Luận văn thạc sĩ vnua thành phần côn trùng gây hại trên nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu tại cửa khẩu chi ma lạng sơn năm 2016 2017 đặc điểm sinh học sinh thái của loài lasioderma serricorne

Nghiên cứu thành phần côn trùng gây hại trên thuốc bắc nhập khẩu tại Chi Ma, Lạng Sơn, 2016-2017 và đặc điểm sinh học của Lasioderma serricorne.

• Tác giả: Trịnh Văn Phan
• Người hướng dẫn: PGS. Hồ Thị Thu Giang
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Thành phần côn trùng gây hại trên nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn năm 2016- 2017; Đặc điểm sinh học, sinh thái của loài Lasioderma serricorne (Fabricius)
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016-2017
• Địa điểm: Lạng Sơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục bảng
• 1.4. Danh mục hình
• 1.5. Trích yếu luận văn
• 1.6. Thesis abstract
• 1.7. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.8. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.9. Phạm vi nghiên cứu
• 1.10. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học thực tiễn
• 1.10.1. Những đóng góp mới
• 1.10.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.11. Tổng quan tài liệu
• 1.11.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.11.2. Những nghiên cứu trên thế giới
• 1.11.3. Những nghiên cứu về thành phần côn trùng gây hại trên nguyên liệu thuốc Bắc
• 1.11.4. Những nghiên cứu về loài mọt Lasioderma serricorne (F.)
• 1.11.5. Nghiên cứu về các biện pháp phòng trừ côn trùng gây hại trong kho bảo quản
• 1.11.6. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.11.7. Những nghiên cứu trong công tác kiểm dịch thực vật
• 1.12. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.12.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 1.12.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.12.1.2. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 1.12.2. Vật liệu nghiên cứu
• 1.12.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.12.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.12.4.1. Phương pháp điều tra thành phần côn trùng gây hại và thành phần thiên địch; diễn biến mật độ mọt hại trên nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu
• 1.12.4.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái học loài Lasioderma serricorne (F.) trên nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu
• 1.12.4.3. Thử nghiệm hiệu lực của phosphine đối với mọt Lasioderma serricorne (F) gây hại nguyên liệu thuốc bắc
• 1.12.4.4. Phương pháp bảo quản sâu mọt
• 1.12.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.13. Kết quả và thảo luận
• 1.13.1. Thành phần sâu mọt hại nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu qua cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn và trong kho bảo quản các hộ kinh doanh
• 1.13.1.1. Thành phần côn trùng gây hại trên nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn giai đoạn 2016 - 2017
• 1.13.1.2. Thành phần côn trùng gây hại nguyên liệu thuốc Bắc trong kho bảo quản của các hộ kinh doanh tại Lạng Sơn năm 2016 - 2017
• 1.13.1.3. Thành phần thiên địch của sâu mọt hại nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu và trong kho bảo quản của các hộ dân kinh doanh ở cửa khẩu Chi Ma - Lạng Sơn
• 1.13.2. Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh học và sinh thái học của loài mọt Lasioderma serricorne (F.)
• 1.13.2.1. Kết quả nghiên cứu đặc điểm hình thái của mọt Lasioderma serricorne (F.)
• 1.13.2.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của loài mọt Lasioderma serricorne (F.)
• 1.13.2.3. Điều tra diễn biến mật độ của loài mọt Lasioderma serricorne (F.)
• 1.13.3. Khảo nghiệm thuốc hoá học phòng trừ loài mọt Lasioderma serricorne (F.) hại nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu
• 1.14. Kết luận và đề nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thành phần côn trùng gây hại trên thuốc bắc

Nghiên cứu thành phần côn trùng gây hại trên thuốc bắc nhập khẩu tại Lạng Sơn trong giai đoạn 2016-2017 là một vấn đề quan trọng trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Thuốc bắc, với nguồn gốc từ các dược liệu tự nhiên, thường bị ảnh hưởng bởi các loại côn trùng gây hại, đặc biệt là loài mọt Lasioderma serricorne (F). Việc xác định thành phần côn trùng này không chỉ giúp bảo vệ chất lượng thuốc mà còn đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng.

1.1. Ý nghĩa của việc nghiên cứu côn trùng gây hại trên thuốc bắc

Nghiên cứu này giúp xác định các loài côn trùng gây hại, từ đó đưa ra biện pháp phòng trừ hiệu quả. Việc bảo vệ nguyên liệu thuốc bắc không chỉ đảm bảo chất lượng mà còn bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

1.2. Tình hình thuốc bắc nhập khẩu tại Lạng Sơn

Lạng Sơn là cửa khẩu chính cho việc nhập khẩu thuốc bắc từ Trung Quốc. Số liệu cho thấy lượng thuốc bắc nhập khẩu qua cửa khẩu này ngày càng tăng, kéo theo nguy cơ cao về sự xuất hiện của côn trùng gây hại.

II. Vấn đề và thách thức trong việc kiểm soát côn trùng gây hại

Sự gia tăng của các loài côn trùng gây hại như Lasioderma serricorne (F) đã đặt ra nhiều thách thức cho ngành nông nghiệp và y học cổ truyền. Các côn trùng này không chỉ làm giảm chất lượng thuốc mà còn gây thiệt hại kinh tế cho các hộ kinh doanh.

2.1. Tác động của côn trùng đến chất lượng thuốc bắc

Côn trùng gây hại có thể làm giảm hàm lượng dược chất trong thuốc bắc, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Việc phát hiện sớm và xử lý kịp thời là rất cần thiết.

2.2. Khó khăn trong việc kiểm soát côn trùng

Việc kiểm soát côn trùng gây hại gặp nhiều khó khăn do sự đa dạng của các loài và điều kiện bảo quản không đồng nhất tại các kho lưu trữ.

III. Phương pháp nghiên cứu thành phần côn trùng gây hại

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các phương pháp điều tra và phân tích mẫu côn trùng. Các mẫu được thu thập từ các lô hàng thuốc bắc nhập khẩu và kho bảo quản tại Lạng Sơn.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu côn trùng

Mẫu côn trùng được thu thập theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.2. Phân tích đặc điểm sinh học của côn trùng

Nghiên cứu đặc điểm sinh học của Lasioderma serricorne (F) giúp hiểu rõ hơn về vòng đời và khả năng sinh sản của loài này, từ đó đưa ra biện pháp phòng trừ hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu thành phần côn trùng gây hại

Kết quả nghiên cứu cho thấy có 15 loài côn trùng gây hại được ghi nhận trong kho bảo quản thuốc bắc tại Lạng Sơn. Trong đó, Lasioderma serricorne (F) là loài phổ biến nhất.

4.1. Thành phần côn trùng gây hại trong kho bảo quản

Các loài côn trùng gây hại được phát hiện trong kho bảo quản bao gồm Lasioderma serricorne (F), Araecerus fasciculatus và Rhizopertha dominica, với mức độ gây hại khác nhau.

4.2. Tác động của côn trùng đến nguyên liệu thuốc bắc

Mức độ gây hại của các loài côn trùng này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng và giá trị kinh tế của thuốc bắc nhập khẩu.

V. Giải pháp phòng trừ côn trùng gây hại hiệu quả

Để kiểm soát côn trùng gây hại, cần áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả như sử dụng thuốc hóa học và biện pháp sinh học. Phosphine đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả cao trong việc tiêu diệt Lasioderma serricorne (F).

5.1. Sử dụng thuốc Phosphine trong phòng trừ

Thử nghiệm cho thấy thuốc Phosphine có hiệu lực phòng trừ đạt 100% khi sử dụng đúng liều lượng, giúp bảo vệ nguyên liệu thuốc bắc khỏi côn trùng gây hại.

5.2. Biện pháp bảo quản nguyên liệu thuốc bắc

Cần áp dụng các biện pháp bảo quản khoa học để giảm thiểu sự phát triển của côn trùng, đảm bảo chất lượng thuốc bắc trong suốt quá trình lưu trữ.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu thành phần côn trùng gây hại trên thuốc bắc nhập khẩu tại Lạng Sơn đã cung cấp những thông tin quý giá cho việc quản lý và bảo vệ chất lượng thuốc. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các biện pháp sinh học và hóa học mới để kiểm soát côn trùng gây hại, đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng.

6.2. Đề xuất hướng nghiên cứu mới

Cần nghiên cứu sâu hơn về các loài thiên địch của côn trùng gây hại, từ đó phát triển các biện pháp quản lý tổng hợp hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động nhập khẩu nguyên liệu thuốc bắc từ Trung Quốc qua các cửa khẩu biên giới phía Bắc đóng vai trò huyết mạch trong chuỗi cung ứng dược liệu y học cổ truyền tại Việt Nam. Theo thống kê của Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng 7, khối lượng dược liệu thông quan qua tỉnh Lạng Sơn duy trì ở mức hàng chục nghìn tấn mỗi năm, điển hình năm 2012 đạt 16.000 tấn và chỉ trong 6 tháng đầu năm 2016 đã ghi nhận 2.000 tấn. Tuy nhiên, tình trạng côn trùng phá hại sau thu hoạch và trong quá trình vận chuyển đã gây tổn thất nghiêm trọng về mặt khối lượng cũng như làm suy giảm hàm lượng hoạt chất quý.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện toàn diện thành phần côn trùng dịch hại trên các lô hàng thuốc bắc nhập khẩu và trong kho lưu trữ thương mại, đồng thời giải mã chi tiết các đặc tính sinh học, sinh thái học của loài mọt thuốc lá Lasioderma serricorne (Fabricius) - loài dịch hại sơ cấp nguy hiểm hàng đầu. Mục tiêu cụ thể nhằm đánh giá chuẩn xác mức độ phổ biến của từng loài mọt, xác định tác động của nhiệt độ và cơ chất thức ăn đối với vòng đời mọt, đo lường tỷ lệ hao hụt dược liệu và thử nghiệm hoạt lực hóa học của thuốc xông hơi Phosphine (PH3).

Nghiên cứu được triển khai thực địa và trong phòng thí nghiệm từ tháng 08/2016 đến tháng 08/2017 tại khu vực Cửa khẩu Quốc tế Chi Ma, các kho lưu trữ tư nhân thuộc thành phố Lạng Sơn và Phòng Kỹ thuật thuộc Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng 7. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc đưa ra giải pháp bảo quản tối ưu giúp chặn đứng nguy cơ suy giảm tới 59,44% khối lượng dược liệu, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và ngăn chặn mầm mống sinh vật hại ngoại lai xâm nhập vào hệ sinh thái trong nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp (Integrated Pest Management - IPM) trong bảo quản nông sản và sinh thái học côn trùng kho. Các mô hình nghiên cứu tập trung phân tích tương tác giữa động lực quần thể côn trùng với yếu tố môi trường phi sinh học (nhiệt độ, độ ẩm không khí) và yếu tố dinh dưỡng (thành phần hóa thực vật của cơ chất).

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được vận dụng gồm:

• Côn trùng gây hại sơ cấp và thứ cấp: Phân loại mức độ tấn công ban đầu lên nông - dược sản nguyên vẹn hoặc nguyên liệu đã vỡ vụn.
• Pha phát dục và vòng đời hoàn chỉnh: Chu kỳ biến thái hoàn toàn từ trứng, ấu trùng (sâu non qua 4-5 tuổi), nhộng đến trưởng thành.
• Hiệu lực trừ sinh vật hại theo công thức Abbott: Chỉ số chuẩn hóa xác định tỷ lệ tử vong thực tế của côn trùng qua xử lý hóa chất so với đối chứng tự nhiên.
• Ngưỡng kiểm dịch thực vật: Tiêu chuẩn kỹ thuật phát hiện và cô lập các đối tượng gây hại nguy hiểm có nguy cơ lây lan xuyên biên giới.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập theo phương pháp phân tầng và lấy mẫu đại diện nghiêm ngặt:

• Phương pháp lấy mẫu kiểm dịch: Thực hiện chuẩn mực theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-141:2013/BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Mẫu được lấy theo nguyên tắc 5 điểm chéo góc ở cả mặt trên, mặt quy ước và mặt đáy của lô hàng. Cỡ mẫu chỉ định tuân thủ quy mô: đối với các lô hàng từ 101 đến 500 bao lấy 8 bao (cứ thêm 50 bao lấy thêm 1 bao), lô hàng trên 1.000 bao chia nhỏ thành các lô con với khối lượng mẫu ban đầu 2 kg/bao nhằm đảm bảo tính đại diện thống kê tuyệt đối.
• Phương pháp nghiên cứu sinh học cá thể: Thực hiện theo quy trình chuẩn của William (1999). Sâu non mới nở được nuôi tách riêng từng cá thể trong hộp chuyên dụng (kích thước 4 cm x 7 cm) với cỡ mẫu n = 30 cá thể cho mỗi điều kiện nhiệt độ cố định (25°C và 30°C, độ ẩm 70%). Thí nghiệm đánh giá sức sinh sản theo dõi n = 20 cặp trưởng thành mới vũ hóa trên 3 loại dược liệu đại diện (Đương Quy, Bạch Truật, Nấm Linh Chi).
• Phương pháp khảo nghiệm thuốc khử trùng: Áp dụng quy chuẩn QCVN 01-19:2010/BNNPTNT về xông hơi khử trùng bằng Phosphine. Thí nghiệm bố trí nồng độ 1g, 2g và 3g PH3/m3 với 100 cá thể trưởng thành/công thức, nhắc lại 3 lần và theo dõi sau 3, 7 và 10 ngày.
• Xử lý số liệu: Dữ liệu được tính toán và phân tích phương sai trên phần mềm chuyên ngành IRRISTART 4.0 và Microsoft Excel 2003, giúp loại trừ sai số ngẫu nhiên và khẳng định độ tin cậy khoa học của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra và thực nghiệm kéo dài 12 tháng đã mang lại 4 phát hiện quan trọng có giá trị khoa học cao:

Thứ nhất, về thành phần loài dịch hại, lô hàng thuốc bắc nhập khẩu từ tỉnh An Huy (Trung Quốc) phát hiện 11 loài mọt thuộc 9 họ và 2 bộ; trong đó Bộ cánh cứng (Coleoptera) chiếm áp đảo với 10 loài (tỷ lệ 90,9%), Bộ cánh vảy (Lepidoptera) có 1 loài (chiếm 9,1%). Đối với nguồn hàng từ tỉnh Quảng Đông, thành phần phong phú hơn với 14 loài thuộc 11 họ, bổ sung thêm sự xuất hiện của mọt đậu đỏ (Callosobruchus maculatus), mọt khuẩn đen nhỏ (Alphitobius laevigatus) và ngài Địa Trung Hải (Ephestia cautella). Tại các kho bảo quản nội địa ở Lạng Sơn, ghi nhận tới 15 loài mọt, phản ánh hiện tượng tích lũy và lây nhiễm chéo sau nhập kho. Ba loài có tần suất xuất hiện rất phổ biến (độ bắt gặp trên 75%) là mọt thuốc lá (Lasioderma serricorne), mọt cà phê (Araecerus fasciculatus) và mọt đục hạt nhỏ (Rhizopertha dominica).

Thứ hai, nghiên cứu xác định được 7 loài thiên địch tự nhiên ăn thịt côn trùng kho, trong đó bọ cánh cứng bắt mồi Thaneroclerus buqueti L. và bọ cạp giả Pseudoscorpiones sp2 xuất hiện với tần suất cao nhất, đóng vai trò điều hòa sinh học tự nhiên trong kho.

Thứ ba, các thông số sinh học của mọt Lasioderma serricorne biến động rõ rệt theo nhiệt độ và nguồn dinh dưỡng. Vòng đời của mọt ở 25°C kéo dài trung bình 65,21 ± 3,39 ngày nhưng rút ngắn xuống còn 58,04 ± 2,31 ngày khi nhiệt độ tăng lên 30°C (giảm khoảng 11,0% thời gian). Sức sinh sản của mọt cái đạt mức cực đại khi ăn Nấm Linh Chi ở 30°C với 105,20 ± 10,49 trứng/con, cao hơn 23,0% so với khi ăn Bạch Truật (85,50 ± 7,52 trứng/con). Tỷ lệ sống sót từ trứng đến trưởng thành khi có thức ăn ở 30°C đạt 74,47% - 86,67%, trong khi không có thức ăn chỉ đạt 14,05% - 16,21%.

Thứ tư, sau 120 ngày bảo quản liên tục ở 30°C, mức độ hao hụt trọng lượng do L. serricorne gây ra trên Nấm Linh Chi lên tới 59,44%, tiếp đến là Đương Quy (35,10%) và thấp nhất là Bạch Truật (29,68%). Về hiệu lực hóa học, xông hơi Phosphine ở liều lượng 3g PH3/m3 sau 10 ngày xử lý đạt hiệu lực tiêu diệt 100%, trong khi ở liều 1g PH3/m3 sau 3 ngày chỉ đạt 38,67%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về khả năng sinh sản và phá hại của mọt thuốc lá trên Nấm Linh Chi và Đương Quy bắt nguồn từ cấu trúc xốp, hàm lượng polysaccharide và tinh dầu đặc trưng thu hút mạnh khứu giác côn trùng. Ngược lại, rễ củ Bạch Truật có mật độ sợi cứng và hàm lượng hoạt chất ức chế khiến tốc độ phát dục của ấu trùng bị kéo dài. Diễn biến mật độ mọt trong kho tư nhân luôn cao hơn tại cửa khẩu từ 15% đến 30% do điều kiện vệ sinh kho bãi chưa triệt để, tạo điều kiện tích tụ nguồn sâu mọt qua nhiều lô hàng.

Để trực quan hóa các dữ liệu phức tạp trên, các kết quả sinh học nên được trình bày qua biểu đồ cột đa trục biểu thị tương quan giữa nhiệt độ (25°C và 30°C) với tỷ lệ sống sót của các pha phát dục. Đồng thời, biểu đồ đường biểu diễn đường cong tích lũy hao hụt trọng lượng khô dược liệu qua 6 mốc thời gian (từ ngày 20 đến ngày 120) sẽ giúp người quản lý kho nhận diện rõ thời điểm bùng nạp số lượng mọt để can thiệp kịp thời. So với các công trình trước đây của Bùi Công Hiển (1995) và Nguyễn Hữu Đồng (2015), nghiên cứu này đã lượng hóa chính xác hơn mức độ suy thoái dược liệu đặc thù tại vùng biên giới Lạng Sơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, 4 giải pháp quản lý dịch hại đồng bộ được đề xuất nhằm bảo vệ chất lượng dược liệu:

1. Chuẩn hóa quy trình kiểm dịch thực vật tại cửa khẩu: Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng 7 cần áp dụng kiểm tra 100% các lô hàng nhập khẩu có nguồn gốc từ Quảng Đông và An Huy theo quy chuẩn QCVN 01-141:2013/BNNPTNT. Thiết lập hệ thống giám định nhanh hình thái đối với 3 nhóm mọt sơ cấp nguy hiểm, hoàn thành kiểm tra và cấp chứng nhận trong vòng 24-48 giờ từ quý IV/2026.
2. Quy định kỹ thuật xông hơi khử trùng bắt buộc: Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và đơn vị dịch vụ khử trùng phải thực hiện xử lý xông hơi Phosphine đúng liều lượng 3g PH3/m3, thời gian ủ kín tối thiểu 10 ngày trong thùng hoặc bạt phủ PVC chuyên dụng dày 1,5 mm để đảm bảo tỷ lệ diệt trừ triệt để 100%, ngăn ngừa nguy cơ hình thành các dòng mọt kháng thuốc.
3. Cải tạo điều kiện kho bãi và vệ sinh công nghiệp: Các hộ kinh doanh tại Lạng Sơn cần đầu tư nâng cấp sàn kho cao ráo, trát kín các khe nứt tường, duy trì độ ẩm nông sản dưới 13% và nhiệt độ lưu trữ dưới 20°C để ức chế mọt đẻ trứng. Mục tiêu giảm thiểu tỷ lệ hao hụt dược liệu bình quân xuống dưới 3,0% mỗi chu kỳ lưu kho 6 tháng.
4. Ứng dụng biện pháp IPM sinh học kết hợp Pheromone: Các cơ quan nghiên cứu và khuyến nông cần phát triển chế phẩm nhân nuôi bọ cánh cứng ăn thịt Thaneroclerus buqueti, kết hợp bẫy dính dẫn dụ giới tính Serricornin tổng hợp trong các nhà kho kín, hướng tới cắt giảm 50% lượng hóa chất bảo vệ thực vật trong giai đoạn 2026 - 2028.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Cán bộ kiểm dịch thực vật và hải quan cửa khẩu: Cung cấp tài liệu tra cứu hình thái học, khóa định loại chuẩn xác 15 loài sâu mọt hại kho và quy trình lấy mẫu đại diện cho các lô hàng thảo dược lớn.
2. Doanh nghiệp kinh doanh, chế biến và xuất nhập khẩu dược liệu: Giúp xây dựng phác đồ xông hơi khử trùng Phosphine đạt chuẩn 100% hiệu lực, tối ưu hóa chi phí bảo quản và bảo toàn nguyên vẹn hàm lượng hoạt chất thuốc bắc.
3. Các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên ngành Bảo vệ thực vật, Nông học: Làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp bố trí thí nghiệm sinh thái côn trùng cá thể, phân tích động thái quần thể và xử lý số liệu bằng IRRISTART.
4. Cơ sở khám chữa bệnh Y học Cổ truyền và cơ quan quản lý Dược: Cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá mức độ an toàn, vệ sinh sinh học của nguyên liệu thảo dược trước khi đưa vào bào chế thuốc phục vụ cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Mọt thuốc lá Lasioderma serricorne gây tổn thất nặng nhất trên loại dược liệu nào?
Nấm Linh Chi là dược liệu chịu tổn thất nặng nề nhất với tỷ lệ hao hụt khối lượng khô lên tới 59,44% sau 120 ngày bảo quản ở 30°C. Đồng thời, sức sinh sản của mọt cái trên Nấm Linh Chi đạt kỷ lục 105,20 trứng/con, cao hơn đáng kể so với trên Đương Quy (35,10% hao hụt) và Bạch Truật (29,68% hao hụt).

Nhiệt độ môi trường ảnh hưởng như thế nào đến vòng đời của loài mọt này?
Nhiệt độ tỷ lệ nghịch với thời gian phát dục của L. serricorne. Khi nhiệt độ môi trường tăng từ 25°C lên 30°C, vòng đời trung bình của mọt rút ngắn từ 65,21 ngày xuống còn 58,04 ngày. Ở nhiệt độ cao, tốc độ trao đổi chất tăng mạnh khiến sức ăn hại và khả năng nhân mật độ quần thể diễn ra nhanh hơn gấp nhiều lần.

Phác đồ xông hơi Phosphine nào đảm bảo tiêu diệt hoàn toàn mọt kho?
Phác đồ tối ưu là sử dụng thuốc xông hơi Phosphine ở liều lượng 3g PH3/m3 với thời gian xông hơi liên tục 10 ngày, đạt tỷ lệ tiêu diệt 100% cá thể ở mọi pha phát dục. Nếu chỉ xử lý ở liều 1g PH3/m3 trong 3 ngày, hiệu lực chỉ đạt 38,67%, tạo điều kiện cho sâu non sống sót và hình thành tính kháng thuốc.

Thành phần côn trùng hại giữa hàng nhập khẩu và kho bảo quản nội địa khác nhau thế nào?
Hàng nhập khẩu qua cửa khẩu Chi Ma ghi nhận 11 loài từ An Huy và 14 loài từ Quảng Đông. Trong khi đó, kho lưu trữ của các hộ dân ghi nhận tới 15 loài mọt. Sự gia tăng này chứng minh các kho tồn trữ nội địa đang là nơi giao thoa và tích tụ dịch hại do không được khử trùng triệt để giữa các đợt hàng.

Loài thiên địch tự nhiên nào có triển vọng ứng dụng kiểm soát mọt thuốc bắc?
Nghiên cứu ghi nhận 7 loài thiên địch, trong đó nổi bật nhất là bọ cánh cứng bắt mồi Thaneroclerus buqueti và bọ cạp giả Pseudoscorpiones sp2. Loài bọ cánh cứng này có khả năng săn bắt sâu non và trưởng thành của L. serricorne trong các kẽ bao bì, mở ra hướng đi bền vững cho phòng trừ sinh học không hóa chất.

Kết luận

• Luận văn đã định danh chính xác 15 loài côn trùng gây hại và 7 loài thiên địch trên nguyên liệu thuốc bắc tại vùng cửa khẩu Chi Ma và kho bảo quản Lạng Sơn giai đoạn 2016 - 2017.
• Xác lập đầy đủ các chỉ số sinh thái của loài mọt chủ yếu Lasioderma serricorne, chứng minh vòng đời 58,04 ngày ở 30°C và tỷ lệ phá hại Nấm Linh Chi lên tới 59,44%.
• Khẳng định liều lượng xông hơi Phosphine chuẩn hóa 3g PH3/m3 trong 10 ngày mang lại hiệu lực tuyệt đối 100%, tạo cơ sở ban hành quy trình khử trùng tiêu chuẩn.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện danh mục kiểm dịch thực vật và xây dựng hệ thống kiểm soát chất lượng dược liệu nhập khẩu bền vững giai đoạn 2026 - 2030.
• Các cơ quan quản lý và hiệp hội xuất nhập khẩu dược liệu cần xúc tiến áp dụng ngay mô hình quản lý IPM tích hợp để nâng cao giá trị chuỗi cung ứng y học cổ truyền.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRỊNH VĂN PHAN THÀNH PHẦN CÔN TRÙNG GÂY HẠI TRÊN NGUYÊN LIỆU THUỐC BẮC NHẬP KHẨU TẠI CỬA KHẨU CHI MA, LẠNG SƠN NĂM 2016 - 2017; ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI CỦA LOÀI LASIODERMA SERRICORNE (FABRICIUS) Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60 62 01 12 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Hồ Thị Thu Giang NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được ghi rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Trịnh Văn Phan i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình của cơ quan, các thầy cô, bạn bè và người thân. Trước tiên, tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Hồ Thị Thu Giang đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành bản luận văn này. Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ của tập thể các thầy, cô giáo bộ môn Côn trùng - Khoa Nông học, Ban quản lý đào tao Học viện nông nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ và tạo điều kiện tốt cho tôi trong suốt quá trình học tập.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến sự giúp đỡ nhiệt tình của Ban lãnh đạo và tập thể cán bộ Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng 7 Lạng Sơn đã động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành khóa học và thực hiện đề tài nghiên cứu. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn của mình đến tất cả bạn bè, người thân và gia đình đã luôn động viên giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Trịnh Văn Phan ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục bảng. v Danh mục hình. vii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học thực tiển.

Những đóng góp mới. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Tổng quan tài liệu. Cơ sở khoa học của đề tài.

Những nghiên cứu trên thế giới. Những nghiên cứu về thành phần côn trùng gây hại trên nguyên liệu thuốc Bắc. Những nghiên cứu về loài mọt Lasioderma serricorne (F. Nghiên cứu về các biện pháp phòng trừ côn trùng gây hại trong kho bảo quản.

Những nghiên cứu ở việt nam. Những nghiên cứu trong công tác kiểm dịch thực vật. Những nghiên cứu về côn trùng gây hại trên nguyên liệu thuốc Bắc. Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh học và sinh thái học loài mọt thuốc lá Lasioderma serricorne (F.

Nghiên cứu về các biện pháp phòng trừ côn trùng gây hại trong kho bảo quản. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Thời gian, địa điểm nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. 23 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra thành phần côn trùng gây hại và thành phần thiên địch; diễn biến mật độ mọt hại trên nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu. Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái học loài Lasioderma serricorne (F.) trên nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu. Thử nghiệm hiệu lực của phosphine đối với mọt Lasioderma serricorne (F) gây hại nguyên liệu thuốc bắc.

Phương pháp bảo quản sâu mọt. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Thành phần sâu mọt hại nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu qua cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn và trong kho bảo quản các hộ kinh doanh.

Thành phần côn trùng gây hại trên nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn giai đoạn 2016 - 2017. Thành phần côn trùng gây hại nguyên liệu thuốc Bắc trong kho bảo quản của các hộ kinh doanh tại Lạng Sơn năm 2016 - 2017. Thành phần thiên địch của sâu mọt hại nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu và trong kho bảo quản của các hộ dân kinh doanh ở cửa khẩu chi ma - Lạng Sơn. Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh học và sinh thái học của loài mọt Lasioderma serricorne (F.

Kết quả nghiên cứu đặc điểm hình thái của mọt Lasioderma serricorne (F. Nghiên cứu đặc điểm sinh học,sinh thái của loài mọt Lasioderma serricorne (F. Điều tra diễn biến mật độ của loài mọt Lasioderma serricorne (F. Khảo nghiệm thuốc hoá học phòng trừ loài mọt Lasioderma serricorne (F.) hại nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu.

Kết luận và đề nghị. 62 Tài liệu tham khảo. 68 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Thành phần côn trùng gây hại nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu từ An Huy, Trung Quốc tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn năm 2016 - 2017.

Thành phần côn trùng gây hại nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu từ Quảng Đông, Trung Quốc tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn năm 2016 - 2017. Thành phần côn trùng gây hại nguyên liệu thuốc Bắc trong kho bảo quản của các hộ kinh doanh tại Lạng Sơn năm 2016 - 2017. Thành phần thiên địch của côn trùng gây hại nguyên liệu thuốc Bắc nhập khẩu tại cửa khẩu Lạng Sơn và trong kho bảo quản của các hộ kinh doanh năm 2016 - 2017. Kích thước các pha phát dục của mọt Lasioderma serricorne (F.) ở hai mức nhiệt độ.

Thời gian phát dục của loài mọt Lasioderma serricorne (F.) ở 2 mức nhiệt độ khác nhau. Ảnh hưởng của thức ăn khác nhau đến sức sinh sản của mọt Lasioderma serricorne (F.) ở hai mức nhiệt độ. Ảnh hưởng của các loại thức ăn khác nhau đến tỷ lệ sống sót từ trứng đến trưởng thành vũ hóa của loài mọt Lasioderma serricorne (F). Thời gian sống của trưởng thành mọt Lasioderma serricorne (F).

trong điều kiện có thức ăn và không có thức ăn. Mức độ gây hại của Lasioderma serricorne (F.) trên các loại thức ăn khác nhau. Mật độ loài Lasioderma serricorne (F.) trên nguyên liệu thuốc bắc có nguồn gốc khác nhau nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn đợt 1 (từ 3/9/2016 - 12/11/2016). Mật độ loài Lasioderma serricorne (F.) trên nguyên liệu thuốc bắc có nguồn gốc khác nhau nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn đợt 2 (từ 28/1/2017 - 8/4/2017).

Mật độ loài Lasioderma serricorne (F.) trên nguyên liệu thuốc bắc có nguồn gốc khác nhau trong kho lữu trữ đợt 1 (từ 3/9/2016 - 12/11/2016). 57 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Diễn biến mật độ loài Lasioderma serricorne (F.) trên nguyên liệu thuốc bắc có nguồn gốc khác nhau trong kho lữu trữ đợt 2 (từ 3/12/2016 - 11/02/2017). Hiệu lực phòng trừ mọt Lasioderma serricorne (F.) của thuốc Phosphine ở các liều lượng khác nhau.

59 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 3. Hình ảnh nuôi sinh học mọt Lasioderma serricorne (F. Hình ảnh nghiên cứu ảnh hưởng các loại thức ăn đến sức sinh sản của loài mọt Lasioderma serricorne (F. Thử nghiệm hiệu lực của Phosphine đối với mọt Lasioderma serricorne (F.) gây hại trên nguyên liệu thuốc bắc.

Mọt thuốc lá Lasioderma serricorne (F). Mọt cà phê Araecerus fasciculatus (De Geer). Mọt gạo Sitophilus oryzae (L). Mọt đậu đỏ Callosobruchus maculatus (Fabricius).

Mọt thò đuôi điểm vàng Carpophilus hemipterus (L). Mọt bột đỏ Tribolium castaneum (Herbst). Mọt gạo dẹt Ahasverus advena (Waltk). Mọt khuẩn đen nhỏ Alphitobius laevigatus (Fabricius).

Mọt râu dài Cryptolestes pusillus( Schönherr). Mọt đục hạt nhỏ Rhizopertha dominica (Fabricius). Ngài Địa trung hải Ephestia cautella (Walker). Mọt đậu xanh Callosobruchus chinensis (Linnaeus).

Côn trùng bắt mồi Thaneroclerus buqueti L. Nhện càng cua mình tròn Pseudoscorpiones sp1. Nhện càng cua mình dài Pseudoscorpiones sp2. Bọ xít ăn mồi Orius sp.

Bọ đuôi kìm đen Euborellia sp. Bọ cánh cộc Anotylus sp. Trứng của Lasioderma serricorne (F. Sâu non tuổi 1 Lasioderma serricorne (F.

Sâu non tuổi 2 - 4 Lasioderma serricorne (F. Sâu non tuổi 5 Lasioderma serricorne (F. Nhộng Lasioderma serricorne (F. Trưởng thành Lasioderma serricorne (F.

45 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ảnh hưởng của các loại thức ăn đến vòng đời của mọt Lasioderma serricorne (F. Thời gian sống của trưởng thành mọt Lasioderma serricorne (F). qua giao phối và chưa qua giao phối.

Tỷ lệ gây hại của Lasioderma serricorne (F.) trên các loại thức ăn khác nhau trong điều kiện 300C, độ ẩm 70%. Mật độ loài Lasioderma serricorne (F.) trên nguyên liệu thuốc bắc có nguồn gốc khác nhau nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn đợt 1 (từ 3/9/2016 - 12/11/2016). Diễn biến mật độ loài Lasioderma serricorne (F.) trên nguyên liệu thuốc bắc có nguồn gốc khác nhau nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn đợt 2 (từ 3/12/2016 - 11/02/2017). Diễn biến mật độ loài Lasioderma serricorne (F.) trên nguyên liệu thuốc bắc có nguồn gốc khác nhau trong kho lữu trữ đợt 1 (từ 3/9/2016 - 12/11/2016).

Diễn biến mật độ loài Lasioderma serricorne (F.) trên nguyên liệu thuốc bắc có nguồn gốc khác nhau trong kho lữu trữ đợt 2 (từ 3/9/2016 - 12/11/2016). Hiệu lực phòng trừ mọt Lasioderma serricorne (F.) của thuốc Phosphine ở các liều lượng khác nhau. 60 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Trịnh Văn Phan Tên luận văn: “Thành phần côn trùng gây hại trên nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn năm 2016- 2017; Đặc điểm sinh học, sinh thái của loài Lasioderma serricorne (Fabricius)”. Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60 62 01 12 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: Xác định thành phần côn trùng gây hại trên nguyên liệu thuốc bắc nhập khẩu và bảo quản trong kho hộ kinh doanh, đi sâu nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái của loài Lasioderma serricorne( Fabricius) gây hại chủ yếu; từ đó đưa ra biện pháp quản lý nguồn hàng thuốc Bắc nhập khẩu khẩu từ Trung Quốc qua của khẩu Lạng Sơn một cách hợp lý.

Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu trên đối tượng loài Lasioderma serricorne (Fabricius).