trồng trọt và một số sản phẩm phụ cho ngành công nghiệp chế biến thực phẩm. Với nhu cầu cuộc sống hiện nay thì sản phẩm thịt lợn không thể thiếu đƣợc với ngƣời tiêu dùng. Để phát triển đàn lợn mỗi trại, mỗi gia đình một cách nhanh chóng và có chất lƣợng tốt thì bên cạnh việc cải tạo, chọn lọc con giống, việc nâng cao năng suất sinh sản của đàn lợn là rất quan trọng.

Tuy nhiên tình hình dịch bệnh có ảnh hƣởng rất lớn đến hiệu quả kinh tế, chất lƣợng sản phẩm. Bệnh viêm tử cung ở lợn nái là một trong những tổn thƣơng đƣờng sinh dục của lợn nái sau khi sinh ảnh hƣởng rất lớn đến khả năng sinh sản, làm mất sữa, lợn con không có sữa sẽ còi cọc, suy dinh dƣỡng, lợn con chậm phát triển. Lợn nái chậm động dục trở lại, không thụ thai, có thể dẫn đến vô sinh, mất khả năng sinh sản. Xuất phát từ tình hình thực tiễn trên, dƣới sự hƣớng dẫn của Thầy giáo PGS.

Từ Trung Kiên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái tại công ty CP Thiên Thuận Tường - TP Cẩm Phả, Tỉnh Quảng Ninh và thử nghiệm một số phác đồ điều trị“. Mục đích nghiên cứu - Đánh giá tỷ lệ cảm nhiễm bệnh viêm tử cung ở lợn - Đánh giá hiệu quả của hai phác đồ điều trị 1. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định những biểu hiện lâm sàng của bệnh - Xác định hiệu lực và độ an toàn của một số loại thuốc điều trị bệnh 1. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học Đề tài xác định một số thông tin có giá trị khoa học bổ sung thêm những hiểu biết về bệnh viêm tử cung, là cơ sở khoa học cho phòng và điều trị bệnh có hiệu quả. Ý nghĩa trong thực tiễn Xác định đƣợc một số thuốc có hiệu lực và độ an toàn cao trong điều trị bệnh. Từ kết quả của đề tài đƣa ra những khuyến cáo giúp ngƣời chăn nuôi hạn chế đƣợc những thiệt hại của bệnh. 3 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.

Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài 2. Cấu tạo giải phẫu và sinh lý cơ quan sinh dục cái Bộ phận sinh dục của lợn cái đƣợc chia thành bộ phận sinh dục bên trong (buồng trứng, ống dẫn trứng, tử cung, âm đạo) và bộ phận sinh dục bên ngoài gồm: âm môn, âm vật, tiền đình (Giáo trình giải phẫu gia súc, 1982) [1]). Buồng trứng (Ovarium) Buồng trứng của lợn gồm một đôi tre ở cạnh trƣớc dây chằng rộng, nằm trong xoang chậu. Hình dáng của buồng trứng rất đa dạng nhƣng phần lớn có hình bầu dục hoặc hình ovan dẹt, không có lõm rụng trứng.

Buồng trứng có hai chức năng cơ bản là tạo giao tử cái và tiết các hormone: estrogen, progesterone, oxytocine, relaxin và inhibin. Các hormone này tham gia vào việc điều khiến chu kỳ sinh sản của lợn cái. Estrogen cần thiết cho sự phát triến của tử cung và hệ thống ống dẫn của tuyến vú. Progesterone do thế vàng tiết ra giúp duy trì sự mang thai do nó kích thích sự phân tiết của tử cung đế nuôi dƣỡng thai, ức chế sự co thắt của tử cung và phát triến nang tạo sữa của tuyến vú.

Oxytoxin đƣợc tiết chủ yếu bởi phần sau của tuyến yên nhƣng cũng dƣợc tiết bởi thế vàng ở buồng trứng khi thú gần sinh, nó làm co thắt cơ tử cung trong lúc sinh đẻ và cũng làm co thắt cơ trơn tuyến vú đế thải sữa. Ở lợn, Relaxin do thể vàng tiết ra để gây giãn nở xƣơng chậu, làm giãn và mềm co tử cung, do đó mở rộng đƣờng sinh dục khi gần sinh. Inhibin có tác dụng ức chế sự phân tiết kích tố noãn (FSH) từ tuyến yên, do đó ức chế sự phát triến nang noãn theo chu kỳ (Trần Thị Dân, 2004) [3]. Ở bề mặt ngoài của buồng trứng có một lớp liên kết đƣợc bao bọc bởi lớp biểu mô hình lập phƣơng.

Bên dƣới lớp này là lớp vỏ chứa các noãn nang, thể vàng, thể trắng (thể vàng thoái hóa). Phần tủy của buồng trứng nằm ở giữa, gồm có mạch 4 máu, dây thần kinh, mạch bạch huyết và mô liên kết. Miền vỏ có tác dụng về sinh dục vì ở đó xảy ra quá trình trứng chín và rụng trứng. Trên buồng trứng có từ 70.000 noãn bào ở các giai đoạn khác nhau, tầng ngoài cùng là những noãn bào sơ cấp phân bố tƣơng đối đều, tầng trong là những noãn bào thứ cấp đang sinh trƣởng, khi noãn bao chín sẽ nổi lên bề mặt buồng trứng (Khuất Văn Dũng, 2005) [6].

Có 4 loại noãn nang trong buồng trứng: noãn nang nguyên thủy nhỏ nhất và đƣợc bao bọc bởi lớp tế bào vảy. Noãn nang nguyên thủy phát triển thành noãn nang bậc một, nó đƣợc bao bọc bởi một lớp tế bào biểu mô hình lập phƣơng (tế bào nang). Khi đƣợc sinh ra buồng trứng đã có sẵn hai loại noãn nang này. Noãn nang bậc một có thể bị thoái hóa hoặc phát triển thành noãn nang bậc hai.

Noãn nang bậc hai có hai hoặc nhiều lớp tế bào nang nhƣng không có xoang nang (là khoảng trống chứa dịch nang). Noãn nang có xoang đƣợc xem nhƣ noãn nang bậc ba, chứa dịch nang và có thể trở nên trội hẳn để chuẩn bị xuất noãn (nang Graaf). Noãn nang có xoang bao gồm 3 lớp: lớp bao ngoài, lớp bao trong và lớp tế bào hạt. Lớp bao ngoài là mô liên kết lỏng lẻo.

Lớp bao trong sản xuất androgen dƣới tác dụng của LH. Lớp tế bào hạt tách rời lớp bao trong bởi màng đáy mỏng. Tế bào hạt sản xuất nhiều chất sinh học và trên bề mặt tế bào có thụ thể (receptor) tiếp nhận kích thích tố LH. Những chất quan trọng đƣợc sản xuất bởi tế bào hạt là estrogen, inhibin và dịch nang (Nguyễn Xuân Tịnh và cs, 2002) [24].

Khi nang Graaf xuất noãn, những mạch máu nhỏ bị vỡ và gây xuất huyết tại chỗ. Sau khi xuất noãn, phần còn lại của nang noãn cùng với vết xuất huyết đƣợc gọi là thể xuất huyết với kích thƣớc nhỏ hơn nang noãn nhiều lần. Sau đó tế bào bao trong và tế bào hạt biệt hóa thành tế bào thể vàng để tạo nên thể vàng (Trần Thị Dân, 2004) [3]. Ống dẫn trứng (Oviductus) Ống dẫn trứng (vòi fallop) gồm có phễu, phần rộng và phần eo.

Phễu mở ra để 5 tiếp nhận noãn và có những sợi lông nhung để gia tăng diện tích tiếp xúc với buồng trứng khi xuất noãn. Phễu tiếp nối với phần rộng. Phần rộng chiếm khoảng 1/2 chiều dài của ống dẫn trứng, đƣờng kính tƣơng đối lớn và mặt trong có nhiều nếp gấp với tế bào biểu mô có lông nhỏ. Phần eo nối tiếp sừng tử cung, nó có thành dày hơn phần rộng và ít nếp gấp hơn.

Vai trò cơ bản của ống dẫn trứng là vận chuyển noãn và tinh trùng đến nơi thụ tinh trong ống dẫn trứng (1/3 phía trên ống dẫn trứng), tiết các chất để nuôi dƣỡng noãn, duy trì sự sống và gia tăng khả năng thụ tinh của tinh trùng, tiết các chất nuôi dƣỡng phôi trong vài ngày trƣớc khi phôi đi vào tử cung. Nơi tiếp giáp giữa phần eo và tử cung có vai trò điều khiển sự di chuyển của tinh trùng đến phần rộng của ống dẫn trứng hoặc di chuyển của phôi vào tử cung. Ở lợn, sự co thắt của nơi tiếp giáp eo - tử cung tạo thành rào cản đối với tinh trùng để không có quá nhiều tinh trùng đi đến phần rộng, nhờ đó tránh đƣợc hiện tƣợng nhiều tinh trùng xâm nhập noãn. Tử cung (Uterus) Tử cung nằm trong xoang chậu, dƣới trực tràng, trên bàng quang và niệu đạo trong xoang chậu, 2 sừng tử cung ở phần trƣớc xoang chậu.

Tử cung đƣợc giữ tại chỗ nhờ sự bám của âm đạo vào co tử cung và đƣợc giữ bởi các dây chằng. Tử cung lợn thuộc loại tử cung sừng kép, gồm 2 sừng thông với một thân và co tử cung: Sừng tử cung dài 50 - 100cm, hình ruột non, thông với ống dẫn trứng. Thân tử cung dài 3 - 5cm. Cổ tử cung lợn dài 10 - 18cm, có thành dày, hình trụ, có các cột thịt xếp theo kiểu cài răng lƣợc, thông với âm đạo.

Vách tử cung gồm 3 lớp từ ngoài vào trong: lớp tƣơng mạc, lớp cơ trơn, lớp nội mạc. Lớp tương mạc: là lớp màng sợi, dai, chắc phủ mặt ngoài tử cung và nối tiếp 6 vào hệ thống các dây chằng. Lớp cơ trơn: gồm cơ vòng rất dày ở trong, cơ dọc mỏng hơn ở ngoài. Giữa 2 tầng cơ chứa tổ chức liên kết sợi đàn hồi và mạch quản, đặc biệt là nhiều tĩnh mạch lớn.

Ngoài ra, các bó sợi cơ trơn đan vào nhau theo mọi hƣớng làm thành mạng vừa dày vừa chắc. Cơ trơn là lớp cơ dày và khoẻ nhất trong cơ thể. Do vậy, nó có đặc tính co thắt (Đặng Đình Tín, 1986) [16]. Theo (Trần Thị Dân, 2004) [3], trƣơng lực co càng cao (tử cung trở nên cứng) khi có nhiều estrogen trong máu và trƣơng lực co giảm (tử cung mềm) khi có nhiều progesterone trong máu.

Vai trò của cơ tử cung là góp phần cho sự di chuyển của tinh trùng và chất nhày trong tử cung, đồng thời đẩy thai ra ngoài khi sinh đẻ. Khi mang thai, sự co thắt của cơ tử cung giảm đi dƣới tác dụng của progesterone, nhờ vậy phôi thai có thể bám chắc vào tử cung. Lớp nội mạc tử cung: là lớp niêm mạc màu hồng đƣợc phủ bởi một lớp tế bào biểu mô hình trụ, xen kẽ có các ống đổ của các tuyến nhày tử cung. Nhiều tế bào biểu mô kéo dài thành lông rung, khi lông rung động thì gạt những chất nhày tiết ra về phía cổ tử cung.

Trên niêm mạc có các nếp gấp. Lớp nội mạc tử cung có nhiệm vụ tiết các chất vào lòng tử cung để giúp phôi thai phát triển và duy trì sự sống của tinh trùng trong thời gian di chuyển đến ống dẫn trứng.