Luận văn nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển và năng suất của một số giống đậu tương vụ hè thu năm 2017 tại thái nguyên

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của các giống đậu tương vụ hè thu 2017 tại Thái Nguyên, đánh giá hiệu quả canh tác.

• Tác giả: Đỗ Hương Giang
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Phương Oanh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Sinh Trưởng, Phát Triển Và Năng Suất Của Một Số Giống Đậu Tương Vụ Hè Thu Năm 2017 Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn đề tài
• 2.1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.2. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam
• 2.2.3. Tình hình sản xuất đậu tương ở Thái Nguyên
• 2.2.4. Tình hình nghiên cứu cây đậu tương trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.2.4.1. Tình hình nghiên cứu cây đậu tương trên thế giới
• 2.2.4.2. Tình hình nghiên cứu cây đậu tương ở Việt Nam
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thời tiết khí hậu vụ Hè Thu năm 2017 tại Thái Nguyên
• 4.2. Các giai đoạn sinh trưởng, phát dục của các giống đậu tương thí nghiệm tại Thái Nguyên năm 2017
• 4.3. Một số đặc điểm hình thái của các giống đậu tương thí nghiệm vụ Hè Thu năm 2017
• 4.3.1. Chiều cao cây
• 4.3.2. Số cành cấp 1
• 4.3.3. Chiều cao đóng quả
• 4.3.4. Đường kính thân
• 4.3.5. Số đốt trên thân
• 4.4. Một số chỉ tiêu sinh lí của các giống đậu tương thí nghiệm vụ Hè Thu năm 2017 tại Thái Nguyên
• 4.4.1. Chỉ số diện tích lá
• 4.4.2. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu
• 4.5. Tình hình sâu bệnh và khả năng chống đổ của các giống đậu tương thí nghiệm vụ Hè Thu năm 2017 tại Thái Nguyên
• 4.5.1. Khả năng chống đổ
• 4.6. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm vụ Hè Thu năm 2017 tại Thái Nguyên
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Thời gian sinh trưởng
• 5.2. Một số chỉ tiêu sinh lí
• 5.3. Khả năng chống chịu
• 5.4. Năng suất lí thuyết và năng suất thực thu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào sinh trưởng, phát triển, và năng suất của các giống đậu tương trong vụ hè thu 2017 tại Thái Nguyên. Mục tiêu chính là chọn ra giống đậu tương có khả năng sinh trưởng tốt, phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Nghiên cứu cũng đánh giá các chỉ tiêu hình thái, sinh lý, khả năng chống chịu sâu bệnh, và các yếu tố cấu thành năng suất của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Đậu tương là cây trồng có giá trị kinh tế cao, cung cấp thực phẩm, thức ăn chăn nuôi, và nguyên liệu cho công nghiệp. Tuy nhiên, diện tích trồng đậu tương tại Việt Nam đang giảm sút, đặc biệt là ở Thái Nguyên, do năng suất thấp và giống chưa phù hợp. Nghiên cứu này nhằm giải quyết vấn đề này bằng cách tìm ra giống đậu tương phù hợp với điều kiện địa phương, góp phần tăng năng suất và sản lượng.

1.2. Mục tiêu và yêu cầu

Mục tiêu của nghiên cứu là chọn được giống đậu tương có năng suất cao và phù hợp với điều kiện tự nhiên của Thái Nguyên. Yêu cầu bao gồm đánh giá các chỉ tiêu hình thái, sinh lý, khả năng chống chịu sâu bệnh, và các yếu tố cấu thành năng suất của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm.

II. Tổng quan tài liệu và cơ sở khoa học

Nghiên cứu dựa trên cơ sở khoa học về kỹ thuật trồng đậu tương, điều kiện sinh trưởng, và quy trình canh tác. Các giống đậu tương được chọn tham gia thí nghiệm bao gồm ĐT84, ĐT2012, PT07, ĐT51, ĐT34, và giống địa phương Nhật Bóng. Các giống này được đánh giá dựa trên khả năng sinh trưởng, phát triển, và năng suất trong điều kiện cụ thể của Thái Nguyên.

2.1. Cơ sở khoa học

Nghiên cứu dựa trên việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp, đặc biệt là trong việc chọn tạo giống cây trồng. Các giống đậu tương được chọn phải có khả năng chống chịu tốt với các yếu tố ngoại cảnh bất lợi và sâu bệnh, đồng thời có khả năng cải tạo đất.

2.2. Tình hình sản xuất đậu tương

Trên thế giới, đậu tương là cây trồng quan trọng, với sản lượng tăng đều qua các năm. Tại Việt Nam, diện tích trồng đậu tương đang giảm, đặc biệt là ở Thái Nguyên, do năng suất thấp và giống chưa phù hợp. Nghiên cứu này nhằm giải quyết vấn đề này bằng cách tìm ra giống đậu tương phù hợp với điều kiện địa phương.

III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu được tiến hành trên các giống đậu tương khác nhau, đánh giá các chỉ tiêu về sinh trưởng, phát triển, và năng suất. Các yếu tố như thời tiết, đất đai, và kỹ thuật canh tác được ghi nhận và phân tích. Kết quả cho thấy sự khác biệt đáng kể về năng suất và khả năng chống chịu giữa các giống đậu tương.

3.1. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trên các giống đậu tương ĐT84, ĐT2012, PT07, ĐT51, ĐT34, và giống địa phương Nhật Bóng. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm đánh giá các chỉ tiêu hình thái, sinh lý, và năng suất của các giống đậu tương trong điều kiện cụ thể của Thái Nguyên.

3.2. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt đáng kể về năng suất và khả năng chống chịu sâu bệnh giữa các giống đậu tương. Giống ĐT84 và ĐT2012 cho năng suất cao nhất, trong khi giống Nhật Bóng có khả năng chống chịu tốt với điều kiện thời tiết bất lợi.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu kết luận rằng các giống đậu tương ĐT84 và ĐT2012 là phù hợp nhất để trồng trong vụ hè thu tại Thái Nguyên do có năng suất cao và khả năng chống chịu tốt. Đề xuất đưa các giống này vào sản xuất đại trà để nâng cao hiệu quả kinh tế và cải thiện đời sống nông dân.

4.1. Kết luận

Nghiên cứu đã chọn ra được các giống đậu tương phù hợp với điều kiện tự nhiên của Thái Nguyên, đặc biệt là trong vụ hè thu. Các giống ĐT84 và ĐT2012 cho năng suất cao và khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh.

4.2. Đề xuất

Đề xuất đưa các giống đậu tương ĐT84 và ĐT2012 vào sản xuất đại trà tại Thái Nguyên để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế. Cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến kỹ thuật canh tác để tối ưu hóa năng suất của các giống đậu tương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây đậu tương (Glycine max (L.) Merr.) là cây công nghiệp ngắn ngày có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao. Hạt đậu tương chứa hàm lượng protein trung bình từ 38% đến 40%, lipid từ 18% đến 20%, giàu khoáng chất, vitamin nhóm B (B1, B2, B6), vitamin E, acid folic cùng các hợp chất có hoạt tính sinh học như phytosterols, lecithin, isoflavones. Bên cạnh vai trò cung cấp thực phẩm và nguyên liệu chế biến thức ăn chăn nuôi, đậu tương còn có khả năng cộng sinh với vi khuẩn cố định đạm, góp phần cải tạo đất và phù hợp trong các công thức luân canh, xen canh.

Tại Việt Nam, diện tích và sản lượng đậu tương có xu hướng sụt giảm mạnh. Năm 2014, diện tích gieo trồng cả nước đạt 109,4 nghìn ha với sản lượng 156,5 nghìn tấn, giảm 88,4 nghìn ha và 142 nghìn tấn so với năm 2010. Hàng năm, nước ta phải nhập khẩu lượng lớn nguyên liệu thức ăn gia súc với giá trị khoảng 3,7 tỷ USD, trong đó khô dầu đậu tương chiếm 2,7 triệu tấn (tương đương 5,4 triệu tấn hạt). Tại tỉnh Thái Nguyên, diện tích gieo trồng đậu tương năm 2011 đạt 1.811 ha với sản lượng 2.669 tấn, nhưng đến năm 2015 đã giảm xuống còn 1.008 ha và sản lượng 1.464 tấn (giảm 55,66% về diện tích và 54,85% về sản lượng), năng suất duy trì ở mức thấp (14,3–14,7 tạ/ha). Nguyên nhân chính là do thiếu bộ giống thích ứng tốt với điều kiện sinh thái địa phương, kỹ thuật canh tác hạn chế và hiệu quả kinh tế chưa cao.

Mục tiêu nghiên cứu: Chọn được giống đậu tương có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt, cho năng suất cao và phù hợp với điều kiện tự nhiên của Thái Nguyên để đưa vào thực tiễn sản xuất.

Yêu cầu/nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Đánh giá một số chỉ tiêu hình thái của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm.
2. Đánh giá một số chỉ tiêu sinh lý của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm.
3. Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh và khả năng chống chịu của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm.
4. Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: 06 giống đậu tương gồm ĐT84 (đối chứng), ĐT2012, PT07 (do Viện Di truyền Nông nghiệp chọn tạo); ĐT51, ĐT34 và giống địa phương Nhật Bóng thu thập tại Võ Nhai – Thái Nguyên (do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ cung cấp).
• Địa điểm nghiên cứu: Khu thí nghiệm Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên.
• Thời gian nghiên cứu: Vụ Hè Thu năm 2017 (từ tháng 08/2017 đến tháng 11/2017; gieo ngày 03/08/2017).

---

Cơ sở khoa học và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên cơ sở sinh lý học thực vật và nông học: kiểu hình của cây trồng là kết quả tương tác giữa kiểu gen và điều kiện sinh thái môi trường. Quá trình sinh trưởng của cây đậu tương đòi hỏi tích ôn từ 1.700–2.700°C, lượng mưa 350–600 mm và ẩm độ không khí 70–80%. Cây có mối quan hệ cộng sinh đặc thù với vi khuẩn Rhizobium japonicum ở nốt sần rễ để chuyển hóa nitơ tự do thành amoniac ($N_2 + 8H^+ + 8e^- \to 2NH_3 + H_2$).

Phương pháp khảo nghiệm và các chỉ tiêu nông sinh học được thực hiện theo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-58:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống đậu tương.

Bố trí thí nghiệm và quy trình kỹ thuật:

• Phương pháp bố trí: Khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) gồm 6 công thức, 3 lần nhắc lại (tổng số 18 ô thí nghiệm).
• Quy cách ô: Diện tích ô thí nghiệm là 6,8 m² ($4\text{ m} \times 1,7\text{ m}$), mặt luống rộng 1,4 m, rãnh 0,3 m. Bố trí 4 hàng dọc/ô, khoảng cách hàng cách hàng 0,35 m, khoảng cách cây cách cây 5–10 cm, mật độ duy trì 30 cây/m². Thí nghiệm có dải luống bảo vệ xung quanh.
• Chế độ phân bón: Bón lót toàn bộ 100% phân chuồng + 100% lân ($P$) + 50% kali ($K$); bón thúc toàn bộ 100% đạm ($N$) + 50% kali ($K$). Tiến hành 2 lần vun xới gốc (lần 1 lúc bón thúc, lần 2 khi cây đạt 5–6 lá thật).

Phương pháp theo dõi và công thức tính toán:

• Thời gian sinh trưởng và phát dục: Theo dõi ngày gieo, ngày mọc (50% cây mọc 2 lá mầm), ngày ra hoa (50% cây có hoa đầu tiên), ngày tắt hoa vào quả, ngày chắc xanh (50% cây có 1 quả đạt kích thước tối đa ở 4 đốt ngọn) và ngày chín (95% quả chuyển màu chín khô).
• Đặc điểm hình thái: Đo đếm trên 10 cây mẫu ngẫu nhiên/ô vào thời điểm thu hoạch đối với chiều cao thân chính (cm), chiều cao đóng quả (cm), số cành cấp 1 (cành/cây), đường kính thân (mm) và số đốt trên thân (đốt/thân).
• Chỉ số diện tích lá (CSDTL): Xác định ở giai đoạn hoa rộ và chắc xanh bằng phương pháp cân diện tích mẫu bìa chuẩn: $$\text{CSDTL} = \frac{P_B}{P_A \times 100 \times 3} \times \text{Mật độ (m}^2\text{ lá/m}^2\text{ đất)}$$ Trong đó $P_A$ là khối lượng 1 dm² lá (g), $P_B$ là khối lượng toàn bộ bộ lá của 3 cây mẫu (g).
• Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu: Lấy nguyên vẹn bộ rễ của 3 cây mẫu/ô tại 2 thời kỳ (hoa rộ và chắc xanh), phân loại và đếm các nốt sần hữu hiệu (đường kính $\ge 0,25\text{ mm}$, bên trong có dịch màu hồng của sắc tố Leghaemoglobin), xác định số lượng (nốt/cây) và khối lượng tươi (g/cây).
• Sâu bệnh hại và khả năng chống đổ: Điều tra 5 điểm chéo góc theo quy chuẩn; theo dõi tỷ lệ hại của sâu cuốn lá (Lamprosema indicata), sâu đục quả (Etiella zinkenella), giòi đục thân (Melanagromyza sojae); đánh giá mức độ bệnh gỉ sắt (Phakopsora pachyrhizi / P. sojae) theo thang điểm 1–9 và phân cấp đổ ngã theo thang điểm 1–5.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu được tính toán và xử lý thống kê sinh học (ANOVA, kiểm định LSD ở mức ý nghĩa $P < 0,05$ và hệ số biến động $CV%$) bằng phần mềm Microsoft Excel và chương trình IRRISTAT.

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc phát triển cây đậu tương nhằm giải quyết nguồn protein thực vật, giảm áp lực nhập khẩu nguyên liệu thức ăn chăn nuôi tại Việt Nam. Khái quát thực trạng suy giảm diện tích đậu tương tại tỉnh Thái Nguyên từ 1.811 ha (2011) xuống 1.008 ha (2015). Xác định rõ 1 mục tiêu nghiên cứu tổng quát, 4 yêu cầu chuyên môn cụ thể, cùng ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp dẫn liệu chọn giống và ý nghĩa thực tiễn phục vụ chuyển dịch cơ cấu cây trồng tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

• Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và Việt Nam: Trình bày số liệu thống kê FAOSTAT (2012–2016). Sản xuất thế giới năm 2016 đạt diện tích 121,53 triệu ha, năng suất 27,55 tạ/ha, sản lượng 334,89 triệu tấn. Phân tích thực trạng tại các nước sản xuất lớn: Mỹ (diện tích 33,48 triệu ha, năng suất 35,00 tạ/ha, sản lượng 117,20 triệu tấn năm 2016), Brazil (diện tích 33,15 triệu ha, năng suất 29,25 tạ/ha, sản lượng 96,29 triệu tấn năm 2016) và Trung Quốc (diện tích 6,64 triệu ha, sản lượng 11,96 triệu tấn, chiếm 60% lượng nhập khẩu đậu tương toàn cầu). Tổng hợp diện tích, năng suất, sản lượng đậu tương Việt Nam và tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011–2016.
• Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống: Tổng quan các thành tựu quốc tế của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Rau màu Châu Á (AVRDC), các chương trình chọn giống tại Mỹ, Ấn Độ, Thái Lan, Trung Quốc. Tổng quan các hướng nghiên cứu tại Việt Nam từ năm 1986 đến nay, các công trình phân tích tương quan tính trạng nông học của Vũ Đình Chính (1995), nghiên cứu tính chịu hạn của Nguyễn Huy Hoàng (1992), cùng các giống đậu tương đã được công nhận và đưa vào sản xuất (ĐT84, ĐT90, ĐT12, ĐT2000, ĐT51, ĐT26...).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết nguồn gốc 6 giống đậu tương tham gia khảo nghiệm (ĐT84, ĐT2012, ĐT51, ĐT34, Nhật Bóng, PT07), địa điểm và thời gian thực hiện trong vụ Hè Thu 2017. Trình bày sơ đồ bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) 3 lần nhắc lại, quy chuẩn kỹ thuật canh tác, các phương pháp thu thập chỉ tiêu hình thái, sinh lý, sâu bệnh, khả năng chống đổ và công thức phân tích phương sai trên phần mềm chuyên dụng.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

1. Điều kiện thời tiết khí hậu vụ Hè Thu 2017 tại Thái Nguyên

Số liệu khí tượng từ tháng 7 đến tháng 11/2017 cho thấy nhiệt độ trung bình giảm dần từ 29,5°C xuống 22,2°C (chênh lệch 7,3°C); độ ẩm trung bình dao động từ 81,0% đến 86,0%, đáp ứng yêu cầu sinh trưởng của cây đậu tương. Lượng mưa có sự biến động lớn: đạt đỉnh vào tháng 7 (454,4 mm), tháng 8 khi gieo hạt đạt 229,8 mm và giảm mạnh xuống 13,5 mm vào tháng 11. Giai đoạn ra hoa kết quả gặp lượng mưa lớn và bão, ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ đậu quả của các công thức thí nghiệm.

2. Các giai đoạn sinh trưởng và phát dục

Thời gian sinh trưởng (TGST) của 6 giống đậu tương dao động từ 85 đến 93 ngày, thuộc nhóm giống có TGST trung bình ngắn, thích hợp bố trí trong cơ cấu mùa vụ hè thu vùng trung du miền núi phía Bắc.

Ký hiệu	Tên giống	Gieo – Mọc (ngày)	Gieo – Phân cành (ngày)	Gieo – Ra hoa (ngày)	Gieo – Tắt hoa vào quả (ngày)	Gieo – Chắc xanh (ngày)	TGST / Chín (ngày)
CT1	ĐT84 (ĐC)	4	21	34	44	62	85
CT2	ĐT2012	3	23	44	53	69	93
CT3	ĐT51	4	20	36	49	63	87
CT4	ĐT34	3	24	38	52	68	93
CT5	Nhật Bóng	3	21	36	46	67	87
CT6	PT07	4	20	35	48	64	87

Giống đối chứng ĐT84 có thời gian sinh trưởng ngắn nhất (85 ngày). Các giống ĐT51, Nhật Bóng, PT07 đạt độ chín sau 87 ngày. Hai giống ĐT2012 và ĐT34 có thời gian sinh trưởng dài nhất (93 ngày), chín sau giống đối chứng 8 ngày.

3. Đặc điểm hình thái cây đậu tương

Các chỉ tiêu hình thái đo đạc lúc thu hoạch có sự sai khác rõ rệt giữa các giống ở mức ý nghĩa $P < 0,05$.

Công thức	Tên giống	Chiều cao thân chính (cm)	Số cành cấp 1 (cành/cây)	Chiều cao đóng quả (cm)	Đường kính thân (mm)	Số đốt trên thân (đốt)
CT1	ĐT84 (ĐC)	64,50	2,90	10,97	6,46	13,83
CT2	ĐT2012	67,23	3,77	11,91	7,00	13,67
CT3	ĐT51	64,10	2,80	11,58	5,30	12,40
CT4	ĐT34	67,86	3,97	13,27	8,54	14,13
CT5	Nhật Bóng	61,73	3,37	8,54	6,44	13,43
CT6	PT07	59,90	3,40	7,26	5,73	12,63
P		< 0,05	< 0,05	< 0,05	< 0,05	< 0,05
CV (%)		3,7	12,4	7,4	8,4	4,4
LSD₀.₀₅		4,29	0,75	1,42	1,00	1,00

• Chiều cao thân chính: Biến động từ 59,90 cm (PT07) đến 67,86 cm (ĐT34). Giống ĐT34 và ĐT2012 có chiều cao thân vượt trội so với đối chứng ĐT84.
• Số cành cấp 1: ĐT34 đạt cao nhất (3,97 cành), tiếp theo là ĐT2012 (3,77 cành), đều cao hơn có ý nghĩa so với ĐT84 (2,90 cành).
• Chiều cao đóng quả: Biến động từ 7,26 cm (PT07) đến 13,27 cm (ĐT34). ĐT34 có vị trí đóng quả cao nhất, thuận lợi cho việc thu hoạch bằng cơ giới.
• Đường kính thân: ĐT34 có thân to nhất (8,54 mm), cao hơn hẳn các giống còn lại; thấp nhất là ĐT51 (5,30 mm).

4. Các chỉ tiêu sinh lý

Chỉ số diện tích lá và khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu tăng dần từ giai đoạn hoa rộ đến giai đoạn chắc xanh.

Công thức	Tên giống	CSDTL hoa rộ (m² lá/m² đất)	CSDTL chắc xanh (m² lá/m² đất)	Nốt sần hoa rộ: Số lượng (nốt/cây)	Nốt sần hoa rộ: Khối lượng (g/cây)	Nốt sần chắc xanh: Số lượng (nốt/cây)	Nốt sần chắc xanh: Khối lượng (g/cây)
CT1	ĐT84 (ĐC)	3,78	4,18	9,00	0,24	31,00	0,82
CT2	ĐT2012	3,77	4,13	7,88	0,19	47,67	1,35
CT3	ĐT51	3,34	3,80	12,89	0,37	47,77	1,63
CT4	ĐT34	4,10	4,24	16,66	0,56	59,55	1,89
CT5	Nhật Bóng	2,69	3,30	7,00	0,15	19,33	0,73
CT6	PT07	3,74	3,90	4,67	0,12	20,00	0,72
P		< 0,05	< 0,05	< 0,05	< 0,05	< 0,05	< 0,05
CV (%)		4,1	3,4	12,4	14,7	6,0	5,3
LSD₀.₀₅		0,26	0,24	2,18	0,072	4,11	0,11

Giống ĐT34 đạt chỉ số diện tích lá cao nhất ở cả 2 thời kỳ (4,10 m²/m² đất lúc hoa rộ và 4,24 m²/m² đất lúc chắc xanh). Đồng thời, ĐT34 phát triển số lượng và khối lượng nốt sần hữu hiệu cao nhất tại giai đoạn chắc xanh (59,55 nốt/cây; 1,89 g/cây), vượt trội so với giống đối chứng ĐT84 (31,00 nốt/cây; 0,82 g/cây).

5. Mức độ nhiễm sâu bệnh hại và khả năng chống đổ

Công thức	Tên giống	Sâu cuốn lá (%)	Sâu đục quả (%)	Giòi đục thân (%)	Bệnh gỉ sắt (Điểm 1–9)	Khả năng chống đổ (Điểm 1–5)
CT1	ĐT84 (ĐC)	5,11	2,99	2,04	1	2
CT2	ĐT2012	3,41	2,93	2,76	1	2
CT3	ĐT51	6,58	4,17	3,02	1	2
CT4	ĐT34	3,23	2,77	2,43	1	1
CT5	Nhật Bóng	4,37	4,43	2,40	1	1
CT6	PT07	6,20	3,06	2,06	1	2
P		< 0,05	> 0,05	> 0,05	-	-
CV (%)		18,0	-	-	-	-
LSD₀.₀₅		1,58	-	-	-	-

• Sâu hại: Tỷ lệ sâu cuốn lá hại thấp nhất ở giống ĐT34 (3,23%) và ĐT2012 (3,41%), thấp hơn có ý nghĩa so với đối chứng ĐT84 (5,11%) và ĐT51 (6,58%). Tỷ lệ hại của sâu đục quả (2,77–4,43%) và giòi đục thân (2,04–3,02%) không có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê giữa các giống ($P > 0,05$).
• Bệnh hại: Tất cả 6 giống đều nhiễm bệnh gỉ sắt ở mức rất nhẹ (điểm 1, diện tích lá bị hại < 1%).
• Khả năng chống đổ: Giống ĐT34 và Nhật Bóng đạt điểm 1 (không đổ ngã, thân đứng vững); các giống ĐT84, ĐT2012, ĐT51 và PT07 đạt điểm 2 (đổ nhẹ, dưới 25% số cây bị nghiêng đổ).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

1. Khảo nghiệm đã xác định được các đặc tính sinh trưởng, hình thái, sinh lý và khả năng chống chịu của 6 giống đậu tương trong điều kiện vụ Hè Thu 2017 tại Thái Nguyên.
2. Giống ĐT34 thể hiện các ưu thế vượt trội về mặt nông học: chiều cao thân chính đạt 67,86 cm; số cành cấp 1 đạt 3,97 cành; chiều cao đóng quả đạt 13,27 cm; đường kính thân đạt 8,54 mm; chỉ số diện tích lá thời kỳ chắc xanh đạt 4,24 m²/m² đất; số lượng nốt sần hữu hiệu đạt 59,55 nốt/cây với khối lượng 1,89 g/cây; tỷ lệ sâu cuốn lá thấp nhất (3,23%) và khả năng chống đổ đạt điểm 1.
3. Giống ĐT2012 sinh trưởng phát triển tốt, chiều cao cây 67,23 cm, phân cành khá (3,77 cành cấp 1), nốt sần chắc xanh đạt 47,67 nốt/cây (1,35 g/cây) và tỷ lệ nhiễm sâu cuốn lá thấp (3,41%).

Đề xuất và kiến nghị của tác giả

• Đề xuất tiếp tục đưa giống đậu tương ĐT34 và ĐT2012 vào khảo nghiệm diện rộng trong sản xuất thử ở các vụ tiếp theo tại các vùng sinh thái của tỉnh Thái Nguyên.
• Khuyến cáo thực hiện các biện pháp kỹ thuật làm đất, lên luống cao và thoát nước kịp thời khi gieo trồng đậu tương vụ hè thu để tránh úng ngập rễ do mưa lớn đầu vụ.

Đóng góp của đề tài

Đề tài cung cấp hệ thống dẫn liệu thực nghiệm khách quan về các chỉ tiêu sinh trưởng, sinh lý và khả năng thích ứng của các giống đậu tương mới (chọn tạo từ Viện Di truyền Nông nghiệp và Trung tâm Nghiên cứu & Phát triển Đậu đỗ) so sánh với giống chuẩn ĐT84 và giống địa phương Nhật Bóng trong điều kiện thời tiết đặc thù vụ Hè Thu tại Thái Nguyên.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thí nghiệm được thực hiện trong phạm vi một vụ gieo trồng duy nhất (vụ Hè Thu năm 2017) tại một địa điểm cố định (khu thí nghiệm Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên). Quá trình sinh trưởng của cây ở giai đoạn ra hoa vào quả chịu ảnh hưởng bất lợi của các đợt mưa lớn và bão.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi, đánh giá khả năng sinh trưởng và năng suất của các giống triển vọng (đặc biệt là ĐT34, ĐT2012) qua nhiều vụ khác nhau trong năm (vụ Xuân, vụ Đông) và trên các loại chân đất, tiểu vùng sinh thái khác nhau trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên nhằm hoàn thiện quy trình thâm canh đồng bộ.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn phù hợp cho sinh viên, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Nông học, Khoa học cây trồng, Trồng trọt và Bảo vệ thực vật. Các nội dung có giá trị tham khảo ứng dụng cao gồm:

• Quy trình chuẩn bố trí thí nghiệm đồng ruộng theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) trên cây đậu đỗ theo QCVN 01-58:2011/BNNPTNT.
• Phương pháp xác định các chỉ tiêu sinh lý: đo chỉ số diện tích lá (CSDTL) bằng phương pháp cân diện tích bìa và kỹ thuật thu thập, phân loại nốt sần hữu hiệu vi khuẩn nốt sần cố định đạm.
• Bộ số liệu tham chiếu về tình hình sâu bệnh hại chính (sâu cuốn lá, sâu đục quả, giòi đục thân, bệnh gỉ sắt) và diễn biến sinh trưởng vụ hè thu tại vùng trung du miền núi phía Bắc.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Trong thí nghiệm, giống đậu tương nào có khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu cao nhất? Giống ĐT34 có khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu cao nhất ở cả 2 thời kỳ: giai đoạn hoa rộ đạt 16,66 nốt/cây (khối lượng 0,56 g/cây) và giai đoạn chắc xanh đạt 59,55 nốt/cây (khối lượng 1,89 g/cây), cao hơn vượt trội so với giống đối chứng ĐT84 (giai đoạn chắc xanh chỉ đạt 31,00 nốt/cây và 0,82 g/cây).

2. Thời gian sinh trưởng của các giống đậu tương khảo nghiệm kéo dài bao nhiêu ngày? Thời gian sinh trưởng từ gieo đến chín của 6 giống dao động từ 85 đến 93 ngày. Trong đó, ĐT84 có TGST ngắn nhất (85 ngày); ĐT51, Nhật Bóng và PT07 có TGST 87 ngày; ĐT2012 và ĐT34 có TGST dài nhất (93 ngày).

3. Giống nào có chiều cao đóng quả cao nhất và chỉ tiêu này có ý nghĩa gì trong sản xuất? Giống ĐT34 có chiều cao đóng quả lớn nhất, đạt 13,27 cm (sai khác có ý nghĩa thống kê so với đối chứng ĐT84 đạt 10,97 cm và giống thấp nhất PT07 đạt 7,26 cm). Chiều cao đóng quả cao giúp hạn chế quả tiếp xúc với mặt đất gây thối hỏng do ẩm ướt và tạo điều kiện thuận lợi cho việc đưa máy móc vào thu hoạch cơ giới.

4. Mật độ gieo trồng và liều lượng bón phân được áp dụng trong thí nghiệm là bao nhiêu? Thí nghiệm áp dụng mật độ 30 cây/m² với khoảng cách hàng cách hàng 35 cm, cây cách cây 5–10 cm. Quy trình phân bón gồm bón lót 100% phân chuồng + 100% lân + 50% kali; bón thúc 100% đạm + 50% kali kết hợp 2 lần vun xới gốc.

5. Các loại sâu bệnh hại chính nào đã xuất hiện trên ruộng thí nghiệm vụ Hè Thu 2017? Ruộng thí nghiệm ghi nhận sự xuất hiện của sâu cuốn lá (Lamprosema indicata, tỷ lệ hại 3,23–6,58%), sâu đục quả (Etiella zinkenella, tỷ lệ hại 2,77–4,43%), giòi đục thân (Melanagromyza sojae, tỷ lệ hại 2,04–3,02%) và bệnh gỉ sắt (Phakopsora sojae xuất hiện ở mức độ rất nhẹ, điểm 1).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đỗ Hương Giang đã thực hiện khảo nghiệm đánh giá đặc tính nông sinh học của 6 giống đậu tương vụ Hè Thu 2017 tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên theo quy chuẩn QCVN 01-58:2011/BNNPTNT. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra giống ĐT34 và ĐT2012 sở hữu nhiều đặc điểm hình thái và chỉ tiêu sinh lý vượt trội so với giống đối chứng ĐT84 về khả năng phân cành, phát triển nốt sần cố định đạm và khả năng chống đổ ngã. Đây là cơ sở khoa học thực nghiệm có giá trị phục vụ công tác tuyển chọn giống cây trồng thích ứng cho sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây đậu tương (Glycine max (L) Merr) là cây công nghiệp ngắn ngày có tác dụng rất nhiều mặt và là cây có giá trị kinh tế cao. Sản phẩm của nó cung cấp thực phẩm cho con người, thức ăn cho gia súc, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và là mặt hàng xuất khẩu có giá trị. Ngoài ra đậu tương là cây trồng ngắn ngày rất thích hợp trong luân canh, xen canh, gối vụ với nhiều loại cây trồng khác và là cây cải tạo đất rất tốt (Ngô Thế Dân và các cs, 1999) [1] Đậu tương được đánh giá là cây có giá trị kinh tế và giá trị dinh dưỡng cao.

Hạt đậu tương có thành phần dinh dương cao, hàm lượng protein trung bình khoảng từ 38-40%, lipit từ 18-20%, giàu nguồn sinh tố và muối khoáng. Hàm lượng axit amin có chứa lưu huỳnh như methionin, sistein, sixtin. của đỗ tương rất gần với hàm lượng của các chất này của trứng. Hàm lượng của cazein, đặc biệt là của lizin rất cao, gần gấp rưỡi trứng.

Protein của đậu tương dễ tiêu hóa hơn thịt và không có thành phần tạo thành cholesteron [2] Có những chế phẩm của đậu tương mang tới 90-95% protein, đây là nguồn protein thực vật có giá trị cao cung cấp cho con người. Trong hạt đậu còn chứa sắt, canxi, phốt pho và các thành phần chất xơ tốt cho tiêu hóa. Vitamin trong đậu tương có nhiều nhóm B đáng kể là vitamin B1, B2, B6, ngoài ra còn có vitamin E, acid pholic[23] So sánh với các loại đậu khác, thì đậu tương có chứa các axit béo thiết yếu cao hơn, tổng số chất béo chứa khoảng 18%, thành phần cácbon hydrat chiếm 31%. Thành phần có trong đậu tương được nhắc tới nhiều và giúp ích cho sức khỏe con người gồm có phytosterols, lecithin, isoflavons và phytoestogen và những sản phẩm ức chế phân hủy protein.

[23] Trong y học, đậu tương được coi như một loại thực phẩm cứu tinh cho bệnh nhân xơ vữa động mạch và cao huyết áp; các chất genistein, isoflavone h 2 có nhiều trong hạt đậu nành có đặc tính chống oxy hóa giúp ngăn chặn sự phát triển của các tế bào ung thư. Ở phụ nữ, nó sẽ có tác động trong việc phòng ngừa ung thư vú trong khi ở nam giới là ung thư tuyến tiền liệt…(https://khoahoc. Trong công nghiệp, đậu tương là nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp như ép dầu, chế biến cao su nhân tạo, sơn, mực in, chất đốt lỏng, dầu bôi trơn… (Trần Văn Điền, giáo trình Cây đậu tương)[3]. Tại Việt Nam, diện tích trồng đậu tương trong thời gian qua bị giảm sút nghiêm trọng.

Năm 2014, theo thống kê sơ bộ diện tích đậu tương Việt Nam đạt 109,4 ngàn ha, năng suất 1,43 tấn/ha, sản lượng 156,5 nghìn tấn; so với năm 2010 diện tích gieo trồng cả nước giảm 88,4 nghìn ha và sản lượng giảm 142 nghìn tấn (Tổng cục Thống kê Việt Nam, 2017)[20]. Hàng năm, Việt Nam phải nhập nguồn nguyên liệu để chế biến thức ăn gia súc với tổng giá trị lên đến 3,7 tỷ USD, trong đó riêng khô dầu đậu tương đã có 2,7 triệu tấn (tương đượng 5,4triệu tấn hạt), gấp gần 20 lần so với sản lượng sản xuất được tại Việt Nam. Trước những nguồn lợi to lớn do cây đậu tương đem lại, cũng như đáp ứng được nhu cầu của thị trường về đậu tương, chúng ta cần quan tâm hơn về phát triển đậu tương để không chỉ góp phần tăng diện tích, năng suất và sản lượng mà nó còn mang ý nghĩa xã hội, tạo công ăn việc làm nâng cao thu nhập tạo sự phát triển bền vững. Với lý do trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài : “ NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG SUẤT CỦA MỘT SỐ GIỐNG ĐẬU TƯƠNG VỤ HÈ THU NĂM 2017 TẠI THÁI NGUYÊN”.

Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài Chọn được giống đậu tương có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt cho năng suất cao và phù hợp với điều kiện tự nhiên của Thái Nguyên để đưa vào thực tiễn sản xuất. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá một số chỉ tiêu hình thái của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm. - Đánh giá một số chỉ tiêu sinh lý của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm.

- Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh và khả năng chống chịu của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm. - Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp số liệu khoa học có giá trị về đặc điểm sinh trưởng, phát triển, năng suất, chất lượng các giống đậu tương tham gia thí nghiệm nghiên cứu.

- Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu tham khảo trong giảng dạy, nghiên cứu cây họ đậu nói chung và cây đậu tương nói riêng. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần tuyển chọn giống đậu tương thích hợp với điều kiện sản xuất tại Thái Nguyên phục vụ cho việc sản xuất đậu tương của vùng. h 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn đề tài 2. Cơ sở khoa học của đề tài Để có đủ nguồn lương thực, thực phẩm chất lượng nuôi sống toàn cầu trong bối cảnh khí hậu, môi trường sinh thái có nhiều biến đổi, con người phải tiến hành một nền thâm canh hiện đại.

Nền sản xuất này dựa trên việc áp dụng một cách khoa học các yếu tố giống, nước phân bón và kỹ thuật chăm sóc…, đồng thời phải bảo vệ được nguồn tài nguyên thiên nhiên, tránh ô nhiễm môi trường. Trong những yếu tố trên, giống giữ vai trò quan trọng hàng đầu, sử dụng giống tốt năng suất chất lượng được tăng lên, phẩm chất cây trồng được cải thiện. Muốn phát huy được hiệu quả của giống cần phải sử dụng chúng phù hợp với điều kiện đất đai và kinh tế xã hội của từng vùng. Bằng con đường chọn tạo ra các giống có tiềm năng năng suất cao, chất lượng tốt, phối hợp với khả năng chống chịu với các yếu tố ngoại cảnh bất lợi và chống chịu các loại sâu bệnh hại, đồng thời có khả năng cải tạo và bảo vệ đất.

Đó chính là quá trình phát triển một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài Sản xuất đậu tương ở Thái Nguyên phát triển không mạnh do hiệu quả sản xuất chưa cao. Có nhiều nguyên nhân như năng suất thấp, đầu tư cao mà giá bán không cao, không ổn định, do sâu bệnh … Trong đó nguyên nhân chính là giống chưa phù hợp với điều kiện tự nhiên của Thái Nguyên để tạo điều kiện cho cây đậu tương có thể sinh trưởng phát triên và cho năng suất cao nhất, giảm đi chi phí về đầu tư giống, dinh dưỡng, phòng trừ sâu bệnh, nâng cao hiệu quả kinh tế. Giống đậu tương ĐT84, ĐT2012 và PT07 là ba giống đã được công nhận của Viện di truyền nông nghiệp. Ba giống ĐT51, ĐT34 và giống địa phương Nhật Bóng (Võ Nhai- Thái Nguyên) của Trung tâm Nghiên cứu và phát triển h 5 đậu đỗ.

Đây đều là các giống mới cho sản xuất thử ở các tỉnh phía Bắc nên chưa có nhiều nghiên cứu chọn ra giống phù hợp nhất để trồng đại trà tại Thái Nguyên. Xuất phát từ thực tiễn đó, chúng ta cần nghiên cứu chọn ra giống có tiềm năng sao cho phù hợp với điều kiện của vùng, nhằm nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho nông dân. Hiện nay, ở hầu hết các tỉnh vùng núi phía Bắc điện tích đất hoang hóa càn nhiều, tập trung chủ yếu ở những vùng không chủ động nước, đất đồi thấp, hoặc ở những vùng này trồng một số cây trồng cho giá trị kinh tế thấp. Do đó việc đưa cây trồng cạn nói chung và cây đậu tương nói riêng vào sảm xuất ở các vùng này là rất cần thiết.

Để tăng khả năng sửa dụng đất, góp phần cải tạo đất, chống xói mòn, thoái hóa đất, nâng cao thu nhập cho người dân, cải thiên đời sống cộng đồng. Nhưng năm gần đây nước ta đã chọn dước một số giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt chuyển giao vào sản xuất như: ĐT84, ĐT93, ĐT99, ĐT12, ĐT51… Nhờ vậy mà năng suất đậu tương đã tăng lên song tốc độ còn chậm. Vì vậy việc chọn ra được giống phù hợp nhất là rất cần thiết. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và Việt Nam 2.1 Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới Cây đậu tương giữ vai trò quan trọng trong các cây lấy dầu của thế giới, tiếp sau là lạc, hướng dương.

Trong toàn bộ sản lượng cây lấy dầu của thế giới, sản lượng cây đậu tương tăng từ 32% năm 1965 tới 50% năm 1980. Ngược lại sản lượng cây của cây lạc lại giảm từ 18% xuống còn 11% trong cùng thời kỳ (Ngô Thế Dân và CS, 1999).[1] Mặc dù cây đậu tương có nguồn gốc từ Đông Bắc Trung Quốc nhưng khả năng thích ứng rộng nên nó được phân bố khá rộng từ 400 Vĩ Bắc đến 400 Vĩ Nam (Ths. Ma Thị Phương, 2004)[4]. Ngày nay, đậu tương đã và đang được coi là cây trồng quan trọng trên thế giới.

Điều này dễ hiểu vì cây đậu tương là cây thực phẩm có hàm lượng h 6 dinh dưỡng cao, có thể chế biến được nhiều loại thực phẩm cho con người và thức ăn chăn nuôi. Có khả năng cải tạo đất trồng. Vì vậy diện tích, năng suất vả sản lượng của đậu tương liên tục được tăng lên thể hiện qua bảng 2.1: Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới giai đooạn năm 2010 - 2014 Chỉ tiêu Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tạ / ha) (triệu tấn) 2012 105,35 22,89 241,18 2013 111,01 24,99 277,53 2014 117,63 26,04 306,37 2015 120,79 26,75 323,20 2016 121,53 27,55 334,89 (Nguồn:FAOSTAT, 2018)[13] Qua bảng trên ta thấy: Về diện tích: Diện tích trồng đậu tương trên thế giới đang có xu hướng tăngđều qua các năm, năm 2012 (105,35), năm 2013 (111,01), năm 2014 (117,63), năm 2015 (120,79), năm 2016(121,53). Sau 4 năm, diện tích trồng đậu tương tăng 16,18 triệu ha, tương đương 15,35%, so với năm 2012.

Có thể nhận thấy xu hướng diện tích trồng đậu tương sẽ ngày càng tăng trong thời gian tới. Về năng suất: Trong giai đoạn này năng suất tăng đều theo diện tích. Nhìn chung năng suất đậu tương trong 5 năm gần đây nhất luôn nằm trong khoảng từ 22 đến 27 tạ/ha. Năm 2012 là năm có năng suất thấp hơn cả, đạt 22,89 tạ/ha, năm 2016 có năng suất đạt cao nhất là 27,55 tạ/ha.