Đặt vấn đề Trong lịch sử loài ngƣời từ trƣớc đến nay, phụ nữ là một bộ phận quan trọng trong đội ngũ đông đảo những ngƣời lao động trong xã hội. Bằng sự lao động và sáng tạo của mình, phụ nữ đã góp phần làm giàu cho xã hội, và góp phần làm phong phú thêm cho cuộc sống của con ngƣời. Trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, phụ nữ luôn thể hiên vai trò không thể thiếu của mình, cụ thể trong các hoạt động vật chất, phụ nữ là một lực lƣợng trực tiếp sản xuất ra của cải phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt hằng ngày, để nuôi sống con ngƣời. Không chỉ tái sản xuất ra của cải vật chất, phụ nữ còn tái sản xuất ra bản thân con ngƣời để duy trì và phát triển xã hội.
Trong lĩnh vực hoạt động tinh thần, phụ nữ có vai trò sáng tạo nền văn hóa nhân loại. Nền văn hóa dân gian của bất cứ nƣớc nào, dân tộc nào cũng có sự tham gia của phụ nữ bằng nhiều hình thức. Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, phụ nữ Việt Nam đã có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nƣớc. Phụ nữ không chỉ chiến đấu anh hùng mà còn lao động cần cù, gian khó để vƣợt lên cảnh đói nghèo và lạc hậu, góp phần xây dựng đất nƣớc ngày càng to đẹp và đàng hoàng hơn.
Đảng, Bác Hồ đã phong tặng cho phụ nữ Việt Nam tám chữ vàng “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” trong thời kỳ kháng chiến và “Trung hậu, đảm đang, tài năng, anh hùng” trong thời kỳ đổi mới đất nƣớc không chỉ là sự khích lệ, động viên mà còn là sự thừa nhận đánh giá vai trò to lớn của phụ nữ Việt Nam Đƣợc sự quan tâm và đầu tƣ của Quỹ phát triển nông nghiệp Quốc tế (IFAD) tỉnh Tuyên Quang đã và đang triển khai thực hiên dự án hỗ trợ nông nghiệp, nông dân và nông thôn tỉnh Tuyên Quang viết tắt là TNSP. Dự án đƣợc triển khai trên 64 xã, thuộc các xã khu vực vùng III và một số xã thuộc n 2 khu vực vùng II của sáu huyện trong tỉnh từ năm 2011 đến năm 2015. Mục tiêu tổng thể của dự án là nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của ngƣời dân nông thôn, đặc biệt tại các khu vực khó khăn nhất của tỉnh Tuyên Quang. Trong đó khuyến khích sự tham gia của các hộ nghèo, hộ dân tộc thiểu số đặc biệt là phụ nữ tại 64 xã nghèo thuộc 6 huyện trong tỉnh vào các hoạt động kinh tế sinh lời bền vững.
Minh Quang là một xã nghèo của huyện miền núi Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang, nằm trong vùng triển khai thực hiện dự án TNSP, với địa hình phần lớn là đồi núi, dân số trong xã làm nông nghiệp là chủ yếu. Hơn 50% dân số là phụ nữ, lực lƣợng này đã và đang góp phần to lớn vào việc thực hiện dự án. Tuy nhiên, sự đóng góp của phụ nữ lại chƣa đƣợc ghi nhận một cách xứng đáng. Xuất phát từ thực tế trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ trên địa bàn xã Minh Quang- huyện Chiêm Hóa- tỉnh Tuyên Quang” 1.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.
Mục tiêu chung Nghiên cứu đƣợc thực trạng về vai trò của ngƣời phụ nữ trong việc tham gia thực hiện dự án hỗ trợ nông nghiệp, nông dân và nông thôn tỉnh Tuyên Quang trong giai đoạn năm 2011 – 2014, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của ngƣời phụ nữ trong việc tham gia dự án, và đƣa ra một số định hƣớng nhằm khuyến khích sự tham gia của phụ nữ trong giai đoạn tiếp theo của dự án. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa đƣợc cơ sở lý luận về vấn đề giới và vai trò của phụ nữ trên địa bàn xã Minh Quang - Đánh giá đƣợc các nguồn lực thực hiện dự án có ảnh hƣởng đến sự tham gia của phụ nữ trên địa bàn xã n 3 - Nghiên cứu đƣợc thực trạng vai trò của phụ nữ trong việc tham gia thực hiện dự án trên đại bàn xã, và tìm hiểu những yếu tố ảnh hƣởng đến sự tham gia của phụ nữ trong việc thực hiện dự án. - Đề xuất đƣợc một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ trong việc thực hiện các hoạt động của dự án và đƣa ra định hƣớng khuyến khích sự tham gia của phụ nữ trong gia đoạn tiếp theo của dự án 1.Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong khoa học + Nâng cao năng lực, rèn luyện kỹ năng và phƣơng pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân sinh viên.
+ Là tài liệu tham khảo cho nhà trƣờng, cho khoa và các sinh viên khóa tiếp theo. Ý nghĩa trong thực tiễn + Những nghiên cứu và kết luận của đề tài là cơ sở khoa học cho các tổ chức của nhà nƣớc, các tổ chức xã hội và ngƣời dân tham khảo trong việc thực hiện dự án nói riêng cũng nhƣ phát triển kinh tế xã hội nói chung. + Thấy đƣợc tầm quan trọng của phụ nữ và những mặt hạn chế của phụ nữ khi tham gia vào xã hội để có giải pháp khắc phục. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Một số khái niệm cơ bản 2. Khái niệm giới và giới tính * Giới tính: là một thuật ngữ đƣợc các ngành khoa học xã hội và các nhà sinh học dùng để chỉ một phạm trù sinh học, trong ý nghĩa đó nam và nữ khác nhau về mặt sinh học, tạo nên hai giới tính: nam giới và nữ giới. * Giới: Giới trƣớc hết không phải là phụ nữ. Giới liên hệ đến vai trò của nam và nữ do xã hội hoặc do một nền văn hóa xác lập nên.
Giới có thể khác nhau giữa nơi này và nơi khác, giữa nền văn hóa này so với nền văn hóa khác và có thể thay đổi theo thời gian. Giới là một thuật ngữ xã hội học bắt nguồn từ nhân học, nói đến vai trò, trách nhiệm và quyền lợi mà xã hội quy định cho nam và nữ. Giới đề cập đến vấn đề phân công lao động, các kiểu phân chia nguồn lực và lợi ích giữa nam và nữ trong một bối cảnh cụ thể. Giới là yếu tố luôn biến đổi cũng nhƣ tƣơng quan về địa vị trong xã hội của nữ giới và nam giới, không phải là hiện tƣợng bất biến mà liên tục thay đổi.
Nó phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội cụ thể. "Giới là sản phẩm của xã hội, có tính xã hội, dùng để phân biệt sự khác nhau trong quan hệ nam và nữ. Đây là cơ sở để nghiên cứu sự cân bằng về giới và đảm bảo công bằng trong xã hội”. Khái niệm về dự án Dự án là một danh từ đƣợc dùng tƣơng đối rộng rãi ở nƣớc ta trong những năm gần đây.
Dự án có thể đƣợc hiểu trên một quy mô lớn do chính phủ tiến hành, nhỏ hơn là các dự án do một tỉnh, huyện, một tổ chức xã hộ n 5 thực hiện. Dự án không nhất thiết phải là một công việc to lớn phức tạp. Dự án có thể rất đơn giản nhƣ một kế hoạch hoạt động của cá nhân, một gia đình. Nói chung, đƣợc hiểu nhƣ một kế hoạch để can thiệp giúp đỡ một tổ chức, một cộng đồng hoạch một cá nhân nhằm thay đổi đến một cái tốt đẹp hơn.
Hiện nay, có nhiều quan niệm khác nhau về dự án, một số định nghĩa thông dụng nhất về dự án.[6] Dự án là một chuỗi các hoạt động liên kết đƣợc tạo ra nhằm đạt đƣợc kết quả nhất định trong phạm vi ngân sách và thời gian xác định.[6] Dự án là sự can thiệp một cách có kế hoạch, nhằm đạt đƣợc một hay một số mục tiêu cũng nhƣ hoàn thành những công việc đã đƣợc định trƣớc tại một địa bàn trong một khoảng thời gian nhất định, với những chi phí về tài chính và tài nguyên đã đƣợc định trƣớc.[6] Tóm lại, dự án là một tập hợp các hoạt động nhằm đạt đƣợc những mục tiêu cụ thể, trong một khoảng thời gian nhất định với những chi phí về tài chính và tài nguyên đã đƣợc xác định trƣớc. Khái niệm về dự án phát triển nông thôn Dự án phát triển nông thôn: Là một loại dự án để giải quyết một hay một số vấn đề của cộng đồng nông thôn với sự tham gia tích cực của nhiều lực lƣợng xã hội (bên trong, bên ngoài) nhằm mục đích tạo ra những chuyển biến xã hộ theo hƣớng tích cực tại cộng đồng, thể hiện bằng một chƣơng trình hành động với những tiêu phí về tài chính và tài nguyên đã đƣợc định trƣớc.[6] Nông dân: là những ngƣời lao động cƣ trú ở nông thôn, tham gia vào hoạt động sản xuất nông nghiệp. Nông dân sống chủ yếu bằng ruộng vƣờn, sau đó đến các ngành nghề mà tƣ liệu sản xuất chính là đất đai. Nông nghiệp: Là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tƣ liệu n 6 và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lƣơng thực thực phẩm và một số nguyên liệu cho công nghiệp.
Nông nghiệp là ngành sản xuất lớn, bao gồm nhiều chuyên ngành: Trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản, theo nghĩa rộng còn bao gồm cả lâm nghiệp, thủy sản. Nông nghiệp là một ngành kinh tế quan trọng trong nền kinh tế của nhiều nƣớc, đặc biệt là trong các thế kỷ trƣớc đây khi công nghiệp chƣa phát triển. Nông thôn: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cƣ dân, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cƣ dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội và môi trƣờng trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hƣởng của các tổ chức khác 2.
Vai trò của phụ nữ Vai trò trong sản xuất:Lịch sử loài ngƣời từ trƣớc đến nay đã ghi nhận phụ nữ bao giờ cũng có vai trò quan trọng đối với gia đình và xã hội. Đối với xã hội, phụ nữ là một lực lƣợng trực tiếp sản xuất ra của cải để nuôi sống con ngƣời. Ở Việt Nam, Mặc dù chịu ảnh hƣởng của tƣ tƣởng Nho Giáo nhƣng do những điều kiện tự nhiên, đặc điểm về kinh tế và xã hội quy định nên vai trò phụ nữ luôn đƣợc đề cao.