Nghiên cứu tác dụng chống đông máu của các phân đoạn dịch chiết sâm vũ diệp và tam thất hoang ...

Nghiên cứu tác dụng chống đông máu của dịch chiết sâm vũ diệp và tam thất hoang trên in vitro, cung cấp thông tin quý giá cho y học.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tuyết Trinh
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Thị Ly Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Nghiên cứu tác dụng chống đông máu của các phân đoạn dịch chiết sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) và tam thất hoang (Panax stipuleanatus H. Feng) trên in vitro
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Sinh lý quá trình đông máu
• 1.2. Điều hòa đông máu trong sinh lý
• 1.3. Rối loạn đông máu
• 1.4. Rối loạn bẩm sinh
• 1.5. Rối loạn mắc phải
• 1.6. Các xét nghiệm đông máu cơ bản
• 1.7. Thời gian Prothrombin. Thời gian thromboplastin từng phần hoạt hóa
• 1.8. Định lượng fibrinogen
• 1.9. Tổng quan về Sâm vũ diệp và Tam thất hoang
• 1.10. Tam thất hoang
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khía cạnh đạo đức trong nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Kết quả thực nghiệm
• 3.2. Tam thất hoang
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác dụng chống đông máu của sâm vũ diệp và tam thất hoang

Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) và tam thất hoang (Panax stipuleanatus H. Feng) là hai loài cây thuốc quý hiếm tại Việt Nam, đặc biệt ở vùng núi cao phía Tây Bắc. Nghiên cứu về tác dụng chống đông máu của chúng đang thu hút sự quan tâm của giới y học. Các nghiên cứu ban đầu cho thấy rằng các thành phần hóa học trong hai loài này có thể có tác dụng tích cực trong việc điều chỉnh quá trình đông máu. Việc tìm hiểu sâu về tác dụng của chúng không chỉ giúp bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên mà còn mở ra hướng đi mới trong điều trị các bệnh lý liên quan đến đông máu.

1.1. Đặc điểm sinh học của sâm vũ diệp và tam thất hoang

Sâm vũ diệp và tam thất hoang đều thuộc họ Ngũ gia bì, có chứa nhiều hợp chất sinh học quý giá. Sâm vũ diệp nổi bật với hàm lượng saponin cao, trong khi tam thất hoang cũng không kém cạnh với các thành phần có lợi cho sức khỏe. Việc nghiên cứu các đặc điểm này giúp hiểu rõ hơn về cơ chế tác dụng của chúng trong việc chống đông máu.

1.2. Tình hình nghiên cứu tác dụng chống đông máu hiện nay

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về tác dụng của các loại thảo dược trong việc điều trị bệnh, nhưng tác dụng chống đông máu của sâm vũ diệp và tam thất hoang vẫn còn hạn chế. Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng các phân đoạn dịch chiết từ hai loài này có thể ảnh hưởng đến thời gian đông máu, mở ra hướng đi mới cho việc phát triển thuốc chống đông từ thiên nhiên.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu tác dụng chống đông máu

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc nghiên cứu tác dụng chống đông máu của sâm vũ diệp và tam thất hoang gặp phải một số thách thức. Đầu tiên, việc thu thập mẫu và chiết xuất các hợp chất từ hai loài này cần phải được thực hiện một cách chính xác để đảm bảo chất lượng. Thứ hai, cần có các phương pháp nghiên cứu hiện đại để đánh giá tác dụng của chúng một cách khách quan và khoa học.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập mẫu và chiết xuất

Việc thu thập sâm vũ diệp và tam thất hoang trong tự nhiên không phải là điều dễ dàng do chúng đang có nguy cơ tuyệt chủng. Hơn nữa, quy trình chiết xuất cần phải được tối ưu hóa để đảm bảo thu được các hợp chất có hoạt tính sinh học cao nhất.

2.2. Thiếu hụt nghiên cứu khoa học về tác dụng sinh học

Mặc dù có nhiều tài liệu dân gian về tác dụng của sâm vũ diệp và tam thất hoang, nhưng thiếu các nghiên cứu khoa học chứng minh cụ thể. Điều này làm cho việc áp dụng chúng trong y học hiện đại gặp nhiều khó khăn.

III. Phương pháp nghiên cứu tác dụng chống đông máu

Để nghiên cứu tác dụng chống đông máu của sâm vũ diệp và tam thất hoang, các phương pháp in vitro đã được áp dụng. Các chỉ số như thời gian prothrombin (PT) và thời gian thromboplastin từng phần hoạt hóa (APTT) được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các phân đoạn dịch chiết. Phương pháp này cho phép xác định rõ ràng tác dụng của từng phân đoạn trong việc điều chỉnh quá trình đông máu.

3.1. Quy trình chiết xuất các phân đoạn dịch chiết

Quy trình chiết xuất bao gồm việc sử dụng các dung môi khác nhau như ethanol, butanol và nước để thu được các phân đoạn dịch chiết khác nhau từ sâm vũ diệp và tam thất hoang. Mỗi phân đoạn sẽ được kiểm tra tác dụng chống đông máu riêng biệt.

3.2. Đánh giá tác dụng chống đông máu qua các chỉ số PT và APTT

Các chỉ số PT và APTT là những tiêu chí quan trọng để đánh giá khả năng chống đông máu của các phân đoạn dịch chiết. Thí nghiệm sẽ được thực hiện trên mẫu máu in vitro để đảm bảo tính chính xác và khách quan trong kết quả.

IV. Kết quả nghiên cứu tác dụng chống đông máu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các phân đoạn dịch chiết từ sâm vũ diệp và tam thất hoang có tác dụng rõ rệt trong việc điều chỉnh thời gian đông máu. Cụ thể, một số phân đoạn đã làm tăng thời gian PT và APTT, cho thấy khả năng chống đông máu tiềm năng. Những phát hiện này mở ra hướng đi mới cho việc phát triển các sản phẩm từ thiên nhiên trong điều trị các bệnh lý liên quan đến đông máu.

4.1. Tác dụng của các phân đoạn dịch chiết từ sâm vũ diệp

Các phân đoạn dịch chiết từ sâm vũ diệp cho thấy khả năng làm tăng thời gian APTT, cho thấy tác dụng chống đông máu rõ rệt. Điều này có thể liên quan đến hàm lượng saponin cao trong loài cây này.

4.2. Tác dụng của các phân đoạn dịch chiết từ tam thất hoang

Tương tự, các phân đoạn dịch chiết từ tam thất hoang cũng cho thấy tác dụng tích cực trong việc kéo dài thời gian đông máu. Kết quả này cho thấy tiềm năng của tam thất hoang trong việc phát triển thuốc chống đông máu từ thiên nhiên.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu tác dụng chống đông máu của sâm vũ diệp và tam thất hoang đã chỉ ra rằng hai loài cây này có tiềm năng lớn trong việc phát triển các sản phẩm chống đông máu từ thiên nhiên. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn để xác định cơ chế tác dụng và tối ưu hóa quy trình chiết xuất. Việc bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên thiên nhiên này cũng cần được chú trọng để đảm bảo sự bền vững cho tương lai.

5.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc xác định các hợp chất hoạt tính sinh học cụ thể trong sâm vũ diệp và tam thất hoang, cũng như cơ chế tác dụng của chúng trong quá trình đông máu.

5.2. Tầm quan trọng của việc bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên

Việc bảo tồn sâm vũ diệp và tam thất hoang không chỉ giúp duy trì nguồn tài nguyên quý giá mà còn mở ra cơ hội cho việc phát triển các sản phẩm dược liệu có giá trị trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA Y DƢỢC NGUYỄN THỊ TUYẾT TRINH NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CHỐNG ĐÔNG MÁU CỦA CÁC PHÂN ĐOẠN DỊCH CHIẾT SÂM VŨ DIỆP (Panax bipinnatifidus Seem.) VÀ TAM THẤT HOANG (Panax stipuleanatus H. Feng) TRÊN IN VITRO KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH DƢỢC HỌC Hà Nội - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA Y DƢỢC Ngƣời thực hiện: NGUYỄN THỊ TUYẾT TRINH NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CHỐNG ĐÔNG MÁU CỦA CÁC PHÂN ĐOẠN DỊCH CHIẾT SÂM VŨ DIỆP (Panax bipinnatifidus Seem.) VÀ TAM THẤT HOANG (Panax stipuleanatus H. Feng) TRÊN IN VITRO KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH DƢỢC HỌC Khóa: QH.Y Ngƣời hƣớng dẫn: 1. Dƣơng Thị Ly Hƣơng 2. Vũ Thị Thơm Hà Nội - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Đầu tiên em xin gửi lời cảm ơn đến toàn bộ Ban chủ nhiệm khoa Y- Dƣợc, Đại học Quốc Gia Hà Nội, bộ môn Dƣợc lý - Dƣợc lâm sàng, Bộ môn Y - Dƣợc học cơ sở đã tạo điều kiện cho em để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này. Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô đã giảng dạy, giúp đỡ em hoàn thành chƣơng trình học tập trong suốt 5 năm qua. Em xin bày tỏ sự tri ân và lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Dƣơng Thị Ly Hƣơng, TS. Vũ Thị Thơm, những ngƣời đã luôn tận tình hƣớng dẫn, tạo điều kiện giúp em hoàn thành khóa luận. Em xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô bộ môn Dƣợc lý - Dƣợc lâm sàng, thầy cô bộ môn Y - Dƣợc học cơ sở đã giúp đỡ em trong quá trình hoàn thành khóa luận. Em xin cảm ơn chƣơng trình thuộc đề tài Tây Bắc: “Ứng dụng các giải pháp khoa học công nghệ để phát triển nguồn nguyên liệu và tạo sản phẩm từ 2 loài cây thuốc Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) và Tam thất hoang (Panax stipuleanatus H. Feng) vùng Tây Bắc”, mã số KHCN-TB.07C/13-18 đã tài trợ kinh phí để em thực hiện đƣợc nội dung nghiên cứu này. Em cũng xin cảm ơn Khoa Xét nghiệm Huyết Học, Bệnh viện 19.8 - Bộ Công An đã giúp đỡ em thực hiện thí nghiệm. Cuối cùng em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè và ngƣời thân đã luôn quan tâm, động viên, giúp đỡ em hoàn thành khóa luận này. Dù đã rất cố gắng, nhƣng lần đầu làm nghiên cứu khó tránh khỏi thiếu sót, em rất mong nhận đƣợc ý kiến đóng góp của thầy cô để khóa luận thêm hoàn thiện. Em xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng 6 năm 2017 Sinh viên Nguyễn Thị Tuyết Trinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Ký hiệu Giải nghĩa Thời gian thromboplastin từng phần hoạt hóa APTT (Activated Partial Thromboplastin Time) Đông máu nội mạc rải rác DIC (Disseminated Intravascular Coagulation) DMSO Dimethyl sulfoxide HP Heparin Liều ức chế 50% đối tƣợng thử IC50 (Inhibitory Concentration 50%) Chỉ số bình thƣờng hóa quốc tế INR (International Nomalized Ratio) Liều gây chết 50% đối tƣợng thử LD50 (Lethal Dose 50%) PBBt Cao chiết bằng dung môi n - butanol Sâm vũ diệp PBEA Cao chiết bằng dung môi ethyl acetat Sâm vũ diệp PBEt Cao chiết bằng dung môi ete Sâm vũ diệp PBT Cao tổng chiết bằng dung môi ethanol 70% Sâm vũ diệp PSBt Cao chiết bằng dung môi n - butanol Tam thất hoang PSnH Cao chiết bằng dung môi n - hexan Tam tất hoang PST Cao tổng chiết bằng dung môi ethanol 70% Tam thất hoang PSW Cao chiết bằng dung môi nƣớc Tam thất hoang PT Thời gian Prothrombin (Prothrombin Time) SVD Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) TTH Tam thất hoang (Panax stipuleanatus H.Feng) v/v Thể tích/Thể tích LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH STT Tên hình Trang Hình 1.2 Mạng lƣới fibrin giam giữ hồng cầu 6 Hình 1.3 Nguyên lý của quy trình xét nghiệm đo thời gian PT 13 Nguyên lý của quy trình xét nghiệm đo thời gian Hình 1.4 15 APPT Nguyên lý của quy trình xét nghiệm định lƣợng Hình 1.6 Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus Seem.7 Hợp chất saponin khung oleanan từ rễ của cây SVD 19 Tam thất hoang (Panax stipuleanatus H.9 Thành phần hóa học của cây TTH 22 Hình 2.1 Sơ đồ chiết thu các phân đoạn SVD 25 Hình 2.2 Sơ đồ chiết thu các phân đoạn TTH 26 Hình 2.3 Ống đông máu chứa sodium citrat 3,8% 28 Hình 2.4 Pipet 28 Máy ACL TOP500 và nguyên lý đo quang của máy Hình 2.5 29 ACL TOP500 Ảnh hƣởng của các phân đoạn dịch chiết SVD lên chỉ Hình 3.1 34 số đông máu nội sinh APTT(s) Ảnh hƣởng của các phân đoạn dịch chiết TTH lên chỉ Hình 3.2 37 số đông máu nội sinh APTT(s) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang Bảng 3.1 Ảnh hƣởng của PBT trên thời gian đông máu in vitro 31 Bảng 3.2 Ảnh hƣởng của PBBt trên thời gian đông máu in vitro 32 Bảng 3.3 Ảnh hƣởng của PBEA trên thời gian đông máu in vitro 33 Bảng 3.4 Ảnh hƣởng của PBEt trên thời gian đông máu in vitro 33 Bảng 3.5 Ảnh hƣởng của PST trên thời gian đông máu in vitro 35 Bảng 3.6 Ảnh hƣởng của PSBt trên thời gian đông máu in vitro 35 Bảng 3.7 Ảnh hƣởng của PSnH trên thời gian đông máu in vitro 36 Bảng 3.8 Ảnh hƣởng của PSW trên thời gian đông máu in vitro 37 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC DANH MỤC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC HÌNH DANH MỤC BẢNG ĐẶT VẤN ĐỀ . 1 CHƢƠNG 1 - TỔNG QUAN . Sinh lý quá trình đông máu . Điều hòa đông máu trong sinh lý . Rối loạn đông máu . Rối loạn bẩm sinh . Rối loạn mắc phải . Các xét nghiệm đông máu cơ bản . Thời gian Prothrombin. Thời gian thromboplastin từng phần hoạt hóa . Định lượng fibrinogen . Tổng quan về Sâm vũ diệp và Tam thất hoang . Tam thất hoang . 20 CHƢƠNG 2 - ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Khía cạnh đạo đức trong nghiên cứu . Đối tƣợng nghiên cứu . Phƣơng pháp . 27 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 3 - KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM VÀ BÀN LUẬN . Kết quả thực nghiệm . Tam thất hoang . 38 CHƢƠNG 4 - KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT . 43 TÀI LIỆU THAM KHẢO LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẶT VẤN ĐỀ Hiện nay, việc sử dụng các thuốc chống đông máu trong dự phòng và điều trị các bệnh do nguyên nhân huyết khối đóng vai trò rất quan trọng. Các thuốc chống đông máu nhƣ heparin, wafarin, . đều cho thấy hiệu quả điều trị tốt. Tuy nhiên mặt hạn chế của các thuốc này là có thể gây nhiều tác dụng phụ nhƣ: giảm tiểu cầu, dị ứng… [16]. Y- dƣợc học thế giới và trong nƣớc đang có xu hƣớng sử dụng các thuốc có nguồn gốc thực vật để nhằm hạn chế các tác dụng không mong muốn này. Việt Nam có hai loài sâm mọc tự nhiên ở vùng núi cao phía Tây Bắc là Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) và Tam thất hoang (Panax stipuleanatus H. Feng) thuộc họ Ngũ gia bì - Araliace theo kinh nghiệm dân gian là có tác dụng giảm đau, hoạt huyết, bổ máu [13]. Tuy nhiên cho đến nay các nghiên cứu về tác dụng sinh học này còn rất hạn chế. Cả 2 loài đều là những cây thuốc đặc biệt quý hiếm và đang có nguy cơ tuyệt chủng ở nƣớc ta. Các nghiên cứu ban đầu về thành phần hóa học của Sâm vũ diệp (SVD) và Tam thất hoang (TTH) cho thấy trong rễ và lá loài cây này có chứa saponin khung dammaran và oleanan với hàm lƣợng cao [50,57]. Đặc biệt, saponin trong một số cây thuộc chi Panax L. đã đƣợc chứng minh là có tác dụng trên chức năng đông máu [40,44]. Để làm rõ cơ sở khoa học và giá trị sử dụng của loài SVD và TTH, góp phần sử dụng hợp lý hóa tài nguyên thiên nhiên và áp dụng các giải pháp khoa học công nghệ nhằm phát triển dƣợc liệu của vùng, đặc biệt là nghiên cứu tác dụng trên quá trình đông máu, tôi đã thực hiện đề tài “Nghiên cứu tác dụng chống đông máu của các phân đoạn dịch chiết Sâm vũ diệp và Tam thất hoang trên in vitro”. Mục tiêu của đề tài là: - Xây dựng mô hình đánh giá tác dụng chống đông máu trên in vitro - Nghiên cứu tác dụng chống đông máu trên in vitro của các phân đoạn dịch chiết SVD và TTH thông qua các chỉ số PT và APTT 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 - TỔNG QUAN 1. Sinh lý quá trình đông máu Đông máu là trạng thái tự bảo vệ của cơ thể, là chuỗi các phản ứng hóa học của các yếu tố đông máu có trong huyết tƣơng, các mô tổn thƣơng và tiểu cầu [25,36,39]. Sau khi ra khỏi lòng mạch 2 - 4 phút, máu đông lại. Trong máu và trong các mô có khoảng hơn 50 chất có ảnh hƣởng tới quá trình đông máu. Các chất kích thích quá trình gây đông máu gọi là các chất gây đông máu. Các chất ức chế quá trình gây đông máu gọi là các chất chống đông. Máu có đông hay không là phụ thuộc vào sự cân bằng giữa các chất gây đông máu và các chất chống đông máu. Bình thƣờng, các chất chống đông máu chiếm ƣu thế, các chất gây đông ở dạng tiền chất không có hoạt tính, vì vậy máu không đông trong quá trình lƣu thông trong mạch máu. Khi máu, mạch máu bị tổn thƣơng, khi máu lấy ra ngoài cơ thể, các chất gây đông máu đƣợc hoạt hóa và trở nên ƣu thế, đông máu đƣợc thực hiện [11,15,25,36]. Định nghĩa Đông máu là quá trình chuyển máu ở thể lỏng sang thể đặc, mà thực chất là chuyển fibrinogen ở dạng hòa tan trong huyết tƣơng thành fibrin ở dạng không hòa tan dƣới xúc tác của thrombin [20,25]. Cơ chế đông máu Lý thuyết dòng thác đông máu từ năm 1979 [15] là sự hoạt hoá theo chuỗi từ các tiền yếu tố zymogen thành dạng enzym hoạt hoá.Quá trình đông máu diễn ra qua 3 giai đoạn (Hình 1.1) [20,25,36]: - Giai đoạn I: Hình thành phức hợp prothrombinase. - Giai đoạn II: Hình thành thrombin. - Giai đoạn III: Hình thành fibrin. Sự hình thành phức hợp prothrombinase Khởi động cho cơ chế đông máu là sự hình thành phức hợp prothrombinase. Đây là một cơ chế rất phức tạp và kéo dài nhất của quá trình đông máu. Quá trình đƣợc xảy ra khi có chấn thƣơng thành mạch và mô, khi 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] có chấn thƣơng máu, khi có sự tiếp xúc của máu với tế bào nội mạc tổn thƣơng hoặc với sợi collagen của mạch máu, với các mô khác ngoài nội mạc hoặc với bất kỳ vật lạ nào [39,47,51].