CHƯƠNG I NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE TÍCH TU, TẬP TRUNG DAT NÔNG NGHIỆP DE PHAT TRIEN SAN XUẤT 1. KHÁI QUAT CHUNG VE DAT NÔNG NGHIỆP VA TICH TU, TAP TRUNG DAT NONG NGHIEP DE PHAT TRIEN SAN XUAT 1. Khái niệm, đặc điểm va vai trò của đất nông nghiệp 1. Khái niệm đất nông nghiệp Theo từ điển Luật học:*‘ Đất nông nghiệp là tổng thê các loại đất được xác định là tư liệu sản xuất chủ yêu phục vụ cho việc trồng trot, chăn nuôi, nghiên cứu thí nghiệm về trồng trọt và chăn nuôi, bảo vệ môi trường sinh thái, cung ứng sản phẩm cho các ngành công nghiệp và dịch vụ” Theo quy định của Luật Dat đai 1993, đất nông nghiệp là đất được xác định chủ yêu đê sử dụng vào sản xuât nông nghiệp như trông trọt, chăn nuôi, nuôi trông thủy sản hoặc nghiên cứu thí nghiệm vê nông nghiệp.
Đến Luật Dat đai 2003 và Luật Đất đai 2013 hiện hành đã bổ sung các đối tượng đất nông nghiệp và sử dụng khái niệm “ nhóm đất nông nghiệp”. Cụ thé, theo Thông tu 27/2018/TT-BTNMT, nhóm đất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nghiên cứu, thí nghiệm, về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muôi và mục đích bảo vệ, phát triển rừng; bao gôm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác (kế ca đất làm bờ lô, bờ thừa nằm trong khu dat của một đối tượng sử dụng đất dé phục vụ cho mục đích nông nghiệp của đối tượng do).* Dụng ý của việc thay đối nay là tập trung các loại đất có tính năng sử dụng tương đồng vào nhóm đất nông nghiệp hướng tới mục đích quản lý tập trung, thống nhất và quy về một mối đối với loại đất này, song điều có ý nghĩa hơn là, trong cùng nhóm đất nông nghiệp với nhiều loại đất cụ thé khác nhau, người sử dụng đất có thể tích tụ, tập trung kết hợp nhiều thửa đất, nhiều loại dat nông nghiệp theo hướng thâm canh, luân canh kết hợp đề tận dụng tối ưu lợi thế của mỗi loại đất trong sản xuất. Từ khái niệm trên có thé thay rằng, đất đai nói chung, đặc biệt là đất nông nghiệp vừa là đối tượng lao động, vừa là tư liệu lao động. Đối với người nông dân, đất nông nghiệp là nguôn sông, nguồn việc làm, kế mưu sinh nhưng vượt xa ý nghĩa nêu trên người nông dân còn muôn tích tụ và tập trung đất nông nghiệp dé làm giàu, thực hiện luân canh, ứng dụng các kinh nghiệm, sáng kiến trong lao động và tập trung vốn, sức lao động dé nâng cao năng suất trong sản xuất.
Ở một phạm vi rộng hơn, đất nông nghiệp còn là sự quan tâm, chú trọng đối với nông nghiệp mục đích lớn, muốn phát triển nông nghiệp những vùng chuyên canh rộng lớn; muôn đầu tư nguồn vốn lớn, áp dụng các tiễn bộ của khoa học, công nghệ tiên tiến dé phát triển sản xuất, thay đổi phương thức sản xuất nông nghiệp cũ còn phân tán, chưa hiệu quả bằng một phương thức sản xuất mới với hiện đại 3 Bộ tư pháp, 2006 * Phụ lục 01, Thông tư số 27/2018/TT-BTNMT ngày 14 tháng 12 năm 2018. 5 hơn, năng suất cao. Điều nay đòi hỏi bang quyên lực của Nhà nước, với vai trò chủ sở hữu đại diện, chủ thé quan lý toàn bộ đất đai phải có những quyết sách hợp ly dé phúc đáp các nhu cầu và mong muốn chính đáng trên của người dân và doanh nghiệp đối với việc tích tụ, tập trung đất nông nghiệp. Đặc điểm đất nông nghiệp Thứ nhất, dat nông nghiệp là loại đất mà giá trị sử dụng phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng đất đai, độ phì nhiêu của đất.
Đặc tính tự nhiên này của đất nông nghiệp chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tổ tự nhiên như: đá mẹ, khí hậu, sinh vật, địa hình, thời gian. Do các đặc tính này không giống nhau giữa các khu vực địa lý nên việc phát triển nông nghiệp giữa các quôc gia, vùng lãnh thổ hay thậm chí ngay trong các vùng miền của quốc gia đó đều có sự khác biệt nhất định. Đất nông nghiệp ở nước ta có nhìn chung có độ màu mỡ, phì nhiêu tốt, giá trị sử dụng cao. Tuy nhiên vì khí hậu có sự phân hóa rõ rệt từ Bắc đến Nam đã gián tiếp dẫn đến sự phân bố không đồng đều tính chất của đất nông nghiệp, tạo nên các thảm thực phong phú, đa dạng nhưng cũng đồng thời dẫn đến những khó khăn riêng cho các vùng nông nghiệp.
Đồng băng sông Hong với khí hậu đặc trưng là nhiệt đới và cận nhiệt đới gió mùa, mùa hè nóng âm nhưng mùa đông lạnh và khô, địa hình tương đối bằng phẳng tạo điều kiện phát triển thâm canh lúa nước và trồng một số lương thực khác như ngô, khoal, cà chua, cây ăn quả, song do lịch sử khai thác lâu đời nên đất đai đang trở nên bạc màu. Trong khi đó ở các tỉnh Đông Nam Bộ lại có cấu tao địa chất chủ yếu là đất đỏ bazan và đất phù sa cô, địa hình bán bình nguyên và đồng bằng, nhờ có khí hậu cận khích đạo nóng 4m phù hợp với các cây công nghiệp lâu năm (cao su, cà phê, điều, hồ tiêu.), cây công nghiệp ngăn ngày (đậu tương, mía, thuốc lá.) trên quy mô lớn. Còn đối với Dong bang Sông Cửu Long với thé mạnh là các đồng băng rộng lớn và màu mỡ nhất đã giúp khu vực này trở thành vùng sản xuất lúa nước và các loại cây ăn quả lớn nhất cả nước. Dù vậy những năm gần đây khu vực này thường xuyên chịu tác động xấu đo tình trạng nước biển dâng và xâm thực mặn.
Thứ hai, ngoài phụ thuộc vào các yếu tố tự nhiên thì giá trị sử dụng của đất nông nghiệp còn phụ thuộc vào sự cải tạo, bồi bổ đất, đầu tư sức lao động, vật tư, tiền vốn và sự sáng tạo của con người trên cơ sở quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước có thâm quyên quyết định. Theo đó, mỗi diện tích đất với tính năng và mục đích sử dụng như nhau, song với các chủ thê khai thác, chiến lược đầu tư khác nhau thì đất đó mang lại những giá trị khác nhau. Điều nay cho thấy, thực tế có những diện tích đất nông nghiệp sử dụng ở chủ thé này năng suất hiệu quả không cao nhưng với chủ thể khác lại mang lại giá trị lớn hơn rất nhiều. Tương tự, nếu đất nông nghiệp, ở những mảnh đất riêng lẻ, chỉ sử dụng cho một mục đích đơn nhất thì giá trị và hiệu quả không cao; song nếu được tập trung ở diện tích lớn hơn, kết hợp sử dụng cho nhiều mục đích luân canh, xen kẽ và tận dụng tối đa vốn, khoa học kỹ thuật tiên tiễn và tập trung sức lao động.
thì lại phát huy toi đa hiệu quả va công năng của đất, tạo ra được sự phong phú và đa dạng các sản phẩm nông nghiệp, phục vụ cho các nhu cầu khác nhau của đời sông kinh tế, xã hội. 6 Thứ ba, đất nông nghiệp được sử dụng làm tư liệu sản xuất trực tiếp và không thê thay thê được trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trông thuỷ sản và làm muôi. Đất đai là tư liệu sản xuất quyết định sự tồn tại và phat triển của nông nghiệp từ quy mô, phương hướng sản xuất, mức độ thâm canh đến việc tổ chức sản xuất. Đặc biệt, đối với các quốc gia xuất phát điểm đi lên từ nông nghiệp như Việt Nam thì đất nông nghiệp đóng một val trò vô cùng quan trọng.
Hiện nay, sản xuất nông nghiệp là một trong các ngành sản xuất đóng góp chủ yếu vào GDP của đất nước và là nguồn sống, nguôn việc làm, kế mưu sinh của đại bộ phận người dân. Hơn nữa nông nghiệp còn tạo ra dau ana riêng, thành tựu riêng của nước ta như nhiều năm đứng ở vị trí hàng đầu trong xuất khâu gạo, sản xuất thủy sản. đồng thời hỗ trợ đắc lực cho nền kinh tế, nhất là những thời điểm khủng hoảng, sản xuấi công nghiệp bị đình trệ. Cùng với sựphát triển và nhu cầu, thị hiếu của dân chúng, đất nông nghiệp đã và đang trở thành mối quan tâm, chú trọng hàng đầu đối với các nhà đầu tư cho việc sản xuất kết hợp bảo vệ môi trường và dịch vụ du lịch.
Với vai trò quan trọng như vậy thì van dé đặt ra là phải dam bảo quỹ đất nông nghiệp hiện có, hạn chế chuyền đổi đất nông nghiệp sang mục đích khác, nhất là đất nông nghiệp có giá trị cao và tăng cường cải tạo, bồi dưỡng đề đất nông nghiệp ngày càng màu mỡ, sản phẩm sản xuất ra trên mỗi đơn vị diện tích đạt năng suất và hiệu quả cao hơn. Vai trò của đất nông nghiệp Thứ nhất, về lịch sử: Dat đai là tài sản vô cùng quý giá của mỗi quốc gia, được xem là “tắc đất, tac vàng” truyền từ đời này sang đời khác. Chúng ta có được vốn đất nông nghiệp như ngày nay chính là sự kết tinh của tinh thần đoàn kết, bởi sức mạnh tập thé của các thế hệ cha ông đã đồ mồ hôi, công sức dé chống chọi với thiên nhiên, với thiên tai địch họa. Trong lịch sử đấu tranh dé bảo vệ Tổ quốc, đất đai đã gắn kết người nông dan với tình yêu đất nước, cung cấp lương thực, cùng chung tay dé chong giặc ngoại xâm, hoàn thành sứ mệnh là “hậu phương vững chắc cho tiền tuyến đánh giặc”.
Thứ hai, về kinh tế. Dat dai tham gia vào tat cả lĩnh vực của nền kinh tế, riêng đối với sản xuất nông nghiệp thì đất đai có vai trò vô cùng quan trọng. Thông qua bàn tay canh tác của con người mà nguồn tài nguyên của thiên nhiên sơ khai trở nên phì nhiêu, màu mỡ, tạo những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của cây trồng. Có thé khang định không có đất đai không thể tiễn hành sản xuất kinh doanh nông nghiệp vì đất đai vừa là đối tượng lao động, vừa là tư liệu sản xuất.
Sự phát triển của nền nông nghiệp còn hỗ trợ cho các ngành sản xuất khác phát triển như: chế biển sản phẩm nông nghiệp, dịch vụ nông nghiệp, xuất khẩu. Bên cạnh đó, nền nông nghiệp ở nước ta tạo ra 85% việc làm cho cư dân nông thôn và là nguồn sinh kế kiếm sống cho hon 65% dân số”, trong đó đất dai dù không phải là yếu tố duy nhất tạo nên sự phát triển kinh tế nông nghiệp nhưng là yếu tố then chốt đóng góp vào việc tạo ra công ăn việc đối với người nông dân.