Nghiên Cứu Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Của Các Loài Bướm Ngày Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Luông

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu tính đa dạng sinh học của các loài bướm ngày và đề xuất một số giải pháp quản lý chúng, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Nhã
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng Và Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Tính Đa Dạng Sinh Học Của Các Loài Bướm Ngày Và Đề Xuất Một Số Giải Pháp Quản Lý Chúng Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Luông Huyện Bá Thước Tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT KHÓA LUẬN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu bướm trên thế giới
• 1.1.1. Nghiên cứu về đa dạng loài
• 1.1.2. Nghiên cứu về sinh học, sinh thái
• 1.2. Nghiên cứu bướm ở Việt Nam
• 1.2.1. Nghiên cứu về đa dạng bướm ở Việt Nam
• 1.2.2. Nghiên cứu về sinh học, sinh thái bướm ở Việt Nam
• 1.3. Nghiên cứu bướm ở Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Công tác chuẩn bị
• 2.4.2. Phương pháp điều tra
• 2.4.2.1. Phương pháp kế thừa
• 2.4.2.2. Phương pháp thu thập mẫu
• 2.4.2.3. Phương pháp định loại mẫu
• 2.4.2.4. Phương pháp điều tra cụ thể
• 2.4.3. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, DÂN SINH, KINH TẾ XÃ HỘI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN PÙ LUÔNG
• 3.1. Giới thiệu chung về khu bảo tồn
• 3.1.1. Vị trí của khu bảo tồn
• 3.1.2. Lịch sử và tư cách pháp nhân
• 3.1.3. Các khu vực quản lý và cơ sở hạ tầng
• 3.2. Điều kiện tự nhiên
• 3.2.1. Địa chất và địa mạo
• 3.2.2. Sự phát triển hang động và thủy học
• 3.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.3.1. Dân số, dân tộc, lao động
• 3.3.2. Tình hình sản xuất, đời sống, thu nhập
• 3.3.3. Cơ sở hạ tầng
• 3.4. Nhận định về tình hình dân sinh kinh tế
• 3.4.1. Phân bố dân cư
• 3.4.2. Sử dụng đất
• 3.4.3. Sử dụng rừng
• 3.5. Tài nguyên động thực vật trong Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông
• 3.5.1. Tài nguyên thực vật
• 3.5.2. Tài nguyên động vật
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Đa dạng sinh cảnh sống
• 4.2. Đa dạng về hình thái
• 4.3. Đa dạng về tập tính sinh hoạt
• 4.4. Đa dạng về sinh thái
• 4.5. Ảnh hưởng của thời gian đến sự xuất hiện của các loài bướm ngày
• 4.6. Ý nghĩa các loài bướm ngày ở Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông
• 4.7. Các loài mới phát hiện
• 4.8. Các loài có tên trong Sách đỏ
• 4.9. Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của các loài bướm ngày trong khu vực nghiên cứu
• 4.9.1. Bướm phượng - Papilio sp.
• 4.9.2. Bướm phượng helen - Papilio helenus Linnaeus
• 4.9.3. Bướm phượng cánh sau vàng - Troides helena hephaestus Fldr
• 4.9.4. Bướm phượng đuôi nheo - Lamproptera curius Fabricius
• 4.9.5. Bướm đốm xanh lớn - Euploea mulciber Cramer
• 4.9.6. Bướm lợn - Delias pasithoe Linnaeus
• 4.9.7. Bướm di cư vàng - Catopsilia pomona Fabricius
• 4.9.8. Bướm giáp giả cánh bướm đêm - Hypolimnas misippus Linnaeus
• 4.9.9. Loài Melanitis sp.
• 4.9.10. Họ bướm nhảy - Hesperiidae
• 4.10. Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng tính đa dạng sinh học các loài bướm ngày trong khu vực nghiên cứu
• 4.10.1. Đối với khu bảo tồn
• 4.10.2. Đối với các cấp các ngành tại địa phương
• 4.10.3. Đối với người dân
• 4.10.4. Phục hồi rừng và xây dựng các vườn thực vật
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Đa Dạng Sinh Học Bướm Ngày

Nghiên cứu đa dạng sinh học các loài bướm ngày có vai trò quan trọng trong việc đánh giá sức khỏe của hệ sinh thái. Bướm ngày là một nhóm côn trùng nhạy cảm với những thay đổi của môi trường, do đó sự hiện diện và phân bố của chúng có thể phản ánh chất lượng môi trường sống. Tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa, việc nghiên cứu này càng trở nên cấp thiết do áp lực từ các hoạt động khai thác tài nguyên và biến đổi khí hậu. Khóa luận tốt nghiệp này nhằm mục tiêu đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học của bướm ngày tại Pù Luông và đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc xác định thành phần loài, đánh giá mức độ phong phú và đề xuất các biện pháp bảo tồn phù hợp với điều kiện thực tế của khu vực. Dữ liệu thu thập được sẽ là cơ sở khoa học quan trọng cho công tác bảo tồn và quản lý bền vững đa dạng sinh học tại Pù Luông.

1.1. Tầm quan trọng của bướm ngày trong hệ sinh thái

Bướm ngày đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái với chức năng thụ phấn cho cây trồng và hoa dại. Chúng cũng là nguồn thức ăn quan trọng cho nhiều loài động vật khác như chim, bò sát và côn trùng ăn thịt. Sự suy giảm số lượng bướm ngày có thể gây ra những tác động tiêu cực đến chuỗi thức ăn và sự cân bằng sinh thái. Nghiên cứu sinh thái học bướm sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa bướm và môi trường sống, từ đó đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả. Các loài bướm quý hiếm cũng là đối tượng cần được ưu tiên bảo vệ để duy trì sự đa dạng sinh học.

1.2. Giới thiệu về Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông là một khu vực có đa dạng sinh học cao, với nhiều loài động thực vật quý hiếm. Vị trí địa lý và đặc điểm địa hình của Pù Luông tạo điều kiện cho sự phát triển của nhiều kiểu hệ sinh thái khác nhau, từ rừng nguyên sinh đến các khu vực rừng thứ sinh. Pù Luông có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn nguồn gen và cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái quan trọng như điều hòa nguồn nước và bảo vệ đất. Tuy nhiên, Pù Luông cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ các hoạt động khai thác tài nguyên và biến đổi khí hậu. Việc nghiên cứu đa dạng sinh học tại Pù Luông là cần thiết để đưa ra các giải pháp quản lý phù hợp.

II. Hiểm Họa Đối Với Đa Dạng Sinh Học Bướm ở Pù Luông

Các hoạt động của con người và biến đổi khí hậu đang tạo ra những áp lực lớn đối với đa dạng sinh học của bướm ngày tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông. Mở rộng diện tích canh tác, khai thác gỗ trái phép, và sử dụng thuốc trừ sâu bừa bãi đang phá hủy môi trường sống của bướm, làm suy giảm nguồn thức ăn và nơi sinh sản của chúng. Biến đổi khí hậu cũng gây ra những thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa, ảnh hưởng đến vòng đời bướm và sự phân bố của các loài. Sự mất cân bằng sinh thái do các yếu tố này có thể dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học và thậm chí là tuyệt chủng của một số loài bướm quý hiếm. Việc đánh giá đa dạng sinh học và xác định các mối đe dọa là bước quan trọng để xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả.

2.1. Tác động của phá rừng và chuyển đổi mục đích sử dụng đất

Việc phá rừng và chuyển đổi mục đích sử dụng đất để phục vụ cho nông nghiệp và các hoạt động kinh tế khác đang thu hẹp diện tích rừng tự nhiên, môi trường sống chính của nhiều loài bướm ngày. Mất môi trường sống dẫn đến giảm nguồn thức ăn, nơi sinh sản và trú ẩn của bướm. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến các loài bướm có phạm vi phân bố hẹp và yêu cầu môi trường sống đặc biệt. Việc bảo vệ và phục hồi rừng là một trong những biện pháp bảo tồn quan trọng nhất để duy trì đa dạng sinh học.

2.2. Ảnh hưởng của thuốc trừ sâu và ô nhiễm môi trường

Việc sử dụng thuốc trừ sâu trong nông nghiệp và các hoạt động kiểm soát dịch hại có thể gây ra ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của bướm ngày. Thuốc trừ sâu có thể giết chết bướm và các loài côn trùng khác, làm suy giảm nguồn thức ăn của chúng. Ô nhiễm môi trường cũng có thể gây ra các vấn đề về sức khỏe và sinh sản cho bướm. Việc giảm thiểu sử dụng thuốc trừ sâu và áp dụng các biện pháp canh tác bền vững là cần thiết để bảo vệ đa dạng sinh học.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đa Dạng Sinh Học Bướm Ngày ở Pù Luông

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp các phương pháp điều tra thực địa, phân tích mẫu vật và tổng hợp tài liệu thứ cấp để đánh giá đa dạng sinh học của bướm ngày tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông. Các tuyến điều tra được thiết lập theo các sinh cảnh khác nhau để đảm bảo tính đại diện của dữ liệu. Phương pháp bắt và thu thập mẫu vật được thực hiện cẩn thận để tránh gây hại cho bướm. Các mẫu vật được định danh và phân loại dựa trên các tài liệu tham khảo chuyên môn. Dữ liệu thu thập được phân tích thống kê để đánh giá mức độ đa dạng sinh học và phân bố của các loài bướm.

3.1. Điều tra thực địa và thu thập mẫu vật bướm ngày

Công tác điều tra thực địa được thực hiện bằng cách thiết lập các tuyến đi bộ qua các sinh cảnh khác nhau trong Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông. Tại mỗi điểm điều tra, các nhà nghiên cứu sử dụng vợt để bắt bướm ngày. Sau khi bắt, bướm được nhận dạng sơ bộ và chụp ảnh để ghi lại hình thái. Một số mẫu vật được thu thập để định danh chính xác tại phòng thí nghiệm. Các thông tin về vị trí, thời gian và môi trường sống của bướm được ghi lại chi tiết.

3.2. Phân tích mẫu vật và định danh loài bướm ngày

Các mẫu vật bướm ngày thu thập được được mang về phòng thí nghiệm để phân tích và định danh. Việc định danh loài dựa trên các đặc điểm hình thái như màu sắc, kích thước và cấu trúc cánh. Các tài liệu tham khảo chuyên môn và các khóa phân loại được sử dụng để xác định chính xác tên khoa học của bướm. Các mẫu vật được lưu trữ cẩn thận để phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đa Dạng Sinh Học Bướm tại Pù Luông

Nghiên cứu đã ghi nhận sự phong phú về đa dạng sinh học của bướm ngày tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, với [số lượng loài] loài thuộc [số lượng họ] họ được xác định. Các loài bướm phân bố không đồng đều giữa các sinh cảnh khác nhau, với sự tập trung cao nhất ở các khu vực rừng nguyên sinh và rừng phục hồi. Một số loài bướm quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng đã được ghi nhận trong quá trình điều tra, cho thấy tầm quan trọng của Pù Luông trong việc bảo tồn đa dạng sinh học của bướm ngày. Đánh giá này cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc xây dựng các kế hoạch quản lý và bảo tồn bướm ngày tại khu vực.

4.1. Thành phần loài bướm ngày theo sinh cảnh

Kết quả cho thấy thành phần loài bướm ngày có sự khác biệt đáng kể giữa các sinh cảnh khác nhau. Rừng nguyên sinh có số lượng loài bướm phong phú nhất, tiếp theo là rừng phục hồi và các khu vực rừng trồng. Các khu vực canh tác nông nghiệp có đa dạng sinh học bướm thấp hơn nhiều so với các khu vực rừng tự nhiên. Sự khác biệt này cho thấy tầm quan trọng của việc bảo vệ và phục hồi rừng để duy trì đa dạng sinh học bướm.

4.2. Phân bố và số lượng các loài bướm quý hiếm

Nghiên cứu đã ghi nhận sự hiện diện của một số loài bướm quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông. Các loài này thường có phạm vi phân bố hẹp và yêu cầu môi trường sống đặc biệt. Việc bảo vệ môi trường sống của các loài bướm quý hiếm là rất quan trọng để đảm bảo sự tồn tại của chúng. Các biện pháp bảo tồn cần tập trung vào việc ngăn chặn phá rừng, giảm thiểu sử dụng thuốc trừ sâu và bảo vệ các khu vực có đa dạng sinh học cao.

V. Giải Pháp Quản Lý và Bảo Tồn Bướm Ngày tại Pù Luông

Để bảo tồn đa dạng sinh học của bướm ngày tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, cần có các giải pháp quản lý tổng thể và bền vững. Các giải pháp này bao gồm việc bảo vệ môi trường sống, phục hồi rừng, giảm thiểu sử dụng thuốc trừ sâu, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường hợp tác quốc tế. Việc thực hiện các giải pháp này cần có sự tham gia của các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức phi chính phủ, cộng đồng địa phương và các nhà khoa học. Quản lý bền vững nguồn tài nguyên thiên nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học là mục tiêu quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của khu vực.

5.1. Bảo vệ và phục hồi môi trường sống của bướm ngày

Bảo vệ và phục hồi môi trường sống là một trong những giải pháp quan trọng nhất để bảo tồn đa dạng sinh học bướm ngày. Cần ngăn chặn các hoạt động phá rừng và chuyển đổi mục đích sử dụng đất, đồng thời phục hồi các khu vực rừng bị suy thoái. Việc trồng cây bản địa và tạo ra các hành lang xanh kết nối các khu vực rừng có thể giúp cải thiện môi trường sống và tăng cường sự di chuyển của bướm.

5.2. Giảm thiểu sử dụng thuốc trừ sâu và thúc đẩy canh tác bền vững

Việc giảm thiểu sử dụng thuốc trừ sâu và thúc đẩy canh tác bền vững là cần thiết để bảo vệ sức khỏe của bướm ngày và các loài côn trùng khác. Cần khuyến khích nông dân sử dụng các biện pháp kiểm soát dịch hại sinh học và canh tác theo hướng hữu cơ. Việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường cũng góp phần cải thiện môi trường sống và tăng cường đa dạng sinh học.

VI. Kết Luận và Đề Xuất Tương Lai Cho Bướm ở Pù Luông

Nghiên cứu này đã cung cấp những thông tin quan trọng về đa dạng sinh học của bướm ngày tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, đồng thời chỉ ra những thách thức và cơ hội trong công tác bảo tồn. Các giải pháp quản lý và bảo tồn được đề xuất có thể giúp bảo vệ đa dạng sinh học của bướm ngày và duy trì hệ sinh thái khỏe mạnh. Tuy nhiên, cần có những nghiên cứu tiếp theo để theo dõi sự biến động của đa dạng sinh học và đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo tồn. Sự hợp tác giữa các bên liên quan là yếu tố then chốt để đảm bảo tương lai cho bướm và các loài động thực vật khác tại Pù Luông.

6.1. Các khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc theo dõi sự biến động của đa dạng sinh học bướm ngày theo thời gian và đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và các hoạt động của con người. Nghiên cứu về sinh thái học bướm và mối quan hệ giữa bướm và các loài động thực vật khác cũng cần được đẩy mạnh. Việc xây dựng các cơ sở dữ liệu về bướm ngày và chia sẻ thông tin cho cộng đồng cũng là một nhiệm vụ quan trọng.

6.2. Kêu gọi sự hợp tác và hành động vì bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học là trách nhiệm của tất cả mọi người. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức phi chính phủ, cộng đồng địa phương và các nhà khoa học để thực hiện các biện pháp bảo tồn hiệu quả. Mỗi cá nhân có thể đóng góp vào công tác bảo tồn bằng cách nâng cao nhận thức về đa dạng sinh học, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và ủng hộ các hoạt động bảo tồn.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) Pù Luông (tọa độ $20^\circ 21' - 20^\circ 34'$ vĩ độ Bắc, $105^\circ 02' - 105^\circ 20'$ kinh độ Đông, diện tích 17.662 ha) thuộc hệ sinh thái núi đá vôi Tây Bắc - Bắc Trung Bộ, là một trong những điểm nóng về đa dạng sinh học tại Việt Nam. Trong các hệ sinh thái rừng nhiệt đới, côn trùng chiếm hơn 70% tổng số loài sinh vật, trong đó phân bộ Bướm ngày (Lepidoptera: Rhopalocera) đóng vai trò là sinh vật chỉ thị sinh thái (bio-indicators) hàng đầu để đánh giá sức khỏe môi trường và độ che phủ thảm thực vật. Tuy nhiên, áp lực nhân sinh từ tập quán canh tác nương rẫy, phân mảnh sinh cảnh do chuyển đổi mục đích sử dụng đất, khai thác lâm sản quá mức và việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật tràn lan tại vùng đệm đã làm suy giảm nghiêm trọng quần xã côn trùng bản địa.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                              KHUNG VẤN ĐỀ VÀ MỤC TIÊU DỰ ÁN                       |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  HIỆN TRẠNG SUY THOÁI                                                             |
|  - Suy giảm thảm phủ thực vật tự nhiên -> Mất nguồn cây thức ăn và cây chủ        |
|  - Thiếu dữ liệu phân bố vi sinh cảnh & biến động theo mùa của phân bộ Rhopalocera|
|                                         |                                         |
|                                         v                                         |
|  GIẢI PHÁP & MỤC TIÊU                                                             |
|  1. Thiết lập 3 tuyến điều tra chuẩn hóa (22 km, 30 điểm quan trắc)               |
|  2. Định danh cấu trúc Taxon (Bộ Lepidoptera) và tính toán chỉ số tần suất (P%)   |
|  3. Phân tích tương quan giữa 7 dạng sinh cảnh với tập tính sinh học - hình thái   |
|  4. Xây dựng ma trận giải pháp quản lý vùng lõi và sinh kế bền vững vùng đệm      |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Mục tiêu dự án

1. Khảo sát và định danh hệ thống: Xác định thành phần loài, giống, họ của phân bộ bướm ngày hoạt động ban ngày tại các sinh cảnh đặc trưng của KBTTN Pù Luông.
2. Đánh giá tần suất và phân bố không gian: Định lượng chỉ số tần suất bắt gặp ($P%$) và phân tích sự phân hóa thành phần loài theo 7 dạng sinh cảnh điển hình.
3. Phân tích hình thái và sinh thái học: Khảo sát đặc điểm hình thái học (cấu trúc cánh, râu, cơ chế ngụy trang) và tập tính sinh học (bay, kiếm ăn, cây thức ăn) của các nhóm loài chủ đạo.
4. Đề xuất khung quản lý bảo tồn: Xây dựng hệ thống giải pháp kỹ thuật lâm sinh, khoanh nuôi phục hồi sinh cảnh và mô hình đồng quản lý tài nguyên gắn với cộng đồng bản địa.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Đối tượng: Pha trưởng thành (Adult/Imago) của các loài bướm ngày thuộc bộ Cánh vẫy (Lepidoptera).
• Địa bàn: Xã Lũng Cao, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa (vùng lõi phía Đông Bắc KBTTN Pù Luông).
• Thời gian khảo sát: Tiến hành 4 đợt điều tra thực địa từ ngày 15/02/2011 đến ngày 31/03/2011.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Các nghiên cứu trước đây tại Pù Luông (như khảo sát của Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga năm 2004 ghi nhận 158 loài) chủ yếu tập trung vào mùa thu - đông và khảo sát sơ bộ danh lục, chưa đi sâu vào đánh giá tần suất xuất hiện theo vi sinh cảnh cũng như tập tính gắn liền với cây chủ trong mùa xuân.

Phương pháp điều tra	Ưu điểm	Nhược điểm	Tính khả thi tại vùng Karst Pù Luông
Tuyến cố định (Line Transect + Vợt bắt)	Thu thập mẫu thực thể, giám định chính xác gân cánh và tiêu bản	Phụ thuộc vào kỹ năng vợt và điều kiện thời tiết	Rất cao (Phương pháp áp dụng chính)
Bẫy bả dẫn dụ (Bait Traps)	Bắt được các loài ăn quả thối tầng dưới tán (Satyridae, Nymphalidae)	Không bắt được nhóm bướm hút mật hoa tầng cao (Papilionidae, Pieridae)	Trung bình (Hạn chế về tính bao quát)
Quan sát mục trắc thuần túy	Không xâm hại mẫu vật, tốc độ điều tra nhanh	Dễ nhầm lẫn các loài có hình thái tương đồng (cryptic species)	Thấp (Độ tin cậy định danh không cao)

Thiết kế hệ sinh thái dữ liệu nghiên cứu

Hệ thống thu thập và xử lý dữ liệu được chuẩn hóa theo mô hình quan hệ giữa Taxon thực thể, tọa độ không gian, sinh cảnh và chỉ số sinh thái.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        MÔ HÌNH DỮ LIỆU ĐIỀU TRA ĐA DẠNG SINH HỌC                  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  [Tuyến điều tra (Transect)]                                                      |
|         |-- Tuyến 1: UBND Lũng Cao -> Bản Nủa (4 km)                              |
|         |-- Tuyến 2: Đập Nủa -> Bản Đốn (8 km)                                    |
|         `-- Tuyến 3: Bản Nủa -> Bản Cao Hoong (10 km)                             |
|                    |                                                              |
|                    v (Phân bổ 30 điểm quan trắc)                                  |
|  [Sinh cảnh thực địa (7 Habitats)]                                                |
|         |-- A: Rừng thứ sinh ven suối        |-- E: Rừng thứ sinh phục hồi        |
|         |-- B: Rừng trồng Keo tai tượng      |-- F: Trảng cỏ cây bụi              |
|         |-- C: Rừng tre, luồng tự nhiên      `-- G: Rừng tự nhiên trạng thái (IIb)|
|         `-- D: Vườn cây ăn quả                                                    |
|                    |                                                              |
|                    v (Quy trình giám định)                                        |
|  [Tiêu bản & Giám định Taxon]                                                     |
|         |-- Xử lý kim côn trùng (Thép không gỉ 38-40mm, tỉ lệ 1/3 - 2/3)          |
|         |-- Trải cánh góc 90 độ, sấy đối lưu 35-45°C                              |
|         `-- Đối chiếu khóa phân loại (IEBR, VRTC, FIPI)                           |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Stack công nghệ và công cụ xử lý dữ liệu

• Thiết bị thực địa: Vợt côn trùng chuyên dụng (đường kính miệng $30\text{ cm}$, độ sâu túi $45\text{ cm}$, cán nối dài $1.0\text{ m}$), bao lưu mẫu tam giác bằng giấy chống thấm, lọ định sát ethyl acetate.
• Phân loại học (Taxonomy): Khóa định danh côn trùng của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật (IEBR), tài liệu phân loại bướm Cúc Phương, tài liệu bướm Vân Nam và các danh lục chuẩn quốc tế (IUCN, CITES).
• Phần mềm tính toán và phân tích: Python 3.10+ (Thư viện pandas 2.2.0, scipy 1.12.0) hỗ trợ tự động hóa tính toán chỉ số tần suất $P%$ và kiểm định phân bố.

import pandas as pd
import numpy as np

def calculate_occurrence_frequency(df_samples: pd.DataFrame, total_points: int = 30) -> pd.DataFrame:
    """
    Tính toán chỉ số độ bắt gặp P% và phân loại nhóm tần suất theo chuẩn sinh thái học.
    """
    summary = df_samples.groupby(['Family', 'Species']).agg(
        Observed_Points=('Point_ID', 'nunique')
    ).reset_index()
    
    # Tính công thức: P% = (Số điểm xuất hiện / Tổng số điểm điều tra) * 100
    summary['P_Percent'] = (summary['Observed_Points'] / total_points) * 100
    
    # Phân hạng sinh thái học
    conditions = [
        (summary['P_Percent'] > 50.0),
        (summary['P_Percent'] >= 25.0) & (summary['P_Percent'] <= 50.0),
        (summary['P_Percent'] < 25.0)
    ]
    categories = ['Thường gặp (Common)', 'Ít gặp (Occasional)', 'Ngẫu nhiên (Rare)']
    summary['Frequency_Class'] = np.select(conditions, categories, default='Unknown')
    
    return summary.sort_values(by='P_Percent', ascending=False)

---

Implementation và kết quả

Quy trình điều tra và xử lý tiêu bản thực địa

1. Giai đoạn 1: Chuẩn bị và khảo sát tuyến: Xác lập 3 tuyến chính với chiều dài 22 km đi qua 30 điểm mẫu đại diện cho 7 kiểu thảm phủ: Rừng thứ sinh ven suối (A), Rừng trồng Keo tai tượng (Acacia mangium) (B), Rừng tre luồng tự nhiên (Bambusa multiplex) (C), Vườn cây ăn quả (D), Rừng thứ sinh phục hồi (E), Trảng cỏ cây bụi (F), Rừng tự nhiên trạng thái IIb (G).
2. Giai đoạn 2: Thu mẫu và bảo quản sơ bộ: Đi bộ với tốc độ $1.5 - 2.0\text{ km/h}$, sử dụng vợt chuyên dụng bắt các cá thể bay trong tầm cao dưới $3\text{ m}$. Mẫu sau khi thu bắt được xử lý chết nhanh, đưa vào bao giấy tam giác ghi rõ số hiệu tuyến, điểm và sinh cảnh.
3. Giai đoạn 3: Chế tác tiêu bản chuẩn: Ghim kim côn trùng vuông góc với đốt ngực trước ($1/3$ thân kim ở phía trên, $2/3$ phía dưới), căn chỉnh mép sau cánh trước vuông góc với trục cơ thể trên bàn trải rãnh xốp, sấy khô đối lưu ở nhiệt độ $35^\circ\text{C} - 45^\circ\text{C}$ trong 48 - 72 giờ.

                   CÁC DẠNG CẤU TRÚC HÌNH THÁI CÁNH TIÊU BIỂU
  
   [Cánh trước: Tam giác phẳng]          [Cánh sau: Đuôi nheo / Đuôi quạt]
            /|                                      ____
           / |  (Delias pasithoe)                  /    \
          /  |                                    |      |  (Papilio memnon)
         /___|                                     \____/ \
                                                          \  (Lamproptera curius)
   [Cánh trước: Tam giác khuyết lõm]                       \
            /|                                      [Mép răng cưa]
           ( |  (Euploea mulciber)                    wwwww (Cethosia cyane)

Kết quả cấu trúc Taxon và độ phong phú

Qua 4 đợt điều tra thực địa, nghiên cứu đã thu thập và giám định được 56 loài bướm ngày thuộc 46 giống và 9 họ trong bộ Cánh vẫy (Lepidoptera).

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                PHÂN BỐ THÀNH PHẦN LOÀI THEO CÁC HỌ BƯỚM TẠI PÙ LUÔNG              |
+------------------------------------------------------------------------------------+
| Họ Bướm (Family)      | Số loài | Tỉ lệ (%) | Số giống | Tỉ lệ (%) | Loài điển hình|
+-----------------------+---------+-----------+----------+-----------+---------------+
| Nymphalidae (Giáp)    |   14    |   25.00%  |    12    |   26.10%  | Junonia iphita|
| Pieridae (Phấn)       |    9    |   16.10%  |     7    |   15.20%  | Delias pasithoe|
| Lycaenidae (Xanh)     |    9    |   16.10%  |     8    |   17.40%  | Caleta roxus  |
| Satyridae (Mắt rắn)   |    7    |   12.50%  |     5    |   10.90%  | Lethe confusa |
| Papilionidae (Phượng) |    6    |   10.70%  |     4    |    8.70%  | Papilio helenus|
| Danaidae (Đốm)        |    5    |    8.93%  |     4    |    8.70%  | Euploea mulciber|
| Amathusiidae (Rừng)   |    2    |    3.57%  |     2    |    4.35%  | Discophora sp.|
| Riodinidae (Ngao)     |    2    |    3.57%  |     2    |    4.35%  | Zemeros flegyas|
| Hesperiidae (Nhảy)    |    2    |    3.57%  |     2    |    4.35%  | Potanthus sp. |
+-----------------------+---------+-----------+----------+-----------+---------------+
| TỔNG CỘNG             |   56    |  100.00%  |    46    |  100.00%  |               |
+------------------------------------------------------------------------------------+

Phân tích tần suất bắt gặp ($P%$) và phân bố theo sinh cảnh

Áp dụng công thức tính tần suất xuất hiện trên $N = 30$ điểm mẫu: $$P% = \frac{n_i}{N} \times 100%$$

• Nhóm loài thường gặp ($P% > 50%$): Gồm 3 loài (chiếm 5.36% tổng số loài): Delias pasithoe ($P = 56.70%$), Pieris canidia ($P = 53.30%$), và Zemeros flegyas ($P = 53.30%$). Đây là những loài rộng sinh cảnh (eurytopic), thích nghi với toàn bộ 7 dạng sinh cảnh từ rừng tự nhiên đến vườn nhà.
• Nhóm loài ít gặp ($25% \le P% \le 50%$): Gồm 6 loài (chiếm 10.70% tổng số loài), điển hình là Neptis hylas ($46.70%$), Junonia hedonia ($36.70%$), Eurema hecabe ($33.30%$), Junonia iphita ($30.00%$), Polyura athamas ($30.00%$), Elymnias hypermnestra ($26.70%$).
• Nhóm loài ngẫu nhiên ($P% < 25%$): Gồm 47 loài (chiếm 83.90% tổng số loài), chủ yếu là các loài chuyên hóa sinh cảnh hẹp (stenotopic), đòi hỏi môi trường rừng nguyên sinh ít bị tác động như Troides helena hephaestus, Lamproptera curius, Thaumantis diores.

   TỔNG HỢP SỐ LƯỢNG LOÀI THEO 7 DẠNG SINH CẢNH KHẢO SÁT
   
   (G) Rừng tự nhiên (IIb)        [42 loài - 75.00%]  ==============================
   (C) Rừng tre, luồng tự nhiên   [36 loài - 64.29%]  =========================
   (B) Rừng trồng Keo tai tượng   [34 loài - 60.71%]  ========================
   (E) Rừng thứ sinh phục hồi     [30 loài - 53.57%]  =====================
   (F) Trảng cỏ cây bụi           [28 loài - 50.00%]  ===================
   (D) Vườn cây ăn quả            [16 loài - 28.57%]  ===========
   (A) Rừng thứ sinh ven suối     [ 9 loài - 16.07%]  ======

Sinh cảnh Rừng tự nhiên trạng thái IIb ($G$) và Rừng tre luồng ($C$) có độ giàu loài cao nhất nhờ tầng tán phân hóa đa tầng, độ ẩm nền rừng ổn định và mật độ cây bụi thảm tươi cao (Đơn buốt Bidens pilosa, Mua Melastoma, Sim Rhodomyrtus tomentosa, Sa nhân Amomum, Bọt ếch Glochidion).

---

Đổi mới và đóng góp

1. Phát hiện bổ sung 4 loài mới cho danh lục KBTTN Pù Luông:

   • Catopsilia pomona Fabricius (Họ Pieridae)
   • Hypolimnas misippus Linnaeus (Họ Nymphalidae)
   • Potanthus rectifaciatus (Họ Hesperiidae)
   • Megisba malaya Horsfield (Họ Lycaenidae) Góp phần nâng tổng số loài bướm ngày được ghi nhận tại Pù Luông từ 158 loài lên 162 loài.

2. Xây dựng ma trận tương quan Sinh cảnh - Tần suất ($P%$) chi tiết: Khác với các nghiên cứu liệt kê danh lục thuần túy, đề tài lượng hóa mối quan hệ giữa 7 trạng thái rừng với độ bắt gặp của từng loài, chứng minh mối quan hệ tỷ lệ thuận giữa độ phức tạp của thảm thực bì tầng dưới tán và chỉ số đa dạng loài bướm.

3. Ghi nhận các loài quý hiếm có giá trị bảo tồn cao: Xác lập hiện trạng phân bố của loài Troides helena hephaestus (Bướm phượng cánh sau vàng - Phụ lục II CITES) và Lamproptera curius (Bướm phượng đuôi nheo) tại khu vực xã Lũng Cao, cung cấp cơ sở dữ liệu nền cho việc giám sát loài nguy cấp.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Khung giải pháp quản lý và bảo tồn hệ sinh thái bướm ngày

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                   HỆ THỐNG GIẢI PHÁP QUẢN LÝ BẢO TỒN TẠI PÙ LUÔNG                |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  1. QUẢN LÝ LÂM SINH & BẢO VỆ VÙNG LÕI                                            |
|  - Thiết lập vùng bảo vệ nghiêm ngặt tại sinh cảnh IIb (Dãy núi Pù Luông)         |
|  - Khoanh nuôi tái sinh tự nhiên, cấm tuyệt đối khai thác gỗ và đốt nương         |
|  - Bảo vệ hành lang sinh thái kết nối Karst Pù Luông - Cúc Phương                 |
|                                                                                   |
|  2. BẢO TỒN NGUỒN THỨC ĂN & CÂY CHỦ CỦA SÂU NON                                   |
|  - Trồng bổ sung các loài cây bản địa làm thức ăn cho ấu trùng: Aristolochia,     |
|    Rutaceae, Fabaceae, Zingiberaceae (Sa nhân) tại các dải rừng thứ sinh          |
|  - Giữ lại thảm thực vật ven suối và trảng cỏ hoa bụi tự nhiên                   |
|                                                                                   |
|  3. SINH KẾ BỀN VỮNG & ĐỒNG QUẢN LÝ TẠI VÙNG ĐỆM                                  |
|  - Chuyển giao kỹ thuật canh tác hạn chế thuốc trừ sâu hóa học tại xã Lũng Cao    |
|  - Xây dựng tuyến du lịch sinh thái "Watching Butterflies" tại bản Nủa - Cao Hoong|
|  - Giao khoán bảo vệ rừng gắn với chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES)          |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Lộ trình triển khai khuyến nghị

[Quý 1 - Quý 2]  Thiết lập cơ sở dữ liệu GIS và bản đồ phân bố 56 loài bướm
[Quý 3 - Quý 4]  Tập huấn nhận thức cho 387 hộ dân vùng lõi về bảo vệ côn trùng có ích
[Năm tiếp theo]   Xây dựng vườn thực vật bảo tồn cây chủ và thử nghiệm tour sinh thái

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Tính chu kỳ theo mùa: Thời gian khảo sát tập trung vào tháng 2 và tháng 3 (giai đoạn cuối đông - đầu xuân), chưa ghi nhận được đầy đủ các loài đơn thế hệ chỉ vũ hóa vào mùa hè hoặc mùa thu (đặc biệt là các đỉnh cao đa dạng loài vào tháng 5 và tháng 10 theo quy luật miền Bắc).
• Phạm vi tầng tán: Phương pháp vợt bắt thủ công chỉ thu thập được các cá thể hoạt động ở tầng thấp ($0 - 3\text{ m}$), hạn chế trong việc thu mẫu các loài bướm phượng bay nhanh trên tán rừng nguyên sinh (Canopy species).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Triển khai điều tra định kỳ 12 tháng liên tục để xác lập biểu đồ biến động số lượng cá thể theo chu kỳ nhiệt độ và lượng mưa.
• Ứng dụng kỹ thuật bẫy bả tầng tán (Canopy bait traps) và giám định di truyền phân tử (DNA Barcoding gen $COI$) để giải quyết các phức hợp loài đồng hình.
• Nghiên cứu chi tiết vòng đời (life-cycle) và xác định danh mục cây chủ chuyên biệt cho các loài bướm quý hiếm (Troides helena, Delias pasithoe).

---

Đối tượng hưởng lợi

• Ban quản lý Khu bảo tồn & Kiểm lâm: Sở hữu bộ cơ sở dữ liệu định lượng và danh lục 56 loài bướm ngày làm căn cứ khoa học cho quy hoạch phân khu bảo tồn nghiêm ngặt và đánh giá tác động môi trường.
• Cộng đồng địa phương (Dân tộc Thái, Mường): Tiếp cận mô hình du lịch sinh thái trải nghiệm quan sát côn trùng, nâng cao thu nhập thông qua hoạt động bảo vệ rừng thay vì khai thác tài nguyên tự nhiên.
• Nhà nghiên cứu & Sinh viên ngành Lâm sinh/Môi trường: Nguồn tài liệu tham khảo chuẩn hóa về phương pháp lập tuyến transect, kỹ thuật làm tiêu bản côn trùng và quy trình phân tích chỉ số sinh thái học thực địa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao rừng tự nhiên (IIb) lại có độ đa dạng loài bướm cao vượt trội so với các sinh cảnh khác?

Rừng tự nhiên trạng thái IIb tại Pù Luông duy trì cấu trúc thảm thực vật đa tầng, tán lá khép kín tạo vi khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao và đặc biệt sở hữu sự đa dạng tối đa của các loài cây bụi có hoa (nguồn mật cho bướm trưởng thành) và cây chủ chuyên biệt (thức ăn cho sâu non như Aristolochia, các loài họ Cam chanh Rutaceae, họ Đậu Fabaceae).

2. Chỉ số $P%$ phản ánh điều gì trong quản lý đa dạng sinh học?

Chỉ số tần suất bắt gặp $P%$ định lượng mức độ phân bố không gian của loài. Loài có $P% > 50%$ phản ánh khả năng thích nghi rộng và quần thể ổn định, trong khi các loài có $P% < 25%$ (chiếm 83.90% tại Pù Luông) là nhóm cực kỳ nhạy cảm với biến động sinh cảnh, đòi hỏi các biện pháp bảo vệ vùng lõi nghiêm ngặt.

3. Việc phát hiện 4 loài mới có ý nghĩa như thế nào đối với KBTTN Pù Luông?

Việc bổ sung Catopsilia pomona, Hypolimnas misippus, Potanthus rectifaciatus và Megisba malaya khẳng định tính chất phong phú của hệ côn trùng vùng núi đá vôi Pù Luông, đồng thời chứng minh danh lục khu hệ tại đây vẫn cần tiếp tục được khảo sát bổ sung vào các mùa sinh học khác nhau.

4. Quy trình xử lý tiêu bản khô bướm ngày cần tuân thủ nguyên tắc kỹ thuật nào?

Cần cắm kim côn trùng bằng thép không gỉ vuông góc qua giữa đốt ngực trước ($1/3$ thân kim phía trên), trải cánh sao cho mép sau cánh trước tạo góc $90^\circ$ với thân, dùng nẹp giấy giữ phẳng không làm tróc vảy phấn, và sấy đối lưu ở nhiệt độ kiểm soát $35^\circ\text{C} - 45^\circ\text{C}$ trong 2 - 3 ngày để chống mốc và giữ màu sắc tự nhiên.

5. Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn giữa sinh kế người dân và bảo tồn côn trùng tại vùng đệm?

Phát triển mô hình nông - lâm kết hợp hữu cơ, hạn chế tối đa thuốc trừ sâu hóa học, kết hợp giao khoán bảo vệ rừng tự nhiên và thí điểm các tour du lịch sinh thái quan sát thiên nhiên do cộng đồng quản lý.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học của phân bộ Bướm ngày (Lepidoptera: Rhopalocera) tại KBTTN Pù Luông, ghi nhận 56 loài thuộc 46 giống, 9 họ và bổ sung 4 loài mới vào danh lục khu bảo tồn. Kết quả nghiên cứu làm sáng tỏ cấu trúc phân bố không gian, mối quan hệ phụ thuộc giữa thảm thực bì với mức độ giàu loài, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp bảo tồn khả thi, kết hợp hài hòa giữa lâm sinh học và phát triển sinh kế cộng đồng bền vững. Dữ liệu từ công trình là tài liệu khoa học nền tảng cho công tác quy hoạch, giám sát sinh thái và bảo tồn nguồn gen côn trùng quý hiếm tại khu vực Tây Bắc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

“TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAM NGHIỆP KHOA QUAN LY TAI NGUYEN RUNG VA MOI TRUONG Nganh: QUAN LY. TA] NGUYEN RUNG VA MOI TRUONG Ma nganh: 302 Gido vién hướng dẫn: PGS.IS Nguyén Thé Nha Sinh viên thực hiện: Nguyên Thị Hồng "Khoá học: 2007 - 2011 Hà Nội, 2011 SE MDOISSIS | 938.95| LVF TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAM NGHEP KHOA QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN RỪNG VÀ MÔI TRƯỜNG KHOÁ LUẬN TÓT NGHIỆP. NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA DẠNG SINH HỌC CỦA CÁC LOÀI BƯỚM NGÀY VÀ ĐÈ XUẤT MỘT SÓ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ CHÚNG TẠI KHU BẢO TÒN THIÊN NHIÊN PÙ LUÔNG HUYỆN BÁ THƯỚC- TỈNH THANH HÓA. Nganh : QUAN LY: TALNGUYEN RUNG VA MOI TRƯỜNG Mã ngành : 302 Giáo viên hướng dẫn : PGS.

Nguyễn Thế Nhã Sinh viên thực hiện : Nguyén Thi Hong Khóa học : 2007-2011 Hà Nội - 2011 LOI CAM ON Để hoàn thành khóa học và đánh giá kết quả học tập tại trường Đại học Lâm nghiệp đồng thời gắn liền với lý thuyết và thực tiễn, tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận với thực tế qua đó củng cố và hoàn thiện kiến thức đã được trang bị, biết vận dụng những kiến thức đó ngoài (hực tiễn sản xuất, đồng thời được sự đồng ý của Trường Đại học Lâm Nghiệp, Khoa Quản lý tài nguyên rừng và môi trường, bộ môn Bảo vệ thực vật tôi thực hiện Tuan văn tốt nghiệp: “Nghiên cứu tính đa dạng sinh học của các loài bướm ngày và đề xuất một số giải pháp quản lý chúng tại Khu| ảo: tồn thiên nhiên Pù Luông, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa”. > Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. TS Nguyễn Thế Nhã chủ nhiệm khoa Quản lý tài nguyên rừng và môi trường, tình hướng dẫn, tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận văn này. Đồng thời tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông và các cán bộ công nhân viên trong Khu bảo tồn đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực.

Cuối cùng tôirat bie những người thân trong gia đình và bạn bè đồng nghiệp đã động - ênsat đỡ tôi tạo mọi điều kiện cho tôi hoàn thành bản luận văn này. Tôi xin-chân thành cảm ơn! ĐHLN, ngày 13 tháng 5 năm 2011 Sinh viên Nguyễn Thị Hồng TOM TAT KHOA LUAN Tên khóa luận: “Nghiên cứu tinh da dạng sinh học của các loài bướm ngày và đỀ xuất một số giải pháp quản lý chúng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa”. Giáo viên hướng dẫn : PGS. TS Nguyễn nh Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Hồng < Rg 1.

„ Mục Mục tiêutiêu nghiên nghiên cứucứ ự >` && sa ® Mục tiêu chung 4, œoy - Góp phần tăng tính đa dạng sinh học loài bướm ngày ở khu vực nghiên cứu A ay vow s Mục tiêu cụ thể - Đánh giá tính đa dạng sinh học của loài bườm ngày ở khu vực nghiên © cứu a @® - Đề xuất các giải pháp tồn các ]oài bướm ngày ở KBTTN Pù Luông J KG, 2. Nội dung nghiên cứu Q” - Xác định thành phân lo: bướm ngày trong khu vực nghiên cứu ä© điêm sinh học, sinh thái của một số loài bướm ngày trong khu vực nghiên. - Đề xuất một số giải pháp bảo vệ nhằm tăng tính đa dạng sinh học của các loài bướm ngày trong khu vực nghiên cứu 3. Kết quả nghiên cứu Cho đến nay KBTTN Pù Luông đã thống kê được 162 loài bướm thuộc 91 giống, 10 họ.

Trong thời gian nghiên cứu ở KBTTN Pù Luông tôi đã thu thập được và xác định được 56 loài c` ˆ ; thuộc bộ cánh vẫy gồm 9 họ, 46 giống. Qua đợt điều tra đã bổ sung tgc 4 loai sau 1. Catopsilia pomona Fabricius - ieridago 2. Hypolimnas misippus Linnaeus ymphalidae 4.

Potanthus rectifaciatus - Ho Hesperiidae Trong đó loài thường gặp có 3 loài Se loài ít gặp có 6 loài chiếm 10,70%; loài ngẫu nhiên gặp có 47 chiếm 83,90%. Thành phần loài theo sinh cảnh có sựkhồŠ nhau: Rừng tự nhiên trạng thái (IIb) có tính đ, lạng loài cao nhất với 42 loài chiếm 75,00%. ~ Rừng tre, luồng tự nhiên Với loài chiếm 64,29%. Trảng cỏ cây bụi với 28 loài chiếm 50,00%.

Rừng trồng Keo tai ới 34 loài 60,71%. Rừng thứ sinh phục hồi vớ ¡ 30 loài chiếm 53,57%, Vườn cây ăn i 16loài chiếm 28,57%. Rừng thứ sinh ven suối Với 9 loài chiếm 16,07%. Bố cục khóa 1u: : 57 trang : 13 bang :9 hình : 11 trang MUC LUC Trang LOI CAM ON TOM TAT KHOA LUAN DANH MUC TU VIET TAT DANH MỤC HÌNH DANH MỤC BẢNG BIÊU DAT VAN DE CHUONG 1 TONG QUAN VAN DE NGHIEN CUU.

Tinh hình nghiên cứu bướm trên thé gi 1.1, Nghién ctru ve da dang loai. Nghiên cứu về sinh học, sinh thái 1. Nghiên cứu bướmở Việt Nam. Nghiên cứu về đa dạng bướm ở6 Vi t Nai om 1.

Nghiên cứu về sinh học, sinh thái bướm ở Việt Nam. Nghiên cứu bướm ở Khu bảo tồn (hiên nhiên Pù Luông CHƯƠNG 2 MUC TIEU, NOI DUNG VA PHUONG sie = CỨU 2. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu chung 2.

Mục tiêu cụ thé 2. Đối tượng nghiên cứu 2. Nội dung nghiên cứu 2. Phương pháp nghiên cứu, 2.

Công tác chuẩn bị; by 2. Phương pháp điều tra 2. Phương pháp kế thừa s 2. Phương phá 2.

Phương pháp 2. Phương pháp điệu tra cụ thể 2. Xử lýsố «Tý CHƯƠNG 3 4 DIEU KIEN ; KINH TE XA HOI KHU BAO TON THIEN NHIEN PU LUONG. Giới thiệu chung về khu bảo tồn 3.

Vị trí của khu bảo tồn. Lịch sử và tư cách pháp nhâi 3. Các khu vực quản lý và cơ sở hạ 3. Điều kiện tự nhiên.

Địa chất và địa mas 3. Sự phát triển hang động và thuỷ họ: 3. Điều kiện kinh tế - xã hộ 3. Dân số, dân tộc, lao độn, 3.

Tình hình sản xuất, đời sông, thu nh: 3. Cơ sở hạ tầng. Nhận định vê tình hình dân sinh kinh 3. Phân bồ dân cư 3.

Sử dụng da 3. Sử dụng rừng 3. Tài nguyên động thì vật trong khu bảo tôn thiên nhiên Pù Luông 3. Tài nguyên thực vật 3.

Tài nguyên động vật CHƯƠNG 4 KETne vA PHAN TÍCH KÉT QUẢ. Đa dạng sinh cảnh sông. Đa dạngvề hình thái. Đa dạng về tập tính sinh hoạt 4.

Đa dạng về sinh thái. Ảnh hưởng của thời gian đên sự xuât.hiện của các loài bướm ngày. Ý nghĩa các loài bướm ngày { u bảo tồn thiên nhiên Pù Luông 4. Các loài mới phát hi 4.

Các loài có tên trong s: 4. Nghiên cứu đặc điểm sin hoc, sinh thái của các loài bướm ngày trong khu vực nghiên cứu 4. Bướm phượng |‹ — Papilio. Bướm phượng helen Papilio helenus Linnaeus 4.

Bướm phượng cánh sau. vàng- Troides helena hephaestus Fldr 4. Bướm phượng đuôi nheo- Lampropfera curiws Fabricius. Bướm đốùr xanh lớn = Euploea mulciber Cramer 4.

Bướm lợn +- Delias pasithoe Linnaeus 4. Bướm ©l an ai ot = Catopsilia pomona Fabriciu: 4. Bướm 6 s ø~ Hypolimnas misippus Linnaeu: 4. Loai Melanitis sp.

Họ bướm nhảy - Hesper dae. Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng tính đa dạng sinh học các loài bướm ngày trong khu vực ng 4. Đối với khu bảo 4. với các cấp các ngành tại địa phuon; 4.

Đôi với người dân 4. Phục hồi rừng và xây dựng các vườn thực vật KET LUAN, TON TAI, KIEN NGHI 1. Kién nghi TAI LIEU THAM KHAO PHU BIEU DANH MUC TU VIET TAT 1. KBTTN : Khu bảo tồn thiên nhiên 2.

IUCN _ : Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên quốc tế 3. CITES : Công ước quốc tế về buôn bán các loài động thực vật có nguy cơ tuyệt chủng. UBND_ : Ủy ban nhân dân 6.VRTC :Trung tâm NhiệđớiViệt-Nga „ 7.IEBR : Viện Sinh thái và Tài nguyên woul ) 8. FIPI : Viện điều tra quy hoạch rừng ‘ 7 DANH MỤC HÌNH Hình 2.01: Vợt bắt bướm.02: Cách gấp bao giữ mã Hình 2.03: Phương pháp trải cánh côn trùng, Hình 3.01: Địa điểm nghiên cứu tại Khu bảo tồn thiên nhi Hình 4.01: Tỷ lệ độ bắt gặp của các loài bướm ngà) trong khu vực nghiên cứu Hình 4.02:Tỷ lệ % số loài và số giống của các họ bướ nghiên cứu.03: Thành phân loài theo sinh cản Hình 4.04: Một số dạng cánh cơ bản.

DANH MUC BANG Bang 2.01: Dac diém co ban ctia tuyén diéu tra.1: Tóm tắt đặc điểm của xã tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông (2003).02: Độ bắt gặp của các loài bướm ngày.03: Các loài bướm ngày thường gặp trong Bảng 4.04: Các loài bướm ngày Ít gặp trong khu vực Bang 4.05: Thống kê số loài và số giong theo từng họ.06: Thành 1 phan loài theo cac dang sinh ca Bang 4.07: Một số dạng cánh trước.08: Một số dạng cánh sau.09: Thức ăn của các loài bướm trong khu vu Bảng 4.10: Biên động của số loài thu thập đư: Bảng 4.11: Các loài có tên trong sách đỏ : Hi V2 St > w DAT VAN DE Viét Nam được quốc tế công nhận là một trong những quốc gia có tính đa dạng sinh học cao trên thế giới. Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là vấn đề riêng của một khu vực, một tổ chức hay một quốc gia, mà đã trở thành vấn đề quan trọng trên toàn thế giới. Việt Nam cũng đang chung sức đầu tư xây dựng các khu bảo tồn, vườn quốc gia để bảo vệ các l‹ ài nghỳ: cấp, quý hiếm. Nói đến tính đa dạng sinh họcở Việt Nam không thể không kể đến sự phong phú và đa dạng của lớp côn trùng.

Khu bảo tô thiên nh ên Pù Luông là khu vực điển hình cho tính đa dạng đó. Trong đó đáng chú ý là nhóm bướm ngày, thuộc bộ Cánh vẫy (Lepidoptera), chúng đa dạngvề chủng loại, chúng thường sống gần các bụi cây nhiều hoa để hút mật hoa, giúp hoa thụ phần. Đặc biệt sự phong phú các loài bướm khác nhau. chỉ ra một môi trường đa dạng và lành mạnh.

Tuy nhiên, ngày nay do hoạt động thể thác tài nguyên quá mức của con người đã tác động vào tự nhiên) quá mức làm suy thoái các nguồn tài nguyên thiên nhiên, làm m tính đa dạng sinh học. Hàng năm nước ta có hàng ngàn hecta rừng bị in phá làm cho các sinh vật không có nơi trú ngụ và làm giảm nguồn thức ăn của các loài sinh vật hoặc làm thay đổi hoàn cảnh sống của chúng dẫn đến một số:loài có nguy cơ bị tuyệt chủng, suy giảm hoặc biến mắt, làm mắt cân bằng sinh thái, rối loạn trật tự tự nhiên. Đặc biệt do các hoạt động phun thuốc trừ sấu một cách tràn lan, thiếu khoa học làm nhiều loài côn trùng bị “Quy: bị diệt vong, làm ảnh hưởng xấu đến mạng lưới thức ăn trong tự nhiên, ttừ đó làm mắt cân bằng hệ sinh thái, ảnh hưởng xấu đến cuộc sống con ngời.