Nguyễn trung đức nghiên cứu tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết vỏ hạt đậu xanh vigna radiata l wilczek trên mô hình đột quỳ não thực nghiệm

Nghiên cứu tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết vỏ hạt đậu xanh (Vigna radiata L. Wilczek) trên mô hình đột quỵ não thực nghiệm. Tìm hiểu cơ chế bảo vệ.

• Tác giả: Nguyễn Trung Đức
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Xoan
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Hóa sinh dược
• Đề tài: Nghiên cứu tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết vỏ hạt đậu xanh (Vigna radiata (L.) Wilczek) trên mô hình đột quỵ não thực nghiệm
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Khái niệm và phân loại của đột quỵ não
• 1.2. Cơ chế bệnh sinh của nhồi máu não
• 1.3. Mô hình thiếu máu não in vivo
• 1.4. Vài nét về chứng dương được sử dụng trong nghiên cứu
• 1.5. Vỏ hạt đậu xanh
• 1.5.1. Thực vật học đậu xanh
• 1.5.2. Thành phần hoá học của vỏ hạt đậu xanh
• 1.5.2.1. Thành phần hóa học của vỏ hạt đậu xanh
• 1.5.2.2. Tác dụng bảo vệ thần kinh của một số flavonoid chính có trong vỏ hạt đậu xanh
• 1.5.2.3. Tác dụng dược lý của vỏ hạt đậu xanh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Nguyên liệu nghiên cứu
• 2.1.2. Hóa chất, dụng cụ và máy móc phục vụ nghiên cứu
• 2.1.3. Động vật nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Mô hình gây đột quỵ não
• 2.2.2. Phương pháp đánh giá tác dụng bảo vệ thần kinh
• 2.2.2.1. Phương pháp nhuộm TTC
• 2.2.2.2. Đánh giá chức năng thần kinh
• 2.2.2.3. Đánh giá tác dụng của cao chiết đến cân nặng chuột
• 2.2.3. Đánh giá tác dụng chống oxy hóa
• 2.2.4. Đánh giá chức năng hàng rào máu não
• 2.3. Xử lý và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết vỏ hạt đậu xanh trên mô hình chuột MCAO
• 3.1.1. Ảnh hưởng của cao chiết vỏ đậu xanh lên mức độ nhồi máu não của chuột MCAO
• 3.1.2. Đánh giá tác dụng giảm tổn thương chức năng thần kinh của chuột MCAO
• 3.1.3. Đánh giá ảnh hưởng của cao chiết đến cân nặng chuột MCAO
• 3.2. Bước đầu tìm hiểu cơ chế bảo vệ thần kinh của cao chiết vỏ đậu xanh
• 3.2.1. Đánh giá tác dụng chống oxy hóa
• 3.2.1.1. Xây dựng phương trình đường chuẩn
• 3.2.1.2. Tác dụng chống oxy hóa của cao chiết vỏ đậu xanh
• 3.2.2. Ảnh hưởng của cao chiết vỏ đậu xanh lên chức năng hàng rào máu não chuột MCAO
• 3.2.2.1. Xây dựng phương trình đường chuẩn Evans blue
• 3.2.2.2. Ảnh hưởng của cao chiết vỏ đậu xanh lên chức năng hàng rào máu não chuột MCAO
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết
• 4.2. Cơ chế tác dụng của cao chiết
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Đột Quỵ Não Tổng Quan và Cách Cao Chiết Vỏ Đậu Xanh Hỗ Trợ

Đột quỵ não, một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế trên toàn cầu, đòi hỏi những phương pháp điều trị và phòng ngừa hiệu quả. Bệnh xảy ra khi nguồn cung cấp máu cho não bị gián đoạn, gây tổn thương tế bào thần kinh và dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ, và thậm chí tử vong. Hiện nay, rt-PA là thuốc được cấp phép sử dụng trong điều trị nhồi máu não, nhưng lại có giới hạn về thời gian và nguy cơ gây xuất huyết não. Điều này thúc đẩy các nhà khoa học tìm kiếm các giải pháp mới, trong đó cao chiết vỏ hạt đậu xanh nổi lên như một tiềm năng đầy hứa hẹn. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết vỏ hạt đậu xanh trên mô hình đột quỵ não thực nghiệm, nhằm khám phá cơ chế và hiệu quả của nó trong việc giảm thiểu tổn thương não.

1.1. Phân Loại và Nguyên Nhân Gây Đột Quỵ Não Cần Nắm Rõ

Đột quỵ não được phân thành hai loại chính: nhồi máu não và xuất huyết não. Nhồi máu não xảy ra khi động mạch cung cấp máu cho não bị tắc nghẽn, trong khi xuất huyết não là do vỡ mạch máu. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi cao, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đái tháo đường và lối sống không lành mạnh. Nghiên cứu cho thấy độ tuổi trung bình người Việt Nam bị đột quỵ khoảng 65, với tỷ lệ nam giới mắc bệnh cao hơn nữ giới. Việc nắm rõ nguyên nhân và các triệu chứng sớm của đột quỵ là vô cùng quan trọng để có thể can thiệp kịp thời và hiệu quả. Các triệu chứng có thể kể đến như: Rối loạn cảm giác hoặc vận động của một vùng cơ thể (tê, liệt) ở mặt, chân, tay đặc biệt nhất là liệt 1/2 người. Rồi loạn thị lực (nhìn mờ hoặc mù đột ngột). Rối bạn về ngôn ngữ (nói ngọng hoặc thất ngôn). Rối loạn tri giác (lẫn lộn, kích thích vật vã, hôn mê). Các triệu chứng rất thay đổi tùy thuộc vào đột quỵ do tắc mạch hay xuất huyết não, vị trí não bị tổn thương và độ rộng của vùng não bị tổn thương.

1.2. Tại Sao Cần Nghiên Cứu Phương Pháp Bảo Vệ Thần Kinh Mới

Các phương pháp điều trị đột quỵ hiện tại còn nhiều hạn chế. Thuốc rt-PA chỉ hiệu quả trong một khoảng thời gian ngắn sau khi xảy ra đột quỵ và có nguy cơ gây xuất huyết. Do đó, việc tìm kiếm các liệu pháp mới, đặc biệt là các liệu pháp có nguồn gốc tự nhiên, là một hướng đi đầy tiềm năng. Cao chiết vỏ hạt đậu xanh, với thành phần giàu flavonoid như vitexin và isovitexin, đã được chứng minh có nhiều tác dụng dược lý, bao gồm chống oxy hóa, chống viêm và bảo vệ tế bào gan. Việc nghiên cứu tác dụng bảo vệ thần kinh của nó trên mô hình đột quỵ não có thể mở ra một hướng đi mới trong điều trị bệnh.

II. Vỏ Hạt Đậu Xanh Tiềm Năng Bảo Vệ Thần Kinh Thế Nào

Vỏ hạt đậu xanh chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, đặc biệt là flavonoid như vitexin và isovitexin. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng vitexin có nhiều tác dụng dược lý, bao gồm chống oxy hóa, chống ung thư, chống viêm, chống tăng huyết áp và bảo vệ thần kinh. Isovitexin, một đồng phân của vitexin, cũng có hoạt tính sinh học tương tự. Ngoài ra, cao chiết vỏ hạt đậu xanh đã được chứng minh là có tác dụng bảo vệ thần kinh trong bệnh Alzheimer, chống viêm, bảo vệ tế bào gan, và hạ đường huyết trên mô hình thực nghiệm trên chuột. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào đánh giá tác dụng của nó trên mô hình đột quỵ não. Nghiên cứu này nhằm mục đích lấp đầy khoảng trống kiến thức này.

2.1. Thành Phần Hóa Học Quan Trọng Trong Vỏ Hạt Đậu Xanh

Thành phần chủ yếu của vỏ hạt đậu xanh là flavonoid, trong đó vitexin và isovitexin là hai thành phần chính. Flavonoid là một nhóm các hợp chất phytochemicals có nhiều tác dụng dược lý. Vitexin đã được chứng minh có khả năng bảo vệ tế bào thần kinh khỏi tổn thương do stress oxy hóa và viêm. Việc xác định và phân tích các thành phần hóa học trong vỏ hạt đậu xanh là bước quan trọng để hiểu rõ hơn về cơ chế tác động của nó.

2.2. Cơ Chế Tác Dụng Bảo Vệ Thần Kinh Của Vitexin Isovitexin

Vitexin và isovitexin có thể bảo vệ tế bào thần kinh thông qua nhiều cơ chế khác nhau, bao gồm: chống oxy hóa, bằng cách trung hòa các gốc tự do; chống viêm, bằng cách giảm sản xuất các cytokine gây viêm; và chống apoptosis, bằng cách ngăn chặn quá trình chết tế bào theo chương trình. Các cơ chế này giúp giảm thiểu tổn thương não sau đột quỵ và thúc đẩy quá trình phục hồi chức năng.

III. Nghiên Cứu Thực Nghiệm Cao Chiết Vỏ Đậu Xanh Giảm Tổn Thương Não

Nghiên cứu này sử dụng mô hình đột quỵ não thực nghiệm trên chuột nhắt để đánh giá tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết vỏ hạt đậu xanh. Chuột được gây tắc động mạch não giữa (MCAO) để tạo ra mô hình đột quỵ não. Sau đó, chúng được điều trị bằng cao chiết vỏ hạt đậu xanh và các chỉ số như mức độ nhồi máu não, chức năng thần kinh, và các chỉ số sinh hóa được đánh giá. Mục tiêu là xác định xem cao chiết vỏ hạt đậu xanh có thể giảm thiểu tổn thương não và cải thiện chức năng thần kinh sau đột quỵ hay không.

3.1. Mô Hình Gây Đột Quỵ Não Thực Nghiệm Trên Chuột Nhắt

Việc sử dụng mô hình MCAO trên chuột nhắt cho phép các nhà nghiên cứu mô phỏng quá trình đột quỵ não và đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị. Mô hình này bao gồm việc gây tắc động mạch não giữa, dẫn đến giảm lưu lượng máu đến một phần não và gây tổn thương tế bào thần kinh. Mức độ tổn thương não có thể được đánh giá bằng các phương pháp như nhuộm TTC và đánh giá chức năng thần kinh.

3.2. Phương Pháp Đánh Giá Tác Dụng Bảo Vệ Thần Kinh Của Cao Chiết

Các phương pháp đánh giá tác dụng bảo vệ thần kinh bao gồm: nhuộm TTC để đo mức độ nhồi máu não, đánh giá chức năng thần kinh để xác định mức độ suy giảm vận động và cảm giác, và đánh giá các chỉ số sinh hóa như nồng độ chất chống oxy hóa và chức năng hàng rào máu não. Các phương pháp này cung cấp thông tin chi tiết về mức độ bảo vệ não của cao chiết vỏ hạt đậu xanh.

3.3. Các Tiêu Chí Đánh Giá Chức Năng Hàng Rào Máu Não

Đánh giá chức năng hàng rào máu não bằng phương pháp Evans blue, cho phép xác định mức độ tổn thương hàng rào máu não. Ngoài ra, việc xác định các gốc tự do và các chất chống oxy hóa cũng giúp đánh giá được mức độ tổn thương do stress oxy hóa.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Cao Chiết Vỏ Đậu Xanh Thể Hiện Tiềm Năng

Kết quả nghiên cứu cho thấy cao chiết vỏ hạt đậu xanh có tác dụng bảo vệ thần kinh trên mô hình chuột MCAO. Cụ thể, nó giúp giảm mức độ nhồi máu não, cải thiện chức năng thần kinh, và có tác dụng chống oxy hóa. Các kết quả này cho thấy cao chiết vỏ hạt đậu xanh có tiềm năng trong việc điều trị đột quỵ não.

4.1. Cao Chiết Vỏ Đậu Xanh Giảm Mức Độ Nhồi Máu Não Rõ Rệt

Nghiên cứu cho thấy cao chiết vỏ hạt đậu xanh làm giảm đáng kể mức độ nhồi máu não ở chuột bị MCAO. Điều này cho thấy nó có khả năng bảo vệ tế bào thần kinh khỏi tổn thương do thiếu máu.

4.2. Cải Thiện Chức Năng Thần Kinh Sau Đột Quỵ Nhờ Cao Chiết

Chuột được điều trị bằng cao chiết vỏ hạt đậu xanh có chức năng thần kinh tốt hơn so với nhóm đối chứng. Điều này cho thấy nó có thể giúp phục hồi chức năng vận động và cảm giác sau đột quỵ.

4.3. Tác Dụng Chống Oxy Hóa Của Cao Chiết Vỏ Hạt Đậu Xanh

Cao chiết vỏ hạt đậu xanh có khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp bảo vệ tế bào thần kinh khỏi tổn thương do stress oxy hóa. Stress oxy hóa là một trong những yếu tố quan trọng gây tổn thương não sau đột quỵ.

V. Cơ Chế Bảo Vệ Thần Kinh Cao Chiết Vỏ Đậu Xanh Tác Động Thế Nào

Nghiên cứu bước đầu tìm hiểu cơ chế bảo vệ thần kinh của cao chiết vỏ hạt đậu xanh. Kết quả cho thấy nó có thể chống oxy hóa và cải thiện chức năng hàng rào máu não. Các cơ chế này có thể đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tế bào thần kinh sau đột quỵ.

5.1. Cao Chiết Vỏ Đậu Xanh Thúc Đẩy Hoạt Tính Chống Oxy Hóa

Cao chiết vỏ hạt đậu xanh có khả năng chống oxy hóa, giúp trung hòa các gốc tự do và bảo vệ tế bào thần kinh khỏi tổn thương do stress oxy hóa.

5.2. Cải Thiện Chức Năng Hàng Rào Máu Não Với Cao Chiết Vỏ Đậu Xanh

Cao chiết vỏ hạt đậu xanh giúp cải thiện chức năng hàng rào máu não, ngăn chặn sự xâm nhập của các chất độc hại vào não và bảo vệ tế bào thần kinh.

VI. Tiềm Năng và Hướng Nghiên Cứu Tác Dụng Vỏ Đậu Xanh Cho Đột Quỵ

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng cho thấy cao chiết vỏ hạt đậu xanh có tác dụng bảo vệ thần kinh trên mô hình đột quỵ não. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về cơ chế tác động của nó và đánh giá hiệu quả trên lâm sàng. Các nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc xác định các thành phần hoạt tính cụ thể trong cao chiết vỏ hạt đậu xanh và đánh giá hiệu quả của nó trong việc phục hồi chức năng sau đột quỵ.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Sâu Hơn Về Cơ Chế Tác Dụng Phân Tử

Nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định các thành phần hoạt tính cụ thể trong cao chiết vỏ hạt đậu xanh và cơ chế tác động phân tử của chúng. Điều này sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách cao chiết bảo vệ tế bào thần kinh.

6.2. Thử Nghiệm Lâm Sàng Để Đánh Giá Hiệu Quả Thực Tế

Cần tiến hành các thử nghiệm lâm sàng để đánh giá hiệu quả của cao chiết vỏ hạt đậu xanh trên bệnh nhân đột quỵ. Điều này sẽ giúp xác định xem nó có thể được sử dụng như một phương pháp điều trị bổ trợ hiệu quả hay không.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đột quỵ não là nguyên nhân gây tử vong thứ hai trên toàn cầu và đứng hàng đầu về tỷ lệ tàn tật, cướp đi sinh mạng của khoảng 5,5 triệu người và ảnh hưởng đến 13,7 triệu ca mắc mới mỗi năm. Gánh nặng kinh tế từ bệnh lý này chiếm tới 3-4% tổng chi phí chăm sóc y tế trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, các thống kê lâm sàng tại 10 trung tâm đột quỵ lớn ghi nhận độ tuổi trung bình của người bệnh là khoảng 65 tuổi, trong đó tỷ lệ nam giới mắc bệnh cao gấp 1,5 lần nữ giới và thể nhồi máu não chiếm ưu thế tuyệt đối với tỷ lệ 76%.

Thách thức lớn nhất trong điều trị nhồi máu não hiện nay là sự hạn chế của các liệu pháp tái tưới máu. Thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch rt-PA chỉ phát huy hiệu quả trong khung cửa sổ vàng 4,5 giờ đầu và tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết não chuyển dạng gây tử vong. Do đó, việc tìm kiếm các liệu pháp bảo vệ thần kinh có nguồn gốc tự nhiên, an toàn và có khả năng kéo dài thời gian sống của tế bào não là mục tiêu cấp thiết. Vỏ hạt đậu xanh (tên khoa học là Vigna radiata (L.) Wilczek) vốn là một phụ phẩm nông nghiệp phổ biến nhưng chứa hàm lượng rất cao các hợp chất flavonoid quý như vitexin và isovitexin.

Luận văn thạc sĩ Dược học chuyên ngành Hóa sinh Dược tại Trường Đại học Dược Hà Nội phối hợp cùng Viện Dược liệu đã tiến hành đề tài nhằm đánh giá tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết vỏ hạt đậu xanh trên mô hình chuột bị tắc động mạch não giữa thực nghiệm (MCAO). Nghiên cứu tập trung lượng hóa mức độ giảm thể tích hoại tử não, khả năng phục hồi chức năng vận động thần kinh và bước đầu khám phá cơ chế chống oxy hóa cùng khả năng duy trì tính toàn vẹn của hàng rào máu não trong giai đoạn 72 giờ sau đột quỵ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên chuỗi lý thuyết bệnh sinh phức tạp của tổn thương nhồi máu não cục bộ:

• Lý thuyết thác thiếu máu cục bộ (Ischemic Cascade): Sự tắc nghẽn dòng máu làm suy giảm đột ngột phân tử năng lượng ATP, dẫn đến mất cân bằng điện giải màng tế bào, kích hoạt phóng thích ồ ạt acid amin kích thích glutamate qua thụ thể NMDA và gây độc tế bào qua dòng canxi nội bào.
• Lý thuyết stress oxy hóa và peroxy hóa lipid: Tình trạng thiếu máu và tái tưới máu kích hoạt sản sinh dữ dội các gốc oxy hóa hoạt động (ROS) như anion superoxid, phá hủy màng lipid sinh học tạo ra sản phẩm độc hại malonyldialdehyde (MDA), đồng thời làm cạn kiệt nguồn chất chống oxy hóa nội sinh glutathione (GSH).
• Khái niệm vùng tranh tối tranh sáng (Penumbra): Vùng nhu mô não xung quanh lõi hoại tử có lưu lượng máu giảm xuống dưới ngưỡng 25 ml/100g mô/phút. Tế bào tại đây chưa chết ngay mà tồn tại trong vài giờ, là đích nhắm phục hồi cốt lõi của các hoạt chất bảo vệ thần kinh.
• Cơ chế phá vỡ hàng rào máu não: Sự thâm nhiễm của các gốc tự do và enzym phân giải chất nền metalloproteinase (MMP-9) làm suy yếu liên kết nội mô mạch máu não, gây phù não cấp tính và thoát mạch protein.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dược liệu vỏ hạt đậu xanh được thu thập tại Hà Nội, thực hiện chiết xuất bằng cồn 70% ở nhiệt độ 80°C (tỷ lệ 1 g dược liệu trên 10 ml dung môi, chiết 3 lần, mỗi lần 3 giờ), đạt hiệu suất chiết 10,78% với hàm ẩm 3,69%. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) trên cột C18 ở bước sóng 325 nm xác định hàm lượng vitexin đạt 17,29% và isovitexin đạt 9,61% tính theo khối lượng khô tuyệt đối.

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 100 chuột nhắt trắng đực chủng Swiss Albino (5-6 tuần tuổi, trọng lượng 20 ± 2 g) do Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương cung cấp. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hoàn toàn được áp dụng để phân bổ động vật vào các lô thử nghiệm: lô chứng sinh lý, lô chứng bệnh lý uống nước cất 10 ml/kg/ngày, các lô uống cao chiết liều 100 mg/kg/ngày, 200 mg/kg/ngày, 400 mg/kg/ngày và lô chứng dương tiêm tĩnh mạch Edaravon liều 6 mg/kg/ngày.

Mô hình đột quỵ được thiết lập bằng kỹ thuật phẫu thuật gây tắc động mạch não giữa (MCAO) có tái tưới máu. Sợi chỉ monofilament 6.0 bọc silicon (kích thước đầu 0,23 - 0,24 mm) được đưa từ động mạch cảnh ngoài qua động mạch cảnh trong để bít gốc động mạch não giữa trong 60 phút, sau đó rút chỉ để phục hồi tuần hoàn trong 72 giờ.

Các phương pháp phân tích được lựa chọn vì tính chính xác cao và độ lặp lại chuẩn mực:

• Đánh giá thể tích nhồi máu bằng phương pháp nhuộm 2,3,5-triphenyltetrazolium chloride (TTC) 0,8% trên 5 lát cắt não dày 1 mm, chụp ảnh và lượng hóa qua phần mềm Image-J.
• Đánh giá khiếm khuyết vận động theo thang điểm Menzies (0 đến 4 điểm) tại các mốc 24, 48 và 72 giờ.
• Định lượng protein tổng bằng phương pháp BCA ở bước sóng 562 nm; định lượng GSH bằng thuốc thử DTNB ở bước sóng 412 nm; định lượng MDA bằng phản ứng acid thiobarbituric ở bước sóng 532 nm.
• Đánh giá tính thấm hàng rào máu não bằng kỹ thuật tiêm tĩnh mạch Evans Blue 1% và đo độ hấp thụ ở bước sóng 620 nm.

Dữ liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm SigmaPlot 12.0 thông qua phân tích phương sai một chiều ANOVA kèm kiểm định hậu kiểm Student-Newman-Keuls và kiểm định phi tham số Kruskal-Wallis, xác lập ý nghĩa thống kê ở mức p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Thu hẹp thể tích nhồi máu não: Chuột ở lô bệnh lý có tỷ lệ tổn thương hoại tử nhu mô não sau 72 giờ lên tới khoảng 37%. Cao chiết vỏ hạt đậu xanh thể hiện tác dụng bảo vệ thần kinh phụ thuộc liều lượng rõ rệt: mức liều 100 mg/kg chưa tạo ra sự khác biệt đáng kể, nhưng mức liều 200 mg/kg và 400 mg/kg đã làm giảm mạnh diện tích nhồi máu não có ý nghĩa thống kê (p < 0,05) so với lô bệnh lý. Trong đó, hiệu quả giảm vùng tổn thương của liều 400 mg/kg tương đương với thuốc chuẩn Edaravon 6 mg/kg.
• Phục hồi khiếm khuyết chức năng thần kinh: Ngay sau khi tái tưới máu, tất cả chuột MCAO đều biểu hiện mất thăng bằng và liệt chi đối bên với điểm thần kinh trung vị đạt mức 4. Sau 24 giờ, liều 400 mg/kg đã thể hiện ưu thế vượt trội khi hạ điểm tổn thương xuống mức 2 (p < 0,05). Đến mốc 72 giờ, nhóm dùng liều 400 mg/kg đạt sự hồi phục ấn tượng nhất với điểm trung vị là 1, tốt hơn hẳn so với nhóm 200 mg/kg (điểm 2) và nhóm chứng bệnh lý (vẫn duy trì ở mức điểm 3).
• Bảo toàn thể trọng cơ thể: Tình trạng liệt và suy nhược khiến chuột lô bệnh lý bị sụt giảm cân nặng nghiêm trọng sau 72 giờ. Ngược lại, việc điều trị bằng cao chiết liều 400 mg/kg hoặc Edaravon 6 mg/kg đã duy trì ổn định thể trọng của động vật tương đương với lô chứng sinh lý (p < 0,05).
• Tăng cường phòng thủ chống oxy hóa: Hàm lượng chất chống oxy hóa nội sinh GSH trong vỏ não chuột dùng cao chiết liều 200 mg/kg và 400 mg/kg tăng lên rõ rệt (p < 0,05). Đồng thời, nồng độ sản phẩm peroxy hóa lipid MDA tại mô não giảm sâu so với lô bệnh lý (p < 0,05).
• Bảo vệ cấu trúc hàng rào máu não: Lượng phẩm nhuộm Evans Blue thoát mạch vào bán cầu não trái ở nhóm điều trị liều 400 mg/kg giảm thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với cả lô bệnh lý và lô 200 mg/kg (p < 0,05).

Thảo luận kết quả

Tác dụng bảo vệ thần kinh mạnh mẽ của cao chiết vỏ hạt đậu xanh được giải thích chủ yếu thông qua hàm lượng phong phú của hai hoạt chất C-glycosylflavonoid chính là vitexin (17,29%) và isovitexin (9,61%). Trong cơ chế bệnh sinh của nhồi máu não, sự bùng phát của các gốc tự do ROS là nguyên nhân hàng đầu gây hoại tử tế bào thần kinh và hủy hoại màng tế bào. Vitexin và isovitexin đóng vai trò như những chất dọn dẹp gốc tự do mạnh mẽ, kích hoạt con đường tín hiệu chống oxy hóa nội sinh Nrf2, từ đó làm tăng lượng GSH để bảo vệ cấu trúc ty thể và kìm hãm phản ứng peroxy hóa lipid màng nơ-ron, thể hiện qua sự sụt giảm nồng độ MDA.

Khi so sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tác dụng giảm thể tích nhồi máu của cao chiết ở liều 400 mg/kg đường uống hoàn toàn tương đương với tác dụng của Edaravon 6 mg/kg đường tiêm tĩnh mạch - một loại thuốc chuẩn đã được phê duyệt tại Nhật Bản và Trung Quốc. Hơn nữa, việc ức chế tính thấm hàng rào máu não ở liều 400 mg/kg còn có ý nghĩa tương đồng với các nghiên cứu về khả năng điều hòa giảm biểu hiện của yếu tố gây thiếu oxy HIF-1α và metalloproteinase MMP-9 của phân tử flavonoid tự nhiên.

Toàn bộ dữ liệu thực nghiệm trong luận văn được trình bày rất trực quan. Sự suy giảm nồng độ MDA và gia tăng GSH được thể hiện qua các biểu đồ cột định lượng sinh hóa rõ ràng; diễn tiến hồi phục chức năng vận động được mô tả sinh động bằng biểu đồ đường theo dõi liên tục qua các mốc 24, 48 và 72 giờ; diện tích vùng hoại tử được lượng hóa chi tiết qua bảng đối chiếu tỷ lệ phần trăm thể tích và các bức ảnh chụp lát cắt nhuộm TTC với sự tương phản sắc nét giữa vùng mô lành màu đỏ đậm và vùng nhồi máu màu trắng xám.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tiêu chuẩn hóa quy trình công nghệ chiết xuất: Thiết lập quy trình chiết xuất công nghiệp bằng cồn 70% ở nhiệt độ 80°C với tỷ lệ dung môi 1:10 nhằm tối ưu hóa hiệu suất thu hồi cao chiết đạt trên 10% và hàm lượng vitexin ổn định trên 17%, hoàn thành bộ tiêu chuẩn cơ sở trong vòng 6 đến 12 tháng do các trung tâm kiểm nghiệm và viện nghiên cứu dược liệu chủ trì.
• Phát triển dạng bào chế thuốc và thực phẩm bảo vệ sức khỏe: Ứng dụng công nghệ bào chế hiện đại để sản xuất viên nang hoặc dung dịch uống chuẩn hóa từ cao khô vỏ hạt đậu xanh, với mục tiêu đạt liều tương đương sinh học 400 mg/kg trên thực nghiệm, hướng đến mục tiêu giảm từ 30% đến 40% mức độ tàn tật vận động cho người bệnh sau tai biến, triển khai thử nghiệm độ ổn định và độc tính bán trường diễn trong giai đoạn 2024 - 2025.
• Nghiên cứu sâu cơ chế sinh học phân tử: Mở rộng các thử nghiệm chuyên sâu như kỹ thuật Western Blot và Real-time PCR để phân tích định lượng sự thay đổi biểu hiện của các protein điều hòa apoptosis như Bax, Bcl-2, caspase-3 cùng các cytokine tiền viêm TNF-α, IL-1β trong thời gian 12 tháng tại các phòng thí nghiệm trọng điểm.
• Xây dựng đề án thử nghiệm lâm sàng phối hợp: Khuyến nghị các bệnh viện chuyên khoa thần kinh phối hợp với trường đại học dược xây dựng đề cương nghiên cứu lâm sàng pha 1 và pha 2 trong vòng 24 đến 36 tháng nhằm đánh giá độ an toàn và hiệu quả hỗ trợ phục hồi chức năng của chế phẩm trên bệnh nhân nhồi máu não bán cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Y - Dược: Nguồn tài liệu học thuật giá trị cao về phương pháp phẫu thuật gây mô hình MCAO vi phẫu trên chuột nhắt trắng với độ lặp lại cao, cùng các kỹ thuật định lượng sinh hóa chuẩn xác phục vụ nghiên cứu sàng lọc thuốc bảo vệ thần kinh.
• Chuyên viên nghiên cứu và phát triển (R&D) tại các công ty dược phẩm: Dữ liệu thực chứng giúp khai thác hiệu quả nguồn phụ phẩm nông nghiệp giá rẻ để phát triển các dòng sản phẩm bảo vệ sức khỏe chuẩn hóa chứa hàm lượng vitexin và isovitexin cao (chiếm trên 26% tổng khối lượng cao khô).
• Bác sĩ chuyên khoa thần kinh, hồi sức tích cực và y học cổ truyền: Cơ sở khoa học vững chắc về tiềm năng kết hợp các hoạt chất tự nhiên từ dược liệu vào phác đồ điều trị bổ trợ nhằm cải thiện di chứng cho khoảng 76% bệnh nhân đột quỵ thiếu máu cục bộ.
• Nhà hoạch định chính sách nông nghiệp và kinh tế tuần hoàn: Bằng chứng khoa học thúc đẩy các dự án gia tăng giá trị chuỗi sản xuất đậu xanh tại Việt Nam giai đoạn 2025 - 2030 thông qua việc tái chế vỏ hạt thành dược phẩm giá trị cao.

Câu hỏi thường gặp

• Cao chiết vỏ hạt đậu xanh bảo vệ tế bào não bị đột quỵ thông qua những cơ chế sinh hóa nào? Cao chiết vỏ hạt đậu xanh phát huy tác dụng thông qua 3 cơ chế đồng vận: quét sạch các gốc tự do giúp tăng cường chất chống oxy hóa nội sinh GSH, ức chế peroxy hóa màng tế bào làm giảm nồng độ MDA trong vỏ não, và củng cố liên kết nội mô giúp giảm thoát mạch Evans Blue, bảo toàn tính toàn vẹn của hàng rào máu não ở liều 400 mg/kg.

• Mức liều thử nghiệm nào của cao chiết mang lại hiệu quả bảo vệ thần kinh tối ưu nhất? Mức liều 400 mg/kg/ngày đường uống mang lại kết quả vượt trội nhất. Liều này giúp cải thiện vận động sớm ngay sau 24 giờ (hạ điểm thần kinh xuống mức 2), đạt mức phục hồi cao nhất sau 72 giờ (điểm 1), đồng thời thu nhỏ diện tích nhồi máu não tương đương thuốc chuẩn Edaravon 6 mg/kg tiêm tĩnh mạch.

• Thành phần hóa học chính đóng vai trò quyết định hoạt tính sinh học trong cao chiết là gì? Hai hợp chất C-glycosylflavonoid chính là vitexin và isovitexin, chiếm tỷ lệ lần lượt là 17,29% và 9,61% khối lượng khô tuyệt đối của cao chiết. Các hợp chất này có khả năng vượt qua hàng rào vi mạch, trung hòa các gốc ROS và kích hoạt các phản ứng sinh tồn của tế bào thần kinh.

• Mô hình đột quỵ MCAO trên chuột thực nghiệm trong luận văn được tiến hành như thế nào? Thí nghiệm được thực hiện trên 100 chuột nhắt trắng Swiss Albino (trọng lượng 20 ± 2 g). Kỹ thuật viên sử dụng sợi monofilament 6.0 có đầu bọc silicon kích thước 0,23 - 0,24 mm đưa qua động mạch cảnh để làm tắc động mạch não giữa trong 60 phút, sau đó rút sợi chỉ để tái tưới máu trong 72 giờ.

• Tại sao phương pháp nhuộm TTC lại được sử dụng để xác định mức độ nhồi máu não? Phương pháp nhuộm TTC 0,8% là tiêu chuẩn vàng trong đánh giá đột quỵ thực nghiệm. Enzyme dehydrogenase trong mô não sống còn hoạt tính sẽ khử TTC thành formazan có màu đỏ đậm, trong khi vùng mô hoại tử bị mất enzyme sẽ không bắt màu (màu trắng xám), giúp đo đạc chính xác 100% diện tích ổ nhồi máu qua phần mềm Image-J.

Kết luận

• Chiết xuất thành công cao cồn 70% từ vỏ hạt đậu xanh với hiệu suất 10,78%, định lượng chính xác hàm lượng vitexin đạt 17,29% và isovitexin đạt 9,61%.
• Chứng minh cao chiết ở liều 200 mg/kg và 400 mg/kg có tác dụng làm giảm rõ rệt thể tích nhồi máu não trên mô hình chuột MCAO sau 72 giờ can thiệp (p < 0,05).
• Cải thiện đáng kể khiếm khuyết chức năng vận động thần kinh theo thang điểm Menzies và ngăn ngừa hiệu quả hiện tượng sụt giảm cân nặng ở động vật thực nghiệm.
• Làm sáng tỏ cơ chế bảo vệ thần kinh thông qua việc gia tăng nồng độ glutathione nội sinh, ức chế peroxy hóa lipid MDA và duy trì độ bền vững của hàng rào máu não.
• Mở ra tiềm năng ứng dụng to lớn trong việc biến phụ phẩm nông nghiệp giá trị thấp thành nguồn nguyên liệu dược phẩm giá trị cao phục vụ điều trị nhồi máu não.

Lộ trình nghiên cứu tiếp theo trong giai đoạn 2025 - 2026 cần tập trung hoàn thiện các thử nghiệm độc tính bán trường diễn và phát triển dạng bào chế viên uống chuẩn hóa. Các nhà khoa học, bác sĩ và doanh nghiệp dược phẩm hãy cùng hợp tác đầu tư nghiên cứu để sớm đưa kết quả khoa học đầy triển vọng này vào ứng dụng lâm sàng thực tế, góp phần nâng cao chất lượng sống cho người bệnh đột quỵ não.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Đột quỵ là tình trạng bệnh lý não biểu hiện bởi các thiếu sót chức năng thần kinh xảy ra đột ngột với các triệu chứng khu trú hơn là lan tỏa; tồn tại hơn 24 giờ hoặc tử vong trong 24 giờ; nguyên nhân do mạch máu não, không do chấn thương [1]. Bệnh xảy ra khi một phần não bộ bị tổn thương do tắc nghẽn mạch máu não gây đột quỵ nhồi máu não hoặc vỡ mạch máu não gây đột quỵ xuất huyết não. Trong đột quỵ, não không được cung cấp đủ năng lượng nên một vùng não sẽ ngừng hoạt động và kéo theo mất khả năng điều khiển các cơ quan khác, có thể gây liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ, mất ý thức và hôn mê. Nếu bệnh nhân không được cấp cứu kịp thời, đúng cách thì vùng não sẽ chết và người bệnh có thể tử vong [1], [2].

Ngày nay, đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong thứ hai trên toàn cầu và là nguyên nhân gây tàn phế hàng đầu theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, ảnh hưởng đến khoảng 13,7 triệu người và giết chết 5,5 triệu người mỗi năm [2]. Hiện nay, chi phí điều trị đột quỵ não chiếm khoảng 3-4% tổng chi phí chăm sóc y tế toàn cầu [3]. Đột quỵ não đòi hỏi phải được theo dõi, chẩn đoán sớm, chính xác và điều trị hợp lý; tuy nhiên, việc điều trị còn nhiều hạn chế. Cho đến nay, thuốc hoạt hóa plasminogen mô tái tổ hợp (rt-PA, recombinant tissue type plasminogen activator) là thuốc được cấp phép trong điều trị đột quỵ nhồi máu não với khả năng làm tan cục máu đông và phục hồi sự tưới máu đến vùng não bị thiếu máu.

Tuy nhiên, rt-PA có giới hạn phạm vi tác dụng trong vòng 4,5 giờ tính từ thời điểm bắt đầu bị nhồi máu não và việc sử dụng các thuốc này có nguy cơ gây tử vong do xuất huyết não [3]. Do vậy, có nhu cầu lớn trong việc phát triển các liệu pháp mới để điều trị đột quỵ nhồi máu não. Các nghiên cứu đã công bố thành phần chủ yếu của vỏ hạt đậu xanh là flavonoid, trong đó flavonoid chính là vitexin và isovitexin [4], [5], [6], [7], [8]. Vitexin là hoạt chất đang được quan tâm gần đây có nhiều tác dụng dược lý như chống oxy hóa, chống ung thư, chống viêm, chống tăng huyết áp và bảo vệ thần kinh.

Isovitexin là một đồng phân của vitexin, thường được phân lập cùng với vitexin, cũng được chứng minh có hoạt tính sinh học đa dạng [9]. Bên cạnh đó, cao chiết từ vỏ hạt đậu xanh đã được chứng minh là có tác dụng bảo vệ thần kinh trong bệnh Alzheimer, chống viêm, bảo vệ tế bào gan, hạ 1 đường huyết trên mô hình thực nghiệm trên chuột [10], [11], [12], [13], [14], tuy nhiên chưa có nghiên cứu nào đánh giá tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết từ vỏ hạt đậu xanh trên mô hình đột quỵ Để làm sáng tỏ tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết từ vỏ hạt đậu xanh, chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết vỏ hạt đậu xanh (Vigna radiata (L.) Wilczek) trên mô hình đột quỵ não thực nghiệm” được tiến hành với mục tiêu: - Đánh giá được tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết vỏ hạt đậu xanh trên mô hình gây tắc động mạch não giữa chuột nhắt thực nghiệm. - Bước đầu đánh giá cơ chế bảo vệ tế bào thần kinh của cao chiết vỏ hạt đậu xanh.1 Khái niệm và phân loại của đột quỳ não Đột quỵ não là tình trạng bệnh lý não biểu hiện bởi các thiếu sót chức năng thần kinh xảy ra đột ngột với các triệu chứng khu trú hơn là lan tỏa; tồn tại hơn 24 giờ hoặc tử vong trong 24 giờ; nguyên nhân do mạch máu não, không do chấn thương [1]. Đến nay, có nhiều tác nhân là yếu tố nguy cơ của đột quỵ.

Các tác nhân được kể đến bao gồm tuổi cao, chủng tộc, yếu tố gia đình hoặc di truyền. Ngoài ra, một số bệnh lý cũng là yếu tố nguy cơ của đột quỵ gồm tăng huyết áp; bệnh tim mạch; đái tháo đường; tăng cholesterol máu; tiền sử có cơn đột quỵ thoáng qua; đau nửa đầu; nghiện rượu, thuốc lá; dùng thuốc tránh thai [2]. Theo kết quả của các báo cáo trong Hội nghị đột quỵ năm 2022 được tổ chức tại Hà Nội, nghiên cứu trên 2310 bệnh nhân đột quỵ tại 10 Trung tâm đột quỵ trên toàn quốc cho thấy độ tuổi trung bình người dân Việt Nam bị đột quỵ khoảng 65. Số lượng bệnh nhân đột quỵ dưới 45 tuổi chiếm 7,2%.

Điều đáng lưu ý là tỷ lệ nam gặp đột quỵ nhiều hơn gấp 1,5 lần so với nữ, trong khi đó ở nước ngoài là tỷ lệ nữ bị đột quỵ nhiều hơn nam. Triệu chứng: Rối loạn cảm giác hoặc vận động của một vùng cơ thể (tê, liệt) ở mặt, chân, tay đặc biệt nhất là liệt 1/2 người. Rồi loạn thị lực (nhìn mờ hoặc mù đột ngột). Rối bạn về ngôn ngữ (nói ngọng hoặc thất ngôn).

Rối loạn tri giác (lẫn lộn, kích thích vật vã, hôn mê). Các triệu chứng rất thay đổi tùy thuộc vào đột quỵ do tắc mạch hay xuất huyết não, vị trí não bị tổn thương và độ rộng của vùng não bị tổn thương [54]. Trên lâm sàng, đột quỵ được chia thành hai thể chính như sau: - Nhồi máu não: Xảy ra khi động mạch cung cấp máu giàu oxy cho não bị tắc nghẽn, gồm đột quỵ lấp mạch là loại nhồi máu não có cục máu đông (huyết khối) hình thành trong một động mạch cung cấp máu cho não và nhồi máu não nghẽn mạch là loại đột quỵ mà cục máu đông hoặc chất khác (như mảng xơ vữa) theo dòng máu đi đến và làm tắc động mạch trong não [15]. 3 - Xuất huyết não: Xảy ra khi một động mạch trong não bị rò rỉ máu hoặc vỡ.

Áp lực từ rò rỉ máu sẽ phá hủy các tế bào não. Chảy máu não gồm chảy máu nội sọ; chảy máu khoang dưới nhện và chảy máu não thất [15]. Như vậy, khái niệm về đột quỵ không bao gồm chảy máu dưới màng cứng, tụ máu ngoài màng cứng, chảy máu não hoặc nhồi máu não do nguyên nhân chấn thương, nhiễm trùng hay u não. Theo thống kê tại các nước phát triển, khoảng 87% các trường hợp đột quỵ thuộc loại thiếu máu não cục bộ hay nhồi máu não [2].

Tại Việt Nam, kết quả nghiên cứu được báo cáo trong Hội nghị Đột quỵ năm 2022 chỉ ra rằng tỷ lệ nhồi máu não là 76% và chảy máu não là 24%.2 Cơ chế bệnh sinh của nhồi máu não Cơ chế bệnh sinh nhồi máu não được trình bày trên hình 1.1 Cơ chế bệnh sinh nhồi máu não [16]. Quá trình thiếu máu Nhồi máu não là quá trình phức tạp bao gồm giảm năng lượng, mất cân bằng ion nội mô tế bào, nhiễm toan, tăng nồng độ calci nội bào, kích thích gây độc tế bào, tạo ra 4 các gốc tự do, các sản phẩm của acid arachidonic, giải phóng các cytokin, phá vỡ tính toàn vẹn của hàng rào máu não, kích hoạt các tế bào thần kinh đệm và xâm nhập của bạch cầu [17]. Khi não bị thiếu máu, nhiều rối loạn liên tiếp xảy ra, tạo vòng xoắn bệnh lý gây tổn thương tế bào làm tế bào rối loạn chức năng hoặc chết. Quá trình này xảy ra rất nhanh, ngay sau khi não bị thiếu máu từ vài giây tới vài phút.

Màng tế bào bị tổn thương dẫn tới rối loạn chức năng điện sinh học của màng tế bào, phù não. Đây cũng là nguyên nhân gây tổn thương não trong những ngày tiếp theo [18]. Hiện tƣợng tranh tối tranh sáng Tắc mạch não cấp tính gây ra các vùng thiếu máu cục bộ không đồng nhất. Các vùng có lưu lượng máu não dưới 10 ml/100g mô/phút được gọi vùng lõi hay trung tâm ổ nhồi máu và ở vùng này, tế bào não sẽ hoại tử sau vài phút nhồi máu não.

Khu vực ngoại biên của ổ nhồi máu (lưu lượng máu não <25 mL/100g mô/phút) hay còn gọi là vùng rìa ổ nhồi máu mà ở đây, tế bào não có thể tồn tại trong vài giờ vì vẫn còn được tưới máu [18]. Vùng này được gọi là vùng tranh tối tranh sáng. Đây là vùng quan trọng trong điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết trong vòng 3 đến 4,5 giờ đầu kể từ khi khởi phát đột quỵ [19]. Ảnh hƣởng của nhồi máu não ở cấp tế bào Ảnh hưởng nhồi máu não ở cấp độ tế bào được trình bày trên hình 1.2 Ảnh hƣởng nhồi máu não ở cấp độ tế bào [2] Các ảnh hưởng của thiếu máu não ở cấp độ tế bào bao gồm: Kích thích gây độc tế bào: Kích thích gây độc tế bào gây ra bởi sự tích tụ quá mức các acid amin kích thích dẫn đến sự gia tăng độc tính của calci nội bào.

Như một chất truyền tin thứ hai, calci kích hoạt nhiều con đường truyền tín hiệu, cuối cùng dẫn đến hoại tử và chết tế bào theo chương trình. Ngay sau khi giảm dòng máu lên não, kênh phụ thuộc năng lượng -ATP bị ức chế dẫn đến mất cân bằng của nhiều ion bao gồm natri, clo, calci. Những ion này cũng có thể bị gián đoạn do sự kích thích quá mức các thụ thể của glutamat của acid 1-amino-3-hydroxy-5-methyl-4-isoxazol propionic và thụ thể của acid N-methyl-d-aspartic (NMDA). Tất cả đều là receptor của glutamat, một chất dẫn truyền thần kinh kích thích trong não.

Vì vậy các tế bào khử cực hơn và gây ra nhiều dòng calci và giải phóng glutamat nhiều hơn. Dòng ion có thể dẫn đến phù cấp tế bào và thêm vào đó, calci kích hoạt các sự kiện phụ thuộc calci và cuối cùng gây chết tế bào [17], [20]. Stress oxy hoá: Stress oxy hoá xảy ra khi mất cân bằng giữa việc sản xuất các gốc tự do và các chất chống oxy hoá nội sinh. Các gốc tự do bao gồm anion superoxid ( -), gốc hydroxyl (OH ), hydro peroxid ( ), nitric oxid (NO).

Trong đó - được tạo ra 6 sớm nhất và OH gây độc nhiều nhất. Trong quá trình đột quỵ do thiếu máu não cục bộ, anion superoxid là một gốc tự do được tạo ra chủ yếu thông qua một số con đường bao gồm quá trình vận chuyển điện tử của ty thể, hệ thống xanthin oxidase, đây là nguồn chính tạo ra các gốc tự do trong thiếu máu não và tái tưới máu; chuyển hoá acid arachidonic thông qua con đường cyclooxygenase. được hình thành từ anion superoxid và là nguồn gốc của OH [8]. NO được tạo ra từ L-arginin bởi các enzym tổng hợp NO (NO synthase, NOS) phụ thuộc.

Dạng đồng phân nNOS cần calci/calmodulin để kích hoạt, được tìm thấy trong não.