Nghiên Cứu Tiêu Chuẩn Hóa Tạp Chất A Của Diclofenac Được Tổng Hợp

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng nguyên nhân và chỉ định các phương pháp điều trị tăng áp, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Tấn Đạt
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Ngọc Vân
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Kiểm nghiệm thuốc và độc chất
• Đề tài: Nghiên Cứu Tiêu Chuẩn Hóa Tạp Chất A Của Diclofenac Trong Kiểm Nghiệm Thuốc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ dược học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tạp chất và tạp chất đối chiếu
• 1.2. Diclofenac và tạp chất A của diclofenac
• 1.3. Kiểm nghiệm tạp chất A của diclofenac
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn mẫu
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6. Thiết kế nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp chọn mẫu
• 2.8. Nội dung nghiên cứu
• 2.9. Phương pháp thu thập và đánh giá số liệu
• 2.10. Phương pháp hạn chế sai số
• 2.11. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Tiêu chuẩn hóa tạp chất đối chiếu A của diclofenac
• 3.2. Xây dựng quy trình định lượng đồng thời diclofenac và tạp chất A trong thành phẩm thuốc bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao
• 3.3. Ứng dụng quy trình định lượng đồng thời diclofenac và tạp chất A trong thành phẩm thuốc bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Tiêu chuẩn hóa tạp chất đối chiếu A của diclofenac
• 4.2. Xây dựng quy trình định lượng đồng thời diclofenac và tạp chất A trong thành phẩm thuốc bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao
• 4.3. Ứng dụng quy trình định lượng đồng thời diclofenac và tạp chất A trong thành phẩm thuốc bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tiêu Chuẩn Hóa Tạp Chất A Của Diclofenac

Nghiên cứu tiêu chuẩn hóa tạp chất A của Diclofenac là một lĩnh vực quan trọng trong kiểm nghiệm thuốc. Diclofenac là một loại thuốc giảm đau và kháng viêm phổ biến, được sử dụng rộng rãi trong điều trị nhiều bệnh lý. Tuy nhiên, sự hiện diện của các tạp chất trong thuốc có thể ảnh hưởng đến hiệu quả và độ an toàn của sản phẩm. Do đó, việc tiêu chuẩn hóa tạp chất A là cần thiết để đảm bảo chất lượng thuốc.

1.1. Định Nghĩa Tạp Chất Và Tầm Quan Trọng Của Tiêu Chuẩn Hóa

Tạp chất trong dược phẩm là các chất không phải là hoạt chất chính, có thể phát sinh trong quá trình sản xuất. Việc tiêu chuẩn hóa tạp chất giúp đảm bảo an toàn và hiệu quả của thuốc, đồng thời tuân thủ các quy định của dược điển.

1.2. Diclofenac Và Tạp Chất A Đặc Điểm Và Ứng Dụng

Diclofenac có công thức phân tử C14H11Cl2NO2, được sử dụng để điều trị đau và viêm. Tạp chất A của Diclofenac cần được tiêu chuẩn hóa để đảm bảo chất lượng trong kiểm nghiệm thuốc.

II. Vấn Đề Trong Kiểm Nghiệm Tạp Chất A Của Diclofenac

Kiểm nghiệm tạp chất A của Diclofenac gặp nhiều thách thức. Các tạp chất có thể ảnh hưởng đến độ an toàn và hiệu quả của thuốc. Việc thiếu quy trình tiêu chuẩn hóa rõ ràng có thể dẫn đến sai sót trong kiểm nghiệm, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

2.1. Thách Thức Trong Việc Phát Hiện Tạp Chất

Việc phát hiện và định lượng tạp chất A trong Diclofenac gặp khó khăn do tính chất hóa học phức tạp của nó. Các phương pháp phân tích hiện tại cần được cải tiến để đảm bảo độ chính xác.

2.2. Ảnh Hưởng Của Tạp Chất Đến Chất Lượng Thuốc

Sự hiện diện của tạp chất A có thể làm giảm hiệu quả điều trị và gây ra tác dụng phụ không mong muốn. Do đó, việc kiểm soát tạp chất là rất quan trọng trong sản xuất thuốc.

III. Phương Pháp Tiêu Chuẩn Hóa Tạp Chất A Của Diclofenac

Để tiêu chuẩn hóa tạp chất A của Diclofenac, cần áp dụng các phương pháp phân tích hiện đại. Sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để định lượng tạp chất trong thuốc.

3.1. Quy Trình Sắc Ký Lỏng Hiệu Năng Cao

Quy trình HPLC được thiết kế để tách biệt Diclofenac và tạp chất A, cho phép định lượng chính xác. Các thông số như pH, nhiệt độ và tốc độ dòng cần được tối ưu hóa.

3.2. Đánh Giá Độ Chính Xác Của Phương Pháp

Độ chính xác của phương pháp HPLC cần được đánh giá thông qua các thử nghiệm lặp lại. Kết quả phải đáp ứng các tiêu chuẩn của dược điển để đảm bảo tính tin cậy.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Trong Kiểm Nghiệm Thuốc

Kết quả nghiên cứu tiêu chuẩn hóa tạp chất A của Diclofenac có thể được áp dụng trong kiểm nghiệm thuốc tại các cơ sở y tế. Việc áp dụng quy trình đã được tiêu chuẩn hóa giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

4.1. Ứng Dụng Trong Kiểm Nghiệm Thành Phẩm

Quy trình tiêu chuẩn hóa tạp chất A sẽ được áp dụng trong kiểm nghiệm thành phẩm thuốc Diclofenac, giúp đảm bảo rằng sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng.

4.2. Tác Động Đến Ngành Dược Việt Nam

Việc tiêu chuẩn hóa tạp chất A không chỉ nâng cao chất lượng thuốc mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành dược Việt Nam, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Tiêu Chuẩn Hóa Tạp Chất A Của Diclofenac

Nghiên cứu tiêu chuẩn hóa tạp chất A của Diclofenac là một bước tiến quan trọng trong việc nâng cao chất lượng thuốc. Các phương pháp phân tích hiện đại như HPLC đã chứng minh hiệu quả trong việc kiểm soát tạp chất, đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu sẽ tiếp tục được mở rộng để phát triển các phương pháp phân tích mới, nhằm nâng cao độ chính xác và độ tin cậy trong kiểm nghiệm thuốc.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Ngành Dược

Ngành dược cần chú trọng hơn đến việc tiêu chuẩn hóa tạp chất trong thuốc, nhằm đảm bảo chất lượng và an toàn cho người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong ngành công nghiệp dược phẩm hiện đại, kiểm soát chất lượng thuốc generic là yêu cầu sống còn nhằm đảm bảo tính an toàn và hiệu quả điều trị cho người bệnh. Diclofenac là hoạt chất kháng viêm không steroid (NSAID) tiêu biểu, được Bộ Y tế đưa vào danh mục thuốc thiết yếu từ năm 2018 và được chỉ định rộng rãi trong điều trị viêm khớp, thoái hóa khớp và giảm đau sau phẫu thuật. Tuy nhiên, trong quá trình tổng hợp hoạt chất, bào chế cũng như lưu trữ thành phẩm, sự xuất hiện của các tạp chất liên quan—đặc biệt là tạp chất A (1-(2,6-dichlorophenyl)-1,3-dihydro-2H-indol-2-on)—luôn tiềm ẩn rủi ro giảm sinh khả dụng và nguy cơ độc tính cấp theo đường tiêu hóa với giá trị LD50 trên chuột là 1,2 g/kg.

Các dược điển hàng đầu thế giới như Dược điển Việt Nam V, Dược điển Anh (BP 2017) và Dược điển Mỹ (USP 41) đều đặt ra quy chuẩn bắt buộc phải kiểm soát giới hạn tạp chất A không được vượt quá 0,2% trong nguyên liệu và dạng bào chế viên nén. Mặc dù vậy, tại Việt Nam, nguồn tạp chất đối chiếu A chủ yếu phụ thuộc vào nhập khẩu với chi phí đắt đỏ, trong khi chưa có quy trình chuẩn hóa hoàn chỉnh và phương pháp định lượng đồng thời cả hoạt chất lẫn tạp chất A trong cùng một lần chạy sắc ký trên các mẫu thuốc thương mại.

Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 10 năm 2017 đến tháng 3 năm 2019 tại Trung tâm Thực hành Y Dược thuộc Trường Đại học Võ Trường Toản phối hợp cùng Viện Kiểm nghiệm thuốc TP. Hồ Chí Minh. Mục tiêu then chốt của luận văn là tổng hợp, tinh chế và thiết lập chất đối chiếu tạp A đạt độ tinh khiết trên 99,0%, đồng thời xây dựng, thẩm định quy trình sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) định lượng đồng thời diclofenac và tạp A, ứng dụng khảo sát 30 mẫu viên nén thương mại tại quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng đồng bộ các hướng dẫn quốc tế và nguyên tắc kiểm nghiệm hiện đại:

• Hướng dẫn ICH Q3A/Q3B: Quy định ngưỡng báo cáo (0,05% - 0,1%), ngưỡng định danh (0,1% - 0,2%) và ngưỡng xác định độc tính của tạp chất liên quan trong nguyên liệu cũng như thành phẩm thuốc.
• Tiêu chuẩn ISO Guide 31, 34, 35 và ISO 13528: Cung cấp hệ thống chuẩn mực thống kê trong sản xuất mẫu chuẩn, đánh giá độ đồng nhất đóng lọ, độ đồng nhất liên phòng thí nghiệm, xác định giá trị ấn định và ước lượng độ không đảm bảo đo.
• Khái niệm then chốt: Tạp chất đối chiếu (reference standard), tính tương thích hệ thống (system suitability), độ đặc hiệu phân tích (specificity), giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế thực nghiệm can thiệp với các quy trình cụ thể:

• Tổng hợp và tinh chế: Khảo sát 4 quy trình hóa học chuyển hóa diclofenac acid thành tạp chất A. Quy trình tối ưu sử dụng phản ứng giữa diclofenac acid với oxalyl clorid trong môi trường dicloromethan (DCM) và xúc tác dimethylformamid (DMF) ở nhiệt độ phòng trong 30 phút, tiếp nối bằng 3 chu kỳ tinh chế tái kết tinh trong hỗn hợp methanol - nước điều chỉnh pH 8,0 bằng dung dịch natri hydroxyd 0,01M và sấy chân không ở 60°C trong 4 giờ.
• Xác định cấu trúc và độ tinh khiết: Sử dụng phổ hồng ngoại (IR), khối phổ ion hóa phun electron (ESI-MS), cộng hưởng từ hạt nhân (1H-NMR, 13C-NMR), phân tích nhiệt vi sai (DTA/TGA) và HPLC với đầu dò dãy diod quang (PDA).
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu:
  • Cỡ mẫu tổng hợp: 3 mẻ độc lập, mỗi mẻ cân chính xác khoảng 1,5 g natri diclofenac, thu về trung bình 600 mg tạp chất A tinh khiết.
  • Cỡ mẫu thẩm định quy trình: 35 mẫu cho quy trình định lượng tạp A đơn lẻ và 100 mẫu cho quy trình định lượng đồng thời.
  • Cỡ mẫu đóng lọ chuẩn: 20 lọ (20 mg/lọ), chọn ngẫu nhiên 6 lọ để đánh giá đồng nhất nội bộ và gửi kiểm tra chéo tại 2 phòng thí nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025 trực thuộc Viện Kiểm nghiệm thuốc TP. Hồ Chí Minh.
  • Cỡ mẫu ứng dụng: 30 mẫu viên nén diclofenac 50 mg được lấy mẫu ngẫu nhiên trực tiếp tại các nhà thuốc bán lẻ trên địa bàn quận Ninh Kiều, TP. Cần Thơ (mỗi mẫu gồm 40 viên thuộc cùng một lô sản xuất).
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Sắc ký lỏng hiệu năng cao pha đảo (RP-HPLC) với cột C18 và rửa giải đẳng dòng được lựa chọn nhờ khả năng phân tách sắc nét giữa diclofenac và tạp A, thời gian lưu ngắn, tính ổn định cao và chi phí dung môi tối ưu cho kiểm nghiệm thường quy.
• Xử lý số liệu: Thực hiện trên phần mềm EZChrom Elite 3.2 và Microsoft Excel 2010 với trắc nghiệm Dixon loại trừ sai số thô, phân tích phương sai ANOVA một yếu tố và hai yếu tố, tính toán độ không đảm bảo đo mở rộng với mức tin cậy 95% (p = 0,95).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình nghiên cứu thực nghiệm đã ghi nhận các kết quả nổi bật:

• Tổng hợp thành công tạp chất A: Quy trình sử dụng oxalyl clorid cho hiệu suất trung bình đạt 44,83% (tương ứng 0,65 g sản phẩm từ 1,5 g nguyên liệu ban đầu), điểm chảy sắc nét ở 129°C - 130°C trên giản đồ DTA, độ ẩm dưới 0,2% trên TGA. Phổ IR xác nhận sự biến mất của đỉnh N-H amin (3330 cm⁻¹) và xuất hiện đỉnh C=O lactam đặc trưng tại 1726 cm⁻¹. Khối phổ ESI-MS cho mảnh ion phân tử m/z = 278,0138 [C14H10Cl2NO]⁺ hoàn toàn trùng khớp với công thức cấu tạo của 1-(2,6-dichlorophenyl)-1,3-dihydro-2H-indol-2-on.
• Chuẩn hóa chất đối chiếu đạt chuẩn quốc tế: Độ tinh khiết sắc ký trên HPLC-PDA đạt trên 99,0%. Đánh giá độ đồng nhất đóng lọ qua trắc nghiệm Dixon cho Qmin = 0,167 và Qmax = 0,167 (đều nhỏ hơn Q0,05 = 0,625). Phân tích ANOVA một yếu tố cho giá trị Ftn = 0,124 thấp hơn nhiều so với Flt = 4,387. Đánh giá liên phòng thí nghiệm qua ANOVA hai yếu tố cho Ftn = 3,632 nhỏ hơn Flt = 6,608. Giá trị ấn định hàm lượng chất đối chiếu được xác lập là 99,18% với độ không đảm bảo đo U = 0,0103 và độ lệch chuẩn s* = 0,0253.
• Thẩm định quy trình HPLC đồng thời: Hệ pha động tối ưu gồm methanol và nước acid phosphoric pH 2,0 theo tỷ lệ 80:20 (tt/tt), bước sóng phát hiện 257 nm, tốc độ dòng 1,0 mL/phút trên cột Ultra C18 Restek (25 cm x 4,6 mm, 5 µm). Thời gian lưu của tạp A và diclofenac lần lượt là 4,81 phút và 7,17 phút với độ phân giải Rs = 7,58 (vượt xa yêu cầu Rs > 2,0), hệ số bất đối As từ 0,97 đến 1,00, số đĩa lý thuyết N trên 70.000. Giới hạn phát hiện (LOD) của tạp A đạt 0,04 µg/mL và giới hạn định lượng (LOQ) đạt 0,1 µg/mL. Độ đúng qua thử nghiệm phục hồi đạt 98,69% - 99,99% với RSD dưới 0,70%.
• Khảo sát mẫu thương mại và độ ổn định: Trong 30 mẫu viên nén diclofenac 50 mg thu thập tại thị trường Cần Thơ, hàm lượng hoạt chất đạt từ 97,5% đến 102,3% so với nhãn, tạp chất A xuất hiện ở mức vết dưới 0,05% (nằm trong giới hạn cho phép 0,2%). Khi chịu thử nghiệm cưỡng bức dưới nhiệt độ 40°C trong 48 giờ, ánh sáng mặt trời trong 48 giờ và tia UV 365 nm trong 8 giờ, hàm lượng tạp chất A tăng từ 1,5 đến 3,2 lần so với mẫu đối chứng ban đầu.

Thảo luận kết quả

Việc lựa chọn tác nhân đóng vòng acyl clorid bằng oxalyl clorid thay vì thionyl clorid hay gia nhiệt vi sóng đã hạn chế tối đa sự hình thành các dẫn xuất polymer hóa thứ cấp, giúp sản phẩm đạt độ tinh khiết trên 99,0% ngay sau bước kết tinh lại. Khi biểu diễn dữ liệu qua sắc ký đồ 3D và phổ UV đa bước sóng, pic tạp chất A thể hiện độ tinh khiết phổ tuyệt đối, không bị chồng lấn bởi tá dược hay sản phẩm phân hủy sinh ra từ môi trường acid, kiềm, oxy hóa hoặc nhiệt độ cao.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế trước đây thường sử dụng hỗn hợp đệm phosphat phức tạp hoặc chương trình rửa giải gradient kéo dài trên 15 phút, hệ pha động đẳng dòng methanol - nước acid phosphoric pH 2,0 trong luận văn này giúp rút ngắn thời gian phân tích xuống dưới 8 phút cho mỗi mẫu thử. Điều này làm tăng năng suất phân tích gấp 2 lần, tiết kiệm 40% lượng dung môi hữu cơ tiêu thụ mà vẫn đảm bảo độ lặp lại cao với RSD diện tích pic dưới 0,31%.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát chất lượng dược phẩm chứa diclofenac tại Việt Nam, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị trọng tâm:

• Nâng cấp quy mô thiết lập chất đối chiếu: Trung tâm Kiểm nghiệm và các Viện Kiểm nghiệm thuốc nhà nước cần tiếp nhận chuyển giao quy trình tổng hợp, triển khai sản xuất chất đối chiếu tạp chất A ở quy mô pilot 50 - 100 lọ/năm, hoàn thiện hồ sơ chất chuẩn theo ISO Guide 34 nhằm chủ động cung cấp chất chuẩn làm việc cho các nhà máy sản xuất trong nước trong vòng 6 - 12 tháng tới.
• Cập nhật chuyên luận Dược điển Việt Nam: Hội đồng Dược điển Việt Nam xem xét bổ sung phương pháp định lượng đồng thời diclofenac và tạp chất A bằng HPLC đẳng dòng vào chuyên luận viên nén diclofenac trong kỳ tái bản Dược điển Việt Nam tiếp theo, giúp giảm 50% thời gian phân tích và thống nhất phương pháp kiểm nghiệm trên toàn quốc.
• Tăng cường kiểm soát chuỗi cung ứng và bảo quản: Các cơ quan quản lý y tế tại địa phương (như Sở Y tế Cần Thơ) cần thanh tra định kỳ việc duy trì nhiệt độ bảo quản dưới 30°C và tránh ánh sáng trực tiếp tại 100% cơ sở bán lẻ thuốc đạt chuẩn GPP, ngăn chặn quá trình chuyển hóa hoạt chất thành tạp A do nhiệt và bức xạ quang hóa.
• Ứng dụng quy trình vào kiểm nghiệm xuất xưởng: Khối đảm bảo chất lượng (QA/QC) tại các doanh nghiệp sản xuất thuốc generic cần áp dụng ngay quy trình HPLC này để kiểm tra độ tinh khiết của nguyên liệu đầu vào và theo dõi độ ổn định dài hạn của thành phẩm ở các mốc 3, 6, 12, 24 và 36 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho:

• Kiểm nghiệm viên và chuyên viên phân tích: Các cá nhân công tác tại Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương, Viện Kiểm nghiệm thuốc TP. Hồ Chí Minh và Trung tâm Kiểm nghiệm các tỉnh/thành phố cần quy trình chuẩn hóa mẫu đối chiếu và phương pháp sắc ký tin cậy.
• Bộ phận R&D và QA/QC tại các công ty dược: Các kỹ sư nghiên cứu phát triển sản phẩm thuốc generic chứa diclofenac dạng viên nén, gel bôi ngoài da hoặc dung dịch tiêm nhằm kiểm soát tạp chất liên quan theo tiêu chuẩn xuất khẩu.
• Giảng viên và học viên sau đại học ngành Dược: Nguồn tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp luận thiết lập chất đối chiếu theo ISO Guide 35 và thẩm định phương pháp phân tích theo hướng dẫn ICH Q2(R1).
• Chuyên viên thẩm định hồ sơ đăng ký thuốc: Cán bộ Cục Quản lý Dược có cơ sở dữ liệu đối chiếu khi đánh giá hồ sơ chất lượng phần tạp chất liên quan (phần 3.2.P.5) của các thuốc giảm đau, kháng viêm lưu hành tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Tạp chất A của diclofenac là gì và vì sao cần kiểm soát nghiêm ngặt?

Tạp chất A có tên hóa học là 1-(2,6-dichlorophenyl)-1,3-dihydro-2H-indol-2-on, là sản phẩm trung gian trong quá trình tổng hợp và là sản phẩm phân hủy chính của diclofenac dưới tác động của nhiệt độ và ánh sáng. Tạp chất này có độc tính cấp (LD50 đường uống trên chuột là 1,2 g/kg) và bị nghi ngờ có nguy cơ gây dị ứng, do đó dược điển quy định giới hạn tối đa trong viên nén là 0,2%.

Quy trình tổng hợp tạp chất A trong nghiên cứu có ưu điểm gì so với các phương pháp khác?

Nghiên cứu sử dụng tác nhân oxalyl clorid với xúc tác DMF trong môi trường dicloromethan ở nhiệt độ phòng. Phương pháp này diễn ra êm dịu trong 30 phút, không cần đun hồi lưu nhiệt độ cao như thionyl clorid hay thiết bị vi sóng phức tạp, đạt hiệu suất 44,83% và tạo sản phẩm có điểm chảy chuẩn 129°C - 130°C với độ tinh khiết trên 99,0%.

Bằng chứng nào chứng minh sản phẩm tổng hợp đạt chuẩn làm chất đối chiếu?

Sản phẩm được chứng minh cấu trúc toàn diện qua phổ IR, MS, 1H-NMR và 13C-NMR. Độ đồng nhất đóng lọ đạt chuẩn qua trắc nghiệm Dixon và phân tích ANOVA một yếu tố (Ftn = 0,124 < Flt = 4,387). Đánh giá liên phòng thí nghiệm độc lập tại 2 phòng thử nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025 cho kết quả tương đương (ANOVA hai yếu tố Ftn = 3,632 < Flt = 6,608), xác lập giá trị ấn định 99,18% ± 0,0103.

Quy trình định lượng đồng thời HPLC có đáp ứng được yêu cầu phân tích thường quy không?

Quy trình sử dụng pha động methanol - nước acid phosphoric pH 2,0 (80:20), tách hoàn toàn tạp A (tR = 4,81 phút) và diclofenac (tR = 7,17 phút) với độ phân giải Rs = 7,58 trong vòng chưa đầy 8 phút. Quy trình đạt đầy đủ các chỉ tiêu thẩm định theo ICH: độ đúng phục hồi 98,69% - 99,99%, RSD độ lặp lại dưới 0,70%, giới hạn phát hiện tạp A cực nhạy ở mức 0,04 µg/mL.

Yếu tố môi trường nào gây gia tăng nhanh nhất hàm lượng tạp A trong viên nén diclofenac?

Kết quả thử nghiệm cưỡng bức cho thấy bức xạ quang hóa (tia cực tím UV 365 nm trong 8 giờ và ánh sáng mặt trời trực tiếp trong 48 giờ) cùng với nhiệt độ cao (40°C trong 48 giờ) làm gia tăng hàm lượng tạp chất A từ 1,5 đến 3,2 lần so với ban đầu, chứng minh thuốc cần được đóng gói trong vỉ nhôm-nhôm hoặc thủy tinh màu để tránh ánh sáng.

Kết luận

• Tổng hợp thành công tạp chất A của diclofenac qua phản ứng với oxalyl clorid với hiệu suất 44,83% và điểm chảy 129°C - 130°C.
• Xác định chính xác cấu trúc hóa học bằng IR, ESI-MS, 1H-NMR, 13C-NMR và thiết lập chất đối chiếu có độ tinh khiết ấn định 99,18% (U = 0,0103).
• Xây dựng và thẩm định thành công quy trình RP-HPLC định lượng đồng thời diclofenac và tạp chất A với thời gian chạy dưới 8 phút, LOD đạt 0,04 µg/mL.
• Ứng dụng kiểm nghiệm 30 mẫu viên nén thương mại tại Cần Thơ, khẳng định 100% mẫu khảo sát đạt tiêu chuẩn chất lượng về hàm lượng hoạt chất và giới hạn tạp chất.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc bảo quản thuốc tránh ánh sáng và nhiệt độ cao nhằm hạn chế tối đa sự hình thành tạp chất phân hủy.

Nghiên cứu đã giải quyết trọn vẹn bài toán tự chủ nguồn tạp chất đối chiếu và cung cấp công cụ phân tích sắc ký hiện đại, chính xác cho ngành kiểm nghiệm dược phẩm Việt Nam. Các phòng kiểm nghiệm và doanh nghiệp sản xuất có thể áp dụng ngay quy trình này để nâng cao chất lượng kiểm soát thuốc lưu hành trên thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ngành dƣợc Việt Nam ngày càng khẳng định đƣợc vị thế của mình trên thị trƣờng dƣợc phẩm trong nƣớc. Dƣợc phẩm nội địa đa phần là thuốc generic, phổ biến nhất là thuốc giảm đau, kháng viêm. Trong nhóm thuốc kháng viêm không steroid, diclofenac đƣợc Bộ Y tế đƣa vào danh mục thuốc thiết yếu năm 2018. [1] Công tác kiểm soát chất lƣợng thành phẩm thuốc diclofenac luôn đƣợc đặt lên hàng đầu nhằm đảm bảo độ an toàn và tính hiệu quả trong điều trị.

Hƣớng dẫn đăng ký thuốc ‎của Cục quản lý dƣợc yêu cầu tất cả thành phẩm thuốc phải đƣợc giám sát chặt chẽ về tạp chất liên quan. [4] Dƣợc điển các nƣớc đều quy định kiểm soát giới hạn tạp chất liên quan của diclofenac là tiêu chuẩn bắt buộc. Đặc biệt, Dƣợc điển Việt Nam V, Dƣợc điển Anh 2017 và Dƣợc điển Mỹ 41 yêu cầu phải có tạp chất đối chiếu A khi kiểm tra chất lƣợng nguyên liệu và thành phẩm thuốc diclofenac. Tuy nhiên, tại Việt Nam, hiện nay chỉ có một nghiên cứu công bố về kết quả tổng hợp tạp chất A và chƣa có nghiên cứu nào thực hiện tiêu chuẩn hóa tạp chất đối chiếu A của diclofenac phục vụ cho công tác kiểm nghiệm.

Để tạo thuận lợi cho công tác kiểm soát chất lƣợng thuốc diclofenac, rất cần có các quy trình định lƣợng đồng thời hoạt chất diclofenac và tạp chất liên quan trong nguyên liệu và thành phẩm thuốc bằng các phƣơng pháp định lƣợng đáng tin cậy. Tuy nhiên, tại Việt Nam, hiện nay chƣa có nghiên cứu nào công bố về quy trình định lƣợng đồng thời diclofenac và tạp chất A ứng dụng trên các mẫu thành phẩm thuốc lƣu hành trên thị trƣờng. Xuất phát từ những lý do trên, đề tài “Nghiên cứu tiêu chuẩn hóa tạp A của diclofenac đƣợc tổng hợp. Ứng dụng trong kiểm nghiệm thành phẩm có diclofenac” đƣợc thực hiện với ba mục tiêu cụ thể nhƣ sau: 1.

Tiêu chuẩn hóa tạp chất đối chiếu A của diclofenac. Xây dựng quy trình định lƣợng đồng thời diclofenac và tạp chất A trong thành phẩm thuốc bằng phƣơng pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao. Ứng dụng quy trình định lƣợng đồng thời diclofenac và tạp chất A bằng phƣơng pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao trong thành phẩm thu thập tại các nhà thuốc thuộc Quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ. 47 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1.

Tạp chất và tạp chất đối chiếu 1. Tạp chất Tạp chất trong dƣợc phẩm là các chất tồn tại trong nguyên liệu hoặc thành phẩm thuốc mà không phải là hoạt chất hay tá dƣợc, phát sinh trong quá trình tổng hợp nguyên liệu thuốc, sản xuất thành phẩm hoặc trong quá trình phân phối, lƣu trữ và bảo quản thuốc. [17], [18] Tạp chất đƣợc phân loại thành ba nhóm chính: tạp chất hữu cơ, tạp chất vô cơ và dung môi tồn dƣ. Tạp chất gây ảnh hƣởng đến độ an toàn và tính hiệu quả trong điều trị.

Ngoài ra, các tạp chất còn có thể gây độc tính trên gen. Giới hạn cho phép của các tạp chất trong nguyên liệu và thành phẩm thuốc theo Hội nghị Quốc tế về Hài hòa hóa các thủ tục đăng ký dƣợc phẩm sử dụng cho ngƣời (ICH) đƣợc trình bày trong các bảng 1.1: Giới hạn cho phép các tạp chất trong nguyên liệu Liều dùng tối đa Ngưỡng Ngưỡng Ngưỡng hàng ngày báo cáo định danh xác định độc tính ≤2g 0,05% 0,10% 0,15% hoặc 1,0 mg/ngày hoặc 1,0 mg/ngày >2g 0,03% 0,05% 0,05% Bảng 1.2: Ngƣỡng báo cáo của tạp chất trong thành phẩm Liều dùng tối đa hàng ngày Ngưỡng báo cáo ≤1g 0,1% >1g 0,05% 48 Bảng 1.3: Ngƣỡng định danh của tạp chất trong thành phẩm Liều dùng tối đa hàng ngày Ngưỡng định tính < 1 mg 1,0% hoặc 5 µg 1 mg – 10 mg 0,5% hoặc 20 µg > 10 mg – 2 g 0,2% hoặc 2 mg >2g 0,10% Bảng 1.4: Ngƣỡng xác định độc tính của tạp chất trong thành phẩm Liều dùng tối đa hàng ngày Ngưỡng xác định độc tính < 10 mg 1,0% hoặc 50 µg 10 mg – 100 mg 0,5% hoặc 200 µg > 100 mg – 2 g 0,2% hoặc 3 mg >2g 0,15% 1. Tạp chất đối chiếu 1. Định nghĩa và vai trò của tạp chất đối chiếu Tạp chất đối chiếu là một lô hoặc mẻ của tạp chất đƣợc điều chế bằng cách tổng hợp hay tinh chế và đƣợc chứng minh bằng một loạt các thử nghiệm phân tích sâu rộng để xác nhận là nguyên liệu tạp chất có độ tinh khiết cao.

Tạp chất đối chiếu là tạp chất đồng nhất, đã đƣợc chứng thực, dùng trong phép thử xác định giới hạn tạp chất trong nguyên liệu và thành phẩm thuốc. Tạp chất đối chiếu có độ tinh khiết tối thiểu là 98%. [5], [50] Tạp chất đối chiếu đóng vai trò quan trọng khi áp dụng các phƣơng pháp hóa lý để phân tích tạp chất trong dƣợc phẩm. Kết quả kiểm nghiệm tạp chất phụ thuộc nhiều vào điều kiện thực nghiệm, do đó bắt buộc phải sử dụng tạp chất đối chiếu để so sánh và đánh giá thì kết quả mới đảm bảo tính tin cậy.

49 Tạp chất đối chiếu đƣợc sử dụng rất phổ biến và cần thiết trong kiểm nghiệm, giúp so sánh và biểu thị kết quả trong các phép thử thƣờng quy tại các phòng thí nghiệm khi cần xác định tạp chất liên quan trong nguyên liệu và thành phẩm thuốc. Vì thế, chất lƣợng của tạp chất đối chiếu rất quan trọng, cần có số liệu đầy đủ để chứng minh chất lƣợng trong hồ sơ báo cáo của quy trình thiết lập. Phân loại tạp chất đối chiếu Tạp chất đối chiếu đƣợc phân thành nhiều loại: Tạp chất đối chiếu gốc, tạp chất đối chiếu thứ cấp, tạp chất đối chiếu quốc tế, tạp chất đối chiếu của dƣợc điển, tạp chất chuẩn làm việc. - Tạp chất đối chiếu gốc là tạp chất đƣợc công nhận rộng rãi, có các đặc tính là thƣớc đo chuẩn mực để đánh giá mà không cần phải so sánh với bất kỳ chất nào khác.

- Tạp chất đối chiếu quốc tế là tạp chất có chất lƣợng đƣợc công nhận bởi các chuyên gia của Tổ chức Y tế Thế giới, sử dụng trong các chuyên luận của Dƣợc điển Quốc tế. - Tạp chất đối chiếu của dƣợc điển là tạp chất do Hội đồng Dƣợc điển của của mỗi quốc gia thiết lập và phân phối. Quy trình thiết lập phải tuân theo nguyên tắc của Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) và có thông tin chất lƣợng đƣợc cung cấp đầy đủ. Tạp chất đối chiếu của Dƣợc điển Mỹ và Dƣợc điển Anh phát hành có chất lƣợng cao, đƣợc sử dụng phổ biến trong các phép thử kiểm nghiệm tạp chất từ dƣợc phẩm.

- Tạp chất đối chiếu thứ cấp là tạp chất mà chất lƣợng đƣợc xác định bằng cách so sánh với tạp chất đối chiếu gốc. Đây là các tạp chất đối chiếu khu vực hoặc quốc gia. Tạp chất đối chiếu của Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung Ƣơng và Viện Kiểm thuốc TP. HCM thiết lập là các tạp chất đối chiếu thứ cấp tại Việt Nam.

50 - Tạp chất chuẩn làm việc là tạp chất do các cơ sở tự thiết lập, có chất lƣợng và độ tinh khiết cao đƣợc xác nhận khi so sánh với các tạp chất đối chiếu gốc, đƣợc sử dụng trong các thử nghiệm thƣờng quy của phòng thí nghiệm và chỉ có ý nghĩa nội bộ. Thiết lập tạp chất đối chiếu Kiểm soát tạp chất liên quan trong dƣợc phẩm là một trong các yêu cầu bắt buộc của Dƣợc điển. Vì vậy, việc thiết lập các tạp đối chiếu sẽ giải quyết nhu cầu thiết thực trong công tác kiểm tra và giám sát chất lƣợng thuốc. Công tác thiết lập tạp chất đối chiếu bao gồm: - Tổng hợp và tinh chế nguồn nguyên liệu thiết lập tạp chất đối chiếu.

- Đánh giá chất lƣợng nguyên liệu, xác định hàm lƣợng, thẩm định quy trình và tiến hành định lƣợng ở các phòng thí nghiệm khác nhau. - Đóng lọ và đánh giá độ đồng nhất của quá trình đóng lọ, độ đồng nhất về kết quả phân tích giữa các phòng thí nghiệm. - Xác định giá trị ấn định, độ không đảm bảo đo, giá trị công bố dựa trên kết quả giữa các phòng thí nghiệm khác nhau. - Bảo quản, đánh giá lại, theo dõi độ ổn định của tạp chất đối chiếu.

- Phân phối và quy định về hạn dùng của tạp chất đối chiếu. Đánh giá chất lượng nguyên liệu Sản phẩm dự kiến làm tạp chất đối chiếu đƣợc đánh giá chất lƣợng theo các chỉ tiêu: tính chất, nhiệt độ nóng chảy, giảm khối lƣợng do làm khô, định tính và định lƣợng trên sắc ký lỏng. - Tính chất: Dựa vào cảm quan, xác định hình dạng, màu sắc, mùi vị của sản phẩm. Xác định độ tan: cho lƣợng dung môi vào chất thử ở nhiệt độ 25oC trong 30 phút, cách 10 phút lại lắc 30 giây.

Đánh giá độ tan theo Dƣợc điển Việt Nam V. 51 - Nhiệt độ nóng chảy và giảm khối lƣợng do làm khô: Xác định trên thiết bị phân tích nhiệt. Cân khoảng 4 mg mẫu thử vào chén đựng mẫu. Mẫu đƣợc cân bằng nhiệt ở 40oC, gia nhiệt mẫu với tốc độ 10oC/phút cho đến khi đạt 300oC.

Lƣu lƣợng dòng khí nitơ trong suốt quá trình thực hiện là 50 mL/phút. Xác định nhiệt độ nóng chảy dựa trên kết quả phân tích nhiệt vi sai (DTA) và giảm khối lƣợng do làm khô dựa vào sự thay đổi phần trăm khối lƣợng mẫu trên kết quả phân tích nhiệt trọng lƣợng (TGA). - Định lƣợng: xây dựng và thẩm định quy trình định lƣợng nguyên liệu tạp chất đối chiếu dự kiến theo hƣớng dẫn của ICH. Đánh giá độ đồng nhất và giá trị công bố của tạp chất đối chiếu Đánh giá độ đồng nhất của quá trình đóng lọ: Sau khi đánh giá chất lƣợng, nguyên liệu tạp chất đƣợc đóng trong lọ thủy tinh nâu hàn kín, có lớp đệm teflon, thực hiện đóng gói trong Glove-box, nạp khí nitơ và độ ẩm tƣơng đối trong buồng đóng khoảng 40%.

Tiến hành xác định hàm lƣợng các lọ đƣợc lấy ngẫu nhiên với số lọ là N  1 với N là tổng số lọ đã đóng gói. Loại giá trị bất thƣờng bằng test Dixon: xếp các giá trị định lƣợng theo thứ tự từ nhỏ đến lớn. Tính toán giá trị Qmin và Qmax. Các giá trị đƣợc chấp nhận khi Qmin và Qmax đều nhỏ hơn Q0,05.

[19] Đánh giá độ đồng nhất giữa các lọ theo phƣơng pháp thống kê ANOVA một yếu tố, so sánh giá trị Ftn và Ftc. Kết quả đóng lọ giữa các mẫu là đồng nhất khi Ftn< Ftc. [21] 52 Đánh giá độ đồng nhất liên phòng thí nghiệm: Các lọ tạp chất đƣợc lấy mẫu ngẫu nhiên và tiến hành định lƣợng tại hai phòng thí nghiệm độc lập. Các phòng thí nghiệm đƣợc lựa chọn để gửi mẫu phải đạt tiêu chuẩn GLP hoặc ISO/IEC 17025.