MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề Từ xưa đế n nay người dân Viê ̣t Nam rấ t coi tro ̣ ng giá tri ̣của cây rau trong mỗi bữa ăn hằ ng ngày và đã đươ ̣c con ngườ i so sánh “cơm không rau như đau không thuố c”. Rau vừa có giá tri ̣cung cấ p dinh dưỡng , vừa có tác dụng chữa bệnh. Trong các loa ̣i rau thì cà chua là loa ̣i rau ăn quả đươ ̣c ưa chuô ̣ng ở nước ta cũng như các nước trên thế giới. Cà chua có giá trị kinh tế cao đồ ng thời là nguồ n dinh dưỡng phong phú cầ n thiế t cho sự phát triể n của con người.
Trong cà chua có chứa nhiề u glucid , nhiề u axit hữu cơ , là nguồn chấ t chố ng oxy hóa quan tro ̣ng như Lycopen , Phenolic, Vitamin C. Thành phầ n của cà chua có chứa nhiề u loa ̣i Vitamin như Vitamin A, B, C, PP, K và các khoáng chất Ca, Fe, P, S, Na, Mg cần thiết cho cơ thể người (Thế Mậu, 2003) [9]. Quả cà chua có giá trị dược liệu cao do có vị ngọt tính mát, giải nhiệt, chống hoại huyết, kháng khuẩn, chống độc, giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, có khả năng ngăn ngừa sự hình thành các gốc tự do gây ung thư, đặc biệt là ung thư tiền liệt tuyến…(Lê Trần Đức, 1997) [4], (Đỗ Tất Lợi, 1999) [8], (Thế Mậu, 2003) [9]. Ngoài ra, cà chua còn được dùng làm mỹ phẩm, chữa mụn trứng cá và các sản phẩm chống lão hóa da.
Chính nhờ những giá trị quan trọng đó, cà chua đã và đang trở thành một trong những loại rau được ưa chuộng nhất và trồng phổ biến ở trên thế giới và ở Việt Nam. Ở Việt Nam, cà chua là loại rau ăn quả chủ lực được nhà nước ta xếp vào nhóm cây ưu tiên phát triển. Thời gian qua với sự ứng dụng những tiến bộ kỹ thuật về giống trong sản xuất cà chua đã chọn tạo ra được nhiều dòng, giống thích ứng được với điều kiện tự nhiên của các vùng, chúng có khả năng cho năng suất và khả năng chịu hạn tốt. Vì vậy, diện tích cà chua ngày càng c 2 được mở rộng ra các tỉnh như Đông Bắc Bộ, Miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ.
Với giá trị dinh dưỡng và hiệu quả kinh tế cao do cà chua đem lại nên diện tích đất cà chua ngày càng tăng. Thái nguyên là vùng đất có tiềm năng phát triển sản xuất cà chua về cả diện tích đất canh tác, điều kiện thời tiết và thị trường tiêu thụ (Nguyễn Thị Mão, 2009) [10]. Tuy nhiên, cà chua được sản xuất tập chung vào chính vụ (vụ Đông-Xuân), năng suất cao nhưng giá thấp, tiêu thụ chậm, trong khi đó cà chua trái vụ (vụ Hè-Thu, Thu-Đông và Xuân-Hè) người dân trồng còn ít mà thị trường lúc đó đang khan hiếm cà chua. Nguyên nhân là do chưa có bộ giống đáp ứng được với điều kiện trái vụ, do người dân không lựa chọn các giống cà chua có tính thích ứng rộng, năng suất cao, chống chịu tốt với điều kiện trái vụ.
Ngoài ra còn do sự biến đổi khí hậu làm cho thời tiết diễn biến thất thường làm hạn hán kéo dài hay mưa lớn gây ngập lụt. Vì vậy, để khắc phục những hạn chế nêu trên, cũng như mở rộng diện tích cà chua, đáp ứng nhu cầu sử dụng cà chua trong mùa hè và thu nhập từ cà chua trái vụ lại cao hơn nhiều so với vụ chính, nên chúng tôi tiế n hành đề tài “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng , phát triển của một số giống cà chua Hàn Quốc nhập nội vụ Hè Thu năm 2016 tại Thái Nguyên” 1. Mục đích và yêu cầu của đề tài 1.1 Mục đích Xác định được giống cà chua có khả năng cho năng suất cao, chất lượng tốt thích hợp trồng trong điều kiện trái vụ (Hè-Thu) năm 2016 tại thành phố Thái Nguyên.2 Yêu cầu - Đánh giá khả năng sinh trưởng và một số đặc điểm hình thái cấu trúc của các giống cà chua trồng trong vụ Hè Thu tại thành phố Thái Nguyên. c 3 - Đánh giá tình hình sâu bệnh hại các giống cà chua ở vụ Hè Thu tại thành phố Thái Nguyên.
- Đánh giá yếu tố cấu thành năng suất. Ý nghĩa thực tiễn và khoa học của đề tài: 1.1 Ý nghĩa thực tiễn - Tuyể n chọn một số giống cà chua mới, có khả năng chịu nhiệt và chịu hạn cho năng suất cao phục vụ cho sản suất cà chua trái vụ ở thành phố Thái Nguyên. - Kết quả của đề tài góp phần bổ sung nguồn giống cà chua mới để ứng phó với biến đổi khí hậu nhằm duy trì và phát triển sản xuất cà chua, góp phần xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập cho các hộ nông dân và đáp ứng cho nhu cầu tiêu thụ quanh năm trên địa bàn thành phố Thái Nguyên.2 Ý nghĩa khoa học của đề tài Giống là nhân tố quan trọng quyết định năng suất, chất lượng sản phẩm của ngành trồng trọt. Việc nghiên cứu, xác định các giống cà chua có khả năng trồng trong điều kiện trái vụ cho năng suất cao, chất lượng tốt sẽ khắc phục được tình trạng suy giảm năng suất hiện nay tại Thái Nguyên do diễn biến thời tiết ngày càng bất lợi cho sản xuất.
Là cơ sở lý luận cho việc phát triển cà chua trái vụ cho năng suất ổn định tại thành phố Thái Nguyên và các vùng có điều kiện tương tự. c 4 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài Trên cơ sở phát triển nông nghiệp, nhất là giai đoạn hiện nay, nhiều quốc gia đã có những nghiên cứu và ứng dụng thành công đối với nhiều giống cây trồng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến để không những nâng cao năng suất, chất lượng nông sản mà còn là cơ sở cho việc phát triển nền kinh tế đất nước. Nghiên cứu và phát triển cây trồng nhằm nâng cao năng suất sản lượng nông sản là một vấn đề quan trọng trong sản suất nông nghiệp, nhất là nước ta có gần 80% dân số sống dựa trên sản xuất nông nghiệp. Trong sản xuất cà chua, giống có vai trò rất quan trọng góp phần nâng cao năng suất và sản lượng.
Với cây cà chua ở Việt Nam, ta có bộ giống được chọn tạo ra khá phong phú. Trong những năm qua Bộ Nông nghiệp và PTNT đã xét, công nhận được nhiều giống cà chua mới cho năng suất chất lượng cao đã được công nhận giống quốc gia đang được trồng trên một số vùng chuyên canh ở nước ta như: Công ty Trang Nông có giống TN129, TN386, TN148, TN 52, TN54. Công ty Hoa Sen có giống VL 2910, VL 2922, VL 2000, VL 2004, GS 1200. Viện nghiên cứu rau quả TW chọn tạo ra giống PT18, Lai số 4, Lai số 9, Lai số 1, B2M4, R5-18.
Viện cây lương thực có giống C95, C155, VT3, Hồng lan. Trường ĐHNN I chọn tạo giống HT7, HT9. Và một số công ty TNHH trong và ngoài nước đã lai tạo và nhập nội các giống cà chua như: HT7, HT21, HT46, HT160, HT162. Để tăng năng suất cũng như sản lượng, đáp ứng nhu cầu trong nước.
Hiện nay một số giống cà chua nhập nội mới có khả năng chịu hạn và chịu nhiệt tốt khi trồng trong điều kiện trái vụ, cho năng suất chất lượng cao đã và đang được trồng trên một số vùng chuyên canh ở nước ta. c 5 Cà chua ưa thích khí hậu ấm áp, khả năng thích nghi rộng. Cà chua chịu được nhiệt độ cao nhưng khá mẫn cảm với nhiệt độ thấp. Cà chua có sinh trưởng và phát triển trong điều kiện nhiệt độ từ 15 – 35°C.
Cà chua có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau, từ đất pha cát đến đất thịt nhẹ, từ đất hơi chua. Độ pH thích hợp cho cây cà chua phát triển từ 5,5 – 7,5. Với điều kiện khí hậu ở Việt Nam phù hợp cho cây cà chua phát triển đặc biệt là các vùng chuyên sản xuất rau. Trên cơ sở yêu cầu sinh thái của cây cà chua, với điều kiện đất đai và khí hậu của tỉnh Thái Nguyên, những giống cà chua mới thích hợp trồng trong điều kiện trái vụ có thể sinh trưởng phát triển tốt và cho năng suất cao.
Nguồn gốc và phân loại thực vật 2. Nguồn gốc Theo các nhà nghiên cứu cho biết cây cà chua có nguồn gốc từ Peru và Ecuador, các nước Nam Mỹ thuộc khu vực nhiệt đới khô, nhiều ánh nắng. Nhiều tài liệu công bố nguồn gốc cây cà chua xuất hiện đầu tiên vào cuối thế kỷ XVI. Hằng trăm năm nay loài người không coi cây cà chua là cây thực phẩm mà nó chỉ được coi là cây thuốc và cây cảnh.
Trong suốt ba thế kỷ cà chua được xem là quả độc và cấm trồng. Ở vùng Andes xa xôi ở Nam Mỹ cà chua được người Tây Ban Nha đem về Châu Âu từ thế kỷ XVI và gọi tên theo tiếng thổ dân Mỹ là “tomato”. Theo nhà nghiên cức học Jenkins (1948) cho rằng cà chua được chuyển từ Peru và Ecuador tới Nam Mehico ở đó nó được dân bản xứ thuần hóa (Hồ Hữu An, 1996) [1]. Có nhiều ý kiến khác nhau về nguồn gốc cà chua trồng hiện nay.
Một số tác giả cho rằng cà chua trồng có nguồn gốc từ L. Tuy nhiên nhiều tác giả lại cho rằng L.cerasiforme (cà chua anh đào) là tổ tiên của cà chua trồng. Cà chua được trồng rộng rãi khắp Trung Mỹ sau đó lan rộng sang Yucatan. c 6 Ở phía Tây dãy núi Andeslaf trung tâm thứ hai của cà chua.
Lycopersicon esculentum được Miller đặt tên là cà chua và tên này được các nhà nghiên cứu thống nhất sử dụng cho tới nay. Theo các nhà thực vật học người Italia Pier Adrea Matioli (1554) những giống cà chua đầu tiên đưa vào Châu Âu có nguồn gốc từ Mehico. Cà chua được đưa vào Châu Á từ thế kỷ XVIII đầu tiên là Philipin, Indonexia, Malayxia từ Châu Âu qua các nhà buôn và thực dân Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hà Lan. Từ đó cà chua được trồng phổ biến đến các vùng khác của Châu Á.
Ở Việt Nam cà chua được trồng hơn 100 năm nay. Từ đầu thế kỷ XX cà chua được di thực vào nước ta sau đó được trồng trên diện rộng. Trong những năm gần đây ở nước ta diện tích trồng cà chua ngày một tăng. Điều kiện tự nhiên, khí hậu, đất đai nước ta rất thích hợp cho cà chua sinh trưởng và phát triển.
Vì vậy khắp các tỉnh từ Bắc vào Nam, ở đâu cũng trồng được cà chua. Phân loại thực vật Cà chua thuộc chi Lycopersicon Tuor, họ cà Solanaceae.