Đặt vấn đề Đất nước ta đang từng bước hội nhập nền kinh tế thế giới, dành được nhiều thành tựu quan trọng trên tất cả các lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội. Chất lượng cuộc sống của người dân không ngừng được cải thiện. Đó là kết quả đánh dấu cho những bước đi năng động, khẳng định tính đúng đắn, sáng tạo mang tầm chiến lược của Đảng và Nhà nước ta. Nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuất vật chất chủ yếu giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân.
Nó càng trở nên quan trọng đối với một quốc gia với gần 80% dân số sống ở vùng nông thôn và gần 70% lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp ở đất nước ta. Tuy nhiên, khu vực nông thôn cũng rất dễ bị tổn thương nhất bởi sự tác động của các yếu tố có tính chất quy luật của nền kinh tế thị trường và các yếu tố bất lợi khác. Từ thực trạng cho thấy đời sống của nhân dân đang gặp không ít khó khăn. Sự phân hóa giàu nghèo, khoảng cách thành thị và nông thôn ngày càng dãn ra, thất nghiệp, mất việc làm ngày càng gia tăng do quỹ đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp.
Phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của nước ta trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế. Ý thức được tầm quan trọng của nông nghiệp,nông thôn. Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chính sách đổi mới đặc biệt là nghị quyết 10 của Bộ chính trị ban chấp hành trung ương khóa VI Đảng Cộng sản Việt Nam. Có thể khẳng định trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn, kinh tế hộ luôn giữ vai trò quan trọng không thể thiếu.
Nó được xác định là đơn vị kinh tế đặc thù và phù hợp với thực trạng phát triển sản xuất nông nghiệp ở nước ta hiện nay. Như vậy kinh tế hộ đã tỏ ra là một đơn vị kinh tế phù hợp với đặc thù trong sản xuất nông nghiệp, nó góp phần giải quyết vấn đề việc làm và xây dựng cuộc sống mới ở nông thôn, đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng cao và phong phú của con người về lương thực- thực phẩm. n 2 Mặc dù trong những năm qua, kinh tế hộ đã đạt được những thành tựu to lớn, song chính trong bản thân nó vẫn đang tồn tại những mâu thuẫn cơ bản cần giải quyết: + Sản xuất trong kinh tế hộ hiện nay chủ yếu là hoạt động sản xuất nông nghiệp, sản xuất theo hướng hàng hóa chưa phát triển mạnh, nó còn mang nặng tính tự cung tự cấp , hộ sản xuất thuần nông vẫn còn chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu nông nghiệp nông thôn yêu cầu ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất bị kìm hãm bởi diện tích đất manh mún, quy mô nhỏ do kết quả của việc chia đất bình quân. + Mâu thuẫn tăng dân số và thiếu việc làm, kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra hiện tượng dư thừa lao động, dẫn đến năng suất lao động bình quân thấp.
+ Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tư đang là tình trạng chung của các hộ gia đình nên khi có chính sách cho vay vốn cũng không biết sử dụng sao cho có hiệu quả. Sản xuất nông nghiệp vẫn còn tình trạng lấy công làm lãi , năng suất vật nuôi cây trồng thấp và còn nhiều tiềm năng chưa được tận dụng triệt để , mức sống của người dân chưa cao. Do đó, vấn đề đặt ra là cần có phương pháp phân tích phù hợp để làm sáng tỏ khó khăn của hộ để có chính sách kinh tế xã hội phù hợp góp phần phát triển kinh tế xã hội , cải thiện và nâng cao đời sống trong tương lai , làm cơ sở cho việc xem xét, phân tích , đánh giá và xây dựng chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn về các mặt. Vân Đồn là một huyện phía Đông Nam tỉnh Quảng Ninh.
Là nơi sinh sống của 6 dân tộc với những sắc thái văn hóa độc đáo, đa dạng. Kinh tế theo mô hình ngư– nông - lâm nghiệp. Xã Đông Xá là một xã giáp trung tâm huyện. Chủ yếu là bà con dân tộc người kinh sinh sống, có những nét văn hóa đặc trưng.
Sản xuất của xã rất đa dạng nhưng chủ yếu dựa vào nông nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, đang từng bước dần phát triển theo bước phát triển chung của đất nước nó cũng không tránh khỏi những mâu thuẫn tồn tại cần được giải quyết. Nhằm góp phần hiểu rõ hơn về thực trạng phát triển, thông qua đó đề ra một số giải pháp nhằm giải quyết những vấn đề nêu trên. Nên tôi đã tiến hành nghiên n 3 cứu đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn xã Đông Xá- huyên Vân Đồn- tỉnh Quảng Ninh”.
Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu thực trạng sản xuất, phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn xã Đông Xá. Từ đó, đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn xã Đông Xá. Mục tiêu nghiên cứu - Góp phần hệ thống hóa được các vấn đề cơ sở lý luận, thực tiễn liên quan đến sản xuất, phát triển kinh tế nông hộ. - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng tới phát triển kinh tế của địa phương.
- Phân tích, đánh giá được thực trạng sản xuất phát triển kinh tế hộ nông dân và những nhân tố tác động đến phát triển kinh tế hộ năm 2013-2015. - Đánh giá được những thuận lợi, khó khăn trong quá trình phát triển kinh tế hộ nông dân. - Đề xuất được một số giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã nói riêng và huyện Vân Đồn nói chung. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa khoa học - Củng cố kiến thức đã học với thực tiễn trong quá trình thực tập tại cơ sở. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lý thông tin kỹ năng nghề nghiệp. Ý nghĩa thực tiễn Là tài liệu tham khảo giúp xã Đông Xá đưa ra những giải pháp nhằm phát triển kinh tế xã hội và nâng cao năng lực quản lý , lãnh đạo, các ban ngành đưa ra các phương hướng để phát huy tiềm năng và thế mạnh giải quyết những khó khăn , trở ngại nhằm phát triển kinh tế hộ ngày càng hiệu quả và bền vững. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài 2. Một số khái niệm cơ bản về hộ, hộ nông dân và kinh tế nông hộ Trong một số từ điển chuyên ngành kinh tế cũng như từ điển ngôn ngữ, hộ là tất cả những người cùng chung sống trong một mái nhà - nhóm người đó bao gồm những người cùng chung huyết tộc và những người làm công. Có nhiều tác giả đề cập đến khái niệm hộ nông dân: Theo nhà khoa học Lê Đình Thắngcho rằng:“Nông hộ là tế bào kinh tế xã hội, là hình thức kinh tế cơ sở trong nông nghiệp và nông thôn”. Đào Thế Tuấn cho rằng: “ Hộ nông dân là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn.” Nhà khoa học Nguyễn Sinh Cúc, trong phân tích điều tra nông thôn năm 2001 cho rằng: “ Hộ nông nghiệp là những hộ có toàn bộ hoặc 50% số lao động thường xuyên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp các hoạt động trồng trọt , chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp( làm đất, thủy nông, giống cây, bảo vệ thực vật,…) và thông thường nguồn sống chính của hộ dựa vào nông nghiệp”.
Khái niệm kinh tế nông hộ: “ Kinh tế hộ nông dân là một hình thức kinh tế cơ bản và tự chủ trong nông- lâm nghiệp được hình thành và tồn tại trên cơ sở sử dụng đất đai , sức lao động, tiền vốn của gia đình mình là chính”. Lâm Quang Huyên( 2004), đã đề cập tới hai khái niêm về nông hộ như sau: + Nông hộ là một đơn vị sản xuất cơ bản của nền nông nghiệp hàng hóa nước ta, được tổ chức trên nguyên tắc tích tụ và tập trung ruộng đất , tích tụ và tập trung vốn, tập trung vào chuyên môn hóa lao động, vào một hay nhiều chủ thể kinh doanh ở một quy mô nhất định nhằm đạt sản lượng hàng hóa cao, với tỷ suất hàng hóa cao. n 5 + Nông hộ là loại cơ sở sản xuất của hộ gia đình nông dân hình thành và phát triển trong điều kiện nền kinh tế thị trường từ khi phương thức sản xuất tư bản thay thế phương thức sản xuất phong kiến. Nông hộ ra đời từ cơ sở của các hộ tiểu nông sau khi phá bỏ cái vỏ bọc sản xuất tự cấp, tự túc khép kín, vươn lên sản xuất nhiều nông sản hàng hóa tiếp cận với thị trường, từng bước thích nghi với nền kinh tế cạnh tranh.Máckhẳng định kinh tế nông hộ là nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa khác với nền kinh tế tiểu nông tự cấp, tự túc.
Ông đã phân biệt người chủ nông hộ với người tiểu nông; người chủ nông hộ bán ra thị trường toàn bộ sản phẩm làm ra; người tiểu nông tiêu dùng toàn bộ sản phẩm làm ra và mua bán càng ít càng tốt. Tại điểm 1, mục II của nghị quyết số: 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000: “Kinh tế hộ là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, trồng rừng, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thủy sản”. Vai trò của kinh tế hộ Kinh tế đã có từ lâu đời cho đến nay nó vẫn tồn tại và phát triển. Trải qua mỗi thời kỳ lịch sử khác nhau, càng ngày nó càng khẳng định được tầm quan trọng và vai trò của nó trong nền kinh tế quốc dân.
Kinh tế hộ là tế bào của xã hội, sự phát triển của nó trước tiên giúp nâng cao đời sống của người dân và góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần đổi mới công nghệ sản xuất. Hộ là nơi tích lũy kinh nghiệm sản xuất truyền thống cũng là nới áp dụng công nghệ mới vào sản xuất. Khi chuyển sang sản xuất hàng hóa, xuất hiện cạnh tranh thị trường, hộ buộc phải đổi mới công nghệ nhằm tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt hơn với giá rẻ hơn.