Luận văn thạc sĩ vnua thành phần sâu nhện hại khoai tây tại quế võ bắc ninh 2017 đặc điểm sinh học sinh thái bọ phấn trắng bemisia tabaci gennadius

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua thành phần sâu nhện hại khoai tây tại quế võ bắc ninh 2017 đặc điểm sinh học sinh thái bọ phấn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Nguyễn Kim Hoàn Yến
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Tùng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Thành phần sâu, nhện hại khoai tây tại Quế Võ, Bắc Ninh năm 2017; Đặc điểm sinh học, sinh thái bọ phấn trắng Bemisia tabaci (Gennadius)
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abstract
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 2. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Vật liệu, đối tượng, dụng cụ nghiên cứu
• 2.3.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3.3. Dụng cụ nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Điều tra, xác định thành phần, độ thường gặp của sâu, nhện hại và thiên địch của chúng trên cây khoai tây
• 2.5.2. Điều tra diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci ngoài đồng ruộng
• 2.5.3. Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học của bọ phấn trắng B. tabaci trên cây khoai tây và cà chua trong phòng thí nghiệm
• 2.5.4. Đánh giá hiệu quả của một số loại thuốc hóa học phòng trừ bọ phấn trắng B. tabaci trong phòng thí nghiệm
• 2.5.5. Phương pháp xử lý, bảo quản và giám định mẫu
• 2.5.6. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thành phần loài sâu, nhện hại và thiên địch của chúng trên cây khoai tây tại huyện Quế Võ, Bắc Ninh
• 3.1.1. Thành phần loài sâu, nhện hại trên cây khoai tây
• 3.1.2. Thành phần thiên địch trên cây khoai tây tại Quế Võ, Bắc Ninh
• 3.2. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng Bemisia tabaci trên cây khoai tây tại huyện Quế Võ, Bắc Ninh
• 3.2.1. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci trên 3 giống khoai tây tại huyện Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017
• 3.2.2. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci trên 3 giống khoai tây có bón và không bón phân Silic silicon dioxide
• 3.2.3. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci tại 3 xã trồng khoai tây trong huyện Quế Võ, Bắc Ninh
• 3.2.4. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci trong vụ khoai tây đông và vụ khoai tây xuân tại huyện Quế Võ, Bắc Ninh
• 3.3. Đặc điểm hình thái, sinh học của bọ phấn trắng Bemisia tabaci
• 3.3.1. Đặc điểm hình thái các pha phát dục của bọ phấn trắng B.
• 3.3.2. Thời gian phát dục các pha của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên hai loại cây ký chủ là cây khoai tây và cây cà chua trong phòng thí nghiệm
• 3.3.3. Tỷ lệ sống sót của các pha phát dục của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên khoai tây và cà chua trong phòng thí nghiệm
• 3.3.4. Thời gian sinh sản của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên cây khoai tây và cây cà chua trong phòng thí nghiệm
• 3.3.5. Sức sinh sản của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên cây khoai tây và cây cà chua trong phòng thí nghiệm
• 3.3.6. Nhịp điệu sinh sản của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên cây khoai tây và cây cà chua trong phòng thí nghiệm
• 3.4. Hiệu lực phòng trừ của một số loại thuốc hóa học đối với bọ phấn trắng Bemisia tabaci trong phòng thí nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thành phần sâu nhện hại khoai tây tại Bắc Ninh

Nghiên cứu về thành phần sâu nhện hại khoai tây tại Bắc Ninh là một vấn đề quan trọng trong nông nghiệp. Khoai tây là cây trồng chủ lực, mang lại thu nhập cao cho nông dân. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các loài sâu hại như bọ phấn trắng và nhện có thể gây thiệt hại lớn cho năng suất. Việc hiểu rõ về thành phần và đặc điểm sinh học của chúng sẽ giúp nông dân có biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh thái của khoai tây tại Bắc Ninh

Khoai tây được trồng chủ yếu ở huyện Quế Võ, Bắc Ninh, nơi có điều kiện khí hậu và đất đai thuận lợi. Nhiệt độ trung bình từ 20-30°C là lý tưởng cho sự phát triển của cây. Tuy nhiên, sự xuất hiện của sâu hại như bọ phấn trắng và sâu nhện đã ảnh hưởng đến năng suất.

1.2. Tình hình sâu nhện hại khoai tây tại Bắc Ninh

Theo nghiên cứu, đã ghi nhận được 13 loài côn trùng và nhện hại khoai tây tại Quế Võ. Trong đó, bọ phấn trắng là loài gây hại phổ biến nhất. Việc theo dõi và điều tra thường xuyên là cần thiết để có biện pháp phòng trừ kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý sâu nhện hại khoai tây

Quản lý sâu nhện hại khoai tây gặp nhiều thách thức do sự đa dạng của các loài gây hại. Bọ phấn trắng không chỉ gây hại trực tiếp mà còn là vector truyền bệnh virus. Việc phát hiện sớm và quản lý hiệu quả là rất quan trọng để bảo vệ mùa màng.

2.1. Tác động của sâu hại đến năng suất khoai tây

Sự xuất hiện của sâu hại có thể làm giảm năng suất khoai tây từ 20-50%. Các loài như bọ phấn trắng và sâu khoang gây thiệt hại nghiêm trọng, ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân.

2.2. Khó khăn trong việc phòng trừ sâu hại

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không hiệu quả do sự kháng thuốc của sâu hại. Nông dân cần áp dụng các biện pháp tích cực hơn như biện pháp sinh học và quản lý tổng hợp để giảm thiểu thiệt hại.

III. Phương pháp nghiên cứu thành phần sâu nhện hại khoai tây

Nghiên cứu thành phần sâu nhện hại khoai tây được thực hiện thông qua các phương pháp điều tra thực địa và thí nghiệm trong phòng lab. Việc xác định chính xác các loài sâu hại là rất quan trọng để có biện pháp phòng trừ hiệu quả.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Điều tra thực địa được thực hiện tại các cánh đồng khoai tây ở Quế Võ. Các mẫu sâu hại được thu thập và xác định loài để đánh giá mức độ thiệt hại.

3.2. Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm

Nghiên cứu đặc điểm sinh học của bọ phấn trắng được thực hiện trong điều kiện kiểm soát. Thời gian phát dục và tỷ lệ sống sót của các pha phát dục được ghi nhận để đánh giá khả năng sinh sản và phát triển của chúng.

IV. Kết quả nghiên cứu về sâu nhện hại khoai tây

Kết quả nghiên cứu cho thấy có 13 loài sâu hại và nhện được ghi nhận. Trong đó, bọ phấn trắng là loài gây hại chính. Mật độ sâu hại thay đổi theo thời gian và giống khoai tây, ảnh hưởng đến năng suất.

4.1. Thành phần loài sâu hại trên khoai tây

Nghiên cứu đã xác định được 4 loài côn trùng gây hại phổ biến trên khoai tây, bao gồm bọ trĩ vàng và rệp khoai tây. Những loài này cần được theo dõi thường xuyên để có biện pháp phòng trừ kịp thời.

4.2. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng

Mật độ bọ phấn trắng trên cây khoai tây thay đổi theo từng vụ mùa. Trong vụ đông 2017, mật độ thấp nhất là 0,01 con/lá và cao nhất là 0,08 con/lá vào tháng 2 năm sau.

V. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về bọ phấn trắng

Nghiên cứu về bọ phấn trắng không chỉ giúp nông dân hiểu rõ hơn về loài sâu hại này mà còn cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Việc áp dụng các biện pháp sinh học và hóa học là cần thiết để bảo vệ mùa màng.

5.1. Biện pháp phòng trừ hiệu quả

Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật như Miretox 10 WP cho thấy hiệu quả cao trong việc kiểm soát bọ phấn trắng. Nông dân cần được hướng dẫn sử dụng đúng cách để đạt hiệu quả tối ưu.

5.2. Tương lai của nghiên cứu về sâu hại khoai tây

Nghiên cứu cần tiếp tục để phát triển các biện pháp phòng trừ bền vững, giảm thiểu tác động của sâu hại đến sản xuất khoai tây. Việc áp dụng công nghệ mới và nghiên cứu sinh học sâu hại sẽ là hướng đi quan trọng trong tương lai.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu sâu nhện hại khoai tây

Nghiên cứu về thành phần sâu nhện hại khoai tây tại Bắc Ninh đã chỉ ra sự đa dạng của các loài gây hại và tầm quan trọng của việc quản lý chúng. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả trong tương lai.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định được 13 loài sâu hại và nhện, trong đó bọ phấn trắng là loài gây hại chính. Mật độ sâu hại thay đổi theo thời gian và giống khoai tây.

6.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về sinh học và sinh thái của bọ phấn trắng để có biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn. Việc áp dụng công nghệ mới trong nghiên cứu sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất khoai tây.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây khoai tây (Solanum tuberosum) là cây lương thực - thực phẩm có giá trị kinh tế cao, đứng thứ tư trên thế giới về sản lượng sau lúa mì, ngô và lúa nước. Tại Việt Nam, diện tích gieo trồng khoai tây từng ghi nhận mức 29.427 ha và tập trung phần lớn tại vùng đồng bằng sông Hồng. Tại huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, khoai tây là cây trồng vụ đông chủ lực, mang lại năng suất trung bình từ 20 đến 30 tấn/ha và là nguồn thu nhập chính của nông dân địa phương. Tuy nhiên, quá trình thâm canh khoai tây đang đối mặt với áp lực lớn từ các loài dịch hại, đặc biệt là bọ phấn trắng Bemisia tabaci (Gennadius) – loài côn trùng vừa chích hút nhựa cây vừa là vector truyền các bệnh virus nguy hiểm như virus xoăn vàng lá.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định thành phần loài sâu, nhện hại và thiên địch trên cây khoai tây, đồng thời đi sâu đánh giá đặc tính sinh học, quy luật diễn biến mật độ của bọ phấn trắng Bemisia tabaci và hiệu lực của một số loại thuốc bảo vệ thực vật. Nghiên cứu được triển khai thực tế trên các cánh đồng chuyên canh tại 3 xã (Bồng Lai, Nhân Hòa, Việt Hùng) thuộc huyện Quế Võ trong hai vụ: vụ đông 2017 (từ tháng 11/2017 đến tháng 2/2018) và vụ xuân 2018 (từ tháng 1 đến tháng 3/2018), kết hợp với các thí nghiệm chuyên sâu tại phòng kiểm dịch thực vật.

Kết quả của đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống dữ liệu hoàn chỉnh về 13 loài sâu nhện hại và 5 loài thiên địch, làm sáng tỏ thời gian phát dục 45,03 ngày của bọ phấn trắng trên khoai tây tại 18,13°C. Đồng thời, nghiên cứu xác định được thuốc Miretox 10WP đạt hiệu lực khống chế 95,83%, tạo cơ sở khoa học vững chắc để xây dựng quy trình phòng trừ dịch hại tổng hợp, bảo vệ năng suất nông nghiệp bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên nền tảng của lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), lý thuyết động thái quần thể côn trùng và lý thuyết tương tác ký chủ - dịch hại trong hệ sinh thái nông nghiệp. Trong đó, mô hình đánh giá biến động mật độ bọ phấn trắng dựa trên sự tác động qua lại giữa đặc tính ký chủ (các giống khoai tây khác nhau), chế độ dinh dưỡng (bón bổ sung phân silic) và yếu tố thời tiết ngoại cảnh (nhiệt độ, ẩm độ không khí).

Các khái niệm trọng tâm bao gồm:

1. Vòng đời và các pha phát dục của côn trùng biến thái nửa hoàn toàn gồm pha trứng, 3 tuổi ấu trùng, giai đoạn nhộng giả và trưởng thành.
2. Vector truyền lan virus hại thực vật, thể hiện vai trò truyền bệnh xoăn lá của bọ phấn trắng Bemisia tabaci.
3. Mức độ phổ biến của quần thể sâu hại, được phân cấp rõ ràng theo 4 bậc tần suất xuất hiện từ dưới 25% đến trên 75%.
4. Hiệu lực sinh học phòng trừ dịch hại theo phương trình hiệu chỉnh Abbott.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập thông qua hai kênh: điều tra đồng ruộng định kỳ và thử nghiệm kiểm soát trong phòng thí nghiệm. Quá trình điều tra ngoài đồng ruộng tuân thủ nghiêm ngặt theo Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

Về quy mô và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu tiến hành trên 3 giống khoai tây phổ biến gồm Marabel, Solara và Markies. Tại mỗi ruộng thí nghiệm, phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng được thực hiện tại 10 điểm theo hai đường chéo góc (mỗi điểm cách bờ 2 mét). Ở mỗi điểm, cán bộ điều tra lấy mẫu trên 5 cây ngẫu nhiên, mỗi cây thu thập 3 lá chét ở 3 tầng tán (ngọn, giữa, gốc), tạo ra cỡ mẫu chuẩn 150 lá chét/ruộng/kỳ điều tra. Tần suất điều tra duy trì định kỳ 7 ngày/lần xuyên suốt từ giai đoạn cây con đến khi thu hoạch. Thí nghiệm bón phân silic được thiết lập với mức 5 kg/sào (360 m2) đối chứng với công thức canh tác thông thường.

Tại phòng thí nghiệm (nhiệt độ trung bình 18,13°C), các chỉ tiêu sinh vật học của bọ phấn trắng được theo dõi cá thể hóa trên quy mô 100 trứng ban đầu và 30 cặp trưởng thành giao phối. Khảo nghiệm hiệu lực thuốc bảo vệ thực vật sử dụng phương pháp nhúng lá theo tiêu chuẩn quốc tế IRAC (2009) trên 4 loại thuốc: Miretox 10WP (0,03%), Oshin 20WP (0,08%), Actara 25WG (0,01%) và Applaud 10WP (0,23%), bố trí 3 lần nhắc lại với 40 ấu trùng tuổi 1 và tuổi 2 trên mỗi lá chét. Toàn bộ số liệu được phân tích bằng phần mềm thống kê SPSS phiên bản 20 thông qua mô hình phân tích phương sai lặp lại (Repeated Measures ANOVA), kiểm định One-Way ANOVA và kiểm định phi tham số Mann-Whitney U ở mức ý nghĩa p ≤ 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa đã ghi nhận danh lục gồm 13 loài sâu, nhện gây hại trên cây khoai tây tại Quế Võ, thuộc 6 bộ và 9 họ. Trong đó, bộ cánh vảy (Lepidoptera) và bộ cánh đều (Homoptera) chiếm tỷ lệ cao nhất với 30,77% cho mỗi bộ (4 loài/bộ). Bộ cánh cứng chiếm 15,38%, trong khi bộ hai cánh, bộ cánh tơ và bộ nhện nhỏ mỗi bộ chiếm 7,69%. Bốn loài côn trùng có mức độ xuất hiện rất phổ biến (tần suất trên 75%) gồm bọ trĩ vàng Thrips palmi, rệp khoai tây Macrosiphum euphorbiae, rệp đào Myzus persicae và ruồi đục lá Liriomyza sp. Đồng thời, nghiên cứu xác định được 5 loài thiên địch tự nhiên, nổi bật nhất là bọ cánh cộc Paederus fuscipes với tần suất xuất hiện trên 75%.

Về động thái mật độ của bọ phấn trắng Bemisia tabaci:

• Trong vụ đông 2017, bọ phấn trắng xuất hiện muộn ở giai đoạn cây phát triển thân lá (cuối tháng 12) với mật độ ban đầu 0,04 - 0,05 con/lá, giảm nhẹ xuống 0,01 con/lá khi gặp rét đậm (13 - 16°C) và đạt đỉnh cao nhất 0,08 con/lá vào thời điểm thu hoạch.
• Trong vụ xuân 2018, ấu trùng xuất hiện ngay từ đầu vụ (tháng 1) khi cây mới đạt 3 - 5 lá với mật độ 0,03 con/lá và tăng mạnh lên đỉnh cao 0,11 con/lá vào tháng 3 (tăng 37,5% so với đỉnh của vụ đông).
• Sự khác biệt về mật độ giữa vụ đông và vụ xuân có ý nghĩa thống kê rất cao (F = 119,763; p < 0,001). Ngược lại, việc bón phân silic không tạo ra sự sai khác có ý nghĩa thống kê về mật độ bọ phấn trên cả 3 giống (Marabel: F = 0,310; Solara: F = 0,192; Markies: F = 0,020; p > 0,05), nhưng giúp giảm rõ rệt tỷ lệ bệnh ghẻ củ và giữ lá xanh bền hơn.

Về đặc điểm sinh học ở điều kiện nhiệt độ 18,13°C, thời gian phát dục từ trứng đến trưởng thành của bọ phấn trắng nuôi trên khoai tây là 45,03 ± 0,14 ngày, ngắn hơn có ý nghĩa so với khi nuôi trên cây cà chua (49,22 ± 0,11 ngày). Sức sinh sản của một con cái trên khoai tây đạt 186,70 quả trứng, cao hơn 70,6% so với khi nuôi trên cà chua (109,43 quả trứng).

Về hiệu lực phòng trừ hóa học sau 7 ngày xử lý: thuốc Miretox 10WP đạt hiệu quả cao nhất với 95,83%, tiếp theo là Oshin 20WP đạt 94,17%, Applaud 10WP đạt 90,83%, trong khi Actara 25WG có hiệu lực thấp nhất đạt 66,67%.

Thảo luận kết quả

Diễn biến mật độ bọ phấn trắng xuất hiện muộn ở vụ đông phản ánh đặc thù cơ cấu luân canh lúa - lúa - khoai tây tại Bắc Ninh, nơi đồng ruộng khoai tây được cách ly tốt với các vùng trồng rau màu họ cà khác, buộc dịch hại phải mất thời gian xâm nhập và gây dựng quần thể. Đợt mưa rét kéo dài 7 ngày đầu tháng 1/2018 đã kìm hãm mạnh mẽ sự gia tăng số lượng cá thể. Ngược lại, ở vụ xuân 2018, bọ phấn trắng xuất hiện sớm và bùng phát nhanh do nguồn lây lan trực tiếp từ các ruộng vụ đông đang bước vào giai đoạn thu hoạch kế bên, kết hợp nền nhiệt độ ấm áp của mùa xuân.

Khoai tây được chứng minh là cây ký chủ ưu thích vượt trội so với cà chua khi giúp rút ngắn thời gian phát dục và tăng gấp 1,7 lần sản lượng trứng đẻ của trưởng thành cái. Điều này giải thích tại sao quần thể bọ phấn trắng có khả năng bùng phát mật độ cực kỳ nhanh chóng trên đồng ruộng khi điều kiện thời tiết ấm lên.

Về mặt biểu diễn dữ liệu khoa học, các kết quả trên được trực quan hóa qua biểu đồ đường thể hiện nhịp điệu sinh sản và động thái mật độ 12 kỳ điều tra liên tiếp, cùng bảng so sánh hiệu lực của 4 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật qua các mốc thời gian 1, 3, 5 và 7 ngày sau xử lý, chứng minh tính vượt trội của các hoạt chất Imidacloprid và Dinotefuran.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa công tác quản lý bọ phấn trắng và các loài sâu hại trên cây khoai tây tại địa bàn tỉnh Bắc Ninh và các vùng phụ cận, nghiên cứu đưa ra 4 khuyến nghị hành động cụ thể:

1. Ứng dụng luân phiên các dòng thuốc đặc hiệu thế hệ mới: Khuyến nghị Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cùng Trạm Khuyến nông huyện Quế Võ hướng dẫn nông dân sử dụng Miretox 10WP (nồng độ 0,03%) hoặc Oshin 20WP (nồng độ 0,08%) luân phiên với thuốc ức chế sinh trưởng Applaud 10WP (nồng độ 0,23%). Mục tiêu đạt tỷ lệ diệt trừ trên 90% ấu trùng tuổi 1 và tuổi 2, đồng thời ngăn ngừa triệt để nguy cơ hình thành tính kháng thuốc trong các vụ thâm canh liên tiếp từ năm 2018 trở đi.

2. Cách ly không gian và điều chỉnh thời vụ gieo trồng: Chính quyền địa phương và các Hợp tác xã Nông nghiệp cần quy hoạch vùng trồng tập trung, tuyệt đối không bố trí các ruộng khoai tây vụ xuân tiếp giáp trực tiếp với ruộng khoai tây vụ đông đang ở giai đoạn già cỗi. Biện pháp này hướng đến mục tiêu giảm thiểu trên 80% nguồn lây nhiễm bọ phấn trắng ban đầu cho khoai tây vụ xuân ngay trong tháng 1.

3. Bảo tồn và phát huy vai trò của hệ thiên địch tự nhiên: Hạn chế tối đa việc lạm dụng thuốc trừ sâu phổ rộng gốc cúc tổng hợp (Pyrethroid) nhằm bảo vệ quần thể bọ cánh cộc Paederus fuscipes (loài thiên địch chiếm tần suất trên 75%) và các loài nhện bắt mồi họ Phytoseiidae, giúp duy trì khả năng tự cân bằng sinh thái trên đồng ruộng.

4. Bổ sung phân bón Silic nhằm cải thiện chất lượng nông sản: Khuyến khích người trồng khoai tây áp dụng định mức bón 5 kg Silic/sào (360 m2) kết hợp giảm lượng đạm từ 10 kg xuống 5 kg/sào. Mục tiêu giúp bộ lá xanh bền, giảm tỷ lệ bệnh ghẻ củ trên 30% và gia tăng độ nhẵn bóng, nâng cao giá trị thương phẩm củ khoai tây khi xuất bán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cán bộ Chi cục Trồng trọt, Trạm Bảo vệ thực vật và Trạm Khuyến nông: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và phương pháp điều tra chuẩn xác theo QCVN 01-38:2010/BNNPTNT để xây dựng các bản tin dự tính, dự báo chính xác cao điểm xuất hiện của bọ phấn trắng và rệp muỗi trong cả hai vụ sản xuất đông và xuân.

2. Hợp tác xã nông nghiệp và bà con nông dân sản xuất khoai tây thương phẩm: Giúp người trồng nhận diện chính xác 13 loài dịch hại, hiểu rõ vai trò của 5 loài thiên địch có ích, từ đó lựa chọn đúng thuốc BVTV đặc hiệu (như Miretox 10WP đạt hiệu lực 95,83%) và áp dụng quy trình bón phân silic 5 kg/sào để tăng năng suất và chất lượng củ.

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Nông học: Là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp nghiên cứu sinh vật học côn trùng hại, quy trình xử lý số liệu sinh học bằng SPSS với các thuật toán ANOVA đo lường lặp lại và kiểm định phi tham số.

4. Các doanh nghiệp sản xuất và phân phối thuốc bảo vệ thực vật: Cung cấp dữ liệu thử nghiệm khách quan về hiệu lực sinh học của các nhóm hoạt chất Neonicotinoid (Dinotefuran, Imidacloprid, Thiamethoxam) và IGRs (Buprofezin), phục vụ việc định hướng phát triển và đăng ký lưu hành sản phẩm trị bọ phấn trắng.

Câu hỏi thường gặp

1. Bọ phấn trắng gây hại nặng nhất vào giai đoạn nào trong chu kỳ sinh trưởng của cây khoai tây? Trong vụ đông, bọ phấn trắng xuất hiện từ giai đoạn phát triển thân lá (cuối tháng 12) và đạt mật độ cao nhất từ 0,07 đến 0,08 con/lá vào thời điểm cây bước vào giai đoạn thu hoạch củ (tháng 2). Ở vụ xuân, dịch hại xuất hiện sớm hơn ngay từ khi cây có 3 - 5 lá và đạt đỉnh 0,11 con/lá vào tháng 3.

2. Bón phân silic có giúp làm giảm mật độ bọ phấn trắng trên ruộng khoai tây không? Các kiểm định thống kê lặp lại trên cả 3 giống Marabel, Solara và Markies đều chỉ ra rằng phân bón silic không làm thay đổi có ý nghĩa thống kê mật độ ấu trùng bọ phấn trắng (giá trị p > 0,05). Tuy nhiên, silic giúp cây cứng cáp, kéo dài tuổi thọ bộ lá và giảm rõ rệt tỷ lệ củ bị bệnh ghẻ.

3. Vì sao mật độ bọ phấn trắng ở vụ xuân 2018 lại cao hơn rõ rệt so với vụ đông 2017? Nguyên nhân chủ yếu do các diện tích khoai tây xuân được gieo trồng ngay cạnh các ruộng khoai tây vụ đông đang ở giai đoạn già cỗi, tạo điều kiện cho bọ phấn trắng di chuyển sang sớm. Ngoài ra, thời tiết vụ xuân ấm áp, khô ráo tạo môi trường tối ưu cho quần thể bùng phát (F = 119,763; p < 0,001).

4. Khả năng phát triển của bọ phấn trắng trên khoai tây và cà chua khác nhau như thế nào? Ở nhiệt độ 18,13°C, bọ phấn trắng hoàn thành vòng đời trên khoai tây nhanh hơn (45,03 ngày so với 49,22 ngày trên cà chua). Đồng thời, sức sinh sản của trưởng thành cái trên khoai tây vượt trội hơn hẳn với 186,70 trứng/con cái so với mức 109,43 trứng/con cái trên cà chua.

5. Loại thuốc bảo vệ thực vật nào cho hiệu lực trừ bọ phấn trắng cao nhất trong thí nghiệm? Sau 7 ngày xử lý trên ấu trùng tuổi 1 và tuổi 2, thuốc Miretox 10WP (hoạt chất Imidacloprid 0,03%) đạt hiệu lực cao nhất với 95,83%, theo sát là Oshin 20WP (Dinotefuran 0,08%) đạt 94,17% và Applaud 10WP đạt 90,83%. Thuốc Actara 25WG cho hiệu lực thấp nhất với 66,67%.

Kết luận

• Đã xác lập danh mục toàn diện gồm 13 loài sâu nhện hại (trong đó bộ cánh vảy và bộ cánh đều chiếm 61,54%) cùng 5 loài thiên địch trên cây khoai tây tại Quế Võ, Bắc Ninh.
• Làm rõ quy luật phát sinh của bọ phấn trắng: xuất hiện muộn ở vụ đông (đạt đỉnh 0,08 con/lá khi thu hoạch) và xuất hiện sớm với mật độ cao hơn ở vụ xuân (đạt đỉnh 0,11 con/lá).
• Chứng minh khoai tây là cây ký chủ ưu thích hơn cà chua ở 18,13°C, giúp bọ phấn trắng rút ngắn thời gian phát dục (45,03 ngày) và gia tăng mạnh sức sinh sản (186,70 trứng/con cái).
• Xác định Miretox 10WP và Oshin 20WP là hai loại thuốc đạt hiệu lực trừ bọ phấn trắng cao nhất (trên 94%), phù hợp đưa vào quy trình phòng trừ thực tế.
• Khẳng định vai trò của phân bón silic (5 kg/sào) trong việc giảm tỷ lệ bệnh ghẻ củ và nâng cao phẩm cấp nông sản dù không tác động trực tiếp đến mật độ bọ phấn.

Luận văn đã đóng góp nguồn dẫn liệu khoa học mới, có giá trị ứng dụng cao cho ngành Bảo vệ thực vật tại vùng đồng bằng sông Hồng. Trong các vụ sản xuất tiếp theo, các địa phương cần đẩy mạnh tập huấn kỹ thuật nhận diện thiên địch, tổ chức cách ly thời vụ và áp dụng luân phiên các nhóm thuốc đặc hiệu để bảo vệ vững chắc năng suất khoai tây.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN KIM HOÀN YẾN THÀNH PHẦN SÂU, NHỆN HẠI KHOAI TÂY TẠI QUẾ VÕ, BẮC NINH NĂM 2017; ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI BỌ PHẤN TRẮNG BEMISIA TABACI (GENNADIUS) Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8620112 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đức Tùng NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan các kết quả nghiên cứu của luận văn ―Thành phần sâu, nhện hại khoai tây tại Quế Võ, Bắc Ninh năm 2017; Đặc điểm sinh học, sinh thái bọ phấn trắng Bemisia tabaci (Gennadius)‖ được hoàn thành dựa trên các kết quả nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả của nghiên cứu trình bày trong luận văn này là trung thực và chưa được dùng cho bất cứ luận văn cùng cấp nào khác. Hà Nội, ngày … tháng ….

năm 2018 Tác giả luận văn Nguyễn Kim Hoàn Yến i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Luận văn này là kết quả nghiên cứu khoa học được thực hiện nhờ sự nỗ lực của bản thân cùng với sự giúp đỡ của quý thầy cô và đồng nghiệp. Xin đặc biệt gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới TS Nguyễn Đức Tùng, người đã luôn động viên, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi có cơ hội hoàn thành luận văn này. Xin cảm ơn các thầy, cô giáo đã tận tình giảng dạy, truyền đạt những kiến thức quý báu, nhiệt tình hỗ trợ giúp tôi hoàn thành các học phần và các chuyên đề trong chương trình đào tạo. Xin chân thành cảm ơn các cô, các chú, các anh, các chị tại Trạm KDTV nội địa – Chi cục trồng trọt và BVTV tỉnh Bắc Ninh đã luôn giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu tại đơn vị.

Xin trân trọng biết ơn gia đình đã luôn ủng hộ tôi cả về vật chất lẫn tinh thần cho tôi học tập và phát triển như ngày hôm nay. Chân thành cảm ơn tất cả mọi người đã giúp đỡ tôi trong thời gian qua ! Hà Nội, ngày … tháng …. năm 2018 Tác giả luận văn Nguyễn Kim Hoàn Yến ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn.

ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài. Mục tiêu của đề tài.

Yêu cầu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài.

Phạm vi nghiên cứu của đề tài. Những đóng góp mới của đề tài. Tổng quan tài liệu. Cơ sở khoa học của đề tài.

Những nghiên cứu ở ngoài nước. Tình hình sản xuất khoai tây. Những nghiên cứu về sâu hại trên cây khoai tây. Những nghiên cứu về đặc điểm sinh vật học của bọ phấn trắng B.

Những nghiên cứu về sinh thái học của bọ phấn trắng B. Những nghiên cứu về biện pháp phòng trừ bọ phấn trắng B. Những nghiên cứu ở trong nước. Tình hình sản xuất khoai tây.

Những nghiên cứu về đặc điểm sinh vật học của bọ phấn trắng B. Những nghiên cứu về sinh thái học của bọ phấn trắng B. Những nghiên cứu về biện pháp phòng trừ bọ phấn trắng B. 14 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Vật liệu và phƣơng pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Vật liệu, đối tượng, dụng cụ nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Dụng cụ nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Điều tra, xác định thành phần, độ thường gặp của sâu, nhện hại và thiên địch của chúng trên cây khoai tây. Điều tra diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci ngoài đồng ruộng.

Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học của bọ phấn trắng B. tabaci trên cây khoai tây và cà chua trong phòng thí nghiệm. Đánh giá hiệu quả của một số loại thuốc hóa học phòng trừ bọ phấn trắng B. tabaci trong phòng thí nghiệm.

Phương pháp xử lý, bảo quản và giám định mẫu. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Thành phần loài sâu, nhện hại và thiên địch của chúng trên cây khoai tây tại huyện Quế Võ, Bắc Ninh.

Thành phần loài sâu, nhện hại trên cây khoai tây. Thành phần thiên địch trên cây khoai tây tại Quế Võ, Bắc Ninh. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng Bemisia tabaci trên cây khoai tây tại huyện Quế Võ, Bắc Ninh. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B.

tabaci trên 3 giống khoai tây tại huyện Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci trên 3 giống khoai tây có bón và không bón phân Silic silicon dioxide. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B.

tabaci tại 3 xã trồng khoai tây trong huyện Quế Võ, Bắc Ninh. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci trong vụ khoai tây đông và vụ khoai tây xuân tại huyện Quế Võ, Bắc Ninh. 34 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Đặc điểm hình thái, sinh học của bọ phấn trắng Bemisia tabaci. Đặc điểm hình thái các pha phát dục của bọ phấn trắng B. Thời gian phát dục các pha của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên hai loại cây ký chủ là cây khoai tây và cây cà chua trong phòng thí nghiệm.

Tỷ lệ sống sót của các pha phát dục của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên khoai tây và cà chua trong phòng thí nghiệm. Thời gian sinh sản của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên cây khoai tây và cây cà chua trong phòng thí nghiệm.

Sức sinh sản của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên cây khoai tây và cây cà chua trong phòng thí nghiệm. Nhịp điệu sinh sản của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên cây khoai tây và cây cà chua trong phòng thí nghiệm.

Hiệu lực phòng trừ của một số loại thuốc hóa học đối với bọ phấn trắng Bemisia tabaci trong phòng thí nghiệm. Kết luận và kiến nghị. 48 Tài liệu tham khảo. 55 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt KDTV Kiểm dịch thực vật BVTV Bảo vệ thực vật TT Thứ tự QCVN Quy chuẩn Việt Nam BNNPTNT Bộ Nông nghiệp phát triển nông thôn vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Các loại thuốc bảo vệ thực vật dùng trong thí nghiệm. Thành phần sâu, nhện hại cây khoai tây tại Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017 và vụ xuân 2018. Tỷ lệ các bộ sâu, nhện hại cây khoai tây tại Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017 và vụ xuân 2018. Thành phần thiên địch trên cây khoai tây tại Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017 và vụ xuân 2018.

Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci trên 3 giống khoai tây tại Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci trên giống khoai tây Marabel có bón và không bón silic tại Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017.

Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci trên giống khoai tây Solara có và không bón silic tại Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci trên giống khoai tây Markies có và không bón silic tại Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017.

Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci trên giống khoai tây Marabel tại 3 xã thuộc huyện Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017. Diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci trên giống khoai tây Marabel tại huyện Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017 và vụ xuân 2018.

Kích thước các pha phát dục của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên khoai tây và cà chua tại 18,13oC. Thời gian phát dục của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên khoai tây và cà chua tại 18,13oC.

Tỷ lệ sống sót của các pha phát dục của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên khoai tây và cà chua tại 18,13oC. Thời gian sinh sản của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên khoai tây và cà chua tại 18,13oC.

Sức sinh sản của bọ phấn trắng B. tabaci nuôi trên khoai tây và cà chua tại 18,13oC. Hiệu lực trừ bọ phấn trắng của một số loại thuốc bảo vệ thực vật đối với ấu trùng tuổi 1, tuổi 2 trên cây khoai tây trong phòng thí nghiệm. 45 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 4.

Ảnh một số loài sâu, nhện hại khoai tây tại Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017 và vụ xuân 2018. Ảnh các loài thiên địch trên cây khoai tây tại Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017 và vụ xuân 2018. Ảnh các pha phát dục bọ phấn Bemisia tabaci. Nhịp điệu sinh sản của bọ phấn trắng Bemisia tabaci nuôi trên khoai tây và cà chua tại 18,13oC.

44 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Kim Hoàn Yến Tên luận văn: Thành phần sâu, nhện hại khoai tây tại Quẽ Võ, Bắc Ninh năm 2017; Đặc điểm sinh học, sinh thái Bọ phấn trắng Bemisia tabaci (Gennadius) Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8620112 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu thành phần sâu, nhện hại và thiên địch trên cây khoai tây và đi sâu nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của bọ phấn trắng Bemisia tabaci (Gennadius) trên cây khoai tây nhằm cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả loài sâu hại này. Phƣơng pháp nghiên cứu: Vật liệu nghiên cứu: + Các giống khoai tây trồng phổ biến tại huyện Quế Võ: Marabel, Solara và Markies. + Thuốc hóa học sử dụng làm thí nghiệm: Miretox 10WP, Oshin 20WP, Actara 25WP, Applaud 10WP. Đối tượng nghiên cứu: + Các loài sâu, nhện hại trên cây khoai tây tại huyện Quế Võ, Bắc Ninh vụ đông 2017 (từ tháng 11/2017 đến tháng 2/2018), vụ xuân 2018 (từ tháng 1 đến tháng 3/2018).

+ Bọ phấn trắng Bemisia tabaci (Gennadius). Nội dung nghiên cứu: + Điều tra, xác định thành phần, độ thường gặp của sâu, nhện hại và thiên địch trên cây khoai tây tại huyện Quế Võ, Bắc Ninh. + Điều tra diễn biến mật độ bọ phấn trắng B. tabaci trên 3 giống khoai tây (Marabel, Solara và Mackies), tại 3 xã và 2 vụ (vụ đông năm 2017 và vụ xuân 2018) tại huyện Quế Võ, Bắc Ninh.