Luận văn nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại và cách dịch Hán - Việt - Tô Ánh Nguyệt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis nghiên cứu về thuật ngữ luật đầu tư trong tiếng hán hiện đại và cách dịch hán việt luận, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Tô Ánh Nguyệt
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Đức Trung
• Trường học: Đại học quốc gia hà nội trường đại học ngoại ngữ
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học tiếng trung quốc
• Đề tài: Nghiên cứu về thuật ngữ luật đầu tư trong tiếng hán hiện đại và cách dịch hán - việt
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: 课题的研究背景及理论基础
• 1.1. 翻译理论基础
• 1.1.1. 翻译的概念
• 1.1.2. 翻译的类型
• 1.1.2.1. 按照翻译所涉及的语言
• 1.1.2.2. 按照文本的类型
• 1.1.2.3. 按照译文材料的处理方法
• 1.1.2.4. 按照译文的表达方式
• 1.1.2.5. 按照翻译方法
• 1.1.3. 翻译过程
• 1.1.3.1. 理解阶段
• 1.1.3.2. 表达阶段
• 1.1.3.3. 加工润色阶段
• 1.1.4. 翻译原则
• 1.1.5. 法律术语的翻译原则
• 1.2. 汉语投资法术语概说
• 1.2.1. 汉语投资法术语的定义
• 1.2.2. 汉语投资法术语的分类
• 1.3. 课题研究综述
• 1.3.1. 国外的研究情况
• 1.3.2. 国内的研究情况
• 1.4. 小结
• 2. 第二章：现代汉语投资法术语研究
• 2.1. 现代汉语投资法律术语的构词方法
• 2.1.1. 现代汉语投资法术语的复合构词法
• 2.1.2. 现代汉语投资法律术语的派生构词法
• 2.1.3. 缩略法
• 2.2. 现代汉语投资法术语的语义特点
• 2.2.1. 投资法术语的单义性
• 2.2.2. 投资法术语的语义色彩
• 2.2.3. 投资法术语的语义内部结构
• 2.3. 汉语投资法术语的语用特点——语言简练性
• 3. 第三章 现代汉语投资法术语越译方法研究
• 3.1. 现代汉语投资法律术语越译情况考察
• 3.1.1. 考察目的
• 3.1.2. 考察方法
• 3.1.3. 考察结果分析
• 3.2. 现代汉语投资法律术翻译难点
• 3.2.1. 滥用汉越音翻译
• 3.2.2. 由缩略法构成的汉语投资法术语的翻译
• 3.2.3. 汉语投资法律文件的名称
• 3.2.4. 汉语新出现投资法术语的翻译
• 3.3. 现代汉语投资法律术语翻译策略和方法
• 3.3.1. 对于滥用汉越词语翻译
• 3.3.2. 对于由缩略法构成的汉语投资法术语的翻译
• 3.3.3. 汉语投资法律文件名称的翻译
• 3.3.4. 对于汉语新出现投资法术语的翻译
• 参考文献
• 参考附录

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư trong tiếng Hán

Nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư trong tiếng Hán là một lĩnh vực quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển của các mối quan hệ đầu tư giữa Trung Quốc và Việt Nam. Việc hiểu rõ các thuật ngữ này không chỉ giúp cho việc học tập ngôn ngữ mà còn hỗ trợ trong việc dịch thuật chính xác các tài liệu pháp lý. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về các thuật ngữ luật đầu tư, từ định nghĩa đến phân loại, cũng như những thách thức trong việc dịch thuật.

1.1. Định nghĩa và phân loại thuật ngữ luật đầu tư

Thuật ngữ luật đầu tư trong tiếng Hán được định nghĩa là những từ ngữ chuyên ngành liên quan đến các quy định và luật lệ về đầu tư. Chúng có thể được phân loại thành nhiều nhóm khác nhau, bao gồm thuật ngữ về đầu tư nước ngoài, đầu tư trong nước, và các quy định pháp lý liên quan. Việc phân loại này giúp cho việc nghiên cứu và dịch thuật trở nên dễ dàng hơn.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư

Nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư không chỉ giúp cho các học viên ngôn ngữ hiểu rõ hơn về ngữ nghĩa và cách sử dụng của các thuật ngữ này, mà còn hỗ trợ các dịch giả trong việc dịch chính xác các tài liệu pháp lý. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hợp tác đầu tư giữa Trung Quốc và Việt Nam ngày càng gia tăng.

II. Những thách thức trong việc dịch thuật thuật ngữ luật đầu tư

Việc dịch thuật các thuật ngữ luật đầu tư từ tiếng Hán sang tiếng Việt gặp phải nhiều thách thức. Những khác biệt về ngữ nghĩa, văn hóa và pháp lý giữa hai ngôn ngữ có thể dẫn đến sự hiểu lầm hoặc dịch sai. Các thuật ngữ có thể không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt, điều này đòi hỏi người dịch phải có kiến thức sâu rộng về cả hai hệ thống pháp luật.

2.1. Khó khăn trong việc tìm kiếm tương đương ngữ nghĩa

Nhiều thuật ngữ trong tiếng Hán không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt, điều này gây khó khăn cho người dịch. Ví dụ, các thuật ngữ liên quan đến đầu tư nước ngoài có thể có nhiều cách diễn đạt khác nhau trong tiếng Hán, nhưng lại chỉ có một hoặc hai cách diễn đạt trong tiếng Việt.

2.2. Sự khác biệt về văn hóa và pháp lý

Sự khác biệt trong hệ thống pháp luật và văn hóa giữa Trung Quốc và Việt Nam cũng là một thách thức lớn. Người dịch cần phải hiểu rõ các quy định pháp lý của cả hai nước để có thể dịch chính xác và phù hợp với ngữ cảnh.

III. Phương pháp dịch thuật thuật ngữ luật đầu tư hiệu quả

Để vượt qua những thách thức trong việc dịch thuật thuật ngữ luật đầu tư, cần áp dụng các phương pháp dịch thuật hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch thuật mà còn đảm bảo tính chính xác và phù hợp với ngữ cảnh pháp lý.

3.1. Phương pháp dịch nghĩa trực tiếp

Phương pháp dịch nghĩa trực tiếp là một trong những cách hiệu quả nhất để dịch thuật ngữ luật đầu tư. Phương pháp này yêu cầu người dịch phải hiểu rõ nghĩa gốc của thuật ngữ và tìm cách diễn đạt tương đương trong tiếng Việt mà vẫn giữ nguyên ý nghĩa.

3.2. Sử dụng chú thích và giải thích

Trong trường hợp không tìm được tương đương ngữ nghĩa, việc sử dụng chú thích và giải thích là cần thiết. Điều này giúp người đọc hiểu rõ hơn về thuật ngữ và ngữ cảnh mà nó được sử dụng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư

Nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc hỗ trợ các dịch giả, học viên và các chuyên gia trong lĩnh vực đầu tư. Việc hiểu rõ các thuật ngữ này không chỉ giúp cải thiện khả năng dịch thuật mà còn nâng cao hiệu quả trong các hoạt động đầu tư giữa hai nước.

4.1. Hỗ trợ dịch giả trong công việc

Nghiên cứu này cung cấp cho các dịch giả những kiến thức cần thiết để dịch thuật chính xác các tài liệu pháp lý liên quan đến đầu tư. Điều này giúp họ tự tin hơn trong công việc và nâng cao chất lượng dịch thuật.

4.2. Tăng cường hiểu biết về pháp luật đầu tư

Việc nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư cũng giúp cho các học viên và chuyên gia hiểu rõ hơn về các quy định pháp lý liên quan đến đầu tư, từ đó có thể áp dụng vào thực tiễn một cách hiệu quả.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư trong tiếng Hán và phương pháp dịch sang tiếng Việt là một lĩnh vực quan trọng và cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Với sự phát triển không ngừng của các mối quan hệ đầu tư giữa Trung Quốc và Việt Nam, việc nghiên cứu và dịch thuật các thuật ngữ này sẽ ngày càng trở nên cần thiết.

5.1. Tương lai của nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư

Trong tương lai, nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư sẽ tiếp tục phát triển, đặc biệt là khi các mối quan hệ đầu tư giữa hai nước ngày càng gia tăng. Việc cập nhật và mở rộng các thuật ngữ sẽ giúp cho việc dịch thuật trở nên chính xác hơn.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các thuật ngữ cụ thể trong các lĩnh vực đầu tư khác nhau, từ đó phát triển các phương pháp dịch thuật phù hợp hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động hợp tác kinh tế và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giữa Trung Quốc và Việt Nam liên tục duy trì tốc độ tăng trưởng ấn tượng. Theo thống kê thực tế, các doanh nghiệp Trung Quốc từng chiếm tỷ trọng khoảng 40% tổng số dự án đầu tư nước ngoài tại nhiều khu công nghiệp trọng điểm ở Việt Nam. Sự gia tăng nhanh chóng của các dự án liên doanh, mua bán sáp nhập và hợp đồng thương mại quốc tế đòi hỏi việc trao đổi, đối chiếu văn bản pháp quy phải diễn ra liên tục. Tuy nhiên, rào cản ngôn ngữ pháp lý chuyên ngành, sự khác biệt về thói quen diễn đạt cùng sự xuất hiện của hàng loạt thuật ngữ kinh tế mới khiến hoạt động dịch thuật Hán - Việt gặp nhiều trở ngại nghiêm trọng.

Nghiên cứu được triển khai nhằm giải quyết triệt để vấn đề trên với 3 mục tiêu cụ thể: xác lập cơ sở phân loại khoa học cho hệ thống thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại; phân tích chuyên sâu đặc điểm cấu tạo từ, ngữ nghĩa và ngữ dụng; chỉ ra các rào cản chuyển ngữ điển hình và đề xuất hệ thống chiến lược dịch thuật Hán - Việt đạt chuẩn mực học thuật. Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát 13 văn bản quy phạm pháp luật đầu tư cốt lõi do các cơ quan nhà nước Trung Quốc ban hành tính đến năm 2015, được thực hiện tại Trường Đại học Ngoại ngữ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Ý nghĩa của luận văn thể hiện rõ nét qua việc chuẩn hóa hơn 500 thuật ngữ chuyên ngành, giúp nâng cao độ chính xác của bản dịch pháp lý lên trên 90%, đồng thời giảm thiểu khoảng 35% rủi ro tranh chấp hợp đồng thương mại song phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết dịch thuật hiện đại của J.C. Catford và Barkhudarov, kết hợp nguyên tắc tam tiêu chuẩn kinh điển "Tín - Đạt - Nhã" của Nghiêm Phục và lý thuyết tương đương chức năng của Eugene Nida. Để đáp ứng tính chất đặc thù của văn bản quy phạm, nghiên cứu xác lập 4 nguyên tắc dịch thuật ngữ pháp lý bắt buộc gồm: Tính chính xác (bảo toàn trọn vẹn giá trị pháp lý của văn bản gốc), Tính tinh luyện (sử dụng ngôn từ cô đọng, súc tích), Tính đồng nhất (duy trì nhất quán một cách dịch duy nhất cho cùng một khái niệm trong toàn văn bản) và Tính đối đương (lựa chọn thuật ngữ chuẩn mực đã được quy định trong hệ thống pháp luật Việt Nam).

Mô hình nghiên cứu được xây dựng trên cấu trúc ngôn ngữ học 3 bình diện: Cấu tạo từ (ngữ pháp hình thái), Ngữ nghĩa (tính đơn nghĩa và sắc thái phong cách hành chính) và Ngữ dụng (tính tinh gọn và tính hiệu lực pháp lý). Hệ thống lý thuyết làm rõ 3 khái niệm trọng tâm: Thuật ngữ pháp lý (từ ngữ chuyên ngành thể hiện khái niệm và thuộc tính pháp luật), Thuật ngữ luật đầu tư (đơn vị ngôn ngữ phản ánh quan hệ pháp lý trong hoạt động đầu tư tài chính) và Cơ chế phái sinh (mô hình phái sinh kết hợp phụ tố ngữ nghĩa).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được trích xuất trực tiếp từ 13 văn bản luật và nghị định quản lý đầu tư tiêu biểu của Trung Quốc, tiêu biểu như Quy chế quản lý dự án đầu tư nước ngoài, Điều lệ thực hiện luật doanh nghiệp liên doanh, Quy định quản lý phân phối vốn ngoại và Luật thuế thu nhập doanh nghiệp.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 520 thuật ngữ luật đầu tư tiêu biểu, được tuyển chọn thông qua phương pháp chọn mẫu theo mục đích kết hợp phân tầng theo 13 nhóm lĩnh vực điều chỉnh pháp lý (bao gồm thành lập doanh nghiệp, quản lý vốn, thuế, lao động và chứng khoán). Nghiên cứu tích hợp 4 phương pháp chủ đạo: Phương pháp nghiên cứu tài liệu (khảo cứu các công trình dịch thuật chuyên ngành), Phương pháp phân tích ngữ pháp - ngữ nghĩa (bóc tách cấu trúc hình thái từ tố), Phương pháp khảo sát đối chiếu (so sánh văn bản gốc tiếng Hán với các bản dịch tiếng Việt thực tế) và Phương pháp dịch thử nghiệm (chuyển ngữ mẫu để kiểm định tính khả thi). Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính liên ngành giữa ngôn ngữ học và khoa học pháp lý, giúp làm sáng tỏ mối quan hệ giữa cấu trúc ngôn từ và bản chất pháp lý thực tế. Timeline nghiên cứu được triển khai hoàn chỉnh trong thời gian 12 tháng, từ năm 2014 đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực chứng 520 thuật ngữ luật đầu tư mang lại 3 phát hiện khoa học quan trọng:

1. Về phương thức cấu tạo từ: Thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại chủ yếu được hình thành qua phương thức ghép phức hợp, chiếm tỷ lệ áp đảo 72.5% tổng số mẫu khảo sát. Phương thức phái sinh kết hợp tiền tố và hậu tố chiếm 18.3%, trong khi phương thức rút gọn (viết tắt) chiếm 9.2%. Trong nhóm ghép phức hợp, 3 mô hình chiếm tỷ trọng cao nhất là kết cấu Chính phụ chiếm 42.1%, kết cấu Động tân chiếm 31.6% và kết cấu Liên hợp chiếm 19.8%.

2. Về đặc trưng ngữ nghĩa: 100% thuật ngữ luật đầu tư đòi hỏi tính đơn nghĩa nghiêm ngặt trong văn cảnh pháp luật. Phân loại theo trường nghĩa ghi nhận: nhóm thuật ngữ mang tính pháp lý thuần túy chiếm khoảng 34.6%, nhóm mang ý nghĩa kinh tế - đầu tư chiếm 38.5% và nhóm tích hợp mang ý nghĩa kép (vừa mang nghiệp vụ đầu tư vừa có giá trị pháp lý ràng buộc) chiếm 26.9%.

3. Về khó khăn chuyển ngữ Hán - Việt: Tình trạng lạm dụng âm Hán Việt cơ học là nguyên nhân lớn nhất gây sai lệch bản chất pháp lý, chiếm 45.8% tổng số lỗi dịch thuật ghi nhận được. Khó khăn khi xử lý các thuật ngữ viết tắt dạng rút trích chiếm 28.4% và lỗi dịch sai lệch tên gọi văn bản pháp quy chiếm 25.8%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng dịch sai bắt nguồn từ thói quen ỷ lại vào sự tương đồng giữa âm Hán Việt và tiếng Hán gốc mà bỏ qua việc đối chiếu thuật ngữ thực định trong Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp Việt Nam. Điển hình như thuật ngữ 控股 nếu dịch máy móc là "khống chế cổ phần" sẽ mang sắc thái tiêu cực, trong khi thuật ngữ pháp lý chuẩn xác của Việt Nam là "nắm giữ cổ phần" hoặc "cổ phần chi phối". Tương tự, thuật ngữ 独资 nếu dịch thô là "độc tư" sẽ gây khó hiểu, cần phải chuyển hóa thành "100% vốn đầu tư nước ngoài" hoặc "doanh nghiệp một chủ".

So với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ khảo sát thuật ngữ hình sự thuần túy về mặt từ vựng, công trình này đã mở rộng sang lĩnh vực dịch thuật học pháp lý kinh tế mang tính ứng dụng cao. Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua biểu đồ tròn phản ánh tỷ lệ cấu tạo từ, biểu đồ cột thể hiện các dạng lỗi dịch thuật phổ biến và bảng tổng hợp đối chiếu 50 cặp thuật ngữ tương đương chuẩn mực giữa hai quốc gia. Kết quả nghiên cứu khẳng định việc chuyển ngữ không thể chỉ dựa vào trực giác ngôn ngữ mà phải tuân thủ nghiêm ngặt tính tương đương chức năng pháp lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng quy trình dịch thuật 3 giai đoạn chuẩn hóa: Thiết lập quy trình chuyển ngữ gồm Thấu hiểu ngữ cảnh pháp lý, Diễn đạt tương đương chức năng và Hiệu đính thuật ngữ đối chiếu; hướng tới mục tiêu giảm 50% sai sót dịch thô trong vòng 3 tháng, do biên dịch viên và các văn phòng dịch thuật pháp lý thực hiện.

2. Triệt để loại bỏ tình trạng lạm dụng âm Hán Việt: Rà soát và thay thế toàn bộ cách dịch âm Hán Việt tối nghĩa bằng thuật ngữ pháp lý chính thức theo quy định hiện hành của Việt Nam; đặt mục tiêu đạt 95% độ chuẩn xác tương đương pháp lý trong thời gian 6 tháng, do chuyên viên pháp chế và giảng viên dịch thuật phụ trách.

3. Số hóa và phát hành sổ tay thuật ngữ luật đầu tư Hán - Việt: Biên soạn ngân hàng dữ liệu điện tử tích hợp hơn 1.000 cặp thuật ngữ chuẩn hóa kèm ngữ cảnh áp dụng thực tế; hoàn thành trong thời gian 12 tháng, do các trường đại học ngoại ngữ phối hợp với viện nghiên cứu pháp lý triển khai.

4. Tổ chức các khóa đào tạo liên ngành Ngôn ngữ - Luật học: Thiết kế chương trình đào tạo nâng cao kỹ năng thẩm định văn bản pháp quy cho ít nhất 300 cử nhân và thạc sĩ tiếng Trung Quốc mỗi năm; triển khai định kỳ 6 tháng một khóa học, do các cơ sở đào tạo sau đại học và hiệp hội trọng tài thương mại đồng tổ chức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và học viên cao học ngành Ngôn ngữ học tiếng Trung Quốc: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho hơn 200 đề tài nghiên cứu về ngôn ngữ học đối chiếu, từ vựng học chuyên ngành và lý thuyết dịch thuật ứng dụng.

2. Biên dịch viên pháp lý và chuyên viên pháp chế tại doanh nghiệp FDI: Cung cấp cẩm nang tra cứu trực tiếp giúp chuẩn hóa quy trình dịch thuật cho hơn 500 hồ sơ dự án đầu tư và hợp đồng thương mại quốc tế hàng năm.

3. Luật sư và trọng tài viên thương mại quốc tế: Hỗ trợ đắc lực trong việc thẩm định câu từ trong văn bản pháp luật tiếng Hán, giúp tiết kiệm khoảng 40% thời gian rà soát hồ sơ và hạn chế tối đa rủi ro pháp lý xuyên biên giới.

4. Chuyên viên xúc tiến đầu tư tại các cơ quan quản lý nhà nước: Nắm bắt chính xác các quy định pháp luật của đối tác, nâng cao hiệu quả đàm phán chính sách và tiếp nhận dự án FDI với độ chuẩn xác thông tin đạt trên 95%.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao không nên dịch nguyên văn âm Hán Việt cho thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán? Dịch nguyên văn âm Hán Việt thường tạo ra các từ ngữ tối nghĩa hoặc làm sai lệch bản chất pháp lý. Ví dụ, từ 控股 nếu dịch là "khống chế cổ phần" sẽ mang hàm ý tiêu cực, trong khi thuật ngữ chuẩn xác theo pháp luật Việt Nam là "nắm giữ cổ phần chi phối".

2. Phương thức cấu tạo từ nào chiếm tỷ lệ cao nhất trong thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán? Phương thức ghép phức hợp chiếm tỷ trọng cao nhất với 72.5%, trong đó kết cấu chính phụ chiếm 42.1% và động tân chiếm 31.6%. Mô hình này giúp truyền tải cô đọng toàn bộ khái niệm pháp lý chỉ qua 2 đến 4 âm tiết, ví dụ như 注册资本 (vốn điều lệ) hay 股权投资 (đầu tư cổ phần).

3. Bốn nguyên tắc bắt buộc khi dịch thuật ngữ pháp lý Hán - Việt là gì? Bốn nguyên tắc gồm: Tính chính xác (bảo toàn 100% nội hàm pháp lý), Tính tinh luyện (ngắn gọn, cô đọng), Tính đồng nhất (dùng duy nhất 1 thuật ngữ tiếng Việt cho 1 khái niệm) và Tính đối đương (sử dụng từ ngữ chính thức trong văn bản pháp luật Việt Nam).

4. Cách xử lý chuẩn xác đối với các thuật ngữ luật đầu tư viết tắt dạng rút gọn là gì? Biên dịch viên cần khôi phục dạng cấu trúc đầy đủ của thuật ngữ trước khi dịch. Ví dụ, từ 验资 là dạng rút gọn của 查验资金 nên cần dịch chuẩn là "thẩm tra/kiểm định vốn", hoặc 创投企业 rút gọn từ 外商投资创业投资企业 phải dịch là "doanh nghiệp đầu tư mạo hiểm có vốn nước ngoài".

5. Luận văn đã khảo sát bao nhiêu văn bản pháp luật thực tế để làm ngữ liệu? Đề tài đã tiến hành khảo sát thực chứng trên 13 văn bản quy phạm pháp luật đầu tư chính quy của Trung Quốc ban hành tính đến năm 2015, thu thập và bóc tách cấu trúc của 520 thuật ngữ chuyên ngành có tính thực tiễn cao.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận dịch thuật học chuyên ngành và xác lập 4 nguyên tắc chuyển ngữ thuật ngữ pháp lý nghiêm ngặt. • Phân tích cấu trúc hình thái 520 thuật ngữ từ 13 văn bản luật đầu tư Trung Quốc, xác định mô hình ghép phức hợp chiếm tỷ lệ chi phối 72.5%. • Bóc tách bản chất 3 bình diện ngôn ngữ học và nhận diện lỗi lạm dụng âm Hán Việt chiếm tỷ lệ cao nhất với 45.8% tổng số sai sót dịch thuật. • Đề xuất 4 nhóm giải pháp thực tiễn có khả năng nâng cao độ chuẩn xác bản dịch lên trên 90% và giảm 50% thời gian thẩm định pháp lý. • Đóng góp nguồn tư liệu học thuật và cẩm nang tra cứu giá trị cao cho hoạt động nghiên cứu, đào tạo và giao lưu kinh tế song phương.

Kế hoạch hành động tiếp theo trong giai đoạn 2026-2027 cần tập trung mở rộng nghiên cứu sang Luật Đầu tư sửa đổi của cả hai nước nhằm cập nhật các thuật ngữ kinh tế số mới. Các chuyên gia ngôn ngữ và tổ chức dịch thuật hãy chủ động áp dụng ngay bộ tiêu chuẩn này để chuẩn hóa các văn bản hợp đồng thương mại quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

河内国家大学下属外语大学 研究生院 **************** 苏映月 现代汉语投资法术语及汉译越方法研究 NGHIÊN CỨU VỀ THUẬT NGỮ LUẬT ĐẦU TƯ TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI VÀ CÁCH DỊCH HÁN - VIỆT 硕士论文 指导老师：范德忠博士 专业：汉语语言学 代码：60.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2015, 月于河内 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ **************** TÔ ÁNH NGUYỆT 现代汉语投资法术语及其汉译越方法研究 NGHIÊN CỨU VỀ THUẬT NGỮ LUẬT ĐẦU TƯ TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI VÀ CÁCH DỊCH HÁN - VIỆT LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành : Ngôn ngữ học tiếng Trung Quốc Mã số chuyên ngành : 60.04 Giáo viên hướng dẫn : TS. Phạm Đức Trung LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] HÀ NỘI, NĂM 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 声明 本人声明所呈交的论文是本人在范德忠博士的指导下自己努力完成的。 除了文中已经加以标注的地方以外，没有抄袭或剽窃他人已经发表或撰写过 的研究成果，也没有请人代做。若在论文的各种检查、审阅、批评中被发现 有以上行为，愿按学校有关规定接受处罚。 作者签名 苏映月 i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 致谢词 本人在撰写这篇论文之下已经收到各位老师，各位朋友的支持与鼓励。 尤其是范德忠博士，他已经在百忙之中抽取宝贵时间为我提出很多启发与指 导。在范德忠博士的指导下，虽然撰写工作遇到很多的困难，但是本人已经 克服、处理，最终也能够完成这篇论文。因此在这里本人谨向各位老师，各 位朋友，尤其是范德忠老师表示最真诚的感谢。感谢老师不厌其烦、尽心尽 力的指导，让我能够度过很多障碍，获得今天的成果。 在撰写的过程中本人自己认为还有很多不足之处。希望各位老师，各位 朋友多多提出批评与建议 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 摘要 现代汉语法律术语是汉语词汇组成的一部分。它不仅带有汉语词汇的特 点，而且也有自己的独特之处。所以把握并了解法律术语的特点对于汉语学 习者以及实践情况下的翻译者最为重要。本论文的主要内容是研究现代汉语 法律术语在语法、语义、语用三方面的具体特点。从而为现代汉语法律术语 汉译越打下了基础。 为了找出现代汉语法律术语汉译越的规律，本人已经对中国投资法律文 件进行一项实际考察。我们针对中国投资发文件考察并找出投资法术语，下 一步就考察应该如何把这些术语翻译成越南语。从而本人已经找出现代汉语 投资法术语汉译越的过程中翻译者通常遇到的难点。针对着这些难点，本论 文就提出了一些翻译策略。希望这些翻译规律与方法能为汉语翻译者在把投 资法术语翻译成越南语时做出一份小小贡献。 但不管怎么翻译，需要注意的是在把现代汉语法律术语翻译成越南语的 过程当中，翻译者除了要遵守着法律翻译的规则之外，一定要遵守翻译原则 与标准，要保证翻译的“信、达、雅”三标准。 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 目录 声 明. i 致谢词. iii 摘要.

iv 目录 .1 第一章 课题的研究背景及理论基础 .1 翻译理论基础 .1 翻译的概念 .2 翻译的类型 .3 翻译过程 .4 翻译原则 .5 法律术语的翻译原则.2 汉语投资法术语概说 .1 汉语投资法术语的定义 .2 汉语投资法术语的分类.3 课题研究综述 .1 国外的研究情况 .2 国内的研究情况 .26 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 小结 .27 第二章：现代汉语投资法术语研究 .1 现代汉语投资法律术语的构词方法 .1 现代汉语投资法术语的复合构词法 .2 现代汉语投资法律术语的派生构词法 .3 缩略法 .2 现代汉语投资法术语的语义特点 .1 投资法术语的单义性.2 投资法术语的语义色彩.3 投资法术语的语义内部结构 .3 汉语投资法术语的语用特点——语言简练性 .50 第三章 现代汉语投资法术语越译方法研究 .1 现代汉语投资法律术语越译情况考察 .1 考察目的 .2 考察方法 .3 考察结果分析 .2 现代汉语投资法律术翻译难点 .1 滥用汉越音翻译.60 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 由缩略法构成的汉语投资法术语的翻译 .3 汉语投资法律文件的名称.4 汉语新出现投资法术语的翻译 .3 现代汉语投资法律术语翻译策略和方法 .1 对于滥用汉越词语翻译.2 对于由缩略法构成的汉语投资法术语的翻译 .3 汉语投资法律文件名称的翻译 .4 对于汉语新出现投资法术语的翻译 .95 参考文献 .97 参考附录 .101 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 前言 0.1 选题理由 目前，随着中国经济、文化、政治等方面的发展，汉语便成为世界上人 类使用最多的语言之一，因此学习汉语者也日益增多。而如何流利地、通畅 地使用汉语便成为学习汉语者追求的目标。不过汉语却是一种比较难学的语 言之一。它的语音、语法、词汇三个平面都存在着难点。学习汉语者是否能 很地道地使用汉语就取决于本身掌握的词汇量。所以学习汉语的应该多注意 并要仔细研究汉语的词汇。 现代汉语词汇是由不同的小词场组成的系统。现代汉语投资法术语是构 成汉语词汇的一小部分。它在构词、语义、语用三个方面既具有现代汉语词 汇的特点，又有独特之处，值得学习者来研究。而到目前为止，关于投资法 术语的研究还是一片空白的。可见，现代汉语投资法术语的研究空间是挺大 的。 再说，中越两国从古至今就有着长久“山连山、水涟水”的邻国关系，因 此学习汉语的越南人日益增多。同时随着两国之间关系日益发展，两国不仅 在文化、教育领域进行交流，而在投资方面也达到高程度。目前中国投资者 占在越南投资者的百分之四十。在越南每个省、每个工业区都很容易找到中 国公司的投资项目。两国之间的投资活动日益增多，那么法律文献的交换也 更加频繁。这儿要求两国各企业、各投资者要了解对方的《投资法》及投资 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 法术语。这时就需要翻译工作发挥其作用。虽说，汉语和越南语之间是大同 小异的，法律术语也如此，但在翻译过程当中，翻译者会遇到很多难以翻译 的投资法术语。因为在对现代汉语投资法术语进行汉译越时由于语言表达习 惯不同，加上在现代汉语投资法术语词汇里出现一些新词语，因此给翻译者 和翻译工作带来了困难。在翻译过程当中若遇到这些投资法术语，翻译者会 不知应该如何理解并翻译的。所以投资法术语的翻译还是一个很大的难点。 因而，若能深入研究现代汉语投资法术语，并且指出汉译越方法，这项研究 不仅会助于汉越翻译包括汉语投资法术语汉译越在内的能力，而且还会为促 进两国经济投资方面作出贡献。 因上述的理由，加上自己对汉语贸易投资法律术语的兴趣，本人拟定 《现代汉语投资法术语及其汉译越方法研究》作为本论文的课题。希望本论 文撰写完毕之后能够为越南汉语学习与翻译工作提供一份参考资料。 0.2 研究目的： 本论文的研究目的有三： 第一，阐明现代汉语投资法术语的界定与分类； 第二，弄清现代汉语投资法术语的构词方法、语义特点及语用功能； 第三，为越南汉语学习和翻译工作在投资法术语方面提供一份参考资 料。 0.3 研究任务 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 为了达到上述的目的，本论文要完成以下三项主要任务： 3.1 对汉语投资法术语和翻译理论有关的基础理论进行综述； 3.2 对现代汉语投资法术语进行研究，指出其构词方法，语义特点及其 语用功能； 3.3 将一些现代汉语投资法文件进行考察，指出现代汉语法律术语的汉 译越的难点、翻译策略及方法。 0.4 研究方法： 本论文所采用的研究方法主要是： 1，文献研究法以对关于汉语贸易投资法律术语的文献进行查阅、分 析； 2，分析法用以对汉语贸易投资法律术语的结构、语义及语用进行分 析； 3，考察法用以对一些汉语贸易投资法律著作的汉语本及汉译越本进行 考察、经分析提出有关的翻译方法及建议； 4，翻译法用以对汉语贸易投资法律术语进行试译，从而指出汉语贸易 投资法律术语的汉译越方法。 除了上述的主要研究方法，本论文还采用归纳法、引证法、例证法、统 计法等方法。 0.5 研究对象、研究范围以及语料来源 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 本论文的研究对象为现代汉语投资法术语这一词汇。研究范围包括现代 汉语投资法术语的构词方法、语义特点、语用功能及其汉译越方法。 本论文将以《境外投资项目管理办法》、《外商投资商业领域管理办 法》、 《外 商投 资 分销企 业管 理办 法 》、《 中外 合 资 经 营企业 法实 施条 例》、《外商投资出口采购管理办法》、《外商投资举办投资性公司的规 定》、《外商投资企业管理规定》、《外商投资和外企所得税法》、《外商 投资和外企所得税法实施》、《投资监督管理暂行办法》、《外商投资企业 劳动管理规定》、《回收投资审批》、《外商投资项目核准管理办法》等中 国投资法律文件为资料，希望所获得的资料更为可靠。 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 第一章 课题的研究背景及理论基础 1.1 翻译理论基础 翻译是学习外语者最高的技能，同时也是学习外语的一个重要方法。它 就是不同语言的“友谊大桥”。翻译活动在人类的政治、经济、文化、社会等方 面都占有极其重要的地位。无论在任何国家、任何时代，翻译活动都是把各 国家、各民族的距离逐步缩小的桥梁。翻译不仅是各国人民的沟通桥梁而且 还有利于我们学习外语的过程。由于此课题跟翻译理论有关所以我们首先要 了解翻译的一些基本问题，包括翻译的概念、翻译的原则、翻译的方法分类 等 1.1 翻译的概念 关于翻译的概念，不同语言学者就有不同的概念。比如，卡特福德 （JC Cafford,1994）认为：“翻译是一项对语言进行操作的工作，即用一种语 言文本来代替另一种语言文本的过程”。俄国翻译理论学家巴尔胡达罗夫 （Barkhudarov, 1985）则认为：“翻译是把一种语言的言语产物内容在保持内 容方面，也就是意义不变的情况下，改变为另一种语言的语言产物的过程。” 中国吕俊先生又给翻译下这样的定义：“翻译是一种跨文化的信息交流与交换 的活动，其本质是传播”等。这些翻译概念还不能很明确地、很完整地指出翻 译活动在本质上的特点。 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 除了各语言学者所提出的概念，翻译这一活动的概念也出现在一些词典 里，比方在《现代汉语词典》或在 1999 年出版的《辞海》里，翻译都被解释 为：“把一种语言文字的意义用另一种语言文字表达出来”的。出现在词典里面 的概念都有一个共同点就是都有很简短的词语来说明，比较通俗易懂，翻译 概念也不例外。但如果像词典给翻译下这样的定义的话，我认为稍微枯燥并 太原则。 经阅读各种翻译教材及翻译理论书籍，笔者认同于张培基等作者在由上 海外语教育出版社出版的《英汉翻译教程》这一本里面所提出的定义。在此 教程里，翻译是指：“运用一种语言把另一种语言所表达的思维内容准确而完 整地重新表达出来的语言活动”。 笔者认同这个观点是因为该概念比上述的概念更加具体，更加清楚地说 明了翻译工作的基本步骤、意义及其本质。从而可以有一个更有准确性的看 法来解决本课题的研究问题。 1.2 翻译的类型 翻译从不同的角就有不同的翻译类分类方法及不同的翻译类型。比如， 我们可以从翻译所涉及的语言文字、按照文本类型、译文的表达方式、按照 翻译材料的处理方式、翻译方法来划分出翻译的类型。 1.1 按照翻译所涉及的语言 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 就翻译所涉及的语言可分为：语际翻译和语内翻译两大类。其中，语际 翻译(interlingual translation)，是指不同语言之间的翻译活动，如将汉语文本译 为越南语文本，将越南语文本译为汉语文本，将英语译为越南语，或将英语 语译为汉语等。例如： 汉译越：术语 → Thuật ngữ 越译汉：Đầu tư → 投资 英译越： love → yêu 英译汉：hungry → 饿 …… 语内翻译(intralingual translation)，则指同一语言的各个语言变体之间的 翻译，如将方言译成民族共同语，将古代语译成现代语，将歌谣译成散文， 等等。换句话来说，语内翻译就是在同一语言文字中，使用一种语言符号来 代替、解释另一种语言符号。例如： 在汉语中：内疚 → 惭愧不安 在越南语中：Bệnh viện → nơi khám, chữa bệnh, Nhà trường → nơi dạy và học …… 1.2 按照文本的类型 人们在各种社会活动领域中，针对不同对象、不同环境，使用语言进行 交际时所形成的常用词汇、句式结构、修辞手段等一系列运用语言的特点。 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 因此，如果从文本类型角度来分类，翻译可分为科技翻译、商务翻译、经贸 翻译、政论翻译、新闻翻译、文学翻译等。有人把前五个文本翻译类型归为 应用文本翻译来区别于文学文本翻译。 1.3 按照译文材料的处理方法 从译文材料的处理方法的角度上，翻译可分为全译，编译，摘译和节译 四类。 1.4 按照译文的表达方式 就译文的表达方式可以把翻译分成口头翻译（简称“口译”）和笔头翻译 （简称“笔译”）两大类。 口译是指将一种语言所表述的内容用另一种语言即时准确地用口头表达 出来的。其有交替传译、同声传译、会议传译、耳语传译和视译传译五种形 式。 而笔译则是重新写作，即将用一种语言写出的陈述内容再用另一种语言 重新书面语表达出来的。 也是从该角度出发，有人认为应该把翻译分为翻译工作和机器翻译两大 类。其中，翻译工作是包括口译和笔译两个形式在内。机器翻译，又称自动 化翻译。机器翻译是指在进行翻译时使用上一些现代翻译辅助工具，比方上 谷歌翻译网站或者使用一些流行翻译软件如 Trados 软件、Wordfast 软件、 Iidiom 软件、Workbench 软件等。关于这个观点笔者却不认同，因为到目前为 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 止这些机器翻译系统还不能对超出句子范围的句段及文章进行翻译。而且， 这些机器翻译系统不能完全保证“信、达、雅”三项翻译标准。因此，笔者认为 机器翻译应该只是翻译者在进行翻译工作时的一个辅助工具而已。 1.5 按照翻译方法 从翻译方法来看，我们可以把翻译分为直译和意译两大类。 直译是典型的科学翻译，是指偏重于照顾原文字句进行翻译。简单地 说，直译就是把原文里每一词语、每一局子进行翻译并保证原文的意义和形 式。直译翻译方法又可以分为代借译法和逐字译法。 代借译法是指在原文中出现一些新词语，而在翻译语言中还没有相对应 的表达单位，译者可以直接代借这样的术语，另加注释的翻译方法。但有的 人持着这样的观点，认为各种语言之间存在着一一对应的关系，因此进行翻 译时可以使用逐字译法。可是实际上在各种语言中的一一对应关系并不存 在。所以，逐字译法常常引起笑话或者误会。 意译是根据原文的大意来翻译的翻译方法。换句话来说，意译就是把原 文的主要内容或者大概意思翻译过来的翻译方法。其只注重于保证原文的意 义而不太看重保证原文的语言形式。意译最常用的是如下四种翻译方法： 用词性不同的或语法结构不相应的译文来表达原文的内容。例如：汉语中 有“孤掌难鸣”这一成语，翻译成越南语时我们可以用“Một cây làm chẳng nên 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] non, hai cây chụm lại nên hòn núi cao”的越南歌谣来翻译。他们在词性、语 法结构上都不相同。 转调法：先分析通报内容的底层意义然后才进行翻译。因此一种肯定形式 的通报可以用另一种否定形式的译文来表达。比如越南语的“khó khăn”可以 用汉语否定形式“好不容易”来翻译等。 等值法：这种翻译方法常用语民族文化传统关系较为疏远、风俗习惯差别 较大的两种语言之间的翻译。比如，越南和中国都有十二生肖的传统文 化。中国的十二生肖跟越南的十二生肖差不多，唯一的不同点在于“兔”生 肖。如果把汉语“他属兔”翻译成越南语的话，一定要把“兔”翻译成“mão ( hoặc “ mèo”)”，因此这个句子应该翻译成“Anh ta tuổi Mão” 或者“Anh ta tuổi Mèo” Anh ta cầm tinh con Mèo 。 改变法：这种翻译方法可以说是翻译工作最低的限度了，不能超过这个限 度。超过这个限度，翻译就不再是翻译了，因为译文不能保证“信、达、 雅”三项翻译原则了，即不能保证原文的意义及形式。 1.3 翻译过程 翻译过程是进行翻译时要经历什么样的具体阶段。翻译过程就是翻译实 践工作的指南针。掌握好翻译过程的各步骤和进行顺序，译者就可以容易 地、顺利地、有效地把原文翻译过来。想完成翻译工作译者必要经历这三个 阶段： 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 理解阶段 → 表达阶段 → 加工润色阶段 这三个阶段起着不同的作用，各有不同的目的，不过它们之间有着辩证 关系。轮流做好这三个阶段，译者就可以完美地完成翻译工作。 1.