Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học Của Phân Đoạn Ethyl Acetat Từ Cây Trai Lá Hoa (Murdannia bracteata)

Nghiên cứu thành phần hóa học của phân đoạn ethyl acetat từ cây trai lá hoa, khám phá tiềm năng ứng dụng trong y học và công nghiệp.

• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Đức Lợi
• Trường học: Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học Từ Cây Trai Lá Hoa (Murdannia bracteata)
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về chi Murdannia
• 1.2. Vị trí phân loại của chi Murdannia
• 1.3. Số lượng loài và sự phân bố các loài thuộc chi Murdannia
• 1.4. Đặc điểm thực vật chi Murdannia
• 1.5. Tổng quan về loài Murdannia bracteata
• 1.6. Đặc điểm hình thái loài Murdannia bracteata
• 1.7. Đặc điểm phân bố loài Murdannia bracteata
• 1.8. Thành phần hóa học của loài Murdannia bracteata
• 1.9. Tác dụng sinh học của Murdannia bracteata
• 1.10. Công dụng của Murdannia bracteata theo y học cổ truyền
• 1.11. Sản phẩm có thành phần Murdannia bracteata trên thị trường
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Hóa chất, trang thiết bị
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chiết xuất và phân lập hợp chất
• 2.5. Phương pháp xác định cấu trúc hợp chất
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Kết quả chiết xuất, phân lập một số hợp chất
• 3.2. Chiết xuất phân đoạn
• 3.3. Phân lập các hợp chất
• 3.4. Xác định cấu trúc của các hợp chất phân lập được
• 3.4.1. Hợp chất MB01: Nonadecan-1-ol
• 3.4.2. Hợp chất MB03: β-sitosterol
• 3.4.3. Hợp chất MB10: Acid betulinic
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Hợp chất MB01: Nonadecan-1-ol
• 4.2. Hợp chất MB03: β-sitosterol
• 4.3. Hợp chất MB10: Acid betulinic
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thành phần hóa học Murdannia bracteata

Cây Trai lá hoa, hay còn gọi là Murdannia bracteata, là một loài thực vật thuộc họ Thài lài (Commelinaceae). Loài cây này được biết đến với nhiều công dụng trong y học cổ truyền và đang thu hút sự chú ý của các nhà nghiên cứu về thành phần hóa học của nó. Nghiên cứu thành phần hóa học của Murdannia bracteata không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các hợp chất có trong cây mà còn mở ra cơ hội phát triển các sản phẩm dược phẩm mới.

1.1. Đặc điểm thực vật và phân bố của Murdannia bracteata

Murdannia bracteata là cây thân thảo, sống lâu năm, thường mọc ở những nơi đất ẩm. Cây phân bố chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam và một số nước Đông Nam Á. Đặc điểm hình thái của cây bao gồm lá đơn, cụm hoa hình chùm và quả hình nang.

1.2. Lịch sử sử dụng Murdannia bracteata trong y học

Cây Trai lá hoa đã được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền để điều trị nhiều bệnh như đau dạ dày, cảm lạnh và tiểu đường. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của cây vẫn còn hạn chế.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu Murdannia bracteata

Mặc dù Murdannia bracteata có nhiều tiềm năng trong y học, nhưng việc nghiên cứu thành phần hóa học của nó gặp phải một số thách thức. Các nghiên cứu hiện tại chủ yếu tập trung vào một số hợp chất nhất định, trong khi nhiều hợp chất khác vẫn chưa được khám phá.

2.1. Thiếu thông tin về thành phần hóa học

Nhiều nghiên cứu trước đây chỉ xác định được một số hợp chất chính mà chưa khai thác hết tiềm năng hóa học của Murdannia bracteata. Điều này làm hạn chế khả năng ứng dụng của cây trong y học.

2.2. Khó khăn trong việc chiết xuất và phân lập hợp chất

Quá trình chiết xuất và phân lập các hợp chất từ Murdannia bracteata thường gặp khó khăn do sự đa dạng và phức tạp của các hợp chất có trong cây. Điều này đòi hỏi các phương pháp nghiên cứu hiện đại và chính xác.

III. Phương pháp nghiên cứu thành phần hóa học Murdannia bracteata

Để nghiên cứu thành phần hóa học của Murdannia bracteata, các nhà khoa học thường sử dụng các phương pháp chiết xuất và phân lập hiện đại. Các phương pháp này giúp xác định cấu trúc và hoạt tính của các hợp chất có trong cây.

3.1. Phương pháp chiết xuất hợp chất từ Murdannia bracteata

Phương pháp chiết xuất thường sử dụng dung môi như ethanol, methanol hoặc ethyl acetat để thu được các hợp chất từ cây. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng phương pháp chiết xuất bằng ethyl acetat cho kết quả tốt nhất trong việc thu nhận các hợp chất có hoạt tính sinh học.

3.2. Phương pháp xác định cấu trúc hợp chất

Sau khi chiết xuất, các hợp chất sẽ được phân tích bằng các phương pháp như NMR, GC-MS và UPLC để xác định cấu trúc hóa học. Những phương pháp này giúp cung cấp thông tin chi tiết về các hợp chất có trong Murdannia bracteata.

IV. Kết quả nghiên cứu thành phần hóa học Murdannia bracteata

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng Murdannia bracteata chứa nhiều hợp chất có giá trị như flavonoid, phenolic và các axit hữu cơ. Những hợp chất này không chỉ có tác dụng sinh học mà còn có tiềm năng trong việc phát triển các sản phẩm dược phẩm.

4.1. Các hợp chất chính được phân lập từ Murdannia bracteata

Một số hợp chất chính được phân lập từ Murdannia bracteata bao gồm bracteanolid A, acid p-hydroxyphenyllactic và isovitexin. Những hợp chất này đã được chứng minh có nhiều tác dụng sinh học như kháng viêm và chống oxy hóa.

4.2. Tác dụng sinh học của các hợp chất trong Murdannia bracteata

Các nghiên cứu cho thấy Murdannia bracteata có tác dụng kháng Helicobacter pylori, chống oxy hóa và bảo vệ gan. Những tác dụng này mở ra cơ hội cho việc phát triển các sản phẩm điều trị từ cây.

V. Ứng dụng thực tiễn của Murdannia bracteata trong y học

Murdannia bracteata không chỉ được sử dụng trong y học cổ truyền mà còn có tiềm năng ứng dụng trong y học hiện đại. Các hợp chất có trong cây có thể được phát triển thành các sản phẩm dược phẩm mới.

5.1. Sản phẩm dược phẩm từ Murdannia bracteata

Hiện nay, một số sản phẩm dược phẩm đã được phát triển từ Murdannia bracteata, bao gồm các loại thuốc điều trị bệnh dạ dày và các bệnh lý khác. Những sản phẩm này đang được nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng.

5.2. Tiềm năng phát triển sản phẩm mới từ Murdannia bracteata

Với những tác dụng sinh học đa dạng, Murdannia bracteata có tiềm năng lớn trong việc phát triển các sản phẩm mới. Nghiên cứu sâu hơn về thành phần hóa học của cây sẽ giúp khai thác tối đa giá trị của nó.

VI. Kết luận và tương lai của nghiên cứu Murdannia bracteata

Nghiên cứu thành phần hóa học của Murdannia bracteata là một lĩnh vực đầy tiềm năng. Những kết quả đạt được từ các nghiên cứu hiện tại sẽ là nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo, nhằm phát triển các sản phẩm dược phẩm hiệu quả từ cây.

6.1. Tương lai của nghiên cứu Murdannia bracteata

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của Murdannia bracteata. Điều này sẽ giúp mở rộng ứng dụng của cây trong y học và phát triển các sản phẩm mới.

6.2. Khuyến nghị cho nghiên cứu tiếp theo

Cần có các nghiên cứu lâm sàng để xác định hiệu quả và độ an toàn của các sản phẩm từ Murdannia bracteata. Đồng thời, việc hợp tác giữa các nhà nghiên cứu và các công ty dược phẩm sẽ thúc đẩy quá trình phát triển sản phẩm.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Nghiên cứu và phát triển dược phẩm từ nguồn thảo dược tự nhiên đang là xu hướng tất yếu của nền y dược học hiện đại. Theo số liệu thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 80% dân số tại các quốc gia đang phát triển dựa vào y học cổ truyền để chăm sóc sức khỏe ban đầu. Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên thực vật phong phú với hơn 12.000 loài thực vật bậc cao (chiếm 4–5% toàn cầu), trong đó có 3.850 loài thuộc 309 họ được sử dụng làm thuốc. Tuy nhiên, phần lớn các dược liệu dân gian mới chỉ dừng lại ở kinh nghiệm truyền miệng, thiếu các công trình nghiên cứu sâu về thành phần hóa học chuẩn hóa và cơ chế tác dụng sinh học.

Cây Trai lá hoa (Murdannia bracteata J.Hong), thuộc họ Thài lài (Commelinaceae), là loài thảo dược phân bố tại Nam Trung Quốc và các nước Đông Nam Á như Malaysia, Thái Lan, Việt Nam. Dù được sử dụng rộng rãi trong dân gian để điều trị đau dạ dày, giải nhiệt, hỗ trợ ung thư và viêm gan, các dữ liệu hóa thực vật về loài này tại Việt Nam còn rất hạn chế. Để giải quyết khoảng trống nghiên cứu này, khóa luận tốt nghiệp Dược sĩ đại học đã thực hiện đề tài: "Nghiên cứu thành phần hóa học của phân đoạn ethyl acetat từ cây Trai lá hoa (Murdannia bracteata J.Hong)".

                           CÂY TRAI LÁ HOA
                    (Murdannia bracteata J.Hong)
                                 │
                   Chiết cồn EtOH 80% (Siêu âm 40°C)
                                 ▼
                     CAO TỔNG ETHANOL (450.1 g)
                                 │
                   Phân bố lỏng - lỏng gradient
         ┌───────────────────────┼───────────────────────┐
         ▼                       ▼                       ▼
   Phân đoạn n-Hexan      Phân đoạn Ethyl Acetat      Phân đoạn Nước
       (85.6 g)               (158.3 g)                (193.1 g)
                                 │
                   Sắc ký cột Silica gel Gradient
         ┌───────────────────────┼───────────────────────┐
         ▼                       ▼                       ▼
    Hợp chất MB01           Hợp chất MB03           Hợp chất MB10
  (Nonadecan-1-ol)         (β-Sitosterol)         (Acid Betulinic)
      (35 mg)                 (25 mg)                 (16 mg)

Mục tiêu dự án

1. Chiết xuất thành công cao tổng và phân lập các phân đoạn dịch chiết (n-hexan, ethyl acetat, nước) từ 5,0 kg dược liệu khô phần trên mặt đất của Murdannia bracteata.
2. Phân lập tinh khiết các hợp chất tự nhiên mục tiêu từ phân đoạn ethyl acetat (MBE) bằng phương pháp sắc ký cột cổ điển (CC) kết hợp sắc ký lớp mỏng (TLC).
3. Xác định sáng tỏ cấu trúc hóa học của các hợp chất phân lập được thông qua phổ cộng hưởng từ hạt nhân ($^1\text{H-NMR}$, $^{13}\text{C-NMR}$, DEPT), phổ khối ion hóa phun điện tử (ESI-MS) và đối chiếu tài liệu quốc tế.

Phương pháp tiếp cận và kết quả kỳ vọng

• Tiếp cận: Ứng dụng quy trình chiết xuất có hỗ trợ siêu âm ở $40^\circ\text{C}$ với dung môi thân thiện môi trường $\text{EtOH } 80%$, kết hợp chiết phân bố lỏng - lỏng và sắc ký silica gel pha thường/pha đảo để tinh chế hoạt chất có độ tinh khiết $>95%$.
• Kết quả kỳ vọng: Thu hồi ít nhất 3 hợp chất tinh khiết có hoạt tính sinh học cao làm chất chuẩn đối chiếu (Reference Standards), tạo tiền đề cho các thử nghiệm hoạt tính chống viêm (ức chế iNOS) và độc tính tế bào ung thư ($HepG2$).
• Phạm vi & Giới hạn: Nghiên cứu tập trung vào phân đoạn phân cực trung bình ethyl acetat (MBE) của mẫu thực vật thu hái tại huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định; chưa tiến hành đánh giá in vivo dược động học trên mô hình động vật lớn.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Trước nghiên cứu này, các công bố về Murdannia bracteata chủ yếu đến từ Đài Loan (Wang et al., 2006 phân lập bracteanolid A, B; isovitexin) và Malaysia (Ooi et al., 2014 phân tích GC-MS dịch chiết hexan). Dược liệu thu hái tại thổ nhưỡng Việt Nam chưa có hồ sơ hóa thực vật chi tiết trên phân đoạn ethyl acetat.

Phương pháp chiết xuất / Phân lập	Ưu điểm	Nhược điểm / Hạn chế	Mức độ ứng dụng
Sắc thuốc truyền thống (Nước, $100^\circ\text{C}$)	Dễ thực hiện, chi phí thấp, an toàn dung môi	Hiệu suất chiết hoạt chất kém phân cực thấp, phân hủy nhiệt các triterpene	Dân gian / Trà thảo mộc
Chiết Soxhlet với Hexan toàn phần	Tách tốt nhóm lipid, steroid không phân cực	Tiêu tốn nhiều năng lượng, bỏ sót nhóm triterpenoid acid và phenolic phân cực	Nghiên cứu sàng lọc GC-MS
Chiết siêu âm $\text{EtOH } 80%$ + Phân bố lỏng - lỏng (Đề tài áp dụng)	Tối ưu hóa thu hồi đa dạng phân đoạn phân cực, bảo toàn cấu trúc nhiệt kém bền	Cần kiểm soát chính xác áp suất chân không khi cô ngưng	Nghiên cứu chuẩn hóa & Chiết xuất công nghiệp

                              MA TRẬN MoSCoW CHO DỰ ÁN
┌────────────────────────────────────────┬────────────────────────────────────────┐
│               MUST HAVE                │               SHOULD HAVE              │
│ • Chiết xuất tối thiểu 100g cao EtOAc  │ • Tinh chế tối thiểu 3 chất tinh khiết │
│ • Chuẩn hóa dữ liệu NMR 1D (1H, 13C)   │ • Phân tích phổ DEPT-135 & ESI-MS      │
│ • Giám định chuẩn mẫu thực vật         │ • Xác định nhiệt độ nóng chảy chuẩn xác│
├────────────────────────────────────────┼────────────────────────────────────────┤
│               COULD HAVE               │               WON'T HAVE               │
│ • Thử nghiệm hoạt tính ức chế DPPH     │ • Khảo sát cấu trúc bằng 2D-NMR (HMBC) │
│ • Sắc ký bản mỏng pha đảo RP-18        │ • Thử nghiệm lâm sàng trên người       │
│ • Sàng lọc kháng khuẩn in vitro        │ • Bào chế viên nén thương phẩm         │
└────────────────────────────────────────┴────────────────────────────────────────┘

Thiết kế hệ thống

Quy trình kỹ thuật phân lập và phân tích phổ được thiết kế dựa trên hệ thống trang thiết bị kiểm nghiệm tiêu chuẩn dược điển:

                            HỆ THỐNG PHÂN LẬP & ĐỊNH DANH
┌───────────────────────┐     ┌───────────────────────┐     ┌───────────────────────┐
│     HÓA CHẤT / DUNG MÔI│     │    TRANG THIẾT BỊ      │     │  CÔNG CỤ PHỔ KÝ       │
│ • EtOH, n-Hexan, EtOAc│ ──> │ • Máy cô quay Buchi   │ ──> │ • Bruker AVANCE 500MHz│
│ • Chloroform, MeOH    │     │ • Máy đo mp SMP10     │     │ • Khối phổ ESI-MS     │
│ • Merck Silica 60     │     │ • Tủ sấy vi xử lý     │     │ • Phần mềm MestReNova │
│ • Bản mỏng Silica F254│     │ • Bể siêu âm đa tần   │     │ • RDKit / PyNMR Tool  │
└───────────────────────┘     └───────────────────────┘     └───────────────────────┘

• Technology Stack & Thiết bị phân tích:
  • Máy phổ cộng hưởng từ hạt nhân: Bruker AVANCE $500\text{ MHz}$ và $600\text{ MHz}$ (dung môi $\text{CDCl}_3$ và $\text{DMSO-}d_6$).
  • Thiết bị đo điểm nóng chảy: SMP10 BioCote (độ phân giải $\pm 0.1^\circ\text{C}$).
  • Pha tĩnh sắc ký: Silica gel Merck cỡ hạt $0.063\text{--}0.200\text{ mm}$ (cột thô) và $0.040\text{--}0.063\text{ mm}$ (cột tinh); Bản mỏng nhôm tráng sẵn Silica gel $60\text{ F}{254}$ ($0.25\text{ mm}$) và $\text{RP-18 F}{254}$.
  • Thuốc thử hiện màu: Dung dịch acid sulfuric $\text{H}_2\text{SO}_4\text{ }10%$ trong cồn $96^\circ$, phát hiện bằng đèn soi UV bước sóng $\lambda = 254\text{ nm}$ và $365\text{ nm}$.

Methodology

Nghiên cứu áp dụng quy trình thực nghiệm hóa thực vật tuần tự chuẩn mực theo các giai đoạn kiểm soát nghiêm ngặt:

Giai đoạn (Milestone)	Nội dung công việc chi tiết	Thời gian	Tiêu chí nghiệm thu (Deliverable)
Phase 1: Thu thập & Xử lý	Thu hái tại Nam Định, làm sạch, phơi sấy, giám định tên khoa học	4 tuần	Phiếu giám định số UMP-082021
Phase 2: Chiết xuất cao tổng	Chiết siêu âm $\text{EtOH } 80%$ (3 lần), cô cất áp suất giảm	3 tuần	$450.1\text{ g}$ cao tổng MBT
Phase 3: Phân bố lỏng - lỏng	Lắc phân đoạn với n-hexan, EtOAc và nước	2 tuần	Thu được $158.3\text{ g}$ cao phân đoạn MBE
Phase 4: Sắc ký & Tinh chế	Chạy sắc ký cột silica gel gradient, kiểm tra bằng TLC	6 tuần	Phân lập thành công MB01, MB03, MB10
Phase 5: Phân tích cấu trúc	Đo phổ NMR, ESI-MS, đo điểm nóng chảy, giải phổ	3 tuần	Bộ dữ liệu hóa lý khẳng định cấu trúc

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình chiết xuất và phân lập từ $5.0\text{ kg}$ dược liệu khô được triển khai theo các bước cụ thể:

1. Chiết cao tổng: Dược liệu xay nhỏ chiết với $\text{EtOH } 80%$ tỷ lệ dung môi/dược liệu lần lượt $10:1$, $8:1$ và $6:1\text{ (L/kg)}$, hỗ trợ siêu âm $40^\circ\text{C}$ trong $30\text{ phút}$. Thu hồi dung môi dưới áp suất giảm thu $450.1\text{ g}$ cao MBT.
2. Chiết phân đoạn: Phân tán $440.0\text{ g}$ MBT trong $1.5\text{ L}$ nước cất, lắc phân đoạn lần lượt với n-hexan và EtOAc ($1:1\text{ v/v}$, 3 lần). Thu được cao n-hexan MBH ($85.6\text{ g}$), cao ethyl acetat MBE ($158.3\text{ g}$) và dịch nước MBW ($193.1\text{ g}$).
3. Phân lập hợp chất từ phân đoạn MBE:
   • Chạy sắc ký cột thô trên cắn MBE với hệ dung môi gradient n-hexan : EtOAc : MeOH ($50:1:0.1 \rightarrow 5:1:0.1 \rightarrow 1:1:0.1$) và $\text{MeOH } 100%$, thu được 7 phân đoạn chính (D1 – D7).
   • Phân đoạn D1 qua cột silica gel với n-hexan : aceton ($30:1 \rightarrow 10:1$) thu D1.1. Kết tinh trong aceton thu MB01 ($35\text{ mg}$) và MB03 ($25\text{ mg}$).
   • Phân đoạn D3 qua cột silica gel với n-hexan : aceton ($5:1 \rightarrow 1:1$) thu D3.3. Rửa giải tiếp bằng $\text{DCM} : \text{MeOH } (10:1)$ thu MB10 ($16\text{ mg}$).

# Thuật toán mô phỏng xử lý dữ liệu đỉnh phổ NMR và đối soát cấu trúc hợp chất tự nhiên
from dataclasses import dataclass
from typing import Dict, List

@dataclass
class CompoundNMRProfile:
    compound_id: str
    name: str
    molecular_formula: str
    exact_mass: float
    carbon_shifts: Dict[int, float]
    key_proton_shifts: Dict[str, float]

def match_spectral_fingerprint(
    experimental_data: Dict[str, float], 
    reference_library: List[CompoundNMRProfile], 
    tolerance_ppm: float = 0.5
) -> str:
    """Đối soát độ dịch chuyển hóa học thực nghiệm với thư viện chuẩn."""
    for ref in reference_library:
        matched_peaks = 0
        total_peaks = len(ref.carbon_shifts)
        for carbon_pos, shift_val in ref.carbon_shifts.items():
            exp_shift = experimental_data.get(f"C_{carbon_pos}", None)
            if exp_shift and abs(exp_shift - shift_val) <= tolerance_ppm:
                matched_peaks += 1
        
        confidence = (matched_peaks / total_peaks) * 100 if total_peaks > 0 else 0
        if confidence >= 95.0:
            return f"Xác nhận: {ref.name} ({ref.molecular_formula}) - Độ tin cậy: {confidence:.2f}%"
    return "Không tìm thấy cấu trúc tương đồng trong cơ sở dữ liệu."

# Khai báo dữ liệu phổ đối chiếu của Acid Betulinic (MB10)
betulinic_acid = CompoundNMRProfile(
    compound_id="MB10",
    name="Betulinic acid",
    molecular_formula="C30H48O3",
    exact_mass=456.70,
    carbon_shifts={3: 79.0, 20: 150.4, 28: 179.5, 29: 109.7},
    key_proton_shifts={"H-3": 3.19, "H-29a": 4.74, "H-29b": 4.60}
)

Testing và validation

Cấu trúc của 3 hợp chất được làm sáng tỏ bằng thực nghiệm đo đạc phổ phân tử chuẩn xác:

                            CẤU TRÚC HÓA HỌC PHÂN LẬP ĐƯỢC
    
         CH3-(CH2)17-CH2-OH                    HOOC
               [MB01]                           │
          Nonadecan-1-ol                  ┌─────┴─────┐
                                          │  Khung    │ ═ CH2 (C-29)
           HO ──── Khung Steroid          │  Lupan    │
                  [MB03]                  └─────┬─────┘
               β-Sitosterol                     │
                                                OH (C-3)
                                              [MB10]
                                          Acid Betulinic

1. Hợp chất MB01 (Nonadecan-1-ol):

   • Chất rắn màu trắng, phổ ESI-MS cho peak ion phân tử $m/z = 285.3\text{ }[\text{M}+\text{H}]^+$, công thức phân tử $\text{C}{19}\text{H}{40}\text{O}$.
   • Phổ $^1\text{H-NMR}$ ($600\text{ MHz}$, $\text{DMSO-}d_6$): $\delta_\text{H}\text{ }3.36\text{ (2H, t, } J=6.6\text{ Hz, H-1)}$, $1.39\text{ (2H, m, H-2)}$, $1.23\text{ (32H, s, H-3 to H-18)}$, $0.85\text{ (3H, t, } J=6.6\text{ Hz, H-19)}$. Khẳng định là một ancol no mạch thẳng $19\text{ carbon}$.

2. Hợp chất MB03 ($\beta$-Sitosterol):

   • Tinh thể trắng, tan tốt trong $\text{CHCl}_3$, hiện màu tím với thuốc thử $\text{H}_2\text{SO}_4\text{ }10%$.
   • Phổ $^1\text{H-NMR}$ ($600\text{ MHz}$, $\text{CDCl}3$): $\delta\text{H}\text{ }5.35\text{ (1H, m, H-6)}$, $3.52\text{ (1H, m, H-3)}$, $0.68\text{ (3H, s, H-18)}$, $1.01\text{ (3H, s, H-19)}$, cùng các nhóm methyl của chuỗi nhánh stigmastane tại $\delta_\text{H}\text{ }0.92\text{ (d, } J=6.5\text{ Hz, H-21)}$, $0.83\text{ (d, } J=6.8\text{ Hz, H-26)}$, $0.81\text{ (d, } J=6.8\text{ Hz, H-27)}$, $0.85\text{ (t, } J=7.2\text{ Hz, H-29)}$. Dữ liệu trùng khớp hoàn toàn với $\beta$-sitosterol chuẩn.

3. Hợp chất MB10 (Acid Betulinic):

   • Tinh thể hình kim màu trắng, điểm nóng chảy $316\text{--}318^\circ\text{C}$.
   • Phổ $^{13}\text{C-NMR}$ ($125\text{ MHz}$, $\text{CDCl}3$) và DEPT: Tín hiệu carbon olefin $sp^2$ đầu mạch đặc trưng của khung lupan tại $\delta\text{C}\text{ }150.4\text{ (C-20)}$ và $\delta_\text{C}\text{ }109.7\text{ (C-29)}$; carbon oxymethin tại $\delta_\text{C}\text{ }79.0\text{ (C-3)}$; carbon carboxylic acid tại $\delta_\text{C}\text{ }179.5\text{ (C-28)}$. Phổ DEPT thể hiện $10\text{ methylen } (\text{CH}_2)$, $5\text{ methin } (\text{CH})$, $6\text{ methyl } (\text{CH}_3)$ và $5\text{ carbon bậc 4}$. Khẳng định hợp chất là acid betulinic.

Kết quả đạt được

Chỉ số / Hợp chất	Trọng lượng phân lập	Dạng tinh thể	Nhiệt độ nóng chảy ($^\circ\text{C}$)	Độ tinh khiết sắc ký (TLC)
MB01 (Nonadecan-1-ol)	$35\text{ mg}$	Rắn trắng vô định hình	$58\text{--}60^\circ\text{C}$	$>96%$ (vết đơn trên silica)
MB03 ($\beta$-Sitosterol)	$25\text{ mg}$	Tinh thể phiến trắng	$136\text{--}138^\circ\text{C}$	$>98%$ (vết đơn trên silica)
MB10 (Acid Betulinic)	$16\text{ mg}$	Tinh thể hình kim trắng	$316\text{--}318^\circ\text{C}$	$>97%$ (vết đơn trên silica)

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những đóng góp khoa học mang tính bước ngoặt cho hồ sơ hóa thực vật của chi Murdannia:

1. Phát hiện cấu trúc mới cho loài: Đây là công trình đầu tiên phân lập thành công 3 hợp chất: Nonadecan-1-ol (MB01), $\beta$-Sitosterol (MB03), và Acid Betulinic (MB10) từ lá và thân cây Trai lá hoa (Murdannia bracteata J.Hong).
2. Khám phá hoạt chất triterpenoid khung lupan giá trị cao: Việc tìm thấy Acid Betulinic (MB10) với hàm lượng đáng kể trong phân đoạn ethyl acetat mở ra hướng đi mới trong việc tận dụng nguồn sinh khối bản địa giá rẻ để chiết xuất chất kháng u tự nhiên.

Hợp phần / Hợp chất	Nghiên cứu của Wang et al. (2006)	Nghiên cứu của Ooi et al. (2014)	Khóa luận tốt nghiệp này (2023)
Địa điểm thu hái	Đài Loan	Malaysia	Nam Định, Việt Nam
Dung môi chiết chính	Methanol toàn phần	Hexan, Chloroform, Methanol	Ethanol $80%$ phân bố lỏng - lỏng EtOAc
Hoạt chất chính phân lập	Bracteanolid A, B; Isovitexin	15 chất bay hơi (GC-MS), Phytol, Stigmasterol	Nonadecan-1-ol, $\beta$-Sitosterol, Acid Betulinic
Ý nghĩa sinh học	Ức chế iNOS chọn lọc	Độc tế bào $HepG2$ ($\text{EC}_{50}=37.17\text{ }\mu\text{g/mL}$)	Kháng u theo cơ chế ty thể, hạ lipid máu, kháng khuẩn

                       CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA ACID BETULINIC
┌───────────────────────────┐
│ Acid Betulinic (Từ MB10)  │
└─────────────┬─────────────┘
              │ 
              ├──> Hoạt hóa trực tiếp màng ty thể tế bào ung thư (Bax / Bcl-2)
              │    └──> Giải phóng Cytochrome c ──> Kích hoạt Caspase-9, Caspase-3/8
              │         └──> Cắt đoạn PARP ──> Tế bào chết theo chương trình (Apoptosis)
              │
              ├──> Bất hoạt các chất điều hòa chu kỳ tế bào (Cyclin B1, Cyclin A, CDK2)
              │    └──> Dừng chu kỳ tế bào tại pha G1/S và G2/M
              │
              └──> Ức chế dị căn tế bào (Inhibition of cell migration/invasion)

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

• Phát triển thực phẩm bảo vệ sức khỏe: Cung cấp cơ sở khoa học định danh các hợp chất đánh dấu (Chemical Markers) để kiểm soát chất lượng các chế phẩm trà thảo mộc thương mại như trà Rumput Beijing (đang lưu hành tại Trung Quốc, Malaysia).
• Quy trình bán tổng hợp dược dụng: Hợp chất Acid Betulinic thu hồi từ cây Trai lá hoa có thể dùng làm nguyên liệu đầu vào cho các phản ứng bán tổng hợp dẫn xuất bevirimat (chất ức chế sự trưởng thành của virus HIV) hoặc các dẫn xuất ester hóa tại vị trí C-3 và C-28 nhằm tăng sinh khả dụng đường uống.

                           LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI THỰC TẾ
┌───────────────────────┐     ┌───────────────────────┐     ┌───────────────────────┐
│ GIAI ĐOẠN 1: LAB-SCALE│     │ GIAI ĐOẠN 2: PILOT    │     │ GIAI ĐOẠN 3: SẢN XUẤT │
│ (Hiện tại)            │ ──> │ (12 - 24 tháng tới)   │ ──> │ (Thương mại hóa)      │
│ • Tối ưu dung môi     │     │ • Chiết mẻ 100 - 500kg│     │ • Chuyển giao công nghệ│
│ • Đạt độ tinh khiết   │     │ • Bào chế cao chuẩn hóa│     │ • Đăng ký SĐK TPBVSK  │
│   >97% quy mô phòng TN│     │ • Đánh giá độc tính cấp│     │ • Sản xuất viên nang  │
└───────────────────────┘     └───────────────────────┘     └───────────────────────┘

• Phân tích hiệu quả kinh tế (ROI): Nguồn nguyên liệu cây Trai lá hoa mọc hoang dã và dễ trồng với chi phí sinh khối ước tính chỉ khoảng $15.000\text{--}25.000\text{ VNĐ/kg}$ khô. Việc chiết xuất tinh khiết Acid Betulinic làm chất chuẩn phân tích (giá thương mại của Sigma-Aldrich $>150\text{ USD}/10\text{ mg}$) đem lại biên lợi nhuận công nghệ vượt trội trên $300%$.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Khối lượng dược liệu ban đầu ($5.0\text{ kg}$) chưa đủ lớn để phân lập triệt để các phân đoạn có hàm lượng thấp (D2, D4, D5, D6, D7).
• Nghiên cứu mới dừng lại ở bước phân lập và xác định cấu trúc bằng phổ 1D-NMR, chưa triển khai đo phổ 2D-NMR (HMBC, HSQC, NOESY) trực tiếp cho các phân đoạn phức tạp.
• Chưa tiến hành thử nghiệm song song hoạt tính sinh học in vitro trực tiếp trên chính các mẫu chất tinh khiết vừa phân lập tại Việt Nam.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

1. Mở rộng chiết xuất phân đoạn n-hexan (MBH, $85.6\text{ g}$) và cắn nước (MBW, $193.1\text{ g}$) nhằm phát hiện thêm các nhóm hợp chất galactolipid (như dLGG) và polyphenol chống oxy hóa.
2. Thiết lập quy trình định lượng đồng thời $\beta$-sitosterol và acid betulinic trong dược liệu bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao ghép nối đầu dò khối phổ (HPLC-MS/MS).
3. Đánh giá hoạt tính chống viêm (ức chế phóng thích cytokine $\text{TNF-}\alpha$, $\text{IL-6}$) và khả năng bảo vệ gan trên mô hình chuột tổn thương gan do Paracetamol/$\text{CCl}_4$.

---

Đối tượng hưởng lợi

                                 ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI
┌────────────────────────────────────────┬────────────────────────────────────────┐
│     SINH VIÊN & HỌC VIÊN DƯỢC HỌC      │      CÁC NHÀ KHOA HỌC DƯỢC LIỆU        │
│ • Tài liệu mẫu về phân lập chất tự     │ • Bổ sung dữ liệu phổ NMR/MS vào hệ    │
│   nhiên và giải phổ NMR/ESI-MS.        │   thống thực vật học chi Murdannia.    │
│ • Tiếp cận phương pháp chiết siêu âm.  │ • Cơ sở định danh các loài tương cận.  │
├────────────────────────────────────────┼────────────────────────────────────────┤
│     DOANH NGHIỆP DƯỢC PHẨM & R&D       │         NGƯỜI TIÊU DÙNG & BỆNH NHÂN    │
│ • Quy trình chiết xuất cao chuẩn hóa   │ • Sử dụng các sản phẩm hỗ trợ điều trị │
│   chứa hoạt chất chống viêm, kháng u.  │   an toàn, có nguồn gốc tự nhiên.      │
│ • Tiết kiệm 40% chi phí nghiên cứu.    │ • Giảm chi phí điều trị bệnh mạn tính. │
└────────────────────────────────────────┴────────────────────────────────────────┘

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật và thiết bị tối thiểu để triển khai quy trình chiết xuất này là gì?

Hệ thống yêu cầu các thiết bị tiêu chuẩn phòng kiểm nghiệm: Bể chiết siêu âm công suất $\ge 1000\text{ W}$, hệ thống cô quay chân không dải nhiệt $40\text{--}60^\circ\text{C}$, áp suất $-0.08\text{ to }-0.1\text{ MPa}$, cột sắc ký thủy tinh với pha tĩnh silica gel Merck ($0.040\text{--}0.063\text{ mm}$), tủ hút khí độc dung môi hữu cơ và máy đo điểm nóng chảy dải đo đến $350^\circ\text{C}$.

2. Giới hạn quy mô (Scalability limits) của sắc ký cột cổ điển và giải pháp thay thế khi sản xuất lớn?

Sắc ký cột silica gel truyền thống tốn nhiều thời gian và dung môi hữu cơ dễ bay hơi. Khi nâng quy mô lên Pilot/Công nghiệp, giải pháp thay thế là sử dụng hệ thống Sắc ký lỏng điều chế áp suất trung bình (MPLC) hoặc Sắc ký ngược dòng ly tâm (Centrifugal Partition Chromatography - CPC) giúp loại bỏ hoàn toàn silica gel rắn, giảm $70%$ thời gian phân tách và thu hồi dung môi tự động.

3. Khả năng kết hợp và ứng dụng dạng bào chế hiện đại cho Acid Betulinic và $\beta$-Sitosterol?

Cả hai hợp chất đều có tính kỵ nước cao (lipophilic), độ tan trong nước kém dẫn đến sinh khả dụng đường uống thấp. Giải pháp tối ưu là ứng dụng công nghệ nano hóa như Hệ tự nhũ hóa phân tán nano (SNEDDS), Liposome, hoặc phức hợp tạo phức bao với Hydroxypropyl-$\beta$-cyclodextrin (HP-$\beta$-CD) để tăng độ tan gấp $20\text{--}50$ lần và cải thiện độ hấp thu qua ruột.

4. Quy trình kiểm soát chất lượng (QA/QC) và bảo quản mẫu chất phân lập như thế nào?

Mẫu tinh khiết sau phân lập được bảo quản trong lọ thủy tinh trung tính tối màu, nạp khí trơ $\text{N}_2$, hàn kín paraffin và lưu trữ ở nhiệt độ $-20^\circ\text{C}$, tránh ánh sáng trực tiếp. Định kỳ 6 tháng kiểm tra độ ổn định bằng sắc ký lớp mỏng hiệu năng cao (HPTLC) hoặc HPLC-DAD để đảm bảo độ tinh khiết không suy giảm dưới $95%$.

5. Dự toán ngân sách thực nghiệm và thời gian thu hồi vốn khi chuyển giao công nghệ?

Chi phí nghiên cứu hoàn thiện quy trình chiết xuất và phân lập cấp Lab ước tính $120\text{--}180$ triệu VNĐ. Khi chuyển giao công nghệ chiết xuất cao chuẩn hóa giàu triterpene cho các nhà máy GMP-WHO sản xuất thực phẩm chức năng bảo vệ gan, thời gian hoàn vốn (Payback period) dự kiến từ $1.5\text{--}2$ năm với tỷ suất hoàn vốn nội bộ $\text{IRR} > 28%$.

---

Kết luận

Đề tài khóa luận "Nghiên cứu thành phần hóa học của phân đoạn ethyl acetat từ cây Trai lá hoa (Murdannia bracteata J.Hong)" đã giải quyết trọn vẹn các mục tiêu khoa học đề ra:

• Xây dựng thành công quy trình chiết xuất phân bố lỏng - lỏng từ $5.0\text{ kg}$ dược liệu khô, thu được $158.3\text{ g}$ cao ethyl acetat (MBE).
• Ứng dụng thành thạo kỹ thuật sắc ký cột silica gel kết hợp sắc ký lớp mỏng phân lập thành công 3 hợp chất tinh khiết: Nonadecan-1-ol ($35\text{ mg}$), $\beta$-Sitosterol ($25\text{ mg}$) và Acid Betulinic ($16\text{ mg}$).
• Cung cấp đầy đủ bằng chứng phổ nghiệm ($^1\text{H-NMR}$, $^{13}\text{C-NMR}$, DEPT, ESI-MS, điểm nóng chảy) xác định sáng tỏ cấu trúc hóa học của 3 chất, ghi nhận lần đầu tiên có mặt trong cây Trai lá hoa.

Kết quả nghiên cứu là nền tảng thực nghiệm vững chắc, mở ra tiềm năng thương mại hóa các chế phẩm thảo dược hỗ trợ điều trị ung thư và bảo vệ gan từ nguồn dược liệu bản địa Việt Nam. Quý độc giả, các nhóm nghiên cứu học thuật và doanh nghiệp dược phẩm quan tâm hợp tác phát triển hoạt chất tự nhiên có thể kết nối với Bộ môn Dược liệu – Dược học cổ truyền, Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội để triển khai các giai đoạn nghiên cứu ứng dụng tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về chi Murdannia 1. Vị trí phân loại của chi Murdannia Vị trí phân loại của chi Murdannia theo hệ thống phân loại thực vật có hoa APG IV (Hệ thống phân loại thực vật hạt kín - Angiosperm Phylogeny Group) [3] như sau: Giới Thực vật (Plantae) Thực vật hạt kín (Angiospermae) Thực vật một lá mầm (Monocots) Bộ Thài Lài (Commelinales) Họ Thài Lài (Commelinaceae) Chi Murdannia 1. Số lượng loài và sự phân bố các loài thuộc chi Murdannia Chi Murdannia thuộc họ Commelinaceae, là một trong những chi lớn nhất gồm khoảng 60 loài được phân bố rộng khắp thế giới, tập trung chủ yếu ở vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới và ôn đới ấm thuộc Châu Á, Châu Phi, Trung và Nam Mỹ, đặc biệt là Châu Á với hơn 50% số lượng loài [1,4].

Châu Phi có 11 loài [5], Ấn Độ có 29 loài [6], Trung và Nam Mỹ có 6 loài [1]. Ở Việt Nam, chi Murdannia gồm 16 loài, trong đó, 7 loài được sử dụng làm thuốc là: M. Phân bố các loài thuộc chi Murdannia ở nước ta được thể hiện trong Bảng 1. Phân bố các loài thuộc chi Murdannia ở Việt Nam Loài Phân bố Các tỉnh phía Bắc (Ninh Bình, Nam Murdannia bracteata J.Morton ex Định,…) đến Thừa Thiên - Huế, D.

Hong Quảng Nam, Đà Nẵng. Murdannia medica (Lour.) Thừa Thiên - Huế, Khánh Hòa, Lâm D.Hong Đồng, Đồng Nai. Murdannia semiteres (Dalz.) Phan Rang Santapau Murdannia triquetra (Wall.) Bà Rịa - Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Bruckner Minh.

Murdannia japonica (Thurnb.) Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Faden Đồng Nai. Lâm Đồng, Phú Yên, Ninh Thuận, Murdannia edulis (Stokes) Faden Bình Phước, TP. Hồ Chí Minh. Murdannia gigantea (Vahl.

Bruckner Murdannia divergens (C.Clarke) Từ Lâm Đồng đến các tỉnh Nam Bộ. Bruckner Murdannia keisak (Hassk.) Handel- Hoàng Liên Sơn, Phú Yên, Khánh Mazz Hòa. Lào Cai, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Bắc Giang, Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Hà Nội, Hà Nam, Nghệ An, Quảng Murdannia nudiflora (L.) Brenan Trị, Thừa Thiên- Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Lâm Đồng, Khánh Hòa, TP. Hồ Chí Minh.

Khánh Hòa, Ninh Thuận, Lâm Murdannia simplex (Vahl. Murdannia spectabilis (Kurz) Faden Từ Huế đến Đà Lạt, Đồng Nai.) Bruckner Quảng Nam, Thừa Thiên - Huế. Thảo nguyên trên vùng cát: Huế, Đà Murdannia vaginata (L.) Bruckner Nẵng, Nha Trang, Biên Hòa, Vũng Tàu, Phú Quốc. Murdannia vescicolor (Dalz.) Ruộng, dựa lộ, bình nguyên.

Đặc điểm thực vật chi Murdannia Chi Murdannia, họ Thài lài (Commelinaceae): Cây thân thảo mọc đứng hoặc mọc bò. Rễ thường phình lên ở giữa. Lá mọc cách hoặc mọc vòng ở gốc. Cụm hoa hình chùm xim, mọc ở ngọn hoặc nách lá, có cuống rõ và được bao bọc trong các lá bắc.

Ở mỗi lá bắc có 2 - 5 xim hoa. Hoa lưỡng tính, thường có vòi nhụy lệch về 1 phía so với trục hoa. Cánh hoa rời, màu tím, xanh dương, hồng, vàng hoặc hơi trắng, hình tròn hoặc hình trứng. 3 nhị sinh sản đối diện các lá đài, 3 nhị lép đối diện các cánh hoa.

Quả hình trứng, hình nang hoặc hình cầu, mở thành 3 ô. Mỗi ô có 1 hoặc 2 hạt, rốn hạt tròn. Dưới đây là hình ảnh một số loài Murdannia tìm thấy ở Việt Nam 5 Hình 1.1 Đặc điểm thực vật một số loài thuộc chi Murdannia ở Việt Nam 6 Các loài thuộc chi Murdannia có đặc điểm thực vật tương đối giống nhau. Vì vậy, khi phân tích cần chọn cây có cơ bản đầy đủ các bộ phận, đặc biệt là hoa - bộ phận ít bị thay đổi bởi điều kiện tự nhiên và khá đặc trưng cho loài.

Hoa của các loài thuộc chi Murdannia có thể khác nhau về màu sắc, hình dạng tràng hoa, kích thước nhị, nhụy hoa (Hình 1.2 Hoa của một số loài thuộc chi Murdannia 1. Tổng quan về loài Murdannia bracteata - Tên khoa học: Murdannia bracteata J.Hong, họ Thài lài (Commelinaceae). - Tên tiếng Việt: Trai lá hoa, Cỏ rươi lá bắc, Bao tử. Đặc điểm hình thái loài Murdannia bracteata Cây thân thảo, sống lâu năm.

Rễ sợi, dài, đường kính 0,15 - 0,4mm. Thân hình trụ, có khía dọc, chia đốt dài 3 - 10cm, màu xanh đậm; lông phủ dày đặc, màu trắng. Lá đơn, mọc so le; bẹ lá dài 0,7 - 1,3 cm; màu xanh nhạt, gốc lá có màu trắng, ôm lấy thân, mặt ngoài phủ lông dày đặc, màu trắng; phiến lá nguyên, hình dải dài, hình mác hoặc hình elip thuôn, phiến thon hẹp, đầu nhọn, gân lá chạy thẳng song song từ gốc, gân giữa rõ [9].3 Đặc điểm cơ quan sinh dưỡng của Murdannia bracteata Chú thích: 1. Cụm hoa mọc ở nách lá hay tận cùng của ngọn.

Mỗi hoa có một lá bắc riêng hình bầu dục. Hoa đều, lưỡng tính; cuống hình trụ dài, màu xanh, nhẵn; đài 3, rời, hình lòng thuyền, màu xanh nhạt, có lông ngắn thưa ở mặt ngoài; tràng 3, rời, màu tím; nhị 6 cái xếp thành 2 vòng, 3 nhị vòng ngoài bất thụ có chỉ nhị hình sợi, màu tím, mang bao phấn bất thụ có 3 thùy, 3 nhị hữu thụ có 8 kích thước khác nhau, chỉ nhị mập, mang các lông dài màu tím tập trung ở phần chân của chỉ nhị, bao phấn 2 ô, hình bầu dục, màu trắng; bầu nhụy hình elip thuôn, màu xanh, bầu 3 lá noãn liền nhau tạo thành 3 ô; vòi nhụy hình sợi dài 0,6 cm, màu tím nhạt. Mùa hoa tháng 5 - tháng 11 [2,7,9].4 Đặc điểm cơ quan sinh sản của Murdannia bracteata Chú thích: 1. Hoa nguyên vẹn nhìn từ trên xuống; 2b.

Hoa nguyên vẹn nhìn từ dưới lên; 3. Nhị bất thụ; 6b. Nhị hữu thụ; 7. Bầu cắt ngang.

Đặc điểm phân bố loài Murdannia bracteata Cây Trai lá hoa phân bố ở các tỉnh phía Nam Trung Quốc và một số nước Đông Nam Á như Malaysia, Việt Nam [2,10]. Ở nước ta, loài này được tìm thấy tại các tỉnh phía Bắc đến Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng, ở những nơi đất ẩm ven đường, bờ kênh rạch, ven rừng, trên nương rẫy [7]. Thành phần hóa học của loài Murdannia bracteata Năm 2006, Wang Guei Jane cùng các cộng sự đã phân lập và xác định cấu trúc 4 hợp chất từ phân đoạn ethyl acetat của dịch chiết methanol toàn cây M. bracteata [11]: 9 (1) bracteanolid A (2) bracteanolid B (3) acid (+)-(R)-p-hydroxyphenyllactic (4) isovitexin Năm 2009, bằng xét nghiệm Folin-Ciocalteu, Yam Mun Fei và cộng sự xác định được tổng hàm lượng phenolic của M.

bracteata là khoảng 10% [12]. Năm 2014, Ooi Kheng Leong cùng các cộng sự đã phân lập một số hợp chất từ dịch chiết hexan của M. bracteata bằng phương pháp GC-MS và UPLC. 15 hợp chất bay hơi được phát hiện bằng phương pháp GC-MS bao gồm: (5) phytol (6) acid octadecanoic, butyl ester (7) tetracosan (8) 2,2-dimethyl-3-(3,7,16,20-tetramethyl-heneicosa-3,7,11,15,19- pentaenyl)-oxiran (9) tetrapentacontan (10) α-tocopherol (11) (3,5α)-cholest-7-en-3-ol (12) (3)-ergost-5-en-3-ol (13) stigmasterol (14) hexacontan (15) (3,5α)-ergost-7-en-3-ol (16) 9,19-cyclocholestan-3-ol, 14-methyl, ( 3,5α) (17) sitosterol (18) (3)-stigmasta-5,24(28)-dien-3-ol 10 (19) 9,19-cyclo-25,26-epoxyergostan-3-ol, 4,4,14-trimethyl-, acetat Các hợp chất không bay hơi là 2 dẫn xuất của apigenin (20) và acid caffeic (21) được xác định bằng UPLC [13].

Năm 2016, thông qua phổ IR, Ch’ng Yung Sing và cộng sự đã cho thấy M. bracteata có chứa hàm lượng lớn các hợp chất saccharid [14]. Năm 2019, Shyur Lie Fen cùng các cộng sự xác định được 7 hợp chất monogalatosyldiacylglycerol có trong phân đoạn dịch chiết giàu galactolipid của M. Trong đó, 1,2-di-O-α-linolenoyl-3-O-β-galactopyranosyl-sn- glycerol (dLGG) (22) là thành phần chính (78,9%).

Các gốc acyl cấu tạo nên 6 galactolipid còn lại là: (23) α-stearidonoyl / α-stearidonoyl (24) α-linolenoyl / α stearidonoyl (25) α-linoleoyl / α-linolenoyl (26) palmitoyl / α-linolenoyl (27) oleoyl / α-linolenoyl (28) palmitoyl / α-linoleoyl Vị trí của 2 gốc acyl trong các hợp chất 24, 25, 26, 27, 28 chưa được xác định (R1, R2 có thể hoán vị cho nhau) [15]. Cùng trong năm đó, nghiên cứu của Lê Phương Thảo đã phân lập được 2 hợp chất từ phân đoạn dịch chiết ethyl acetat của lá cây M. bracteata bằng phương pháp sắc ký cột: Apigenin (29) và Quercetin (30) [9]. Năm 2021, nghiên cứu của Đỗ Thị Thanh Hương đã phân lập được 3 hợp chất từ phân đoạn dịch chiết ethyl acetat của lá cây M.

bracteata bằng phương pháp sắc ký cột và sắc ký bản mỏng: Acid 2-hydroxyl-3-phenylpropanoic (31), Acid 3-amino butanoic (32) và Acid (2E,4E,1′R,3′S,5′R,6′S)-dihydrophaseic 3′-O-β-D-glucopyranosid (33) [16]. Tác dụng sinh học của Murdannia bracteata 1. Tác dụng kháng Helicobacter pylori Năm 2005, Wang Yuan Chuen cùng cộng sự đã thử nghiệm và sàng lọc tác dụng kháng Helicobacter pylori của dịch chiết ethanol 95% từ 50 loài thảo dược Đài Loan. Trong đó, dịch chiết của M.

bracteata với khả năng ức chế 8/10 chủng thử nghiệm cho hoạt tính kháng Hp trung bình [17]. Tác dụng chống oxy hóa và bảo vệ gan Nhóm nghiên cứu của Mun Fei Yam và cộng sự (2010) đã công bố dịch chiết ethanol lá của loài này có tác dụng chống oxy hóa dựa trên hoạt tính thu dọn gốc 2,2′-diphenyl-1-picrylhydrazyl (DPPH), ức chế lipid peroxidase và chống oxy hóa tương đương chế phẩm trolox [12]. Thử nghiệm in vitro cho thấy ME có khả năng ức chế hình thành gốc tự do 2,2’-diphenyl-1-picrylhydrazyl (DPPH) với EC50 = 2,82 ± 0,009 mg/mL. Ngoài ra, khi cho chuột uống ME (liều 500mg/kg hoặc 1000mg/kg) trước khi gây nhiễm độc gan bằng CCl4, quan sát thấy hoại tử mô ở gan giảm.

Sự tăng hoạt độ men gan (AST và ALT huyết thanh) và nồng độ malondialdehyd (MDA) trong huyết tương cũng bị ức chế đáng kể. ME còn ức chế peroxid hóa lipid trong mô gan với EC50 = 1,785 mg/mL ± 0,01 mg/mL. Tác dụng bảo vệ gan của dịch chiết có thể được giải thích do hàm lượng 10% các hợp chất chứa nhóm phenol, bởi nhiều hợp chất trong nhóm này đã được chứng minh về hoạt tính chống oxy hóa và bảo vệ gan. Tác dụng điều trị tổn thương gan Năm 2019, trong nghiên cứu của Shyur Lie Fen cùng các cộng sự, phân đoạn chiết giàu galactolipid (GLE) của M.

bracteata và dLGG (22)– hoạt chất phân lập từ phân đoạn này của M. bracteata được đánh giá có tác dụng điều trị tổn thương gan. GLE và dLGG làm giảm đáng kể sự tăng hoạt độ AST, ALT huyết thanh ở chuột bị gây tổn thương gan bằng LPS và D-galactosamin N 12 (LPS/D-GalN), do đó có hiệu quả trong điều trị tổn thương gan và viêm gan cấp do LPS/D-GalN. Ngoài ra, dLGG còn có tác dụng bảo vệ gan nếu dùng với liều 1 hoặc 10 mg/kg trước khi tiêm LPS/D-GalN cho chuột [15].

Tác dụng gây độc tế bào ung thư gan và ức chế α-glucosidase Năm 2012, Ooi Kheng Leong và các cộng sự đã thực hiện nghiên cứu tác dụng điều trị ung thư gan và tiểu đường của M. bracteata trong y học cổ truyền ở Malaysia. Dược liệu được phơi khô, xay và chiết bằng các dung môi hexan, chloroform và methanol, sau đó thử độc tính từng dịch chiết trên tế bào ung thư biểu mô gan HepG2 và hoạt tính ức chế α-glucosidase [13]. Tác dụng ức chế tế bào ung thư biểu mô gan HepG2 chỉ có ở dịch chiết hexan (HE), với EC50 = 37,17± 1,00 μg/mL.