Stress Ở Giáo Viên Tại Công Ty Cổ Phần Giáo Dục Kỹ Năng Ngôi Sao

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp đề tài stress ở giáo viên tại công ty cổ phần giáo dục kỹ năng ngôi sao, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ thể cho

• Tác giả: Dương Thị Yến Nhi
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Lụa
• Trường học: Trường Đại Học Lao Động - Xã Hội
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Stress Ở Giáo Viên Tại Công Ty Cổ Phần Giáo Dục Kỹ Năng Ngôi Sao
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa của đề tài
• 0.5. Phương pháp thực hiện
• 0.6. Tính mới của đề tài
• 0.7. Kết cấu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ STRESS VÀ STRESS Ở GIÁO VIÊN
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề stress và stress ở giáo viên trên thế giới
• 1.1.1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề stress trên thế giới
• 1.2. Một số công trình nghiên cứu về stress ở giáo viên trên thế giới
• 1.3. Một số công trình nghiên cứu stress và stress ở giáo viên tại Việt Nam
• 1.3.1. Một số công trình nghiên cứu về stress tại Việt Nam
• 1.3.2. Một số công trình nghiên cứu về stress ở giáo viên tại Việt Nam
• 1.4. Những lý luận chung về stress ở giáo viên
• 1.4.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.4.1.1. Khái niệm stress
• 1.4.1.2. Khái niệm giáo viên
• 1.4.1.3. Khái niệm stress ở giáo viên
• 1.4.2. Stress ở giáo viên
• 1.4.2.1. Mức độ stress ở giáo viên
• 1.4.2.2. Những biểu hiện stress ở giáo viên
• 1.4.2.3. Các nguyên nhân gây stress ở giáo viên
• 1.4.2.4. Chiến lược ứng phó với stress
• 1.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG STRESS Ở GIÁO VIÊN TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN GIÁO DỤC KỸ NĂNG NGÔI SAO
• 2.1. Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu
• 2.1.1. Vài nét về địa bàn nghiên cứu
• 2.1.2. Vài nét về khách thể nghiên cứu
• 2.2. Thực trạng stress ở giáo viên
• 2.2.1. Thực trạng mức độ Stress của giáo viên
• 2.2.2. Đánh giá chung về mức độ Stress
• 2.2.3. So sánh stress ở giáo viên theo các nhóm khách thể
• 2.3. Thực trạng biểu hiện stress ở giáo viên tại công ty cổ phần giáo dục kỹ năng ngôi sao
• 2.3.1. Biểu hiện stress về mặt thể chất ở giáo viên tại công ty cổ phần giáo dục kỹ năng ngôi sao
• 2.3.2. Biểu hiện stress về mặt nhận thức ở giáo viên tại công ty cổ phần giáo dục kỹ năng ngôi sao
• 2.3.3. Biểu hiện stress về mặt cảm xúc ở giáo viên tại công ty cổ phần giáo dục kỹ năng ngôi sao
• 2.3.4. Biểu hiện stress về mặt hành vi ở giáo viên tại công ty cổ phần giáo dục kỹ năng ngôi sao
• 2.4. Nhận định chung về các mặt biểu hiện stress
• 2.4.1. Tương quan giữa mức độ stress với các mặt biểu hiện stress và tương quan giữa các mặt biểu hiện stress với nhau
• 2.5. Các nguyên nhân gây Stress ở giáo viên tại công ty cổ phần giáo dục kỹ năng ngôi sao
• 2.5.1. Nguyên nhân gây stress từ yếu tố thời gian
• 2.5.2. Nguyên nhân gây stress từ yếu tố các mối tương quan
• 2.5.3. Nguyên nhân gây stress từ yếu tố tình huống
• 2.5.4. Nguyên nhân gây stress từ yếu tố suy diễn
• 2.5.5. Nguyên nhân gây stress từ yếu tố nghị lực cá nhân
• 2.5.6. Nguyên nhân gây stress từ đặc điểm công việc
• 2.6. Nhận định chung về các nguyên nhân gây stress
• 2.7. Tương quan giữa mức độ stress với các nguyên nhân gây stress và tương quan giữa các nguyên nhân gây stress với nhau
• 2.8. Chiến lược ứng phó với Stress của giáo viên tại công ty cổ phần giáo dục kỹ năng ngôi sao
• 2.8.1. Chiến lược ứng phó với yếu tố thời gian
• 2.8.2. Chiến lược ứng phó với yếu tố mối tương quan
• 2.8.3. Chiến lược ứng phó với yếu tố tình huống
• 2.8.4. Chiến lược ứng phó với yếu tố suy diễn
• 2.8.5. Chiến lược ứng phó với yếu tố nghị lực cá nhân
• 2.8.6. Chiến lược ứng phó với stress do đặc điểm công việc
• 2.8.7. Nhận định chung về các chiến lược ứng phó với stress
• 2.8.8. Tương quan giữa các chiến lược ứng phó stress với nhau
• 2.9. Nghiên cứu trường hợp điển hình của giáo viên khi bị Stress
• 2.10. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• appendix.1. DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• appendix.2. DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU
• appendix.3. DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tìm Hiểu Về Stress Ở Giáo Viên Tại Công Ty Cổ Phần Giáo Dục Kỹ Năng Ngôi Sao

Stress ở giáo viên là một vấn đề nghiêm trọng trong ngành giáo dục hiện nay. Tại Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi Sao, giáo viên phải đối mặt với nhiều áp lực từ công việc, học sinh và môi trường làm việc. Nghiên cứu này nhằm làm rõ các biểu hiện, nguyên nhân và chiến lược ứng phó với stress của giáo viên.

1.1. Khái Niệm Stress Ở Giáo Viên

Stress ở giáo viên được định nghĩa là trạng thái căng thẳng tâm lý và thể chất do áp lực công việc. Các yếu tố như khối lượng công việc, mối quan hệ với đồng nghiệp và học sinh có thể gây ra stress.

1.2. Tác Động Của Stress Đến Giáo Viên

Stress có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng như mệt mỏi, giảm hiệu suất giảng dạy và ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý. Nghiên cứu cho thấy rằng giáo viên thường xuyên bị stress có thể gặp khó khăn trong việc duy trì sự tập trung và động lực.

II. Nguyên Nhân Gây Stress Trong Giáo Dục

Có nhiều nguyên nhân gây stress cho giáo viên tại Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi Sao. Những nguyên nhân này có thể đến từ môi trường làm việc, áp lực từ phụ huynh và yêu cầu cao từ nhà trường.

2.1. Áp Lực Từ Khối Lượng Công Việc

Giáo viên thường phải xử lý khối lượng công việc lớn, bao gồm giảng dạy, chấm bài và tham gia các hoạt động ngoại khóa. Điều này tạo ra áp lực lớn và dễ dẫn đến stress.

2.2. Mối Quan Hệ Với Học Sinh Và Phụ Huynh

Mối quan hệ căng thẳng với học sinh và phụ huynh cũng là một trong những nguyên nhân chính gây stress. Giáo viên phải đối mặt với sự kỳ vọng cao từ phụ huynh và hành vi khó khăn từ học sinh.

III. Biểu Hiện Của Stress Ở Giáo Viên

Biểu hiện của stress ở giáo viên có thể được phân loại thành nhiều dạng khác nhau, bao gồm biểu hiện thể chất, cảm xúc và hành vi. Những biểu hiện này có thể ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và sức khỏe của giáo viên.

3.1. Biểu Hiện Thể Chất

Giáo viên bị stress có thể gặp phải các triệu chứng như đau đầu, mệt mỏi và rối loạn giấc ngủ. Những triệu chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn đến khả năng giảng dạy.

3.2. Biểu Hiện Cảm Xúc

Cảm xúc tiêu cực như lo âu, trầm cảm và cáu gắt là những biểu hiện phổ biến của stress. Những cảm xúc này có thể làm giảm động lực và hiệu suất làm việc của giáo viên.

IV. Chiến Lược Giảm Stress Cho Giáo Viên

Để giảm thiểu stress, giáo viên cần áp dụng các chiến lược hiệu quả. Những chiến lược này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe tâm lý mà còn nâng cao chất lượng giảng dạy.

4.1. Kỹ Năng Quản Lý Thời Gian

Quản lý thời gian hiệu quả giúp giáo viên giảm bớt áp lực công việc. Việc lập kế hoạch và phân bổ thời gian hợp lý có thể giúp giáo viên hoàn thành công việc mà không cảm thấy quá tải.

4.2. Tạo Mối Quan Hệ Tích Cực

Xây dựng mối quan hệ tích cực với đồng nghiệp và học sinh có thể giúp giáo viên cảm thấy thoải mái hơn trong công việc. Sự hỗ trợ từ đồng nghiệp cũng là một yếu tố quan trọng giúp giảm stress.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Stress

Nghiên cứu về stress ở giáo viên tại Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi Sao có thể được áp dụng để cải thiện môi trường làm việc và sức khỏe tâm lý của giáo viên. Các biện pháp can thiệp có thể được triển khai để hỗ trợ giáo viên.

5.1. Đề Xuất Các Chương Trình Hỗ Trợ

Các chương trình hỗ trợ tâm lý và sức khỏe cho giáo viên có thể giúp họ đối phó với stress hiệu quả hơn. Những chương trình này nên được thiết kế dựa trên nhu cầu thực tế của giáo viên.

5.2. Tăng Cường Đào Tạo Kỹ Năng Ứng Phó

Đào tạo kỹ năng ứng phó với stress cho giáo viên là cần thiết. Những kỹ năng này sẽ giúp giáo viên nhận diện và quản lý stress một cách hiệu quả hơn.

VI. Kết Luận Về Stress Ở Giáo Viên

Stress ở giáo viên là một vấn đề cần được quan tâm và giải quyết. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về stress mà còn đề xuất các giải pháp thực tiễn để cải thiện tình hình.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Stress

Nghiên cứu về stress ở giáo viên cần tiếp tục được mở rộng để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn. Việc theo dõi và đánh giá tình hình stress sẽ giúp cải thiện chất lượng giáo dục.

6.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Cơ Quan Quản Lý

Các cơ quan quản lý giáo dục cần có những chính sách hỗ trợ giáo viên trong việc giảm thiểu stress. Điều này không chỉ giúp giáo viên mà còn nâng cao chất lượng giáo dục chung.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển của xã hội tri thức và cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, áp lực nghề nghiệp đối với người lao động ngày càng gia tăng. Báo cáo của Hiệp hội Sức khỏe và An toàn Vương quốc Anh (2022) chỉ ra rằng dạy học là một trong những nghề có mức độ căng thẳng cao nhất: tỷ lệ giáo viên trải nghiệm stress là 2/5 (tương đương 40%), cao gấp đôi so với tỷ lệ 1/5 ở các ngành nghề dịch vụ, điều dưỡng hay quản lý khác. Các nghiên cứu quốc tế (Kyriacou, 2000; Hayes, 2006; Kelly & Berthelsen, 1995, 1997; Tsai, Fung & Chow, 2006; Zinsser et al., 2013) cũng như các khảo sát tại Việt Nam (Phạm Mạnh Hà, 2011, 2023; Vũ Thị Thúy, 2011; Lê Thị Hương, 2013) đều xác nhận tình trạng stress nghề nghiệp ở giáo viên diễn ra phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thể chất, trạng thái tâm lý và hiệu quả giáo dục học sinh.

Tại Việt Nam, các mô hình giáo dục ngoài giờ chính khóa như đào tạo kỹ năng sống, toán tư duy và STEM đang phát triển mạnh mẽ. Đặc thù công việc tại các trung tâm giáo dục kỹ năng đòi hỏi giáo viên không chỉ truyền đạt tri thức mà còn phải liên tục đổi mới phương pháp, xử lý các tình huống sư phạm đa dạng và chịu áp lực từ sự hài lòng của phụ huynh cùng tổ chức. Nhằm làm rõ thực trạng này tại một đơn vị tư thục cụ thể, đề tài "Stress ở giáo viên tại Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi sao" được tác giả Dương Thị Yến Nhi thực hiện.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là khảo sát các biểu hiện stress, tìm hiểu các nguyên nhân dẫn đến stress và các chiến lược ứng phó của giáo viên tại đơn vị, từ đó đề xuất một số khuyến nghị nhằm giúp giáo viên giảm thiểu căng thẳng, hỗ trợ sức khỏe tinh thần và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Khóa luận xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về stress nói chung và stress ở giáo viên.
2. Nghiên cứu thực trạng mức độ stress và các biểu hiện stress ở giáo viên.
3. Xác định những nguyên nhân gây stress ở giáo viên.
4. Tìm ra những chiến lược ứng phó với stress ở giáo viên.

Phạm vi nghiên cứu được xác định rõ ràng:

• Đối tượng nghiên cứu: Trạng thái stress ở giáo viên (mức độ, biểu hiện, nguyên nhân và chiến lược ứng phó).
• Khách thể nghiên cứu: 100 giáo viên đang làm việc và trực tiếp giảng dạy tại Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi Sao.
• Địa bàn nghiên cứu: Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi Sao (Địa chỉ: 38/6 Tân Cảng, Phường 25, Quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh).
• Thời gian thực hiện: Từ ngày 22/01/2024 đến ngày 02/06/2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm công cụ

Khóa luận tiếp cận hiện tượng stress dưới lăng kính tâm lý học và y sinh học, kế thừa có chọn lọc các lý thuyết nền tảng:

• Định nghĩa stress: Đề tài đồng thuận với quan điểm của tác giả Vũ Dũng (2008), xác định stress là thuật ngữ có giới hạn rộng, chỉ trạng thái của con người xuất hiện do phản ứng với những tác động đa dạng từ bên ngoài ở các mức độ sinh lý, tâm lý và hành vi. Về phương diện thao tác hóa, stress ở giáo viên được định nghĩa là trạng thái xuất hiện do phản ứng của giáo viên trước những tác động nghề nghiệp và môi trường ở các cấp độ thể chất, cảm xúc, nhận thức và hành vi.
• Lý thuyết y sinh và tâm lý học về stress: Tác giả tổng thuật các nghiên cứu kinh điển của Claude Bernard (1850) về cân bằng nội môi, Walter Cannon (1933) với phản ứng "chống trả hoặc bỏ chạy" (fight or flight), Hans Selye (1936, 1956) với học thuyết "Hội chứng thích nghi chung" (GAS) gồm 3 giai đoạn (Báo động, Thích nghi, Suy kiệt), mô hình tâm - sinh - xã hội (biopsychosocial) của Engel (1977), học thuyết phản ánh và cảm xúc của Ximonov (1964, 1975).
• Phân loại mức độ stress: Sử dụng khung phân loại 5 mức độ theo thang đo DASS-21 của Lovibond (1995) gồm: Bình thường, Nhẹ, Vừa, Nặng và Rất nặng.
• Khung biểu hiện stress: Phân tích trên 4 phương diện dựa theo tài liệu của nhóm tác giả Lê Chí An, Nguyễn Thụy Diễm Hương, Mai Xuân Huấn, Bùi Thị Xuân Mai, Nguyễn Hữu Tân (2012): Thể chất, Nhận thức, Cảm xúc và Hành vi.
• Khung nguyên nhân gây stress: Tiếp cận theo 6 nhóm yếu tố (Lê Chí An et al., 2012; Trần Văn Toàn, 2019):
  1. Yếu tố thời gian;
  2. Yếu tố các mối tương quan;
  3. Yếu tố tình huống;
  4. Yếu tố suy diễn;
  5. Yếu tố nghị lực cá nhân;
  6. Yếu tố đặc điểm công việc giảng dạy.
• Khung chiến lược ứng phó: Tiếp cận tương ứng 6 nhóm chiến lược đối phó với 6 nhóm nguyên nhân (Lê Chí An et al., 2012; Jonathan Smith, 2002; Melinda Smith & Ellen Jaffe-Gill, 2010 với mô hình 4A: Avoid - Adapt - Adjust - Accept; Lê Thị Hương, 2013).

Phương pháp nghiên cứu và quy trình xử lý dữ liệu

Khóa luận kết hợp phương pháp nghiên cứu lý luận và hệ thống phương pháp nghiên cứu thực tiễn đa dạng:

Nhóm phương pháp	Phương pháp cụ thể	Mục đích và cách thức triển khai
Nghiên cứu lý luận	Phân tích và tổng hợp tài liệu	Sưu tầm, đọc, hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài.
Nghiên cứu thực tiễn	Điều tra bằng bảng hỏi	Khảo sát 100 giáo viên bằng phiếu hỏi nhằm thu thập dữ liệu định lượng về mức độ, biểu hiện, nguyên nhân và chiến lược ứng phó với stress.
	Phương pháp trắc nghiệm	Sử dụng tiểu thang đo Stress trong Bảng đo lường Trầm cảm - Lo âu - Stress (DASS-21) của Lovibond (1995), bản chuẩn hóa tiếng Việt năm 2003.
	Phương pháp phỏng vấn sâu	Phỏng vấn trực tiếp giáo viên nhằm làm rõ bối cảnh, cảm xúc và các chi tiết thực tế về trải nghiệm stress.
	Nghiên cứu trường hợp điển hình	Chọn lọc và phân tích sâu 02 trường hợp giáo viên bị stress thông qua kết hợp phiếu khảo sát, quan sát và phỏng vấn sâu.
Xử lý số liệu	Thống kê toán học qua SPSS	Sử dụng phần mềm IBM SPSS Statistics 25 để xử lý các phép toán: Thống kê tần số, Điểm trung bình (ĐTB), Độ lệch chuẩn (ĐLC), kiểm định Independent Samples T-Test, One-Way ANOVA và phân tích tương quan Pearson.

Quy chuẩn đánh giá và thang quy đổi điểm trung bình (ĐTB) định tính trong bảng hỏi được tác giả thiết lập theo thang đo Likert 5 mức độ:

Khoảng điểm trung bình (ĐTB)	Mức độ quy đổi: Biểu hiện stress	Mức độ quy đổi: Nguyên nhân gây stress	Mức độ quy đổi: Chiến lược ứng phó
1,00 – 1,50	Không có biểu hiện này	Không có nguyên nhân này	Không bao giờ sử dụng
1,51 – 2,50	Hiếm khi có biểu hiện này	Hiếm khi có nguyên nhân này	Hiếm khi sử dụng
2,51 – 3,50	Thi thoảng có biểu hiện này	Thi thoảng có nguyên nhân này	Thi thoảng sử dụng
3,51 – 4,50	Thường xuyên có biểu hiện này	Thường xuyên có nguyên nhân này	Thường xuyên sử dụng
4,51 – 5,00	Rất thường xuyên có biểu hiện	Rất thường xuyên có nguyên nhân	Rất thường xuyên sử dụng

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những lý luận chung về stress và stress ở giáo viên

Chương 1 đóng vai trò xây dựng hệ thống luận cứ khoa học cho toàn bộ đề tài:

• Lịch sử nghiên cứu trên thế giới: Tổng thuật quá trình phát triển các nghiên cứu về stress từ y sinh học cổ điển (Claude Bernard, Walter Cannon, Hans Selye, Pavlov, Raykôvski, Ferreri) đến tâm lý học hiện đại (Dodson, Freud, Alexander với 7 bệnh tâm thể, Dunbar với kiểu nhân cách A-B, Engel, Ximonov, Alvin Toffler, Dale Carnegie). Đi sâu vào các công trình về stress nghề nghiệp của giáo viên như nghiên cứu của John Locket (2008), Fimian & Fastenu (1990), Tsai, Fung & Chow (2006).
• Lịch sử nghiên cứu tại Việt Nam: Khái quát từ y học cổ truyền (danh y Tuệ Tĩnh với học thuyết "thất tình" trong Nam dược thần hiệu) đến các công trình tâm lý quân sự và lao động của Tô Như Khuê (1980, 1995, 1997), y học tâm thần của Đặng Phương Kiệt, Nguyễn Khắc Viện, Nguyễn Thành Khải (2001 - stress ở cán bộ quản lý), Đỗ Văn Đoạt (2013 - sinh viên sư phạm), Đỗ Thị Lệ Hằng (2014 - học sinh THPT), Nguyễn Thu Hà (2006 - nhân viên y tế), Phạm Mạnh Hà (2011, 2023 - giảng viên đại học), Vũ Thị Thúy (2011), Trần Thị Ái Huyên (2016), Lê Thị Hương (2013) và Nguyễn Thị Thoa (2013).
• Hệ thống hóa các khái niệm và cấu trúc tâm lý:
  • Làm rõ khái niệm stress, giáo viên và stress ở giáo viên.
  • Xác định 5 mức độ stress theo DASS-21 (Bình thường, Nhẹ, Vừa, Nặng, Rất nặng).
  • Phân loại 4 nhóm biểu hiện stress: (1) Thể chất (đau đầu, rối loạn tiêu hóa, mất ngủ, tim đập nhanh, mệt mỏi suy kiệt); (2) Nhận thức (chậm chạp, hay quên, khó tập trung, khó ra quyết định, đa nghi, mất niềm tin); (3) Cảm xúc (bất an, lo âu, buồn phiền, mất hứng thú, trống rỗng); (4) Hành vi (bồn chồn, né tránh giao tiếp, kêu ca phàn nàn, giảm sút chăm sóc bản thân, lời nói chống đối).
  • Xác định 6 nhóm nguyên nhân gây stress: Thời gian (áp lực giờ dạy, chuẩn bị giáo án ngoài giờ); Các mối tương quan (mâu thuẫn gia đình, đồng nghiệp, cấp trên, tương tác với học sinh/phụ huynh); Tình huống (sự cố bất ngờ trong lớp, cơ sở vật chất); Suy diễn (lo âu thái quá về tương lai, sợ bị khiển trách); Nghị lực cá nhân (thiếu kỹ năng kiểm soát, né tránh vấn đề); Đặc điểm công việc (tính chất nghề nghiệp, áp lực mô hình mẫu mực).
  • Phân tích 6 nhóm chiến lược ứng phó tương ứng: Quản lý thời gian; Xây dựng mạng lưới hỗ trợ xã hội; Áp dụng mô hình 4A đối với tình huống (Avoid, Adapt, Adjust, Accept); Ngăn chặn suy nghĩ tiêu cực theo quy trình của Jonathan Smith (2002); Rèn luyện nghị lực và thể chất; Tự điều chỉnh bản thân và nâng cao nghiệp vụ (tham gia tập huấn, chuẩn bị kỹ giáo án theo Lê Thị Hương, 2013).

Chương 2: Thực trạng stress ở giáo viên tại Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi sao

Chương 2 trình bày toàn bộ kết quả khảo sát thực chứng trên mẫu 100 giáo viên:

• Địa bàn nghiên cứu: Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi Sao (Stars Academy), đơn vị triển khai các chương trình giáo dục kỹ năng sống, Tư duy toán Hoa Kỳ (IXL cho trẻ 4–14 tuổi), Phát triển ngôn ngữ tiếng Việt kết hợp chữa ngọng/âm ngữ trị liệu (trẻ 4–10 tuổi), Giáo dục trải nghiệm STEM và Kỹ năng sống dựa trên nền tảng tâm lý học tích cực (áp dụng mô hình hạnh phúc PERMA của Martin Seligman). Đội ngũ giảng dạy bao gồm nhân sự trẻ, có trình độ đại học và sau đại học thuộc các chuyên ngành Tâm lý học, Ngôn ngữ, Sư phạm.
• Cấu trúc khảo sát thực trạng:
  • Mức độ stress: Đánh giá tổng quan theo thang đo DASS-21 và so sánh sự khác biệt theo các biến nhân khẩu học (giới tính, độ tuổi, thâm niên công tác, trình độ học vấn).
  • Biểu hiện stress: Phân tích ĐTB và ĐLC của 4 nhóm biểu hiện (Thể chất, Nhận thức, Cảm xúc, Hành vi); xếp hạng 10 biểu hiện có điểm trung bình cao nhất; kiểm định tương quan giữa mức độ stress với các mặt biểu hiện.
  • Nguyên nhân gây stress: Khảo sát chi tiết 6 nhóm tác nhân (Thời gian, Mối tương quan, Tình huống, Suy diễn, Nghị lực cá nhân, Đặc điểm công việc); xác định 10 nguyên nhân chiếm thứ bậc cao nhất; phân tích tương quan giữa các nhóm nguyên nhân với mức độ stress.
  • Chiến lược ứng phó: Đánh giá tần suất sử dụng các chiến lược ứng phó theo 6 nhóm tương ứng; xác định 10 chiến lược được giáo viên lựa chọn nhiều nhất; phân tích ma trận tương quan giữa các chiến lược ứng phó.
  • Nghiên cứu trường hợp điển hình: Phân tích định tính chuyên sâu về hồ sơ tâm lý, hoàn cảnh công việc, biểu hiện cụ thể, tác nhân chi phối và cách thức giải tỏa căng thẳng của 02 trường hợp giáo viên tại trung tâm.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính của nghiên cứu

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận: Xây dựng khung lý thuyết toàn diện về stress nghề nghiệp ở giáo viên giảng dạy kỹ năng sống, tích hợp các quan điểm tâm lý học hiện đại với các thang đo chuẩn hóa (DASS-21, thang đo 4 nhóm biểu hiện, thang đo 6 nhóm nguyên nhân và 6 nhóm chiến lược ứng phó).
2. Đánh giá thực trạng mức độ và biểu hiện: Đo lường cụ thể mức độ căng thẳng của 100 giáo viên tại Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi Sao; làm rõ sự phân hóa biểu hiện stress trên 4 bình diện (thể chất, nhận thức, cảm xúc, hành vi) và chỉ ra các triệu chứng phổ biến nhất trong môi trường giảng dạy kỹ năng đặc thù.
3. Làm rõ các tác nhân và cơ chế ứng phó: Xác định rõ mức độ tác động của 6 nhóm nguyên nhân (đặc biệt là áp lực thời gian chuẩn bị giáo cụ, quản lý hành vi học sinh và kỳ vọng chuyên môn); đồng thời phân tích các chiến lược ứng phó thực tế của giáo viên (từ các biện pháp tích cực như quản lý thời gian, chia sẻ xã hội đến các phản ứng tự điều chỉnh nhận thức).
4. Minh họa qua nghiên cứu trường hợp: Phác họa chi tiết chân dung tâm lý và tiến trình trải nghiệm stress của 02 giáo viên điển hình, bổ sung bằng chứng thực chứng định tính cho các phân tích thống kê.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tế, tác giả đề xuất các giải pháp hướng tới can thiệp và hỗ trợ thực tiễn:

• Về phía cá nhân giáo viên: Nâng cao năng lực tự điều chỉnh cảm xúc; thiết lập kế hoạch quản lý thời gian khoa học; chủ động ứng dụng kỹ thuật ngăn chặn suy nghĩ tiêu cực; tích cực tham gia các hoạt động thể chất và xây dựng mạng lưới hỗ trợ xã hội từ đồng nghiệp, gia đình.
• Về phía đơn vị sử dụng lao động (Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi Sao): Tối ưu hóa định mức giờ dạy và thời lượng chuẩn bị bài giảng; tổ chức định kỳ các buổi tập huấn (training) chuyên môn và kỹ năng ứng phó với stress; xây dựng kênh tham vấn tâm lý nội bộ nhằm phát hiện và can thiệp sớm cho các giáo viên có dấu hiệu căng thẳng ở mức độ cao.

Đóng góp mới của đề tài

• Khóa luận là một trong những công trình tiên phong khảo sát chuyên biệt về stress nghề nghiệp ở nhóm giáo viên giảng dạy kỹ năng sống và các môn bổ trợ tư duy (STEM, Toán tư duy, Âm ngữ trị liệu) tại một doanh nghiệp giáo dục ngoài công lập tại TP.HCM.
• Cung cấp bộ công cụ khảo sát định lượng gồm các tiểu thang đo chi tiết (được chuẩn hóa mức quy đổi ĐTB rõ ràng), đóng góp thêm dữ liệu thực chứng cho phân ngành Tâm lý học lao động và Tâm lý học sư phạm tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về quy mô mẫu và địa bàn: Đề tài chỉ thực hiện khảo sát trên 100 giáo viên tại một đơn vị duy nhất (Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi Sao, Quận Bình Thạnh, TP.HCM), do đó tính đại diện chưa thể bao quát cho toàn bộ giáo viên giảng dạy kỹ năng sống trên toàn địa bàn thành phố hoặc toàn quốc.
• Hạn chế về thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu được triển khai trong mốc thời gian từ ngày 22/01/2024 đến 02/06/2024 (gần 5 tháng), chưa theo dõi biến thiên mức độ stress theo chiều dọc qua các chu kỳ năm học khác nhau.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Có thể mở rộng phạm vi khảo sát sang các hệ thống trung tâm kỹ năng và trường học tư thục khác; kết hợp can thiệp thực nghiệm các chương trình giảm căng thẳng dựa trên chánh niệm (Mindfulness-Based Stress Reduction) hoặc liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT) cho giáo viên kỹ năng.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này mang lại giá trị tham khảo thực tiễn và học thuật cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên ngành Tâm lý học, Công tác xã hội, Giáo dục học: Tham khảo cách thiết kế đề cương, xây dựng công cụ khảo sát Likert 5 mức độ, phương pháp quy đổi định lượng sang định tính, cũng như quy trình xử lý dữ liệu SPSS (T-test, ANOVA, tương quan Pearson) cho một đề tài nghiên cứu tâm lý học thực chứng.
• Ban Giám đốc và Quản lý các tổ chức giáo dục, trung tâm kỹ năng sống: Sử dụng khung phân tích 6 nhóm nguyên nhân (thời gian, tình huống, đặc điểm công việc...) làm cơ sở để tái cấu trúc khối lượng công việc, xây dựng chính sách phúc lợi và chăm sóc sức khỏe tinh thần cho đội ngũ giảng dạy.
• Giáo viên và người làm việc trong môi trường sư phạm: Tham khảo các nhóm biểu hiện để tự nhận diện trạng thái stress của bản thân và ứng dụng các kỹ thuật ứng phó cụ thể (mô hình 4A, phương pháp ngắt dòng suy nghĩ tiêu cực).

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng công cụ chuẩn hóa nào để đo lường mức độ stress ở giáo viên?
Tác giả sử dụng tiểu thang đo Stress thuộc Bảng đo lường Trầm cảm - Lo âu - Stress (DASS-21) của Lovibond (1995), đã được chuẩn hóa tại Việt Nam bởi Ủy ban Anxiety / Panic Attack Sydney (2003), chia mức độ stress thành 5 thang bậc: Bình thường, Nhẹ, Vừa, Nặng và Rất nặng.

2. Bốn mặt biểu hiện của stress được khảo sát trong nghiên cứu gồm những gì?
Dựa trên khung lý thuyết của nhóm tác giả Lê Chí An và cộng sự (2012), 4 nhóm biểu hiện gồm:

• Thể chất: Khó thở, đổ mồ hôi, đau đầu, đau lưng, rối loạn dạ dày/tiêu hóa, suy nhược cơ thể.
• Nhận thức: Hay quên, suy nghĩ thiếu logic, mất tập trung, khó ra quyết định, tự ti, đa nghi.
• Cảm xúc: Bồn chồn, bất an, chán nản, buồn phiền vô cớ, lo âu, cảm giác trống rỗng.
• Hành vi: Bồn chồn không yên, hay phàn nàn, thu mình né tránh tiếp xúc, ăn mặc luộm thuộm, lời nói/hành vi chống đối.

3. Khóa luận phân loại các nguyên nhân gây stress ở giáo viên thành những nhóm nào?
Tác giả phân loại nguyên nhân thành 6 nhóm yếu tố:

1. Yếu tố thời gian (áp lực lịch dạy, thời gian chuẩn bị đồ dùng, giáo án ngoài giờ);
2. Yếu tố các mối tương quan (mâu thuẫn gia đình, đồng nghiệp, cấp trên, quan hệ với phụ huynh và học sinh);
3. Yếu tố tình huống (sự cố bất ngờ trên lớp, điều kiện cơ sở vật chất);
4. Yếu tố suy diễn (suy nghĩ tiêu cực, lo sợ bị khiển trách hoặc cắt tiết dạy);
5. Yếu tố nghị lực cá nhân (thiếu kỹ năng ứng biến, xu hướng né tránh thử thách);
6. Yếu tố đặc điểm công việc (tính chất công việc đơn điệu hoặc quá tải, áp lực giữ hình tượng mẫu mực).

4. Mô hình 4A được tác giả đề xuất để ứng phó với nhóm nguyên nhân nào?
Mô hình 4A (Melinda Smith & Ellen Jaffe-Gill, 2010; dẫn theo Lê Chí An et al., 2012) gồm Avoid (Tránh tác nhân), Adapt (Thích nghi), Adjust (Điều chỉnh/sửa đổi) và Accept (Chấp nhận) được sử dụng làm chiến lược ứng phó đặc thù đối với nhóm stress do yếu tố tình huống hoặc hoàn cảnh gây ra.

5. Cỡ mẫu và địa bàn thu thập số liệu thực tế của đề tài là bao nhiêu?
Khảo sát định lượng được thực hiện trên mẫu $N = 100$ giáo viên đang trực tiếp giảng dạy tại Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi Sao (địa chỉ: 38/6 Tân Cảng, Phường 25, Quận Bình Thạnh, TP.HCM) trong khoảng thời gian từ ngày 22/01/2024 đến 02/06/2024.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Dương Thị Yến Nhi đã hệ thống hóa thành công các cơ sở lý luận về stress và stress nghề nghiệp ở giáo viên dựa trên các khung tham chiếu tâm lý học chuẩn mực. Thông qua phương pháp khảo sát định lượng trên 100 giáo viên kết hợp phỏng vấn sâu và nghiên cứu trường hợp điển hình tại Công ty Cổ phần Giáo dục Kỹ năng Ngôi Sao, đề tài đã phản ánh chân thực thực trạng mức độ, các mặt biểu hiện, nguồn gốc phát sinh và xu hướng sử dụng các chiến lược ứng phó với căng thẳng của người dạy kỹ năng sống. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng cao cho việc nghiên cứu tâm lý học lao động cũng như công tác quản trị nhân sự tại các cơ sở giáo dục ngoài công lập hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ STRESS VÀ STRESS Ở GIÁO VIÊN 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề stress và stress ở giáo viên trên thế giới 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề stress trên thế giới * Nghiên cứu dưới góc độ y sinh học: Hướng nghiên cứu này thu hút rất nhiều nhà nghiên cứu thuộc lĩnh vực sinh lý học và y học.

Trong lĩnh vực y học hiện đại đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về mối liên quan giữa stress và bệnh tật con người. Tác giả Claude Bernard (1850) đã cho rằng “Những thay đổi của môi trường bên ngoài sẽ không ảnh hưởng đến cơ thể, nếu cơ thể bù trừ và làm cân bằng những thay đổi đó”. Theo ông, chính hệ thần kinh đảm bảo chức năng điều tiết bằng cách sắp đặt và làm hài hòa hoạt động các yếu tố của cơ thể và chỉ có con người mới có hệ thần kinh đủ khả năng điều tiết làm cho cơ thể lấy lại cân bằng. Phát hiện của Claude Bernard khai phá lịch sử nghiên cứu hiện đại về khả năng tự điều chỉnh để thích nghi của cơ thể con người.

Walter Cannon nhà sinh lý học người Mỹ lần đầu tiên đã mô tả một cách khoa học về phản ứng của con người và con vật trước các tình huống nguy hiểm trong tác phẩm nổi tiếng “Sự khôn ngoan của cơ thể” (Xuất bản tại New York năm 1933) ông gọi đáp ứng này của cơ thể với stress là đáp ứng kép “chống trả hoặc bỏ chạy” (fight or flight), ông đề xuất thuật ngữ “Homeostasie” nghĩa là “Cân bằng nội môi” để mô tả những trạng thái phức hợp cân bằng sinh lý mà ông nhận thấy chủ yếu khi thay đổi nồng độ các chất có trong máu như: nước, natri, đường, đạm, mỡ,. Trên cơ sở sự điều tiết của hệ thần kinh thực vật và lõi thượng thận (catecholamine gồm hai chất adrenalin do lõi thượng thận và noadrenalin do thần kinh thực vật tiết ra), phản ứng này là phản ứng cấp thời.Plavov (1932) cũng đã nêu ra đặc tính chung của khái niệm này: “. Cơ thể là một hệ thống tự điều chỉnh, là một hệ thống tự điều chỉnh bản thân ở mức cao nhất, hệ thống ấy tự duy trì bản thân, tự hiểu chỉnh bản thân, tự cân bằng bản thân và thậm chí tự hoàn thiện bản thân”. Năm 1935 ông đi sâu nghiên cứu sự cân bằng nội môi ở những động vật có vú khi chúng lâm vào các tình huống khó khăn, như khi gặp phải sự thay đổi về nhiệt độ.

Ông cũng mô tả các nhân tố cảm xúc trong quá trình phát sinh, 8 phát triển một số bệnh và xác định vai trò của hệ thần kinh khi cơ thể đối phó với các tình huống khẩn cấp. Năm 1936 một nhà khoa học khác đã đi tiên phong trong việc nghiên cứu stress dựa trên những phát hiện của W.B Cannon và kế thừa những nhiên cứu của Claude Bernard, đó là Hans Selye tiến sỹ y khoa người Canada gốc Áo. Ông mô tả stress theo thuật ngữ “Hội chứng thích nghi chung”ông nhận thấy bên cạnh những phản ứng đặc trưng do các yếu tố bất lợi khác nhau gây ra, cơ thể luôn có những phản ứng chung nhất. Phản ứng chung, không đặc hiệu của cơ thể được gọi bằng thuật ngữ “stress”).

Thuật ngữ này lúc đầu thiên về bệnh học, nên dùng là “hội chứng”, sau đó nó được hiệu là “Hội chứng thích nghi chung” (General adaptation syndrome) và thường được viết tắc là G.S, hiểu là phản ứng nhằm giúp cho cơ thể thích nghi với môi trường luôn thay đổi. Đâu là quá trình diễn ra qua ba giai đoạn kế tiếp nhau: Báo động, thích nghi, và suy kiệt.