Tiếp Nhận Thơ Văn Nguyễn Công Trứ Qua Nguồn Sử Liệu và Giai Thoại

Tài liệu nghiên cứu Tiếp nhận thơ văn nguyễn công trứ qua nguồn sử liệu và giai thoại, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Lê Thị Phương Lan
• Người hướng dẫn: GS. TS Trần Nho Thìn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ, văn hóa và văn học Việt Nam
• Đề tài: Tiếp Nhận Thơ Văn Nguyễn Công Trứ Qua Tài Liệu Lịch Sử
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tiếp Nhận Thơ Văn Nguyễn Công Trứ

Nghiên cứu tiếp nhận thơ văn là một lĩnh vực quan trọng trong nghiên cứu văn học. Để hiểu sâu sắc một tác phẩm, cần kết hợp phân tích nội tại văn bản và các yếu tố ngoại vi như tiểu sử tác giả, bối cảnh lịch sử, và tài liệu lịch sử. Luận văn này tập trung vào việc tiếp nhận thơ văn Nguyễn Công Trứ thông qua hai nguồn chính: sử liệu và giai thoại. Đây là hướng tiếp cận toàn diện, cân bằng giữa hình thức và nội dung, nhằm làm sáng tỏ những khía cạnh khuất lấp trong sáng tác của ông. Việc nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có giá trị thực tiễn trong việc giảng dạy và nghiên cứu văn học.

1.1. Lý Do Chọn Đề Tài Nghiên Cứu Nguyễn Công Trứ

Đề tài "Tiếp nhận thơ văn Nguyễn Công Trứ qua nguồn sử liệu và giai thoại" được chọn vì tính cấp thiết trong việc bổ sung góc nhìn toàn diện về tác giả. Nguyễn Công Trứ là một nhân vật lịch sử đặc biệt, được ghi chép phong phú trong tài liệu lịch sử và giai thoại. Nghiên cứu này giúp hiểu rõ hơn về con người, sự nghiệp và tư tưởng của ông, từ đó làm sáng tỏ những ẩn ý trong thơ văn. Hơn nữa, việc kết hợp nghiên cứu văn học với nghiên cứu lịch sử mang lại cái nhìn đa chiều và sâu sắc hơn về tác phẩm.

1.2. Ý Nghĩa Khoa Học Của Nghiên Cứu Văn Học

Về mặt lý luận, nghiên cứu này góp phần khẳng định vai trò của cả yếu tố nội văn bản và ngoại văn bản trong tiếp nhận văn học. Nó phản bác lại xu hướng tuyệt đối hóa một trong hai yếu tố này, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp nghiên cứu văn học với nghiên cứu lịch sử. Về mặt thực tiễn, luận văn cung cấp nguồn tư liệu phong phú cho việc giảng dạy và nghiên cứu thơ văn Nguyễn Công Trứ, đặc biệt là tác phẩm "Bài ca ngất ngưởng" trong chương trình ngữ văn phổ thông.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Tiếp Nhận Thơ Văn Nguyễn Công Trứ

Việc tiếp nhận thơ văn Nguyễn Công Trứ qua tài liệu lịch sử và giai thoại đặt ra nhiều thách thức. Thứ nhất, cần phải chọn lọc và đánh giá độ tin cậy của các nguồn tư liệu. Sử liệu có thể mang tính khách quan, nhưng cũng có thể bị ảnh hưởng bởi quan điểm của người viết sử. Giai thoại thường mang tính truyền miệng, khó kiểm chứng tính xác thực. Thứ hai, cần phải giải mã những biểu tượng và ẩn ý trong thơ văn, đồng thời đặt chúng trong bối cảnh lịch sử và văn hóa cụ thể. Thứ ba, cần phải tránh rơi vào lối tiếp cận phiến diện, chỉ tập trung vào một khía cạnh duy nhất của tác phẩm.

2.1. Vấn Đề Xác Thực Nguồn Sử Liệu Nghiên Cứu

Một trong những khó khăn lớn nhất là xác định tính xác thực của nguồn sử liệu. Các văn bản Hán Nôm cổ thường chứa đựng nhiều thông tin giá trị, nhưng cũng có thể bị sai lệch do quá trình sao chép và truyền bá. Việc đối chiếu, so sánh giữa các nguồn khác nhau là cần thiết để đảm bảo tính chính xác. Ngoài ra, cần phải xem xét bối cảnh lịch sử và quan điểm của người viết sử để đánh giá khách quan giá trị của tài liệu lịch sử.

2.2. Giải Mã Biểu Tượng Trong Thơ Văn Nguyễn Công Trứ

Thơ văn Nguyễn Công Trứ sử dụng nhiều biểu tượng và điển tích, đòi hỏi người đọc phải có kiến thức sâu rộng về văn hóa và lịch sử. Việc giải mã chính xác những biểu tượng này là chìa khóa để hiểu được tư tưởng và cảm xúc của tác giả. Chẳng hạn, hình ảnh "chí nam nhi" không chỉ đơn thuần là người đàn ông mà còn mang ý nghĩa về trách nhiệm với đất nước và xã hội. Cần phải phân tích phân tích ngữ nghĩa để hiểu rõ hơn.

2.3. Tránh Tiếp Cận Phiến Diện Trong Nghiên Cứu

Nghiên cứu thơ văn Nguyễn Công Trứ cần tránh lối tiếp cận một chiều, chỉ tập trung vào một khía cạnh duy nhất của tác phẩm. Cần phải xem xét tác phẩm trong mối quan hệ với cuộc đời tác giả, bối cảnh lịch sử và các yếu tố văn hóa khác. Việc đánh giá giá trị văn hóa của tác phẩm cần dựa trên cái nhìn toàn diện và khách quan, tránh áp đặt quan điểm chủ quan.

III. Phương Pháp Tiếp Cận Thơ Văn Nguyễn Công Trứ Hiệu Quả

Để tiếp nhận thơ văn Nguyễn Công Trứ một cách hiệu quả, cần áp dụng phương pháp tiếp cận đa chiều. Đầu tiên, cần phân tích nội tại văn bản, chú ý đến ngôn ngữ, hình ảnh, và cấu trúc. Thứ hai, cần nghiên cứu tài liệu lịch sử và giai thoại để hiểu rõ hơn về cuộc đời và sự nghiệp của tác giả. Thứ ba, cần đặt tác phẩm trong bối cảnh lịch sử và văn hóa cụ thể. Thứ tư, cần so sánh, đối chiếu với các tác phẩm khác cùng thời để thấy được vị trí và đóng góp của Nguyễn Công Trứ trong lịch sử văn học Việt Nam.

3.1. Phân Tích Ngôn Ngữ Và Hình Ảnh Thơ Ca

Phân tích ngôn ngữ và hình ảnh là bước quan trọng để hiểu được ý nghĩa sâu xa của thơ văn Nguyễn Công Trứ. Cần chú ý đến cách sử dụng từ ngữ, biện pháp tu từ, và các biểu tượng nghệ thuật. Ví dụ, việc sử dụng từ "ngất ngưởng" trong "Bài ca ngất ngưởng" thể hiện thái độ tự do, phóng khoáng của tác giả. Phân tích phong cách nghệ thuật giúp hiểu rõ hơn về cá tính sáng tạo của Nguyễn Công Trứ.

3.2. Nghiên Cứu Tài Liệu Lịch Sử Và Giai Thoại

Tài liệu lịch sử và giai thoại cung cấp thông tin quan trọng về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Công Trứ. Nghiên cứu các nguồn này giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh sáng tác và những ảnh hưởng đến tư tưởng của tác giả. Tuy nhiên, cần phải đánh giá độ tin cậy của các nguồn và phân biệt giữa sự thật lịch sử và yếu tố hư cấu trong giai thoại.

3.3. So Sánh Với Các Tác Phẩm Cùng Thời

So sánh thơ văn Nguyễn Công Trứ với các tác phẩm cùng thời giúp thấy được vị trí và đóng góp của ông trong lịch sử văn học Việt Nam. Cần so sánh về nội dung, hình thức, và phong cách nghệ thuật. Điều này giúp đánh giá khách quan hơn về giá trị của tác phẩm và những ảnh hưởng của Nguyễn Công Trứ đến các thế hệ sau.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Chí Nam Nhi Trong Thơ Văn Nguyễn Công Trứ

Một trong những chủ đề nổi bật trong thơ văn Nguyễn Công Trứ là chí nam nhi. Ông thể hiện khát vọng lập công danh, cống hiến cho đất nước và xã hội. Qua tài liệu lịch sử và giai thoại, ta thấy được những hành động cụ thể của ông trong vai trò một nhà quân sự, nhà kinh tế, và nhà chính trị. Chí nam nhi của Nguyễn Công Trứ không chỉ là lý tưởng mà còn là hành động thực tiễn, thể hiện tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nước sâu sắc.

4.1. Chí Nam Nhi Qua Thơ Hát Nói Nguyễn Công Trứ

Trong thơ hát nói, Nguyễn Công Trứ thường sử dụng hình ảnh "chí nam nhi" để thể hiện khát vọng và hoài bão của mình. Ông tự hào về vai trò của người đàn ông trong xã hội và luôn nỗ lực để đạt được thành công. Phân tích ngôn từ và hình ảnh trong thơ Nôm Nguyễn Công Trứ giúp hiểu rõ hơn về quan niệm của ông về chí nam nhi.

4.2. Nguyễn Công Trứ Trong Tài Liệu Lịch Sử

Tài liệu lịch sử ghi chép nhiều về những đóng góp của Nguyễn Công Trứ trong việc dẹp loạn, khai hoang, và xây dựng đất nước. Ông được biết đến là một nhà quân sự tài ba, một nhà kinh tế giỏi, và một nhà chính trị có tầm nhìn. Những hành động cụ thể của ông thể hiện tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nước sâu sắc.

4.3. Giai Thoại Về Chí Nam Nhi Nguyễn Công Trứ

Giai thoại kể về những phẩm chất cao đẹp của Nguyễn Công Trứ, như sự dũng cảm, thông minh, và lòng nhân ái. Những câu chuyện này giúp ta hiểu rõ hơn về tính cách và nhân cách của ông. Tuy nhiên, cần phải xem xét tính xác thực của giai thoại và phân biệt giữa sự thật lịch sử và yếu tố hư cấu.

V. Kết Luận Giá Trị Thơ Văn Nguyễn Công Trứ Hiện Nay

Thơ văn Nguyễn Công Trứ vẫn giữ nguyên giá trị đến ngày nay. Những tư tưởng về chí nam nhi, lòng yêu nước, và tinh thần trách nhiệm vẫn còn актуальны. Nghiên cứu tiếp nhận thơ văn Nguyễn Công Trứ qua tài liệu lịch sử và giai thoại giúp ta hiểu rõ hơn về di sản văn hóa của dân tộc và những bài học quý giá từ quá khứ. Việc bảo tồn và phát huy di sản văn học của Nguyễn Công Trứ là trách nhiệm của mỗi người Việt Nam.

5.1. Giá Trị Lịch Sử Và Văn Hóa Của Tác Phẩm

Thơ văn Nguyễn Công Trứ là một phần quan trọng của lịch sử văn học Việt Nam. Tác phẩm của ông phản ánh những biến động của xã hội Việt Nam thế kỷ 19 và những tư tưởng tiến bộ của thời đại. Nghiên cứu giá trị lịch sử và giá trị văn hóa của tác phẩm giúp ta hiểu rõ hơn về quá khứ và những ảnh hưởng của nó đến hiện tại.

5.2. Bài Học Từ Cuộc Đời Và Sự Nghiệp

Cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Công Trứ là nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ người Việt Nam. Ông là một tấm gương về tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nước, và khát vọng cống hiến. Nghiên cứu cuộc đời và sự nghiệp của ông giúp ta rút ra những bài học quý giá về cách sống và làm việc.

5.3. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Văn Học

Nghiên cứu văn học có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của dân tộc. Nghiên cứu thơ văn Nguyễn Công Trứ giúp ta hiểu rõ hơn về quá khứ và những giá trị văn hóa truyền thống. Việc truyền bá những giá trị này cho thế hệ trẻ là trách nhiệm của mỗi người Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. Chí nam nhi của Nguyễn Công Trứ trong thơ văn và trong nguồn sử liệu, giai thoại. Chương II. Nhà nho tài tử Nguyễn Công Trứ trong thơ văn và trong nguồn sử liệu, giai thoại.

Chương III. Cảm thức về nhân tình thế thái của Nguyễn Công Trứ trong thơ văn và trong nguồn sử liệu, giai thoại. Đóng góp của luận văn Giải quyết tốt được những nhiệm vụ đề ra, luận văn "Tìm hiểu thơ văn Nguyễn Công Trứ qua nguồn sử liệu và giai thoại" đóng góp một cái nhìn toàn diện về con người, thơ văn Nguyễn Công Trứ theo một lôgic chặt chẽ. Kết quả nghiên cứu của luận văn giúp cho việc cắt nghĩa thơ văn Nguyễn Công Trứ rõ ràng hơn về những sự việc đề cập trong thơ văn và cả những góc khuất trong đời sống tâm hồn mà nhà thơ không tiện bộc bạch.

Bên cạnh đó cũng góp phần định hướng cho giáo viên và học sinh những phương pháp nghiên cứu hiệu quả khi đi tìm hiểu một tác gia hay tác phẩm (phương pháp tiểu sử, phương pháp thống kê phân loại, phương pháp so sánh loại hình. Vì vậy, việc nghiên cứu về "Tiếp nhận thơ văn Nguyễn Công Trứ qua nguồn sử liệu và giai thoại" sẽ có giá trị về mặt lý luận và thực tiễn nhất là ứng dụng tốt phục vụ quá trình dạy học và nghiên cứu về tác giả, gợi mở ra những hướng đi mới trong tương lai ở những đề tài khoa học lớn hơn. 17 NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CHÍ NAM NHI CỦA NGUYỄN CÔNG TRỨ TRONG THƠ VĂN VÀ TRONG NGUỒN SỬ LIỆU, GIAI THOẠI Nhận xét về Nguyễn Công Trứ, nhà nghiên cứu Trương Tửu có viết: “Nguyễn Công Trứ là một kẻ sĩ hoàn danh đáng trân trọng. Từ thuở còn là thư sinh cho đến lúc làm quan, ông đều bộc lộ chí khí của kẻ sĩ nhập thế tích cực, lo cho dân cho nước”(Tâm lý và tư tưởng Nguyễn Công Trứ ) Quả thực đúng như những gì nhà phê bình ghi nhận, Nguyễn Công Trứ tuy đỗ đạt muộn, ông làm quan đến gần ba mươi năm, giữ nhiều chức vụ khác nhau, hoạn lộ vô cùng sóng gió, nhưng trên cương vị nào ông cũng để lại những kết quả, những thành tựu, không chỉ đối với triều đình nhà Nguyễn mà còn đối với sự phát triển của lịch sử xã hội Việt Nam.

Ông xuất chính theo ngạch văn - quan, nhưng chẳng bao lâu đã trở thành một võ tướng, có nhiều chiến tích đáng trân trọng. Vượt lên thói thường đặt nghĩa vụ và nhân phẩm lên trên tiền bạc, hư danh. Trong hoàn cảnh xã hội phong kiến, vua quan thối nát, tham ô, chuộng lợi, nhưng ông vẫn sống thanh cao như cây thông trên vách đá cheo leo, càng rét lá càng xanh tươi. Công lao to lớn của ông trong lịch sử dân tộc được tạo ra khi ông được trao chức quan Dinh điền sứ, tổ chức khai hoang lấn biển lập ra hai huyện Kim Sơn – Ninh Bình, Tiền Hải- Thái Bình.

Cả cuộc đời, ông đã thực hiện chữ “hành đạo” theo quan niệm của Nho giáo là phò đời, giúp nước.Triết thuyết “hành đạo” được Nguyễn Công Trứ hiện thực hóa trong đời trong cả trong thơ. Chí nam nhi của Nguyễn Công Trứ trong thơ văn 1. Khảo sát ngôn từ về Chí nam nhi trong thơ, hát nói của Nguyễn Công Trứ Có thể khẳng định, bất cứ một nhà nho nào khi được đào tạo trong cửa Khổng sân trình, được vỡ đạo thánh hiền đều mong muốn đem điều sở học thực hiện trong xã hội để giúp xây dựng nền thái bình thịnh trị, quốc thái dân an. Nguyễn Công Trứ cũng không phải là một trường hợp ngoại lệ, ngay từ thủa thiếu thời ông đã mang tư tưởng nhập thế tích cực.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Bách khoa từng ghi 18 nhận khi nghiên cứu thơ văn Nguyễn Công Trứ: “Có cái quan niệm nào được nhắc đi nhắc lại luôn luôn dưới ngòi bút thi ca của Nguyễn Công Trứ lúc thanh niên, đó phải là quan niệm “chí nam nhi”. Trong đầu ông, chí nam nhi là một quan niệm mơ hồ về sự nghiệp cá nhân của kẻ làm trai, gồm đủ cả: chí anh hùng, sự tang bồng hồ thỉ, khí tiết trượng phu, mộng công hầu khanh tướng và lòng thèm muốn lưu danh thiên cổ. Có lúc tất cả những khái niệm liên đới ấy dồn dập xáo động trong tâm trí ông và chen nhau, đẩy nhau, vấp nhau trong vần điệu thi ca” (Nguyễn Bách Khoa, Tâm lý và tư tưởng Nguyễn Công Trứ, chuyển dẫn theo Nguyễn Công Trứ trong dòng lịch sử, NXB Nghệ An-Trung tâm Ngôn ngữ -Văn hóa Đông Tây, 2008, tr. Bàn về Chí nam nhi trong thơ Nguyễn Công Trứ , nhà nghiên cứu Trần Nho Thìn trong bài viết “Nguyễn Công Trứ và thời đại chúng ta” (Sđd, tr 27) nhận xét: “Chí nam nhi thực ra không phải là sáng tạo riêng của Nguyễn Công Trứ, nó đã được giới trí thức chịu ảnh hưởng tư tưởng Nho giáo từ thời Lý- Trần.

Chúng ta đều biết đã có một Quảng Nghiêm (1122-1190) nói “ Hữu thời trực thướng cô phong đính Hưu hướng Như Lai hành xứ hành” Một Phạm Ngũ Lão với nỗi niềm: “Nam nhi vị liễu công danh trái, Tu thính nhân gian thuyết Vũ Hầu (Thuật Hoài) Đó là khao khát khẳng định một cái gì đó của chính mình trong cuộc đời này, một khao khát làm nên sự nghiệp bằng hành động thực tiễn chứ không phải lí thuyết, sách vở. Họ đứng từ góc độ hành động thực tiễn để phát huy chí nam nhi”. Đoạn khác ông viết: “Chí nam nhi của Nguyễn Công Trứ giống với chí nam nhi của các trí thức Lí - Trần, một mặt cũng như tất cả mọi người thời trung đại, ông tin rằng có số mệnh, có trời trong số phận nhưng mặt khác, ông cũng tin vào bản thân và sự nỗ lực của bản thân: “Tất do thiên âu phận ấy là thường, Hữu kì đức ắt trời kia 19 chẳng phụ”. Như vậy, so với tư tưởng thoát li của cuộc sống, phủ nhận vai trò của con người, chí nam nhi của nho gia là tích cực, nó khẳng định vị trí và vai trò của cá nhân đối với cộng đồng, làm cho cuộc sống của con người trở nên có ý nghĩa.

Trong hoàn cảnh một xã hội ổn định, giai cấp thống trị đang có vai trò tích cực, biết gắn “trung quân với ái quốc”, thì đấy là “đất dụng võ” của kẻ nam nhi. Vì vậy nó trở thành nỗi niềm tâm sự tốt đẹp đầy tinh thần lạc quan, tin tưởng của những người như Thiền sư Khổng Lộ, Quảng Nghiêm… các võ tướng văn thần như Trần Quốc Tuấn, Phạm Ngũ Lão, Nguyễn Trãi, Nguyễn Công Trứ… Tư tưởng nhập thế trong thơ ông được biểu hiện qua việc khảo sát ngôn từ sau: Theo khảo cứu của các nhà nghiên cứu trong cuốn “Nguyễn Công Trứ Trong dòng lịch sử”, NXBVH Đông Tây, 2008 thống kê: toàn bộ sự nghiệp văn chương của Nguyễn Công Trứ gồm 54 bài thơ, 67 bài hát nói, 01 bài phú, 02 tuồng hát và 37câu đối. Trong hệ thống tác phẩm đó, chúng ta có thể khẳng định rằng các khái niệm về chí nam nhi, kẻ sĩ, anh hùng, chí khí anh hùng, nợ tang bồng được xuất hiện với tần xuất dày đặc (đặc biệt trong các bài hát nói – thể loại sở trường của Nguyễn Công Trứ). Điều đó cho thấy trong tiềm thức, vấn đề công danh sự nghiệp đặt ra với ông thật da diết.

Trong đó: Những từ, cụm từ chỉ tư tưởng chủ đạo của người anh hùng: “nợ tang bồng”, “nợ công danh”, “nợ phong lưu”, “nợ kiếm cung”, “nợ trần hoàn”, “nợ cầm thư”, “Ơn thuỷ thổ”, “gánh trung hiếu”, “Gánh kiền khôn”“tang bồng hổ thỉ”, “chí tang bồng », « gánh giang hồ », « Túi kinh luân”, “kiếm cung”, “quân thần”, , “Phù thế giáo”, “Cầm chính đạo”, “Trung trinh”, “Báo quốc” “Xe bồ luân”… Những từ, cụm từ chỉ chí của người anh hùng: “chí khí anh hùng”, “chí nam nhi”, “Hồi cuồng lan”, “Hội rồng mây”… Những từ, cụm từ chỉ cuộc đời con người: “Ba vạn sáu nghìn ngày” (thâu tóm trong tầm tay), “Mấy trăm năm », « ba vạn sáu », “nghìn sau”… 20 Những từ, cụm từ chỉ hành động, tư thế của người anh hùng: “xẻ núi lấp sông”, “bốn bể”, “vẫy vùng cho hết đất”, “vẫy vùng cho phỉ chí”, “theo việc kiếm cung », “Tay kiếm cung” Những từ, cụm từ chỉ cái tài của người anh hùng: “Tài kinh tế”, “tài kinh bang tế thế”… Những từ, cụm từ được thống kê trên xuất hiện phần lớn trong các bài thơ hát nói – một thể loại sở trường của Nguyễn Công Trứ Trong đó có thể kể những bài: Chí nam nhi, Chí anh hùng, Phận sự làm trai, Nợ công danh, Nợ tang bồng, Nước nhà, Kẻ Sĩ, Cầm kì thi tửu, Người với tạo vật, Nghĩa người đời, Quân tử cố cùng, Con Tạo ghét ghen, Đắc chí ngao du, Thoát vòng danh lợi, Bài ca ngất ngưởng, Hành tàng, Thư kiếm vẫy vùng, Hàn Nho phong vị phú v. Đối với Nguyễn Công Trứ đích cao cả, lớn nhất của đời người là lập công giương danh. Bởi âm hưởng chủ đạo trong ông là một nỗi niềm đau đáu với món “nợ tang bồng”, “nợ công danh”…Đó là món nợ của kẻ làm trai. Tích xưa kể rằng: Tang bồng: là nói tắt của Tang hồ bồng thỉ.

Tang là cây dâu, hồ là cái cung, tang hồ là cung bằng gỗ dâu; bồng là cỏ bồng, thỉ là mũi tên, hồ thỉ là tên bằng cỏ bồng. Tục truyền, ngày xưa ở Trung Quốc hễ đẻ con trai thì dùng loại cung tên này bắn sáu phát ra bốn hướng, lên trời, xuống đất, ngụ ý là sau này trưởng thành người con trai sẽ tung hoành dọc ngang trời đất. Người quân tử đã mang nợ ắt cần phải trả. Cứ theo những cụm từ đã thống kê trong thơ thì Nguyễn Công Trứ ngay từ khi cất tiếng khóc chào đời ông đã “nợ” quá nhiều: nợ cha mẹ, nợ dân nước, nợ với chính bản tính nam giới của mình.

Xác định rõ ràng trách nhiệm của bản thân nên cái triết thuyết “hành đạo” được Nguyễn Công Trứ xây dựng được gọi bằng những ngôn từ mang tính biểu tượng, hàm súc cao như: “chí khí anh hùng”, “chí nam nhi”,…Đó là cái chí của kẻ làm trai cần “tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”. và đặc biệt phải thực hiện được “túi kinh luân” - nghĩa bóng chỉ những việc trị nước. Thân làm quan, phụng sự triều đình, phụng sự dân nước nhưng ông luôn tụng niệm những tư tưởng: “Ơn thuỷ thổ, “trung trinh”, “Báo quốc”… Tinh thần tự nhiệm cao cả đó lúc nào 21 cũng dằn vặt tâm can ông, thôi thúc ông hành động. Ta hãy xem người hùng Nguyễn Công Trứ thể hiện chí lớn bản thân mình trong thơ văn khăc rõ.