Luận văn thạc sĩ nghiên cứu về thuật ngữ luật đầu tư trong tiếng hán hiện đại và cách dịch hán việt luận văn ths ngôn ngữ học 60 22 02 04

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư trong tiếng Hán hiện đại và phương pháp dịch Hán Việt trong ngôn ngữ học chuyên sâu.

• Tác giả: Tô Ánh Nguyệt
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Đức Trung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Ngoại ngữ
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học tiếng Trung Quốc
• Đề tài: Nghiên cứu về thuật ngữ luật đầu tư trong tiếng Hán hiện đại và cách dịch Hán - Việt
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: 课题的研究背景及理论基础
• 1.1. 翻译理论基础
• 1.1.1. 翻译的概念
• 1.1.2. 翻译的类型
• 1.1.2.1. 按照翻译所涉及的语言
• 1.1.2.2. 按照文本的类型
• 1.1.2.3. 按照译文材料的处理方法
• 1.1.2.4. 按照译文的表达方式
• 1.1.2.5. 按照翻译方法
• 1.1.3. 翻译过程
• 1.1.3.1. 理解阶段
• 1.1.3.2. 表达阶段
• 1.1.3.3. 加工润色阶段
• 1.1.4. 翻译原则
• 1.1.5. 法律术语的翻译原则
• 1.2. 汉语投资法术语概说
• 1.2.1. 汉语投资法术语的定义
• 1.2.2. 汉语投资法术语的分类
• 1.3. 课题研究综述
• 1.3.1. 国外的研究情况
• 1.3.2. 国内的研究情况
• 1.4. 小结
• 2. 第二章：现代汉语投资法术语研究
• 2.1. 现代汉语投资法律术语的构词方法
• 2.1.1. 现代汉语投资法术语的复合构词法
• 2.1.2. 现代汉语投资法律术语的派生构词法
• 2.1.3. 缩略法
• 2.2. 现代汉语投资法术语的语义特点
• 2.2.1. 投资法术语的单义性
• 2.2.2. 投资法术语的语义色彩
• 2.2.3. 投资法术语的语义内部结构
• 2.3. 汉语投资法术语的语用特点——语言简练性
• 3. 第三章 现代汉语投资法术语越译方法研究
• 3.1. 现代汉语投资法律术语越译情况考察
• 3.1.1. 考察目的
• 3.1.2. 考察方法
• 3.1.3. 考察结果分析
• 3.2. 现代汉语投资法律术翻译难点
• 3.2.1. 滥用汉越音翻译
• 3.2.2. 由缩略法构成的汉语投资法术语的翻译
• 3.2.3. 汉语投资法律文件的名称
• 3.2.4. 汉语新出现投资法术语的翻译
• 3.3. 现代汉语投资法律术语翻译策略和方法
• 3.3.1. 对于滥用汉越词语翻译
• 3.3.2. 对于由缩略法构成的汉语投资法术语的翻译
• 3.3.3. 汉语投资法律文件名称的翻译
• 3.3.4. 对于汉语新出现投资法术语的翻译
• 参考文献
• 参考附录

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại

Nghiên cứu về luật đầu tư tiếng Hán hiện đại và dịch Hán-Việt thuật ngữ pháp luật là lĩnh vực quan trọng nhằm hỗ trợ việc hiểu và chuyển ngữ chính xác các văn bản pháp lý liên quan đến đầu tư giữa hai ngôn ngữ. Thuật ngữ luật đầu tư không chỉ là tập hợp các từ ngữ chuyên ngành mà còn phản ánh đặc thù ngôn ngữ pháp luật, đòi hỏi sự chính xác và nhất quán trong dịch thuật. Việc nghiên cứu này giúp làm rõ các đặc điểm về cấu trúc từ, ngữ nghĩa và ngữ dụng của thuật ngữ, từ đó xây dựng nền tảng vững chắc cho việc dịch thuật hiệu quả, góp phần thúc đẩy giao lưu kinh tế và pháp lý giữa Trung Quốc và Việt Nam.

1.1. Khái quát về thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại và vai trò dịch Hán Việt

Thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại là tập hợp các từ và cụm từ chuyên ngành dùng trong các văn bản pháp luật về đầu tư tại Trung Quốc. Chúng có đặc điểm ngôn ngữ riêng biệt, bao gồm tính chính xác, tính đơn nghĩa và tính hệ thống. Việc dịch các thuật ngữ này sang tiếng Việt (dịch Hán-Việt thuật ngữ pháp luật) đòi hỏi không chỉ chuyển ngữ mà còn phải đảm bảo tính pháp lý, tránh sai lệch ý nghĩa, gây hiểu nhầm trong giao dịch và áp dụng pháp luật.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại trong dịch thuật

Nghiên cứu thuật ngữ giúp nhận diện và phân loại các thuật ngữ pháp luật đầu tư, từ đó đề xuất các phương pháp dịch phù hợp. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hợp tác đầu tư Trung - Việt ngày càng phát triển, khi các doanh nghiệp và cơ quan pháp luật cần hiểu rõ và áp dụng chính xác các quy định pháp luật. Nghiên cứu cũng góp phần nâng cao chất lượng dịch thuật, đảm bảo tuân thủ nguyên tắc “信、达、雅” (chính xác, thông suốt, trang nhã) trong dịch thuật pháp luật.

II. Phân tích các thách thức trong nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại

Việc nghiên cứu và dịch thuật thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại gặp nhiều khó khăn do đặc thù ngôn ngữ và pháp lý. Các thách thức chính bao gồm sự khác biệt về cấu trúc ngôn ngữ, sự đa dạng và phức tạp của thuật ngữ, cũng như các vấn đề liên quan đến tính chính xác và nhất quán trong dịch thuật. Ngoài ra, việc sử dụng các thuật ngữ mới, thuật ngữ rút gọn và các từ mượn cũng gây khó khăn cho người dịch trong việc lựa chọn từ ngữ phù hợp và đảm bảo tính pháp lý.

2.1. Khó khăn trong việc phân loại và nhận diện thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại

Thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại bao gồm nhiều loại từ và cụm từ với cấu trúc đa dạng như từ đơn, từ ghép, từ rút gọn. Việc phân loại chính xác các thuật ngữ này là bước đầu tiên và quan trọng để nghiên cứu sâu hơn về ngữ nghĩa và ngữ dụng. Tuy nhiên, do tính phức tạp và sự biến đổi liên tục của thuật ngữ, việc nhận diện và phân loại gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi phương pháp nghiên cứu khoa học và hệ thống.

2.2. Thách thức trong dịch Hán Việt thuật ngữ pháp luật đầu tư do khác biệt ngôn ngữ và pháp lý

Sự khác biệt về ngữ pháp, cú pháp và phong cách ngôn ngữ giữa tiếng Hán và tiếng Việt tạo ra nhiều khó khăn trong việc dịch thuật. Ngoài ra, các quy định pháp luật và hệ thống pháp lý khác nhau cũng ảnh hưởng đến việc lựa chọn thuật ngữ tương đương. Việc dịch thuật cần đảm bảo tính chính xác, tránh sai lệch ý nghĩa, đồng thời phải tuân thủ các nguyên tắc dịch thuật pháp luật như chính xác, tinh gọn, đồng nhất và tương đương.

III. Phương pháp nghiên cứu và phân tích thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại hiệu quả

Để nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại và đề xuất các phương pháp dịch Hán-Việt hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu đa dạng và khoa học. Các phương pháp chính bao gồm nghiên cứu tài liệu, phân tích cấu trúc từ vựng, ngữ nghĩa và ngữ dụng, khảo sát thực tiễn các văn bản pháp luật đầu tư, đồng thời thử nghiệm các phương pháp dịch thuật khác nhau nhằm tìm ra giải pháp tối ưu.

3.1. Phương pháp phân tích cấu trúc và ngữ nghĩa thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại

Phân tích cấu trúc từ vựng giúp nhận diện các loại từ và cụm từ trong thuật ngữ luật đầu tư, bao gồm các hình thức cấu tạo như hợp thành, phái sinh và rút gọn. Phân tích ngữ nghĩa tập trung vào tính đơn nghĩa, màu sắc ngữ nghĩa và cấu trúc nội bộ của thuật ngữ. Phương pháp này giúp làm rõ đặc điểm ngôn ngữ của thuật ngữ, từ đó hỗ trợ việc dịch thuật chính xác và hiệu quả.

3.2. Phương pháp khảo sát thực tiễn và thử nghiệm dịch thuật Hán Việt thuật ngữ pháp luật đầu tư

Khảo sát các văn bản pháp luật đầu tư Trung Quốc và bản dịch tiếng Việt tương ứng giúp nhận diện các khó khăn và sai sót trong dịch thuật. Thử nghiệm các chiến lược dịch như dịch trực tiếp, dịch giải thích, dịch mượn và dịch sáng tạo nhằm tìm ra phương pháp dịch phù hợp nhất với từng loại thuật ngữ. Phương pháp này giúp nâng cao chất lượng dịch thuật và đảm bảo tính pháp lý của bản dịch.

IV. Bí quyết dịch Hán Việt thuật ngữ pháp luật đầu tư đảm bảo chính xác và hiệu quả

Dịch thuật thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại sang tiếng Việt đòi hỏi tuân thủ các nguyên tắc dịch thuật pháp luật và áp dụng các chiến lược dịch phù hợp. Việc lựa chọn từ ngữ chính xác, giữ nguyên tính pháp lý, đồng thời đảm bảo sự tinh gọn và dễ hiểu là yếu tố then chốt. Ngoài ra, cần tránh lạm dụng dịch âm Hán-Việt không phù hợp, chú ý đến các thuật ngữ rút gọn và tên gọi trong văn bản pháp luật để đảm bảo tính nhất quán và chính xác.

4.1. Chiến lược dịch thuật tránh lạm dụng dịch âm Hán Việt trong thuật ngữ đầu tư

Lạm dụng dịch âm Hán-Việt có thể gây ra hiểu nhầm hoặc làm mất tính pháp lý của thuật ngữ. Cần phân biệt rõ thuật ngữ nào nên dịch nghĩa, thuật ngữ nào có thể giữ nguyên âm Hán-Việt kèm chú thích. Ví dụ, thuật ngữ “控股” nên dịch là “nắm giữ cổ phần” thay vì “khống chế cổ phần” để tránh nghĩa tiêu cực và phù hợp với ngôn ngữ pháp luật Việt Nam.

4.2. Phương pháp dịch thuật thuật ngữ rút gọn và tên gọi trong luật đầu tư tiếng Hán

Thuật ngữ rút gọn trong luật đầu tư thường là các từ hoặc cụm từ được cô đọng từ các khái niệm dài. Việc dịch cần đảm bảo giữ nguyên ý nghĩa đầy đủ và tính pháp lý. Tên gọi các văn bản pháp luật cũng cần được dịch chính xác, thống nhất để tránh nhầm lẫn. Ví dụ, “外商投资企业” nên dịch là “doanh nghiệp đầu tư nước ngoài” thay vì các cách dịch không chuẩn khác.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại

Nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại và phương pháp dịch Hán-Việt đã góp phần nâng cao chất lượng dịch thuật các văn bản pháp luật đầu tư, hỗ trợ các doanh nghiệp và cơ quan pháp luật trong việc hiểu và áp dụng đúng quy định. Kết quả nghiên cứu giúp xây dựng hệ thống thuật ngữ chuẩn, đồng thời cung cấp các chiến lược dịch thuật hiệu quả, góp phần thúc đẩy hợp tác kinh tế và pháp lý giữa Trung Quốc và Việt Nam.

5.1. Ứng dụng nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư trong dịch thuật và đào tạo chuyên ngành

Các kết quả nghiên cứu được áp dụng trong việc biên soạn từ điển thuật ngữ, tài liệu đào tạo dịch thuật chuyên ngành luật đầu tư, giúp nâng cao năng lực dịch thuật cho sinh viên và chuyên gia. Việc chuẩn hóa thuật ngữ cũng giúp giảm thiểu sai sót và hiểu nhầm trong giao dịch pháp lý và đầu tư.

5.2. Kết quả nâng cao chất lượng dịch thuật và hỗ trợ hợp tác đầu tư Trung Việt

Việc áp dụng các phương pháp dịch thuật và nguyên tắc dịch thuật pháp luật đã giúp các bản dịch văn bản đầu tư trở nên chính xác, rõ ràng và phù hợp với hệ thống pháp luật Việt Nam. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư và cơ quan quản lý trong việc trao đổi thông tin, ký kết hợp đồng và thực hiện các thủ tục pháp lý.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại và dịch Hán Việt

Nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại và phương pháp dịch Hán-Việt là lĩnh vực còn nhiều tiềm năng phát triển. Việc hiểu rõ đặc điểm ngôn ngữ và pháp lý của thuật ngữ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật, góp phần thúc đẩy hợp tác kinh tế và pháp luật giữa Trung Quốc và Việt Nam. Trong tương lai, cần mở rộng nghiên cứu sâu hơn về các lĩnh vực pháp luật khác, đồng thời ứng dụng công nghệ hỗ trợ dịch thuật để nâng cao hiệu quả và độ chính xác.

6.1. Tổng kết những đóng góp của nghiên cứu thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại

Nghiên cứu đã làm rõ đặc điểm cấu trúc, ngữ nghĩa và ngữ dụng của thuật ngữ luật đầu tư tiếng Hán hiện đại, đồng thời đề xuất các nguyên tắc và chiến lược dịch thuật phù hợp. Những đóng góp này giúp chuẩn hóa thuật ngữ và nâng cao chất lượng dịch thuật pháp luật đầu tư, hỗ trợ giao lưu kinh tế và pháp lý giữa hai nước.

6.2. Triển vọng phát triển nghiên cứu và ứng dụng dịch thuật thuật ngữ pháp luật đầu tư

Triển vọng nghiên cứu bao gồm mở rộng phạm vi sang các lĩnh vực pháp luật khác, phát triển hệ thống thuật ngữ đa ngôn ngữ, và ứng dụng công nghệ dịch thuật hiện đại như trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ dịch thuật chính xác và nhanh chóng. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo chuyên sâu cho dịch giả pháp luật nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, đầu tư nước ngoài đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế của nhiều quốc gia, đặc biệt là Việt Nam và Trung Quốc. Theo ước tính, các doanh nghiệp Trung Quốc chiếm khoảng 40% tổng số nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, tạo nên nhu cầu cấp thiết về việc hiểu rõ và tiếp cận chính xác các thuật ngữ pháp lý trong lĩnh vực đầu tư giữa hai nước. Thuật ngữ pháp luật đầu tư trong tiếng Hán hiện đại không chỉ mang đặc trưng của ngôn ngữ mà còn chứa đựng các khía cạnh pháp lý phức tạp, gây nhiều trở ngại cho việc phiên dịch sang tiếng Việt. Việc nghiên cứu và làm rõ các đặc điểm, cách dịch các thuật ngữ này sẽ giúp cải thiện chất lượng dịch thuật, đồng thời tăng cường hiệu quả giao tiếp pháp lý cũng như hợp tác đầu tư song phương.

Mục tiêu chính của luận văn tập trung làm rõ định nghĩa, phân loại, các phương thức cấu tạo từ, đặc điểm ngữ nghĩa và ngữ dụng của thuật ngữ pháp luật đầu tư trong tiếng Hán hiện đại. Ngoài ra, luận văn phân tích thực trạng dịch thuật thuật ngữ này sang tiếng Việt, từ đó đề xuất các phương pháp dịch phù hợp nhằm đảm bảo tính chính xác, chuẩn mực và tinh tế trong dịch thuật. Phạm vi nghiên cứu dựa trên các tài liệu pháp luật về đầu tư Trung Quốc hiện hành được ban hành trong giai đoạn gần đây, có tính đại diện cao trong lĩnh vực đầu tư. Nghiên cứu mang ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao kỹ năng dịch thuật, hỗ trợ các học giả, chuyên gia pháp lý và doanh nghiệp trong quá trình tiếp nhận, áp dụng luật pháp đầu tư giữa hai nước Việt Nam - Trung Quốc một cách hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý thuyết về dịch thuật chuyên ngành, trong đó chú trọng đến các nguyên tắc dịch thuật truyền thống như “Tin, Đạt, Nhã” của dịch giả nổi tiếng Nghiêm Phúc; đồng thời tham khảo các lý thuyết về dịch thuật pháp luật nhằm đảm bảo tính chính xác và đầy đủ nội dung pháp lý trong bản dịch. Ngoài ra, khung lý thuyết còn vận dụng mô hình cấu tạo từ và phân tích ngữ nghĩa trong ngôn ngữ học nhằm thấu hiểu bản chất và đặc trưng của thuật ngữ pháp lý đầu tư trong tiếng Hán hiện đại.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm:

• Thuật ngữ pháp luật đầu tư: Hệ thống từ ngữ chuyên ngành phản ánh các khái niệm, hiện tượng liên quan đến lĩnh vực pháp luật đầu tư được quy định trong các văn bản pháp lý.
• Cấu trúc từ: Các phương pháp hình thành từ, bao gồm hợp thành, phái sinh và rút gọn được áp dụng trong thuật ngữ pháp luật.
• Ngữ nghĩa đơn nghĩa: Đặc trưng nổi bật của thuật ngữ pháp luật khi mỗi thuật ngữ chỉ biểu thị một khái niệm duy nhất, tránh trạng thái đa nghĩa gây nhầm lẫn.
• Nguyên tắc dịch thuật pháp luật: Bao gồm tính chính xác, cô đọng, đồng nhất, và tương đương pháp luật nhằm bảo đảm bản dịch không gây sai lệch về nghĩa và nội dung pháp luật gốc.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng phương pháp tổ hợp nhằm đạt được kết quả nghiên cứu toàn diện, bao gồm:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu (Documentary Research): Thu thập, phân tích, tổng hợp các văn bản pháp luật đầu tư Trung Quốc và các tài liệu về thuật ngữ pháp luật để làm cơ sở lý thuyết và thực tiễn.
• Phương pháp phân tích cấu trúc và ngữ nghĩa (Structural and Semantic Analysis): Phân tích chi tiết cách thức hình thành từ và đặc điểm nghĩa của thuật ngữ pháp luật đầu tư trong tiếng Hán.
• Phương pháp khảo sát thực trạng dịch thuật (Empirical Survey): Đánh giá các bản dịch hiện nay dựa trên các văn bản pháp luật song ngữ cùng phân tích những điểm khó khăn trong quá trình dịch sang tiếng Việt.
• Phương pháp thử nghiệm dịch (Translation Experimentation): Thực hiện thử nghiệm dịch các thuật ngữ đầu tư quan trọng, từ đó rút ra các chiến lược và nguyên tắc dịch phù hợp.

Cỡ mẫu luật, văn bản được nghiên cứu bao gồm hơn 10 văn bản pháp luật hiện hành của Trung Quốc về đầu tư như “Quy định quản lý dự án đầu tư nước ngoài”, “Luật doanh nghiệp liên doanh Trung Quốc - nước ngoài”, “Pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp đầu tư nước ngoài”... Mẫu được lựa chọn qua phương pháp chọn lọc mục tiêu (purposive sampling) nhằm đảm bảo tính đại diện của thuật ngữ pháp luật đầu tư. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 12 tháng, từ việc tổng hợp tài liệu đến khảo sát và thử nghiệm dịch thuật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thuật ngữ pháp luật đầu tư trong tiếng Hán chủ yếu là từ hợp thành và phái sinh, chiếm khoảng 85% tổng số thuật ngữ: Các từ hợp thành được phân loại thành sáu loại cấu trúc chủ yếu như liên hợp (ví dụ: 控股 - “nắm giữ cổ phần”), động – tân ngữ (备案 - “bảo lưu hồ sơ”), tham chính (独资 - “độc vốn”), chủ vị (经营 - “kinh doanh”), bổ sung (缴纳 - “nộp thuế”), liên động (提交 - “đệ trình”). Các dạng từ phái sinh chủ yếu dùng tiền tố và hậu tố như “不” (bất), “者” (người) để tạo nghĩa mới.

2. Đặc điểm ngữ nghĩa đơn nghĩa thể hiện rõ trong các thuật ngữ pháp luật đầu tư: Gần 100% thuật ngữ đều có nghĩa duy nhất, không gây nhầm lẫn, nhằm đảm bảo tính chính xác trong lĩnh vực pháp lý. Ví dụ, từ 投资者 (“nhà đầu tư”) không thể đổi thành các cụm từ tương tự như “người đầu tư vốn” vì sẽ làm sai lệch thông tin pháp lý.

3. Phân tích thực trạng dịch thuật cho thấy có khoảng 60% các bản dịch hiện tại còn tồn tại hiện tượng dịch máy móc, dịch trực tiếp lạm dụng âm Hán-Việt (âm Hán Việt hóa quá mức), gây khó hiểu hoặc sai lệch về nghĩa pháp luật. Ví dụ thuật ngữ “控股” thường được dịch sai là “khống chế cổ phần” thay vì “nắm giữ cổ phần”. Những thuật ngữ do rút gọn tạo thành cũng thường bị bỏ qua ý nghĩa đầy đủ khi dịch sang tiếng Việt.

4. Các nguyên tắc dịch thuật pháp luật bao gồm “chính xác”, “cô đọng”, “đồng nhất” và “tương đương” đã chứng minh tính hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng dịch thuật: Việc áp dụng nhất quán các nguyên tắc này giúp giảm thiểu sự nhầm lẫn trong luận giải pháp luật, góp phần đảm bảo văn bản pháp luật song ngữ rõ ràng, dễ hiểu và chính xác.

Thảo luận kết quả

Sự chiếm ưu thế của các thuật ngữ hợp thành thể hiện tính hệ thống và cấu trúc ngôn ngữ pháp luật đầu tư Trung Quốc giàu khả năng tạo lập các khái niệm chuyên môn rõ ràng. Điều này phù hợp với nghiên cứu trong ngôn ngữ học chuyên ngành khi khẳng định thuật ngữ pháp luật cần mang tính đặc thù, rõ ràng và tập trung. Việc thuật ngữ có tính đơn nghĩa cao phản ánh yêu cầu khắt khe về tính minh bạch và không gây hiểu nhầm trong lĩnh vực pháp lý, điều mà nhiều nghiên cứu tương tự trong các lĩnh vực ngôn ngữ pháp luật khác cũng chỉ ra.

Tuy nhiên, kết quả khảo sát thực trạng dịch thuật cho thấy hạn chế lớn nhất là thói quen dịch thô cứng, đặc biệt lạm dụng các âm Hán-Việt mà không xét đến tính pháp lý cụ thể của từ ngữ trong tiếng Việt. Kết quả này tương đồng với báo cáo ngành cho rằng dịch thuật pháp lý đóng vai trò quyết định trong thành công của hợp tác đầu tư quốc tế, nhưng chưa được chú trọng đúng mức. Việc áp dụng nghiêm túc các nguyên tắc dịch thuật pháp luật dựa trên nền tảng hiểu biết sâu sắc về cấu trúc và ngữ nghĩa thuật ngữ có thể cải thiện rõ rệt chất lượng dịch.

Ngoài ra, dữ liệu có thể được trình bày trong các bảng phân loại cấu trúc thuật ngữ và bảng so sánh bản dịch đúng/sai tiêu biểu, giúp người đọc hình dung rõ hơn đặc điểm và điểm hạn chế trong dịch thuật hiện nay.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo chuyên sâu về thuật ngữ pháp luật đầu tư tiếng Hán cho các phiên dịch viên: Triển khai các khóa học nâng cao kỹ năng nhận thức đặc điểm cấu trúc và ngữ nghĩa của thuật ngữ, nhấn mạnh việc áp dụng nghiêm nguyên tắc dịch thuật pháp luật “chính xác, cô đọng, đồng nhất và tương đương”. Thời gian triển khai dự kiến 6-12 tháng, chủ thể thực hiện là các trung tâm đào tạo ngoại ngữ và dịch thuật pháp lý.

2. Xây dựng bộ từ điển thuật ngữ đầu tư hai ngôn ngữ Hán - Việt chính xác, cập nhật và có chú giải chi tiết: Bộ từ điển này sẽ tạo thuận lợi lớn cho việc tham khảo và đối chiếu khi dịch. Công việc nên được giao cho các tổ chức nghiên cứu ngôn ngữ chuyên sâu, tiến hành trong vòng 1 năm.

3. Áp dụng công nghệ hỗ trợ dịch thuật có hiệu quả, đảm bảo kiểm soát chất lượng bằng chuyên gia ngôn ngữ và pháp luật: Hạn chế hoàn toàn việc dùng dịch máy tự động khi không có hiệu chỉnh chuyên môn sâu. Khuyến khích việc phát triển hệ thống thuật ngữ điện tử song ngữ có quản lý phiên bản. Thời gian tung ra thử nghiệm trong khoảng 6 tháng.

4. Tổ chức các diễn đàn trao đổi chuyên môn thường kỳ giữa chuyên gia ngôn ngữ, luật sư và dịch giả hai nước nhằm thống nhất một số thuật ngữ pháp luật quan trọng và chia sẻ kinh nghiệm dịch thuật thực tiễn. Đề xuất diễn đàn đầu tiên được tổ chức trong 1 năm tới dưới sự bảo trợ của các trường đại học và cơ quan pháp luật liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Dịch giả và biên dịch viên chuyên dịch thuật pháp luật tiếng Hán - tiếng Việt: Luận văn cung cấp hệ thống phân tích cấu trúc thuật ngữ, đặc điểm ngữ nghĩa và phương pháp dịch hiệu quả, giúp họ nâng cao kỹ năng dịch thuật, tránh sai lệch pháp lý.

2. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học tiếng Trung, phiên dịch, luật quốc tế: Tài liệu là nguồn học liệu tham khảo quý giá về thuật ngữ chuyên ngành đầu tư, giúp họ phát triển kiến thức học thuật và ứng dụng thực tiễn.

3. Các chuyên gia pháp lý và doanh nghiệp hoạt động trong mảng đầu tư Việt - Trung: Tham khảo luận văn giúp họ hiểu sâu về thuật ngữ chuyên ngành trong văn bản pháp luật, hỗ trợ trong quá trình thương thuyết, soạn thảo hợp đồng và xử lý các vấn đề pháp lý liên quan.

4. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học và dịch thuật chuyên ngành: Luận văn mở ra hướng nghiên cứu mới về thuật ngữ đầu tư và cách dịch, cung cấp khung lý thuyết bổ sung cho các công trình tương lai, cũng như mở rộng khái niệm dịch thuật pháp luật trong môi trường đa ngôn ngữ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao thuật ngữ pháp luật đầu tư tiếng Hán lại gặp khó khăn trong dịch sang tiếng Việt?
   Thuật ngữ pháp luật đầu tư tiếng Hán mang tính pháp lý chuyên sâu, có cấu trúc phức tạp và nhiều thuật ngữ mới chưa có tương đương chính thức trong tiếng Việt. Ngoài ra, lối dịch âm Hán Việt lạm dụng khiến bản dịch thiếu chính xác và khó hiểu.

2. Áp dụng nguyên tắc “Tin, Đạt, Nhã” trong dịch thuật nghĩa là gì?
   “Tin” đề cập đến tính chính xác và trung thực với nội dung gốc, “Đạt” nhằm đảm bảo sự thông suốt, dễ hiểu, và “Nhã” là nét đẹp, phù hợp phong cách ngôn ngữ, tránh sự cứng nhắc trong câu chữ. Ba nguyên tắc này giúp dịch vừa đúng vừa uyển chuyển.

3. Làm thế nào để duy trì tính đồng nhất trong dịch thuật thuật ngữ?
   Duy trì tính đồng nhất bằng cách thống nhất dùng một thuật ngữ tiếng Việt cho một thuật ngữ tiếng Hán xuyên suốt văn bản, tránh dùng nhiều cách dịch khác nhau gây nhầm lẫn. Ví dụ, thuật ngữ “垄断” phải nhất quán là “độc quyền” không dùng các từ đồng nghĩa khác.

4. Vai trò của phương pháp phân tích cấu trúc từ trong nghiên cứu thuật ngữ ra sao?
   Phân tích cấu trúc giúp hiểu cách hình thành các thuật ngữ phức tạp, từ đó lựa chọn phương pháp dịch phù hợp, đảm bảo giữ nguyên nghĩa pháp lý và tính chính xác khi chuyển ngữ.

5. Có thể sử dụng máy dịch cho các thuật ngữ pháp luật đầu tư không?
   Máy dịch hiện tại chưa đủ khả năng hiểu sâu ngữ cảnh pháp luật và đảm bảo nguyên tắc “Tin, Đạt, Nhã”. Do đó, máy dịch chỉ dùng làm công cụ hỗ trợ, kết quả cuối cùng cần chỉnh sửa bởi chuyên gia.

Kết luận

• Luận văn đã xác định rõ khái niệm, phân loại, cấu trúc và đặc điểm ngữ nghĩa của thuật ngữ pháp luật đầu tư trong tiếng Hán hiện đại, làm sáng tỏ điểm độc đáo của hệ thống thuật ngữ này.
• Thực trạng dịch thuật hiện nay còn tồn tại nhiều khó khăn, điển hình là việc lạm dụng dịch âm và sai lệch nghĩa, ảnh hưởng đến hiệu quả giao tiếp pháp lý.
• Luận văn đề xuất các nguyên tắc và phương pháp dịch pháp luật đầu tư dựa trên cơ sở lý thuyết và khảo sát thực tế, nhằm nâng cao chất lượng và tính hiệu quả trong dịch thuật.
• Các giải pháp đề xuất bao gồm đào tạo chuyên sâu, xây dựng từ điển thuật ngữ, áp dụng công nghệ hỗ trợ, và thúc đẩy hợp tác chuyên môn giữa các bên liên quan.
• Các bước tiếp theo hướng tới là triển khai các dự án đào tạo và xây dựng bộ công cụ từ điển song ngữ, qua đó góp phần thúc đẩy sự hợp tác pháp lý và đầu tư giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Tất cả những phát hiện và đề xuất nêu trên làm nền tảng vững chắc cho những nghiên cứu tiếp theo về dịch thuật pháp luật chuyên ngành. Các chuyên gia, học giả, và thực hành dịch thuật nên ứng dụng kết quả luận văn để cải thiện hiệu quả công việc và tăng cường hiểu biết pháp lý song ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

河内国家大学下属外语大学 研究生院 **************** 苏映月 现代汉语投资法术语及汉译越方法研究 NGHIÊN CỨU VỀ THUẬT NGỮ LUẬT ĐẦU TƯ TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI VÀ CÁCH DỊCH HÁN - VIỆT 硕士论文 指导老师：范德忠博士 专业：汉语语言学 代码：60.04 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2015, 月于河内 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ **************** TÔ ÁNH NGUYỆT 现代汉语投资法术语及其汉译越方法研究 NGHIÊN CỨU VỀ THUẬT NGỮ LUẬT ĐẦU TƯ TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI VÀ CÁCH DỊCH HÁN - VIỆT LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành : Ngôn ngữ học tiếng Trung Quốc Mã số chuyên ngành : 60.04 Giáo viên hướng dẫn : TS. Phạm Đức Trung TIEU LUAN MOI download : [e-mail] HÀ NỘI, NĂM 2015 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 声明 本人声明所呈交的论文是本人在范德忠博士的指导下自己努力完成的。 除了文中已经加以标注的地方以外，没有抄袭或剽窃他人已经发表或撰写过 的研究成果，也没有请人代做。若在论文的各种检查、审阅、批评中被发现 有以上行为，愿按学校有关规定接受处罚。 作者签名 苏映月 i TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 致谢词 本人在撰写这篇论文之下已经收到各位老师，各位朋友的支持与鼓励。 尤其是范德忠博士，他已经在百忙之中抽取宝贵时间为我提出很多启发与指 导。在范德忠博士的指导下，虽然撰写工作遇到很多的困难，但是本人已经 克服、处理，最终也能够完成这篇论文。因此在这里本人谨向各位老师，各 位朋友，尤其是范德忠老师表示最真诚的感谢。感谢老师不厌其烦、尽心尽 力的指导，让我能够度过很多障碍，获得今天的成果。 在撰写的过程中本人自己认为还有很多不足之处。希望各位老师，各位 朋友多多提出批评与建议 iii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 摘要 现代汉语法律术语是汉语词汇组成的一部分。它不仅带有汉语词汇的特 点，而且也有自己的独特之处。所以把握并了解法律术语的特点对于汉语学 习者以及实践情况下的翻译者最为重要。本论文的主要内容是研究现代汉语 法律术语在语法、语义、语用三方面的具体特点。从而为现代汉语法律术语 汉译越打下了基础。 为了找出现代汉语法律术语汉译越的规律，本人已经对中国投资法律文 件进行一项实际考察。我们针对中国投资发文件考察并找出投资法术语，下 一步就考察应该如何把这些术语翻译成越南语。从而本人已经找出现代汉语 投资法术语汉译越的过程中翻译者通常遇到的难点。针对着这些难点，本论 文就提出了一些翻译策略。希望这些翻译规律与方法能为汉语翻译者在把投 资法术语翻译成越南语时做出一份小小贡献。 但不管怎么翻译，需要注意的是在把现代汉语法律术语翻译成越南语的 过程当中，翻译者除了要遵守着法律翻译的规则之外，一定要遵守翻译原则 与标准，要保证翻译的“信、达、雅”三标准。 iv TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 目录 声 明. i 致谢词. iii 摘要.

iv 目录 .1 第一章 课题的研究背景及理论基础 .1 翻译理论基础 .1 翻译的概念 .2 翻译的类型 .3 翻译过程 .4 翻译原则 .5 法律术语的翻译原则.2 汉语投资法术语概说 .1 汉语投资法术语的定义 .2 汉语投资法术语的分类.3 课题研究综述 .1 国外的研究情况 .2 国内的研究情况 .26 v TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 小结 .27 第二章：现代汉语投资法术语研究 .1 现代汉语投资法律术语的构词方法 .1 现代汉语投资法术语的复合构词法 .2 现代汉语投资法律术语的派生构词法 .3 缩略法 .2 现代汉语投资法术语的语义特点 .1 投资法术语的单义性.2 投资法术语的语义色彩.3 投资法术语的语义内部结构 .3 汉语投资法术语的语用特点——语言简练性 .50 第三章 现代汉语投资法术语越译方法研究 .1 现代汉语投资法律术语越译情况考察 .1 考察目的 .2 考察方法 .3 考察结果分析 .2 现代汉语投资法律术翻译难点 .1 滥用汉越音翻译.60 vi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 由缩略法构成的汉语投资法术语的翻译 .3 汉语投资法律文件的名称.4 汉语新出现投资法术语的翻译 .3 现代汉语投资法律术语翻译策略和方法 .1 对于滥用汉越词语翻译.2 对于由缩略法构成的汉语投资法术语的翻译 .3 汉语投资法律文件名称的翻译 .4 对于汉语新出现投资法术语的翻译 .95 参考文献 .97 参考附录 .101 vii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 前言 0.1 选题理由 目前，随着中国经济、文化、政治等方面的发展，汉语便成为世界上人 类使用最多的语言之一，因此学习汉语者也日益增多。而如何流利地、通畅 地使用汉语便成为学习汉语者追求的目标。不过汉语却是一种比较难学的语 言之一。它的语音、语法、词汇三个平面都存在着难点。学习汉语者是否能 很地道地使用汉语就取决于本身掌握的词汇量。所以学习汉语的应该多注意 并要仔细研究汉语的词汇。 现代汉语词汇是由不同的小词场组成的系统。现代汉语投资法术语是构 成汉语词汇的一小部分。它在构词、语义、语用三个方面既具有现代汉语词 汇的特点，又有独特之处，值得学习者来研究。而到目前为止，关于投资法 术语的研究还是一片空白的。可见，现代汉语投资法术语的研究空间是挺大 的。 再说，中越两国从古至今就有着长久“山连山、水涟水”的邻国关系，因 此学习汉语的越南人日益增多。同时随着两国之间关系日益发展，两国不仅 在文化、教育领域进行交流，而在投资方面也达到高程度。目前中国投资者 占在越南投资者的百分之四十。在越南每个省、每个工业区都很容易找到中 国公司的投资项目。两国之间的投资活动日益增多，那么法律文献的交换也 更加频繁。这儿要求两国各企业、各投资者要了解对方的《投资法》及投资 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 法术语。这时就需要翻译工作发挥其作用。虽说，汉语和越南语之间是大同 小异的，法律术语也如此，但在翻译过程当中，翻译者会遇到很多难以翻译 的投资法术语。因为在对现代汉语投资法术语进行汉译越时由于语言表达习 惯不同，加上在现代汉语投资法术语词汇里出现一些新词语，因此给翻译者 和翻译工作带来了困难。在翻译过程当中若遇到这些投资法术语，翻译者会 不知应该如何理解并翻译的。所以投资法术语的翻译还是一个很大的难点。 因而，若能深入研究现代汉语投资法术语，并且指出汉译越方法，这项研究 不仅会助于汉越翻译包括汉语投资法术语汉译越在内的能力，而且还会为促 进两国经济投资方面作出贡献。 因上述的理由，加上自己对汉语贸易投资法律术语的兴趣，本人拟定 《现代汉语投资法术语及其汉译越方法研究》作为本论文的课题。希望本论 文撰写完毕之后能够为越南汉语学习与翻译工作提供一份参考资料。 0.2 研究目的： 本论文的研究目的有三： 第一，阐明现代汉语投资法术语的界定与分类； 第二，弄清现代汉语投资法术语的构词方法、语义特点及语用功能； 第三，为越南汉语学习和翻译工作在投资法术语方面提供一份参考资 料。 0.3 研究任务 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 为了达到上述的目的，本论文要完成以下三项主要任务： 3.1 对汉语投资法术语和翻译理论有关的基础理论进行综述； 3.2 对现代汉语投资法术语进行研究，指出其构词方法，语义特点及其 语用功能； 3.3 将一些现代汉语投资法文件进行考察，指出现代汉语法律术语的汉 译越的难点、翻译策略及方法。 0.4 研究方法： 本论文所采用的研究方法主要是： 1，文献研究法以对关于汉语贸易投资法律术语的文献进行查阅、分 析； 2，分析法用以对汉语贸易投资法律术语的结构、语义及语用进行分 析； 3，考察法用以对一些汉语贸易投资法律著作的汉语本及汉译越本进行 考察、经分析提出有关的翻译方法及建议； 4，翻译法用以对汉语贸易投资法律术语进行试译，从而指出汉语贸易 投资法律术语的汉译越方法。 除了上述的主要研究方法，本论文还采用归纳法、引证法、例证法、统 计法等方法。 0.5 研究对象、研究范围以及语料来源 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 本论文的研究对象为现代汉语投资法术语这一词汇。研究范围包括现代 汉语投资法术语的构词方法、语义特点、语用功能及其汉译越方法。 本论文将以《境外投资项目管理办法》、《外商投资商业领域管理办 法》、 《外 商投 资 分销企 业管 理办 法 》、《 中外 合 资 经 营企业 法实 施条 例》、《外商投资出口采购管理办法》、《外商投资举办投资性公司的规 定》、《外商投资企业管理规定》、《外商投资和外企所得税法》、《外商 投资和外企所得税法实施》、《投资监督管理暂行办法》、《外商投资企业 劳动管理规定》、《回收投资审批》、《外商投资项目核准管理办法》等中 国投资法律文件为资料，希望所获得的资料更为可靠。 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 第一章 课题的研究背景及理论基础 1.1 翻译理论基础 翻译是学习外语者最高的技能，同时也是学习外语的一个重要方法。它 就是不同语言的“友谊大桥”。翻译活动在人类的政治、经济、文化、社会等方 面都占有极其重要的地位。无论在任何国家、任何时代，翻译活动都是把各 国家、各民族的距离逐步缩小的桥梁。翻译不仅是各国人民的沟通桥梁而且 还有利于我们学习外语的过程。由于此课题跟翻译理论有关所以我们首先要 了解翻译的一些基本问题，包括翻译的概念、翻译的原则、翻译的方法分类 等 1.1 翻译的概念 关于翻译的概念，不同语言学者就有不同的概念。比如，卡特福德 （JC Cafford,1994）认为：“翻译是一项对语言进行操作的工作，即用一种语 言文本来代替另一种语言文本的过程”。俄国翻译理论学家巴尔胡达罗夫 （Barkhudarov, 1985）则认为：“翻译是把一种语言的言语产物内容在保持内 容方面，也就是意义不变的情况下，改变为另一种语言的语言产物的过程。” 中国吕俊先生又给翻译下这样的定义：“翻译是一种跨文化的信息交流与交换 的活动，其本质是传播”等。这些翻译概念还不能很明确地、很完整地指出翻 译活动在本质上的特点。 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 除了各语言学者所提出的概念，翻译这一活动的概念也出现在一些词典 里，比方在《现代汉语词典》或在 1999 年出版的《辞海》里，翻译都被解释 为：“把一种语言文字的意义用另一种语言文字表达出来”的。出现在词典里面 的概念都有一个共同点就是都有很简短的词语来说明，比较通俗易懂，翻译 概念也不例外。但如果像词典给翻译下这样的定义的话，我认为稍微枯燥并 太原则。 经阅读各种翻译教材及翻译理论书籍，笔者认同于张培基等作者在由上 海外语教育出版社出版的《英汉翻译教程》这一本里面所提出的定义。在此 教程里，翻译是指：“运用一种语言把另一种语言所表达的思维内容准确而完 整地重新表达出来的语言活动”。 笔者认同这个观点是因为该概念比上述的概念更加具体，更加清楚地说 明了翻译工作的基本步骤、意义及其本质。从而可以有一个更有准确性的看 法来解决本课题的研究问题。 1.2 翻译的类型 翻译从不同的角就有不同的翻译类分类方法及不同的翻译类型。比如， 我们可以从翻译所涉及的语言文字、按照文本类型、译文的表达方式、按照 翻译材料的处理方式、翻译方法来划分出翻译的类型。 1.1 按照翻译所涉及的语言 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 就翻译所涉及的语言可分为：语际翻译和语内翻译两大类。其中，语际 翻译(interlingual translation)，是指不同语言之间的翻译活动，如将汉语文本译 为越南语文本，将越南语文本译为汉语文本，将英语译为越南语，或将英语 语译为汉语等。例如： 汉译越：术语 → Thuật ngữ 越译汉：Đầu tư → 投资 英译越： love → yêu 英译汉：hungry → 饿 …… 语内翻译(intralingual translation)，则指同一语言的各个语言变体之间的 翻译，如将方言译成民族共同语，将古代语译成现代语，将歌谣译成散文， 等等。换句话来说，语内翻译就是在同一语言文字中，使用一种语言符号来 代替、解释另一种语言符号。例如： 在汉语中：内疚 → 惭愧不安 在越南语中：Bệnh viện → nơi khám, chữa bệnh, Nhà trường → nơi dạy và học …… 1.2 按照文本的类型 人们在各种社会活动领域中，针对不同对象、不同环境，使用语言进行 交际时所形成的常用词汇、句式结构、修辞手段等一系列运用语言的特点。 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 因此，如果从文本类型角度来分类，翻译可分为科技翻译、商务翻译、经贸 翻译、政论翻译、新闻翻译、文学翻译等。有人把前五个文本翻译类型归为 应用文本翻译来区别于文学文本翻译。 1.3 按照译文材料的处理方法 从译文材料的处理方法的角度上，翻译可分为全译，编译，摘译和节译 四类。 1.4 按照译文的表达方式 就译文的表达方式可以把翻译分成口头翻译（简称“口译”）和笔头翻译 （简称“笔译”）两大类。 口译是指将一种语言所表述的内容用另一种语言即时准确地用口头表达 出来的。其有交替传译、同声传译、会议传译、耳语传译和视译传译五种形 式。 而笔译则是重新写作，即将用一种语言写出的陈述内容再用另一种语言 重新书面语表达出来的。 也是从该角度出发，有人认为应该把翻译分为翻译工作和机器翻译两大 类。其中，翻译工作是包括口译和笔译两个形式在内。机器翻译，又称自动 化翻译。机器翻译是指在进行翻译时使用上一些现代翻译辅助工具，比方上 谷歌翻译网站或者使用一些流行翻译软件如 Trados 软件、Wordfast 软件、 Iidiom 软件、Workbench 软件等。关于这个观点笔者却不认同，因为到目前为 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 止这些机器翻译系统还不能对超出句子范围的句段及文章进行翻译。而且， 这些机器翻译系统不能完全保证“信、达、雅”三项翻译标准。因此，笔者认为 机器翻译应该只是翻译者在进行翻译工作时的一个辅助工具而已。 1.5 按照翻译方法 从翻译方法来看，我们可以把翻译分为直译和意译两大类。 直译是典型的科学翻译，是指偏重于照顾原文字句进行翻译。简单地 说，直译就是把原文里每一词语、每一局子进行翻译并保证原文的意义和形 式。直译翻译方法又可以分为代借译法和逐字译法。 代借译法是指在原文中出现一些新词语，而在翻译语言中还没有相对应 的表达单位，译者可以直接代借这样的术语，另加注释的翻译方法。但有的 人持着这样的观点，认为各种语言之间存在着一一对应的关系，因此进行翻 译时可以使用逐字译法。可是实际上在各种语言中的一一对应关系并不存 在。所以，逐字译法常常引起笑话或者误会。 意译是根据原文的大意来翻译的翻译方法。换句话来说，意译就是把原 文的主要内容或者大概意思翻译过来的翻译方法。其只注重于保证原文的意 义而不太看重保证原文的语言形式。意译最常用的是如下四种翻译方法： 用词性不同的或语法结构不相应的译文来表达原文的内容。例如：汉语中 有“孤掌难鸣”这一成语，翻译成越南语时我们可以用“Một cây làm chẳng nên 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] non, hai cây chụm lại nên hòn núi cao”的越南歌谣来翻译。他们在词性、语 法结构上都不相同。 转调法：先分析通报内容的底层意义然后才进行翻译。因此一种肯定形式 的通报可以用另一种否定形式的译文来表达。比如越南语的“khó khăn”可以 用汉语否定形式“好不容易”来翻译等。 等值法：这种翻译方法常用语民族文化传统关系较为疏远、风俗习惯差别 较大的两种语言之间的翻译。比如，越南和中国都有十二生肖的传统文 化。中国的十二生肖跟越南的十二生肖差不多，唯一的不同点在于“兔”生 肖。如果把汉语“他属兔”翻译成越南语的话，一定要把“兔”翻译成“mão ( hoặc “ mèo”)”，因此这个句子应该翻译成“Anh ta tuổi Mão” 或者“Anh ta tuổi Mèo” Anh ta cầm tinh con Mèo 。 改变法：这种翻译方法可以说是翻译工作最低的限度了，不能超过这个限 度。超过这个限度，翻译就不再是翻译了，因为译文不能保证“信、达、 雅”三项翻译原则了，即不能保证原文的意义及形式。 1.3 翻译过程 翻译过程是进行翻译时要经历什么样的具体阶段。翻译过程就是翻译实 践工作的指南针。掌握好翻译过程的各步骤和进行顺序，译者就可以容易 地、顺利地、有效地把原文翻译过来。想完成翻译工作译者必要经历这三个 阶段： 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 理解阶段 → 表达阶段 → 加工润色阶段 这三个阶段起着不同的作用，各有不同的目的，不过它们之间有着辩证 关系。轮流做好这三个阶段，译者就可以完美地完成翻译工作。 1.1 理解阶段 理解阶段是翻译工作最基本的环节，是翻译的基础与关键。换句话来 说，理解阶段就是“读懂”原文阶段，就是译者对原文进行翻译之前通过粗读、 精读、通读等手段必须懂、了解、把握原文所表达的内容，清楚原文的主要 结构。具体的，理解原文阶段包括下述三方面： 根据上下文，正确理解原文的语言现象。语言现象可能是词汇、语法意义 和习惯用语等等。比如：“Khi dùng hàng hóa vào mục đích hội chợ, triển lãm thương mại làm quà tặng phải được phép của Bộ Thương mại Việt Nam và phải nộp thuế theo quy định của pháp luật Việt Nam”。若译成“货物用于贸易展览 会、博览会或者当做礼品时，必须经越南贸易部批准，并应按越南法律规 定缴纳税款”，“Khi dùng hàng hóa vào mục đích hội chợ, triển lãm thương mại làm quà tặng”的词汇及语法意义被错解为“货物的使用目的是用在贸易展览 会、博览会上或者用来送客户”，这里的“dùng hàng hóa vào mục đích hội chợ, triển lãm thương mại làm quà tặng”应该被理解为“展品”是用在“贸易展览 会、博览会”的场合上，其目的是“当礼品”的，所以应该把“Khi dùng hàng hóa vào mục đích hội chợ, triển lãm thương mại làm quà tặng phải được phép của Bộ Thương mại Việt Nam và phải nộp thuế theo quy định của pháp luật Việt 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nam”译为“贸易展览会、博览会的展品当做礼品时，必须经越南贸易部批 准，并应按越南法律规定缴纳税款。”因此，进行翻译时，译者必须根据上 下文才能选出最适合原文的内容及结构的翻译方法。 根据上下文，理解原文逻辑关系。每一文章、每一段落、每一句子里的成 分之间都存在着逻辑关系。所以，翻译时，要注意原文的脉络，翻译出来 的要合乎逻辑，免得引起误会、笑话。例如：“校长、副校长和其他学校领 导出席了这届迎新会。”中的“其他”是跟“学校”发生关系，还是同“学校领导” 发生关系？我们可以依据实际情况理解为“其他几所学校的领导”或“学校的 其他领导”来翻译，至于选择哪种翻译方法要根据实际情况的上下文。 杂学理解。理解原文有时只靠对原文的语言现象以及逻辑关系进行分析还 是不够的，还必须通过理解原文所涉及的客观事物、历史背景、风俗人 情、典故术语等有关知识才行。比如：越南语的“ Thủ tướng”这一词，汉译 时就必须很据原文所涉及到的国家政体而选择译成“总理”还是“首相”。这儿 就是杂学理解。翻译工作者的知识面广，才能翻译好。 1.2 表达阶段 经过理解阶段，翻译工作者已把握原文的内容及结构，接下来是用译语 把所理解的翻译出来。这儿就是表达阶段。通俗的说，在表达阶段译者要在 译文中寻找词汇、短语、句式来再现原文的内容。理解与表达阶段是密不可 分的。表达以理解为前提，没有深入地理解就不能有准确的表达。 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 在表达阶段，想有地道、正确的译文表达，要注意下述几个方面： 根据前阶段所理解的语言现象，比如词汇意义、语法结构及习惯用语等， 在此阶段要摆脱原文的约束、影响在译文里恰当地选择适合原文内容的词 语、句式，不能生搬硬套原文的形式。也是说，翻译时要根据上下文来处 理一个词儿或者一个句子。表达之后，要做到保证用词恰当、语言简练、 生动有趣，并保证原文请神的准确性、译文的流畅性。 在理解阶段，除了把握原文的各语言现象之外，译者已经理解整一段落或 者整个原文的逻辑性。因此，在表达阶段，译者也要保证译文的忠实性、 逻辑性。翻译时要处理好词与词、句子与句子、段落与段落之间关系，要 把译文里各成分能承上启下、前后连贯。翻译后，能达到译文保证关系和 谐性、脉络通顺性、不改变原文的逻辑性、也不任意添枝加叶、画蛇添 足。 在表达阶段，除了要保证原文的内容，还需要尽力保证原文的形式。但在 尽力保证原文内容和形式的表达阶段当中，译者一定要做得到语体吻合。 语体吻合是翻译一个很重要的要求。语体是指人们在各种社会活动领域， 针对不同对象、不同环境，使用语言进行交际时所形成的常用词汇、句式 结构、修辞手段等一系列运用语言 的特点。语体可分为科学语体、艺术语 体、政论语体和事务语体（也叫公文语体）。语体吻合就是风格吻合，是 针对不同语体，根据不同语体的特征来选择适合语体的词语、句式、修饰 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 手法等。比如事物语体的特点是准确性、简洁性、格式化，不常用各种修 辞手法，其语言是朴实、简洁。所以翻译时译者要使用适合事务语体风格 的词语、句式。 1.3 加工润色阶段 加工润色阶段还叫校核修改阶段，是翻译工作最后的环节，也是理解和 表达更深化的阶段。加工润色阶段就是针对着原文，把译文的内容、形式及 风格对照的。进行这个阶段时，要注意下述两个方面： 仔细对照原文和译文，看译文是否忠实于原文，是否漏译、错译，是否发 生错误，包括各方面的错误，比如词汇、语法、思维习惯等。翻译时，对 小的方面如拼写、数字、名字（包括人名和地名）、标点符号也要注意。 对照原文和译文的语体风格是否一致，词语、句式、修辞手法是否恰当、 吻合于原译文语体，译文是否添加译者的主观性内容。 1.4 翻译原则 翻译原则就是用来衡量译文及翻译工作的标准，也就是各翻译者在翻译 工作中努力达到的目标。跟翻译概念一样，翻译原则从古至今都得到中外各 学家的关心与研究。仁者见仁、智者见智，关于翻译原则就有各翻译理论家 的不同的观点。比如在西方，英国泰特勒在《论翻译的原则》中已经提出： “翻译应该是原著思想内容的完整的再现”、“风格和手法应该和原著属于同一 性质”、“翻译应该具备原著具有的通顺”等三大原则。美国翻译理论家奈达增 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 提出过“能使读者正确理解原文信息，即‘忠实原文’”、“易于理解”及“形式恰 当，吸引读者”的三项翻译原则。中国翻译理论家黄俊雄也提出“忠、优、美” 的翻译原则等。 但至今最为普通、最为常见的翻译原则乃是中国著名翻译学理论家严复 所提出的“信、达、雅”三条原则 。这三条原则从问世起一直被大多数翻译者 视为翻译的标准。目前对于“信、达、雅”较为普遍的理解是：准确、通顺、得 体（或：忠实、通顺、易懂） “信”即忠实，是着重于内容方面上的翻译，要求译文必须准确转达原文信 息、不能歪曲走样、不能含糊不清。 “达”即通顺，是在译文的规范、形式、语言方面上的要求，即要求译文的 规范、词语流畅、语言简练易懂、用词恰当。形式上不出现文理不通、逐 字死译、生搬硬套、逻辑不清等各种现象。 “雅”即得体，是在风格方面上的翻译的要求。翻译风格包括民族风格、时 代风格、语体风格、翻译者个人的语言风格等等。在风格上的要求就是要 求译文与原文的载体风格一致，尽量保留原作的风格。 除了上面所列出的翻译原则之外，笔者还认同中国著名作家鲁迅所提出 “翻译是再创造“这一观点，翻译应该有“创造性”这一原则。创造性是每个翻译 1 黄茶主编，《汉越互译概论》，河内外语大学中文系，2004 年——第十八页 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 者在翻译工作中不可缺少的。其在翻译过程当中的表现在于翻译者不受原文 及其他外文、译文表达方式的影响和限制，可以用规范化的语言将原文思想 表达出来，拜托了原文的约束，能发挥自己的语言技能及风格。翻译是需要 有创造性，但一定遵守着“信、达、雅”三项原则。 1.5 法律术语的翻译原则 投资法术语不仅是语言的一部分，而且也是法律术语的组成部分。所 以，投资法术语的翻译除了要遵守语言翻译的“信、达、雅”三项原则，还要遵 守法律术语的翻译原则。关于法律术语的翻译原则，仁者见仁，智者见智。 比如，熊德米在《基于语言对比的英汉现行法律语言互译研究》这一篇博士 论文里认为法律术语的翻译要遵守“准确性”和“等效性”两项原则。 年 月在赤 峰学 院学 报 上，吴 晓红 发表 了 《试谈 法律 术语 的 特征及 其翻 译原 则》，在这篇期刊论文里，他提出法律术语翻译的五项原则，即“精炼化”、 “同一化”、“规范化”、“对等化”和“公正化”。而范琼山在《法律词典（简明本） 中刑法术语的特点与其汉越翻译问题》里指出法律术语的翻译要遵守着“准确 性”、“严密性”、“前后一致性”、“语言规范化”等四项原则。 经过参考上述的以及有关法律术语翻译的其他期刊、论文，笔者认为法 律术语翻译应该遵守下述的原则： 1.1 准确性原则 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 法律术语的翻译和其他语体的翻译一样，都很重视“准确”，但法律的翻 译比其他领域的翻译对“准确”有更高的要求，其成为法律翻译首要原则。法律 术语翻译的“准确性”原则是指忠实于原文内容，尽最大可能地再现原文的所有 法律信息，译文所传递的法律信息没有遗漏、添加和歧义，不使译文读者产 生误解和困惑，并且保持法律文本的语言特点。比如中国投资法里出现的“合 资企业”和“合作企业”这两个术语，如果按越南人的语言习惯都会把这两个词 翻译成 Công ty liên doanh”。如果像这样翻译的话就不能完整地再现原文的法 律信息，使译文所传递的信息产生遗漏、歧义现象，引起译文读者的误解、 困惑，不知道“Công ty liên doanh”是什么样的“liên doanh”。再如“控股”这一投 资法术语，如果翻译成“khống chế cổ phần”的话就会引起“非法占有股权”的贬 义歧义，而且不太适合于法律语言特点，“控股”应该译为“nắm giữ cổ phần”。 由于法律追求的是正义和公正，因此进行翻译时必须准确、合理，因此“准确 性”是法律翻译的“生命线”。 1.2 精炼化原则 法律语言，包括投资法律术语是一种“精炼性”的语言，即用少量、简 单、扼要的词语来表达法律的大量信息。比如：用“投资”一词来表达为达到一 定利润目的而投入资金的行为，或者用“零售”这一术语来形容把商品不成批的 卖给消费者的行为等。因此，对法律语言、法律术语进行翻译时，也要遵守 着“精炼化”原则，翻译时要做到准而精、尽量做到言简意赅。例如：投资法汉 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 语中“投资者”译成“nhà đầu tư”比译成“người đầu tư vốn”更简练、更倾向于法律 语言的特征。又如“存货”（公司、企业中储存待售的货物）越译时若翻译成 “Hàng tồn trong kho”不如译成“hàng tồn”或者“hàng đọng”。从这些例子我们可以 看出法律术语翻译必须精炼的，只需简短几个词来准确无误地翻译、表达原 文的法律概念，译者不应该生怕不能完整表达原文的内容而逐字的翻译，忽 略了法律语言的精炼化原则。 1.3 同一化原则 在一个法律文本中，法律术语是会重复出现的，而且进行翻译时，很可 能在译文里会有很多译法。因此译者也要遵守着同一化原则。同一化原则是 指在翻译过程当中，对反复出现的同一个术语进行翻译时始终使用译文同一 的词语来表达的，以免引起歧义。换句话来说，同一化原则就是在翻译时为 了维护同一概念、内涵和事物，在译文里应该至始至终都要坚持使用唯一的 词语来表达。比如：“垄断”这一术语，可翻译成“lũng đoạn”或“độc quyền”，翻 译时若选了后者，那全文上下都不能使用前者。再如：“投资主体”译越时，可 以译成“chủ thể đầu tư”或“nhà đầu tư”，要是选择了前者，那全译文至始至终都 要使用前者，而不能使用后者，以便保证全文的同一性。 1.4 对等化原则 汉越法律语言，包括法律术语里面各有特定的法律意义。所以进行翻译 时，翻译者要遵守“对等化”原则以便达到法律上的对等要求。对等化原则是指 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 翻译者进行翻译时要尽量寻找在译文中与原文词语对等或者接近对等正式用 语，而不是用一些不正式或者自创造新词。比如：与汉语的“外商独资企业”这 一投资法术语相对等的越南语的应该是：“Doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài” 而不是“Doanh nghiệp ngoại thương độc tư”。再如与“合作企业以欺骗、贿赂等 不正当手段取得先行回收投资许可的，财政机关应当依法撤销其审批决定并 给予行政处罚”中的“欺骗”相对等的越南语的是“gian lận”而不是“lừa gạt”等等。 1.2 汉语投资法术语概说 1.1 汉语投资法术语的定义 关于汉语投资法术语的定义，到目前为止莫有正式书籍或者语言学家所 研究并提出的确定定义，因此笔者冒昧认为想给汉语投资法律术语做出定义 的话我们先弄清楚什么是术语，什么是法律术语，什么是投资术语。 按照现代汉语词典的定义，术语某门学科中的专门用语。换句话来说术 语就是在特定专业领域中一般概念的词语指称，一个术语表示一个概念。 法律术语是指用于表达法律概念，指称和反映法律领域特有的或与法律 相关事物的现象和本质属性的法律行业专门用语。 投资术语是指用于表达投资活动的概念，指称和反映投资领域特有的或 与投资相关的事物、现象及属性的投资活动的专门用语。 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 从上面所提出的法律术语和投资术语，我们可以得出投资法术语的定 义，即指用于表达投资法律里的概念，指称和反映法律所规定的投资领域特 有或与投资法所规定的相关事物的现象、本质属性的投资法专门用语。 1.2 汉语投资法术语的分类 每一事物或现象，若从不同角度出发，我们会对其有不同的看法。汉语 投资法术语的分类也不例外。从不同的标准，我们可以把投资法术语分成不 同的类型。具体如下： 1.1 按照投资法术语的结构 投资法术语的结构类就是根据术语内要素的差异对投资法律术语进行分 类。从内部结构来看，投资法术语包括词和短语两大类。 众所周知，词是语言中有意义的能单独使用的语言最小单位，它一般具 有固定的语音形式。而投资法术语中的词就是在规范性的投资法文件中使用 的具有法定涵义的能够独立运用的最小语言单位，如“法人”、“代理人”、“参 股”等。投资术语中的词从结构又像一般语言里的词一样可以分成单纯词和合 成词，但目前单纯词在投资发文件里的数量很少，占绝对优势还是合成词。 合成词包括派生式和复合词式两类。投资法术语中的派生式合成词数量也不 大，复合式合成词却占了很大比例。投资法术语中的复合式又从内部构成要 素的语义关系可以分成很多类，如偏正式、动宾式、主位式、动补式、连动 式等。 20 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 短语是词与词之间的语法组合，是句子里作用相当于词而大于词的单 位。短语可以分为自由短语和固定短语。投资法术语中的短语虽然是由词跟 词构成的，但其却表示特定的法律涵义，因此不能任意增减、改换其中的词 语，比如：融资租赁公司，再如外商投资创业投资企业。投资法术语中的短 语按照内部成分的组合方式可以分为偏正结构、动宾结构、补充结构、主谓 结构等。 关于投资法术语的结构，笔者将在本论文“现代汉语投资法律术语研究” 的第二章进行详细说明。 1.2 按照适用范围 投资法术语跟法律术语一样，也是由不同的体系组成的，即投资法术语 是由规定不同投资领域、在不同投资法领域文件出现的术语组成的。比如： 规定境外投资项目管理办法的术语：控股、新建、购并、参股、增资、 再投资、目标市场、产业政策、等等； 规定外商投资商业领域管理办法的术语：合资、外资、商标、商号、商 品零售、自营商品进口、采购国内产品出口、商品批发、商品进出口、等 等； 规定外商投资分销企业管理办法的术语：分销企业、分销业务、独资、 并购内资、选址定点、经营场所经营期限、国有资产，等等； 21 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 规定中外合资经营企业的术语：增拨、出资比例、利润分配、亏损分 担、折合外币、验资、合并、授权，等等； 规定外商投资出口采购管理的术语：吸引外商投资、外商投资出口采购 中心、跨国营销、配额招标、规定证券投资领域的术语、内销、验放，等 等； 规定外商投资举办投资性公司的术语：投资性公司、投资性公司系、直 接投资、外商投资企业、兑换、转股、贷款额、上市、法人股，等等； 规定外商投资企业管理的术语：创业投资、外商投资创业投资企业（创 投企业）、股权投资、必备投资者、欺诈、注入，等等； 规定外商投资和外企所得税法的术语：缴纳、所得税、收入总额、余 额、所得额、税率、免征、减征、滞纳、滞纳金、追缴、催缴，等等； 规定外商投资和外企所得税法实施的术语：销货利润、销货税金、受 让、没收、赔偿、列支、信贷、坏帐、摊销、偷税、涂改、伪造，等等； 规定投资监督管理暂行办法的术语：筹资、主业、非主业、资金来源、 资金构成、投资预期收益、实施年限、国有独资公司、国有控股公司、追加 项目、违约，等等； 规定外商投资企业劳动管理的术语：招聘、职业培训、劳动合同、工 龄、劳动报酬、工时休假、用人、工资，等等； 22 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 规定证券投资基金的术语：期货交易、发售、申购、赎回、证券账户、 动用、上市、停市、债券、承销、招募、合并、查封、冻结，等等； 规定回收投资审批的术语：先行回收投资、无偿、偿付、未弥补亏损、 欺骗、贿赂、审批，等等； 规定外商投资项目核准管理办法的术语：外商购并境内企业、垄断、国 家资本项目、外债、拆分项目、外商投资企业增资，等等。 1.3 按照投资法术语的意义 根据投资法术语所表示的意义内容不同，可以把其分成以下三类： 倾向于法律意义的术语：核准、备案、审核、申请、公允、核定、危 害、抵触、审批、评估、注册、确认、批准、变更、管辖、隶属、委托，等 等； 具有投资领域意义的术语：投资体制、投资背景、出资方式、合作经 营、营销、独资、合伙制、交易、利润率，等等； 兼有投资和法律意义的术语：股权、债权、税务、特许经营、商标、商 号、注册资本、合同、章程、保税、退税，等等。 1.3 课题研究综述 1.1 国外的研究情况 通过考察和在中国知网上搜查，笔者发现，对于现代汉语投资法术语的 研究，到目前为止还莫有记录，不过关于法律术语及翻译法律问题研究的硕 23 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 士论文比较多，如：2005 年苏州大学樊群一的《法律术语翻译》、2006 年广 东外语外贸龚娟的《英汉法律词典中的法律术语翻译研究》、2007 年新疆师 范大学李鸿亮的《法律术语探论》、2008 年广东外语外贸大学陈玉娟的《从 比较法律文化的视角论法律术语翻译》、2009 年西南政法大学王翠翠的《从 认知语境的角度看法律术语翻译》、2009 年黑龙江大学李宁的《从语用学角 度看法律术语翻译》、2009 年四川师范大学王榕的《法律术语的语言学研 究》、2011 年延边大学韩海燕的《韩汉法律术语对比研究》、2011 年西南政 法大学盛春雷的《英汉法律术语对比研究及其翻译》、2012 年山东师范大学 孙晓桢的《法律术语翻译中的文化差异》等。而对这课题研究的博士学论文 极为稀有。按笔者的搜查发现，如今只有 2011 年湖南师范大学熊德米的《基 于语言对比的英汉现行法律语言互译研究》是研究法律术语的博士论文。在 这些论文里最值得注意的是 2011 年延边大学韩海燕的《韩汉法律术语对比研 究》和 2011 年湖南师范大学熊德米的《基于语言对比的英汉现行法律语言互 译研究》两篇文章。 在《韩汉法律术语对比研究》这本论文里，韩海燕作者已经指出韩汉法 律术语的界定及分类、弄清两者的构词方法及词义义特点，从而进行对韩汉 法律术语进行对比，找出两者之间的异同。 在《基于语言对比的英汉现行法律语言互译研究》这本论文里，熊德米 作者则对英汉法律语言的翻译进行研究。而法律术语又术语法律语言，因此 24 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 在本论文里，熊德米已经指出了英汉法律术语的类型，从而指出其翻译方 法。 从上面所列出的论文研究成果，尤其是韩海燕的《韩汉法律术语对比研 究》和熊德米的《基于语言对比的英汉现行法律语言互译研究》的研究成 果，笔者对这课题进行研究时有了很大的参考及启发价值。 除了上述的硕士、博士论文之外，关于法律术语及其翻译问题的还有较 多的期刊论文，比如冯志伟的《汉语词组型术语结构》（科技术语研究季刊 2004 年第 6 卷 2 期），黄燕红的《法律术语翻译的关联理论视角》（广东外 语外贸大学学报第 19 卷第 4 期，2008 年），那日松、刘青、朱磊的《法律术 语特征研究》（中国科技术语第 4 期，2011 年），钱立武的《功能对等理论 在法律术语翻译中的适用》（湖北函授大学学报，第 19 卷第 2 期，2006 年 ）， 王 桂 花 的《 法 律术 语 的 理 解与 翻 译原 则 》 （ 法制 天 地期 刊 ， 2008 年），吴晓红的《浅谈法律术语的特征及其翻译原则》（赤峰学院学报第 32 卷第 4 期，2011 年），邢彩霞的《浅谈法律翻译中的专门术语不一致问题》 （法制与社会期刊，2010 年），徐文彬的《文化视野下的法律术语翻译》 （法律与社会期刊，2008 年），袁华平的《英汉法律术语对比及其翻译》 （中国科技信息期刊，2005 年），张恩华的《法律术语的英汉翻译》（科技 文化期刊，2011 年），郑亚楠的《论法律术语的翻译》（法制与社会期刊、3 月下，2011 年），祝迎新的《对应规范在法律术语翻译中的应用》（北京理 25 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 工大学学报、第 6 卷增刊，2006 年），蒋媛的《英汉法律术语的误译及应对 策略》（厦门大学外文学院学报，2008 年）等。 1.2 国内的研究情况 目前在越南，按笔者的了解，研究术语的论文比较多，但研究法律语言 及法律术语的却很少，研究投资术语，研究投资法术语的还莫出现。 研究术语的有：2002 年河内国家大学下属人文与社会科学大学阮琼娥 《汉语军事术语及其相应的越南术语在军制范围内的考察》的硕士论文， 2005 年河内国家大学下属人文与社会科学大学阮氏金清《越南计算技术与系 统考察》的博士论文，2007 年河内国家大学下属人文与社会科学大学段翠琼 《英语水文气象术语系统考察》的硕士论文等。 研究法律语言的有：1999 年河内国家大学下属人文与社会科学大学黎 雄进《越南语法律语言的若干特点》的博士论文。 研究法律术语的有：2011 年越南社会科学院下属社会科学学院梅氏栾 《越南语知识产权术语的构词和语义特点》的博士论文，2012 年河内国家大 学下属外国语大学范琼山《法律词典（简明本）中法律术语的特点及其汉越 翻译问题》的硕士论文。 范琼山在《法律词典（简明本）中行法术语的特点及其汉越翻译问题》 这本硕士论文里面已经对汉语刑法术语进行统计、分析其结构及语义特点， 从而提出刑法术语的汉越翻译。 26 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 从上述的研究，可见目前在越南对投资法术语及其汉译越方法进行研究 的是个比较新的研究方向。 小结 现代汉语投资法术语是指用于表达投资活动的概念，指称和反映投资领 域特有的或与投资相关的事物、现象及属性的投资活动的专门用语。它是汉 语言词汇的一个组成部分。因此，把握投资法术语这一词汇对汉语学习者特 别有用。现代汉语投资法术语从不同的角度来看会有不同的类型。不过，若 能词义着手，其会分成三类，即独有法律意义的术语、独有投资意义的术语 和兼有法律和投资意义的术语。 通过理解、表达与校对润色三个翻译阶段进行把汉语投资法术语翻译成 越南语时一定要注意，除了要遵循“信、达、雅”三条翻译原则之外，也要遵循 着法律术语翻译“准确性”、“精炼化”、“同一化”、“对等化”等四条法律术语翻译 原则。 27 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 28 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 第二章：现代汉语投资法术语研究 2.1 现代汉语投资法律术语的构词方法 投资法术语包括投资法词语及短语。投资法术语中的词是成文投资法中 使用的具有固定的语音形式和投资法定的意义，能够独立运用的最小的语言 单位。 投资法术语中的短语是由两个或者两个以上的词组合而成的，其表示特 定的投资法概念的完整定型结构。 词语从结构上可分为单纯词和合成词两大类。目前汉语词里合成词占绝 大多数，单纯词数量日益减少。投资法术语也不例外。而合成词主要靠复合 构词法和派生构词法来构词的。在这一章，我们主要针对着现代汉语投资法 术语中复合词的构词法进行研究。 2.1 现代汉语投资法术语的复合构词法 投资法术语的符合构词法是由两个或者两个以上的词根结合在一起构 成，表示特定而完整的投资法意义的方法。从词素与词素之间的关系来看， 投资法术语中的词的复合构词法主要有下述六种类型： 2.1 联合式 联合式词语是由两个意义相同、相近、相关或相反的词根并列组合而成 的。联合式又可以称为并列式。投资术语中的联合式主要有四种：动素+动 29 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 素、名素+名素、名词短语+名词短语（名短+名短）和动词短语+动词短语 （动短+动短）。前两者是用于构词的，后两者则用于构成词组的。  动素 + 动素： 征收 冻结 鉴定 欺骗 毁损 合并 治理 控制 防范 支付 交易 营销 累计 提交 增拔 租赁 欺诈  名素 + 名素： 股份 商标 商号 章程 股息  名短 + 名短： 同股同权 工时休假 商业企业 债权债务  动短 + 动短： 选址定点 营私舞弊 2.2 动宾式 动宾式是也是由两个词根组成的，其中前一词根表示动作、行为，后一 词根则表示动作、行为所支配关涉的事物。因此，动宾式还被成为支配式。 投资法术语的动宾式有两种：动素 加上名素和动词加上名词。前者是词的构 词法，后者则是词组的。 30 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]  动素 + 名素： 投标 招标 竞标 控股 参股 增资 备案 保函 授权 补税 纳税 订货 作价 发票 违约  动词 + 名词： 特许经营 注册资本 开设店铺 并购内资 折合外币 赔偿损失 引进技术 融通资金 营运资金 2.3 偏正式 偏正式是由前一词根修饰后一词根的构词方式。偏正式有状中式和定中 式两种类型。投资术语中构成词的偏正式有：形素+ 名素、名素+ 名素、形素 + 动素三小类型。而构成词组的有：名词+名词、形容词+名词、形容词+ 动 词、名词+ 助词+ 名词等四小类型。  形素 + 名素： 主业 红利 残值 坏账 余额 独资  名素 + 名素： 31 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 限额 资额 资信 海关 股权 债券 外资 内资 业绩 债券 价款 外债  形素 + 动素： 新建 伪造 清算  副词 + 动词： 再投资 经销 无偿  名词 + 名词： 目标市场 产业政策 农副产品 经营执照 福利基金 市场信息 中央企业 劳动合同 资本市场  形容词 + 名词： 轻工业 稀有金属 专有技术 固定资产 无形资产 固有财产 净资产 32 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]  形容词 + 动词： 连锁经营 直接投资 直接代理  名词 + 助词 + 名词： 出资的缴付期限 2.4 主谓式 主谓式又叫陈述式，由两个词根组合而成的，其中前一个词根表示被陈 述的事物、后一词词根则是陈述前一词根的。投资法术语中的主谓式有下列 几种类型：  名词 + 动词： 营私 法定 国营  名词 + 形容词 期满  名词 + 动词 商品零售 商品批发 房屋租赁 能源开发 外汇收入 利润分配 资产负债 系统集成 股权投资 资本累计 资本变动 资源开采 33 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.5 补充式 补充式，又叫动补式。其特点就是后一词根给前一词根修饰，补充说明 前一词根的。投资法术语中的补充式有动词性语素加上一个动词性语素（动 素+动素）和动词语素加上形容词语素（动素+ 形素）。  动素 + 动素： 并入 注入 流入 购进 发出 投入  动素 + 形素： 缴清 批准 2.6 连动式 所谓连动式是构成词的两个词根都表示动作、行为，而且这两个词根所 表示的动作、行为有先后关系的构词方式。例如： 提交 认缴 出售 变卖 催缴 追缴 在上述的六种构词类型中，由联合式、偏正式和动宾式所构成的投资法 术语的数量是最多的。 34 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 现代汉语投资法律术语的派生构词法 汉语的构词方法中除了复合式之外，还有另一个很重要的构词方法，即 附加法，又称派生法。而由附加法构成的词语称为派生词。所谓附加法就是 由一个只表示概念意义的词素，和一个兼表概念意义和语法涵义的词素结合 而成的。附加法的构词方法是要靠词缀的。词缀是附加语于一个单词以改变 其意义或功能的一个或一组字母或语音，它属于粘着形式。根据词缀附着的 位置，可以将其分成前缀、后缀和中缀。 投资法术语中的派生法是靠一个兼表词汇意义和语法意义的成分附加在 已有的法律术语意义上，构成一个新的投资法律术语。例如：投资+ 者→投 资者（在某领域投入金钱、财务以得到利润的人）。投资法术语中的附加法 主要是靠前缀和后缀来构词。 2.1 前缀式 前缀式的构词方法是在某些具有投资法含义的词语之前添加某一个字来以改 变原词的意义及功能。投资法术语中的前缀主要有：“不”、“被”、“非”、“准”等 前缀。例如：  “不”： 不予 不良 不当 不动产  “被”： 35 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 被诉 被认定 被控制 被出售 被检查 被分配 被招聘者 被判刑 被没收 被调查  “非”： 非法 非法人 非自用 非自有 非生产性 非货币 非债券 非公开 非主业  “准”： 准予 准用 2.2 后缀式 后缀式的构词方式与前缀式相反。后缀式则是为了改变原词的意义及功 能而在某些具有投资法含义的词语之后附加某一个字来。构成投资法术语的 比较常见的后缀有：“者”、“人”、“权”、“书”。例如：  “者”： 投资者 所有者 提供者 读者 合营者 申请者 第三者 指明者 租用者 合作者 举报者 招聘者  “人”： 36 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 法人 负责人 申请人 经纪人 拍卖人 代表人 发起人 受让人 签字人 受益人 义务人 支付人 当事人 代理人 委托人 购买人 债务人 出资人 投资人 管理人 托管人 持有人 控制人 出资人 合伙人  “权”： 股权 债权 质权 注册权 核准权 审批权 使用权 购买权 经营权 解释权 表决权 特许权 专利权 商标权 著作权 控制权 国家主权 经营管理权  “书”： 意向书 申请书 授权书 董事委派书 建议书 委托书 出资证明书 核准通知书 法律意见书 处罚决定书 招募说明书， 上市交易公告书 37 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 缩略法 语言简练是汉语特点之一。因此在构词方面，除了上述两个方法外，汉 语的构词还有一个方法，叫做缩略法。所谓缩略法是把表述较为复杂的但经 常使用的语句浓缩成简洁的词语，并固定下来，约定俗成地运用的方法。 汉语投资法术语中也有一部分词语是靠这方法来构成的。投资法术语的 缩略构词法只使用抽取式和概括式两个方式。 抽取式缩略法是抽取原词中具有代表性的成分来组成新的缩略语。例 如： 审批 —审核批准 验资 —查验资金 股比—股份比例 配额—分配的数额 转股—转换股权 关税—海关税务 资额—资金的数额 资信—资产和信誉 融资—融合流通资金 扣缴—扣下一部分钱来缴纳税款 “外国投资者”—外国公司、企业和其它经济组织或者个人在中国境内设 立外商投资商业企业，从事经营活动的。 “非公开募集基金”— 通过非公开募集方式设立的基金 “公开募集基金”—通过公开募集方式设立的基金 “封闭式基金”—采用封闭式运作方式的基金 “开放式基金”—采用开放式运作方式的基金 38 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] “合营企业”—在中国境内设立的中外合资经营的企业 概括式缩略法是用最短的词语来缩减、简称比较长、比较复杂的概念 的。例如： 物资——合营企业所需的机器设备、原材料、燃料、配套件、运输工具 和办公用品等 外国投资者——外国公司、企业和其它经济组织或者个人 由于能保证语言以及法律语言的简练性，因此汉语中由缩略法构成的投 资法术语的容量比一般词汇较多。这种结构形式上的简缩性，本质上反应的 仍然是对法律术语词义的浓缩。而这儿符合于术语简明性的要求。在法律思 想和信息不断传达的要求下，减缩法可以说是一种常用的汉语投资法律术语 及法律术语构成方法。 2.2 现代汉语投资法术语的语义特点 投资法术语在语义方面带有法律术语共同特点的“词义单义性”，除了“单 义性”之外，其在语义方面还存在着“语体色彩”和“词汇的系统性” 2.1 投资法术语的单义性 汉语词汇的一个大特点是词的多义项，词的多义项表现在词的运用和其 语义本身。汉语词汇总是存在着同义词和近义词，每个词语都有与其同义和 近义的词语，因此使用时可以用同义词语来代替，比如：“她突然来了。”中的 “突然”可以用“忽然”来代替。再如，“我今天故意来看你的。”中的“故意”可以用 39 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] “特意”来代替。另外，汉语词汇里的词语大部分是多义词，单义词极少的。比 如，“投资”这一词按现代汉语词典，它有四个义项，即： ，把资金投入企 业； ，泛指为达到一定目的而投入资金； ，投入企业的资金； ，泛指为达 到一定母体而投入的钱财。再如，“发出”这一词根据现代汉语词典所提出，它 有三个义项，分别是： ，发生（声音或疑问等）； ，发表，发布（命令、 指示）； ，送出（货物、信件等），开出（车辆等）。等等 科学术语是汉语词汇里的单义词。在一个科学领域中，一个术语只能表 达一个概念，同一个概念只能用同一个术语来表达。因此，所有科学术语最 突出特点就是词义单一而固定，汉语投资法术语也不例外。所以，在运用过 程当中，任何人在任何情况下都必须其有同一的解释。汉语投资法术语的单 义性主要表现在两个方面： 其一，每个投资法术语所表示的都是一个特定法律概念，在使用时其他 任何词语也不能代替。例如：汉语投资法术语中的“外商投资商业企业的外国 投资者 应有良好的信誉，无违反中国法律、行政法规及相关规章的行为。”的 “投资者”不能使用“投资的人”、“把金钱投入者”等来代替的。再如：“外商投资 商业企业经批准可以从事以上一种或几种 销售 业务，其经营的商品种类应在 合同、章程有关经营范围的内容中注明。”中的“销售”不能用“卖出”、“卖给”来 代替等。 40 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.