MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Trong khoảng thời gian gần 20 năm trở lại đây nhu cầu sử dụng đất đai cho các mục đích mở mang phát triển đô thị, xây dựng các khu công nghiệp, khu du lịch - dịch vụ, khu dân cư, các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật và các công trình khác phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội cũng như đảm bảo quốc phòng, an ninh … ngày càng tăng. Tuy nhiên, công tác thu hồi đất xây dựng dự án phát triển cơ sở hạ tầng, nhà ở cũng làm ảnh hưởng lớn đến đời sống chính trị - xã hội của người dân. Để đánh giá đúng thực trạng đời sống và việc làm của người dân bị thu hồi đất thực hiện các dự án, đề xuất những giải pháp tích cực trong việc quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả và giải quyết các vấn đề xã hội bức xúc hiện nay nhằm ổn định, nâng cao đời sống của người dân bị thu hồi đất trên địa bàn phường , được sự đồng ý của ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên – trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, đồng thời với sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo: TS. Nguyễn Quang Thi em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cưú các tác động của dự án xây dựng khu nhà ở Đồng Bẩm đến đời sống người dân trên địa bàn phường Đồng Bẩm, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên” 1.
Mục tiêu của đề tài 1.1 Mục tiêu tổng quát Nghiên cứu các tác động của dự án xây dựng khu nhà ở Đồng Bẩm đến đời sống người dân trên địa bàn phường Đồng Bẩm, thành Phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên h 2 1.2 Mục tiêu cụ thể - Đánh giá về điều kiện tự nhiên kinh tế và xã hội của phường Đồng Bẩm - Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn phường Đồng Bẩm - Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường,giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất - Đánh giá những ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân bị thu hồi đất tại dự án - Đề xuất một số giải pháp 1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Là căn cứ nhằm giúp các nhà quản lý, hoạch định chính sách tham khảo, cân nhắc để hoàn thiện chủ trương, chính sách khi nhà nước thu hồi đất. - Những kết quả khoa học thu được thông qua thực hiện đề tài sẽ bổ sung cơ sở thực tiễn để đánh giá chung tình hình đời sống việc làm của người dân trước và sau khi bị Nhà nước thu hồi đất xây dựng khu nhà ở,cơ sở hạ tầng 1.
Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài ngoài việc đóng góp để giải quyết vấn đề đời sống, việc làm cho người có đất bị thu hồi xây dựng khu nhà, cơ sở hạ tầng ở hiện nay tại phường Đồng Bẩm h 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Thu hồi đất Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng vi phạm pháp luật về đất đai(theo khoản 11 điều 3 Luật Đất đai 2013)[1] 2.
Bồi thường Bồi thường là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích thu hồi cho người sử dụng đất(theo khoản 12 điều 3 Luật Đất đai 2013)[1] 2. Hỗ trợ Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển (theo khoản 14, điều 3. Luật đất đai năm 2013)[1] 2. Tái định cư Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn.
Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển. Tái định cư (TĐC) được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó. Thu hồi đất, Bồi thường giải phóng mặt bằng là giải pháp quan trọng mang tính đột phá nhằm chủ động quỹ đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các nguồn lực cho đầu tư phát triển và triển khai thực hiện các dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội. Quá trình thực hiện bồi thường GPMB phải đảm bảo hài hoà giữa h 4 các lợi ích: lợi ích của Nhà nước, lợi ích của doanh nghiệp, của cộng đồng dân cư và đặc biệt là lợi ích của người dân.
Đặc điểm của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng Giải phóng mặt bằng là công việc đa dạng, phức tạp vừa mang tính kỹ thuật, pháp luật và mang tính xã hội cao. Nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội - Tính đa dạng thể hiện: mỗi dự án được thực hiện trên mỗi vùng đất khác nhau có điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí khác nhau. Các khu vực nội thị, khu vực ven đô, khu vực nông thôn. mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó.
Do đó, GPMB đối với từng vùng cũng có những điểm riêng biệt. - Tính phức tạp thể hiện: Công tác GPMB có tác động lớn đến mọi mặt đời sống kinh tế xã hội của người dân có đất bị thu hồi thực hiện dự án. Đất đai có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế, xã hội của người dân. Đối với vùng nông thôn thì đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thiếu trong hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Còn đối với đô thị, thì đất đai là tài sản có giá trị lớn , gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân. Do vậy dựa vào các đặc điểm trên mà chúng ta thấy quá trình bồi thường của mỗi dự án là khác nhau. Một số quy định về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng - Theo điều 74 Luật Đất đai 2013 của nước ta thì : + Người sử dụng đất khi được Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện bồi thường theo quy định tại điều 75 của Luật này thì được bồi thường + Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm thu hồi đất h 5 + Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi phải đảm bảo dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật - Theo điều 83 Luật Đất đai 2013 quy định thì + Người sử dụng đất khi nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ +Việc hỗ trợ phải đảm bảo khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật + Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất Hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất Hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề ghiệp và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất đất nông nghiệp; thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở Hỗ trợ khác - Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư trước khi thu hồi đất 2. Chính sách bồi thường, giải phóng mặt trên thế giới và ở Việt Nam 2.
Chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng của thế giới Đối với bất cứ một quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan trọng nhất, cơ bản của mọi hoạt động đời sống kinh tế - xã hội. Khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho các mục đích của quốc gia đã làm thay đổi toàn bộ đời sống kinh tế của hàng triệu hộ dân và người dân, người bị ảnh hưởng không những không hạn chế về số lượng mà còn có xu hướng ngày càng tăng. Đặc biệt, ở những nước đang phát triển, người dân chủ yếu sống bằng nghề nông nghiệp đó là vấn đề sống còn của họ. Dưới đây là một số kinh nghiệm quản lý đất đai của các nước trên thế giới sẽ phần nào giúp ích cho Việt Nam chúng ta, đặc biệt trong chính sách bồi thường GPMB h 6 * Chính sách bồi thường đất đai ở Thái Lan Ở Thái Lan, cũng giống như ở nhiều nước khác trong khu vực châu Á, quá trình đô thị hoá diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chế thị trường điều tiết.
Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý, việc đền bù được tiến hành theo trình tự, tổ chức nghe ý kiến người dân; định giá đền bù. Giá đền bù phụ thuộc vào từng khu vực, từng dự án. Nếu một dự án mang tính chiến lược quốc gia thì nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường. Nhìn chung, khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều đền bù với mức cao hơn giá thị trường * Chính sách bồi thường đất đai ở Hàn Quốc Ở Hàn Quốc, vào những năm 70 của thế kỷ trước, trước tình trạng di dân ồ ạt từ các vùng nông thôn vào đô thị, thủ đô Xơ-un đã phải đối mặt với tình trạng thiếu đất định cư trầm trọng trong thành phố.
Để giải quyết nhà ở cho dân nhập cư, chính quyền thành phố phải tiến hành thu hồi đất của nông dân vùng phụ cận. Việc đền bù được thực hiện thông qua các công cụ chính sách như hỗ trợ tài chính, cho quyền mua căn hộ do thành phố quản lý và chính sách tái định cư. Các hộ bị thu hồi đất có quyền mua hoặc nhận căn hộ do thành phố quản lý, được xây tại khu đất được thu hồi có bán kính cách Xơ- un khoảng 5 km.