Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu đặc điểm sinh học sinh thái của rệp xơ trắng ceratovacuna lanigera zehntner hại mía và biện pháp phòng trừ tại mai sơn sơn la năm 2015

Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái rệp xơ trắng Ceratovacuna lanigera hại mía và biện pháp phòng trừ tại Mai Sơn, Sơn La năm 2015.

• Tác giả: Nguyễn Thị Vân
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Kim Oanh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của rệp xơ trắng (Ceratovacuna lanigera Zehntner) hại mía và biện pháp phòng trừ tại Mai Sơn, Sơn La năm 2015
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. THESIS ABSTRACT
• 7. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 8. MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 8.1. Mục đích
• 8.2. Yêu cầu
• 9. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 9.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh học rệp xơ trắng hại mía tại Sơn La

Nghiên cứu về rệp xơ trắng (Ceratovacuna lanigera) là một vấn đề quan trọng trong ngành nông nghiệp, đặc biệt là trong sản xuất mía tại Sơn La. Rệp xơ trắng không chỉ gây hại cho cây mía mà còn ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học và sinh thái của loài rệp này sẽ giúp nông dân có biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn.

1.1. Đặc điểm sinh học của rệp xơ trắng

Rệp xơ trắng có vòng đời từ 16 đến 21 ngày, với khả năng sinh sản cao. Mỗi rệp mẹ có thể đẻ trung bình 26 con, và mật độ rệp trên cây mía có thể đạt mức cao trong điều kiện thuận lợi.

1.2. Tình hình rệp xơ trắng tại Sơn La

Tại Sơn La, rệp xơ trắng xuất hiện quanh năm và gây hại nặng nề cho cây mía. Nghiên cứu cho thấy rằng các giống mía khác nhau có mức độ kháng khác nhau đối với rệp xơ trắng.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rệp xơ trắng hại mía

Sự gia tăng mật độ của rệp xơ trắng đang trở thành một thách thức lớn cho nông dân trồng mía tại Sơn La. Các yếu tố như khí hậu, thói quen canh tác và sự thiếu hụt biện pháp phòng trừ hiệu quả đã làm cho tình hình trở nên nghiêm trọng.

2.1. Tác động của rệp xơ trắng đến năng suất mía

Rệp xơ trắng có thể làm giảm năng suất mía từ 20-30%, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của nông dân. Mía bị rệp hại nặng không thể tái sinh, dẫn đến thiệt hại kinh tế lớn.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng biện pháp phòng trừ

Việc sử dụng thuốc trừ sâu không đúng cách đã gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Nông dân cần tìm kiếm các biện pháp an toàn và hiệu quả hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp phòng trừ rệp xơ trắng

Nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để xác định đặc điểm sinh học và sinh thái của rệp xơ trắng. Các biện pháp phòng trừ được khảo nghiệm nhằm giảm thiểu thiệt hại do rệp gây ra.

3.1. Phương pháp nghiên cứu sinh học rệp xơ trắng

Nghiên cứu được thực hiện trong điều kiện phòng thí nghiệm và thực địa, với việc theo dõi diễn biến mật độ rệp trên các giống mía khác nhau.

3.2. Các biện pháp phòng trừ hiệu quả

Các biện pháp như bóc lá mía, cày vùi lá mía và sử dụng thuốc hóa học đã được thử nghiệm. Kết quả cho thấy thuốc Elsin 10EC và Oshin 20WP có hiệu quả cao trong việc kiểm soát rệp xơ trắng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rệp xơ trắng

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hợp lý có thể giúp giảm thiểu thiệt hại do rệp xơ trắng gây ra. Nông dân cần được hướng dẫn để áp dụng các biện pháp này một cách hiệu quả.

4.1. Kết quả khảo nghiệm các biện pháp phòng trừ

Kết quả cho thấy rằng việc bóc lá mía và sử dụng thuốc hóa học có thể giảm đáng kể mật độ rệp xơ trắng trên cây mía, từ đó nâng cao năng suất.

4.2. Ứng dụng các biện pháp sinh học trong phòng trừ

Sử dụng các chế phẩm sinh học như BT và NPV cũng đã cho thấy hiệu quả trong việc kiểm soát rệp xơ trắng mà không gây hại cho môi trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu rệp xơ trắng

Nghiên cứu về rệp xơ trắng hại mía tại Sơn La đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các giống mía kháng rệp và các biện pháp phòng trừ an toàn hơn, nhằm đảm bảo sản xuất mía bền vững.

5.2. Khuyến nghị cho nông dân

Nông dân nên áp dụng các biện pháp canh tác hợp lý và sử dụng thuốc trừ sâu một cách có trách nhiệm để bảo vệ sức khỏe và môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây mía (Saccharum officinarum L.) đóng vai trò là cây công nghiệp mũi nhọn cung cấp nguyên liệu duy nhất cho ngành chế biến đường tại Việt Nam. Tại tỉnh Sơn La, niên vụ 2013-2014 ghi nhận diện tích mía nguyên liệu đạt 4.497 ha với tổng sản lượng 252.000 tấn, cung cấp nguyên liệu sản xuất trên 29.000 tấn đường công nghiệp cho nhà máy. Tuy nhiên, điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng Tây Bắc cùng địa hình đồi dốc phức tạp đã tạo môi trường thuận lợi cho nhiều loài dịch hại bùng phát, trong đó rệp xơ trắng (Ceratovacuna lanigera Zehntner) là đối tượng gây tổn thất nghiêm trọng nhất. Loài côn trùng chích hút này gây hại liên tục quanh năm, làm suy giảm năng suất sinh học từ 20% đến 30% và làm suy giảm hàm lượng đường có thể thu hồi (CCS) xuống mức chỉ còn 6-7 độ CCS, khiến mía nguyên liệu không đạt tiêu chuẩn chế biến.

Nhằm ứng phó với dịch hại, nông dân địa phương đã lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học với lượng sử dụng trung bình từ 55 đến 70 kg/ha/năm, gây ô nhiễm môi trường đất, nguồn nước và đe dọa hệ sinh thái tự nhiên. Đề tài tập trung nghiên cứu toàn diện các đặc điểm sinh học, quy luật biến động số lượng cá thể của rệp xơ trắng và khảo nghiệm hiệu lực của các biện pháp kỹ thuật canh tác, chế phẩm thảo mộc và thuốc hóa học tại xã Cò Nòi, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La trong suốt năm 2015. Mục tiêu cốt lõi là thiết lập cơ sở khoa học thực tiễn vững chắc nhằm xây dựng chiến lược quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), giúp giảm thiểu tối đa chi phí hóa chất, tăng năng suất thực thu và bảo vệ tính bền vững cho vùng nguyên liệu mía đường miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) hiện đại và lý thuyết sinh thái học quần thể côn trùng nông nghiệp. Khung lý thuyết tập trung phân tích mối tương tác đa chiều giữa ký chủ (cây mía), dịch hại (rệp xơ trắng) và các yếu tố ngoại cảnh vô sinh (nhiệt độ, ẩm độ không khí, lượng mưa) cũng như hữu sinh (quần thể thiên địch bản địa). Trong đó, mô hình tương quan sinh thái chỉ ra rằng các yếu tố thời tiết như lượng mưa và ẩm độ có tác động trực tiếp đến sự tích lũy mật độ rệp và hoạt động của thiên địch như loài Dipha aphidivora (tương quan r = 0,304) và Micromus igorotus (tương quan r = 0,808).

Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

• Vòng đời (Life cycle): Khoảng thời gian tính từ khi ấu trùng rệp non được sinh ra đến khi cá thể trưởng thành bắt đầu đẻ lứa đầu tiên qua 4 tuổi phát dục.
• Sức sinh sản và nhịp điệu sinh sản: Tổng số rệp con sinh ra trên một rệp mẹ và mật độ cá thể đẻ theo từng ngày trong giai đoạn trưởng thành sinh dục.
• Độ Brix (Bx): Tỷ lệ phần trăm chất rắn hòa tan trong dịch bào cây mía, chỉ số quyết định trực tiếp đến sản lượng đường công nghiệp chế biến thu hồi.
• Cấp gây hại dịch hại: Thang phân loại 5 cấp độ nhiễm rệp từ cấp 0 (không nhiễm) đến cấp 4 (nhiễm nặng, rệp phủ kín trên 80% diện tích phiến lá và thân).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp chặt chẽ giữa thực nghiệm trong phòng thí nghiệm và quan trắc thực địa ngoài đồng ruộng:

• Dữ liệu sinh học phòng thí nghiệm: Thực hiện tại trường Trung học phổ thông Mường La ở điều kiện nhiệt độ phòng trung bình 29,29°C ± 1,08°C và ẩm độ 82,09% ± 1,65%. Quy mô mẫu gồm 50 cá thể rệp non mới đẻ được nuôi đơn lẻ trong hộp petri trên nền lá mía bánh tẻ giống ROC 22, duy trì độ ẩm bằng giấy thấm nước và thay thức ăn 2 ngày/lần. Phương pháp này được lựa chọn nhằm kiểm soát tuyệt đối các yếu tố can thiệp, giúp theo dõi chính xác từng pha lột xác, sức sinh sản và tuổi thọ sinh lý.
• Điều tra diễn biến mật độ đồng ruộng: Thực hiện định kỳ 7 ngày/lần từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2015 theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT. Phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng tại 10 điểm ngẫu nhiên trên mỗi ruộng thí nghiệm, mỗi điểm chọn 1 cây và khảo sát chi tiết trên 10 lá phân bổ ở 3 tầng tán (3 lá non, 4 lá bánh tẻ, 3 lá già) để tính toán mật độ cá thể/lá và tỷ lệ lá bị hại.
• Đánh giá ảnh hưởng đến độ Brix: Chọn mẫu 20 cây mía ở giai đoạn vươn lóng cho mỗi cấp hại từ cấp 0 đến cấp 4, sử dụng khúc xạ kế đo độ ngọt cầm tay để phân tích mẫu dịch ép tại 3 vị trí gốc, thân giữa và ngọn.
• Thí nghiệm hiệu lực thuốc trừ sâu: Bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 5 công thức và 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô 75 m². Đánh giá 4 loại thuốc gồm Elsin 10EC (0,5 L/ha), Oshin 20WP (130 g/ha), dung dịch lá xoan (28 kg/ha) và bột hạt củ đậu (15 kg/ha). Hiệu lực được tính toán chính xác theo công thức Abbott (trong phòng) và Henderson-Tilton (ngoài đồng), xử lý số liệu bằng phần mềm Excel và IRRISTAT nhằm đảm bảo độ tin cậy thống kê sinh học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi thực nghiệm đã ghi nhận bốn phát hiện khoa học quan trọng về quy luật sinh học và mức độ tác hại của rệp xơ trắng tại địa bàn nghiên cứu:

1. Đặc tính sinh học và chu kỳ phát dục: Rệp xơ trắng không cánh trải qua 4 tuổi ấu trùng với tổng thời gian phát dục pha rệp non từ 14 đến 18 ngày. Vòng đời trung bình kéo dài 19,10 ± 1,85 ngày (dao động 16 - 21 ngày) và tuổi thọ một đời đạt 25,58 ± 2,31 ngày (dao động 20 - 29 ngày). Cá thể trưởng thành bắt đầu đẻ con sau 2,48 ± 0,5 ngày kể từ khi hóa trưởng thành. Sức sinh sản trung bình đạt 26,04 ± 5,73 con/rệp mẹ (tối đa 36 con), trong đó nhịp điệu sinh sản đạt đỉnh cao nhất vào ngày thứ 3 và thứ 4 với mật độ đẻ trung bình từ 4,60 đến 4,62 con/rệp mẹ/ngày.

2. Vị trí phân bố không gian và tác động rửa trôi của mưa: Trên cây mía, rệp tập trung áp đảo ở tầng lá bánh tẻ chiếm tỷ lệ 61,38%, trong khi tầng lá già chỉ chiếm 22,57% và tầng lá non chiếm 16,05%. Trận mưa lớn với lượng mưa 62 mm vào ngày 30/8/2015 đã tạo tác động cơ học rửa trôi mạnh, làm suy giảm 35,13% tổng mật độ rệp trên đồng ruộng, trong đó mật độ rệp trưởng thành bị cuốn trôi lên tới 59,92% và rệp non giảm 34,25%.

3. Tác động của cơ cấu giống và địa hình canh tác: Mức độ nhiễm rệp có sự khác biệt rõ rệt giữa các giống mía và chân đất. Giống mía địa phương truyền thống MY55-14 có mật độ rệp cực đại lên tới 123,32 con/lá (trung bình 20,18 con/lá), cao hơn đáng kể so với giống mới ROC 22 có mật độ cực đại 117,48 con/lá (trung bình 16,35 con/lá). Tại chân đất trũng thấp có độ ẩm tích tụ cao, mật độ rệp trung bình đạt 16,35 con/lá, cao hơn 30,17% so với ruộng canh tác trên chân đất đồi cao chỉ đạt 12,56 con/lá.

4. Mức độ suy giảm chất lượng đường và hiệu quả canh tác: Khi mức độ gây hại của rệp đạt cấp 4, độ Brix của cây mía chỉ đạt mức bình quân rất thấp, suy giảm khoảng 2,36 lần so với những cây mía hoàn toàn sạch rệp ở cấp 0. Về kỹ thuật canh tác, áp dụng biện pháp bóc lá định kỳ giúp hạ mật độ rệp trung bình từ 16,35 con/lá xuống còn 9,44 con/lá (giảm 42,26%), trong khi mô hình xen canh mía với đậu tương giúp duy trì mật độ rệp ở mức thấp 8,48 con/lá so với 9,44 con/lá ở ruộng trồng thuần.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân bố mật độ rệp trên tán lá phản ánh chính xác tập tính trốn tránh ánh sáng trực xạ của loài côn trùng này. Tầng lá bánh tẻ là nơi có cường độ ánh sáng tán xạ vừa phải, hàm lượng hydratcacbon trong dịch mô giậu dồi dào, vách tế bào chưa bị silíc hóa dày đặc như ở lá già nên rất thuận lợi cho vòi chích hút của rệp non và trưởng thành. Ngược lại, tầng lá non có nồng độ chất dinh dưỡng hòa tan chưa tích lũy đủ, đồng thời tiếp nhận bức xạ mặt trời gay gắt nên mật độ rệp xuất hiện thấp nhất.

Khi tổng hợp số liệu diễn biến mật độ theo thời gian dưới dạng biểu đồ đường và bảng ma trận đối sánh, quy luật bùng phát số lượng cá thể bộc lộ rất rõ nét: Mật độ rệp khởi đầu ở mức thấp trong giai đoạn cây con tháng 5 (chỉ từ 0,51 đến 1,46 con/lá), duy trì mức độ tích lũy chậm qua các tháng hè và bùng phát đột biến thành dịch hại vào giai đoạn mía làm lóng vươn lóng từ cuối tháng 8 đến tháng 9, đạt đỉnh điểm 117,48 con/lá vào ngày 28/9/2015. Hiện tượng này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu côn trùng học tại các vùng nguyên liệu mía phía Bắc, khi thời tiết cuối thu chuyển sang hanh khô, biên độ nhiệt ngày đêm lý tưởng kích thích rệp nhân nhanh số lượng thế hệ.

Sự sụt giảm nghiêm trọng độ Brix tới 2,36 lần được giải thích do lớp sáp bông trắng của rệp cùng nấm muội đen (hình thành từ dịch bài tiết giàu đường của rệp) bao phủ kín mặt dưới phiến lá, triệt tiêu khả năng quang hợp hữu hiệu của bộ lá, khiến cây mía còi cọc và không thể tổng hợp đường saccharose vào mô dự trữ ở thân.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất bốn giải pháp kỹ thuật cụ thể nằm trong quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) rệp xơ trắng hại mía:

1. Thực hiện triệt để biện pháp bóc lá già định kỳ: Nông dân và các tổ đội sản xuất vùng nguyên liệu cần tiến hành bóc sạch chân lá già và lá khô ôm thân với chu kỳ 25 đến 30 ngày/lần, bắt đầu ngay khi mía hình thành 1-2 lóng thân (tháng 6 đến tháng 10). Biện pháp này giúp tạo độ thông thoáng vi khí hậu, phơi sáng mặt dưới lá, tiêu hủy ổ rệp tích lũy ban đầu và mục tiêu giảm từ 40% đến 45% mật độ rệp trên toàn lô mía.

2. Chuyển đổi mô hình canh tác sang xen canh cây họ đậu: Khuyến nghị các nông trường và hộ gia đình áp dụng trồng xen đậu tương hoặc lạc vào giữa các hàng mía vụ xuân hè trong 3 tháng đầu sau trồng. Giải pháp này giúp che phủ đất hạn chế bốc thoát hơi nước, cố định đạm sinh học, đồng thời tạo thảm thực vật thu hút và gia tăng mật độ các loài bọ rùa, bọ đuôi kìm ăn rệp, nhằm kìm hãm mật độ rệp dưới ngưỡng gây hại kinh tế (dưới 10 con/lá) trước thời điểm làm lóng.

3. Ưu tiên sử dụng thuốc trừ sâu thảo mộc tự nhiên: Khuyến khích sử dụng chế phẩm dịch chiết lá xoan (liều lượng 28 kg bột lá khô ngâm lọc pha trong 560 lít nước/ha kết hợp 0,1% xà phòng) hoặc bột hạt củ đậu (15 kg/ha) để phun trừ ngay khi rệp mới xuất hiện ở cấp 1 và cấp 2. Đây là giải pháp an toàn sinh thái, đạt hiệu lực diệt trừ trên 70%, bảo vệ tuyệt đối quần thể thiên địch bản địa và tiết kiệm từ 30% đến 40% chi phí mua hóa chất bảo vệ thực vật cho nông dân.

4. Ứng dụng thuốc hóa học có chọn lọc khi dịch bùng phát vượt ngưỡng: Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật cùng cán bộ khuyến nông cơ sở chỉ đạo phun dập dịch bằng các hoạt chất nội hấp, tiếp xúc đặc trị như Elsin 10EC (0,5 L/ha) hoặc Oshin 20WP (130 g/ha) khi tỷ lệ hại vượt cấp 3 vào giai đoạn cao điểm tháng 8 và tháng 9. Cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc 4 đúng, tập trung phun ướt đẫm mặt dưới tán lá và giữ thời gian cách ly tối thiểu trước thu hoạch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ kỹ thuật và chuyên viên Bảo vệ Thực vật: Cung cấp bộ chỉ số chi tiết về vòng đời 19,10 ngày, thời gian ủ lứa và ngưỡng phát sinh theo nhiệt ẩm độ, hỗ trợ công tác dự tính dự báo thời điểm bùng phát rệp xơ trắng chính xác trước từ 10 đến 15 ngày trên quy mô cấp huyện và cấp tỉnh.
• Doanh nghiệp sản xuất đường và cán bộ nông vụ: Cung cấp dữ liệu định lượng về mức độ suy giảm độ Brix (giảm 2,36 lần khi nhiễm cấp 4) và sự khác biệt giữa các giống mía (ROC 22 và MY55-14) để xây dựng chính sách thu mua nguyên liệu theo chất lượng, bố trí cơ cấu giống kháng sâu bệnh và xây dựng kế hoạch bao tiêu sản phẩm chuẩn xác.
• Nông dân và chủ trang trại chuyên canh mía: Hướng dẫn kỹ thuật thực hành đồng ruộng trực quan về lịch trình bóc lá mía 25 ngày/lần, phương pháp chế biến thuốc trừ sâu thảo mộc từ lá xoan và hạt củ đậu sẵn có tại địa phương, giúp cắt giảm 50% chi phí thuốc hóa học mà vẫn bảo vệ năng suất mía.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Nông học: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD), kỹ thuật nuôi sinh học côn trùng cá thể và quy trình điều tra dịch hại đồng ruộng theo quy chuẩn QCVN 01-38:2010/BNNPTNT.

Câu hỏi thường gặp

Rệp xơ trắng gây hại nặng nhất vào giai đoạn sinh trưởng nào của cây mía? Rệp xơ trắng gây hại mạnh nhất vào giai đoạn mía làm lóng và vươn lóng kéo dài từ tháng 8 đến cuối tháng 9. Số liệu thực địa cho thấy mật độ cá thể tăng vọt từ 11,73 con/lá vào giữa tháng 8 lên đỉnh điểm 117,48 con/lá vào cuối tháng 9 trên giống ROC 22, trùng hợp với thời kỳ tích lũy đường mạnh nhất của cây.

Tại sao biện pháp bóc lá già định kỳ lại giảm đáng kể mật độ rệp xơ trắng? Biện pháp bóc lá già khô định kỳ 25 ngày/lần làm mất đi nơi ẩn nấp râm mát của rệp, tăng cường thông gió và ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp vào thân cây. Thực nghiệm chứng minh mật độ rệp ở ruộng bóc lá chỉ đạt 66,12 con/lá so với mức 117,48 con/lá ở ruộng không bóc lá, giảm tới 43,72% áp lực dịch hại.

Thuốc thảo mộc chế biến từ lá xoan và hạt củ đậu có thể thay thế thuốc hóa học không? Chế phẩm từ lá xoan liều lượng 28 kg/ha và hạt củ đậu 15 kg/ha đạt hiệu lực diệt trừ cao trên đồng ruộng, rất thích hợp để kiểm soát rệp ở giai đoạn đầu vụ khi mật độ còn thấp. Tuy nhiên, khi dịch bùng phát nghiêm trọng ở cấp 3 và cấp 4 vào mùa mưa ẩm, thuốc hóa học như Elsin 10EC hoặc Oshin 20WP vẫn là lựa chọn can thiệp dập dịch khẩn cấp nhanh hơn.

Sự phá hại của rệp xơ trắng làm giảm chất lượng nước mía như thế nào? Rệp chích hút dịch tế bào làm cạn kiệt nguồn dinh dưỡng và bài tiết chất ngọt tạo môi trường cho nấm muội đen phát triển bọc kín tán lá. Ở mức độ hại nặng cấp 4, nồng độ chất khô hòa tan (độ Brix) trong thân mía giảm tới 2,36 lần so với mía khỏe mạnh, đồng thời hàm lượng đường chế biến giảm chỉ còn 6-7 độ CCS, làm tăng tạp chất nhớt gây cản trở kết tinh đường tại nhà máy.

Địa hình và chế độ luân canh cây trồng ảnh hưởng ra sao đến mật độ rệp? Chân đất trũng thấp có độ ẩm cao ghi nhận mật độ rệp đạt đỉnh 117,48 con/lá, cao hơn 27,33% so với chân đất đồi cao thoát nước tốt (92,26 con/lá). Đồng thời, ruộng mía trồng xen đậu tương giúp thu hút thiên địch tự nhiên, duy trì mật độ rệp chỉ ở mức 63,61 con/lá, thấp hơn đáng kể so với tập quán độc canh mía thuần.

Kết luận

• Xác định toàn diện chu kỳ sinh học của rệp xơ trắng không cánh với vòng đời trung bình 19,10 ngày, thời gian một đời 25,58 ngày và sức đẻ trung bình 26,04 con/rệp mẹ.
• Chỉ rõ quy luật phân bố không gian với 61,38% cá thể tập trung ở tầng lá bánh tẻ và bùng phát mật độ cực đại từ 117,48 đến 123,32 con/lá vào tháng 9 trong giai đoạn mía làm lóng.
• Định lượng chính xác thiệt hại kinh tế do rệp gây ra khi làm suy giảm độ Brix tới 2,36 lần ở cấp hại nặng, gây sụt giảm nghiêm trọng phẩm cấp đường chế biến công nghiệp.
• Chứng minh hiệu quả vượt trội của các biện pháp canh tác sinh thái như bóc lá già định kỳ (giảm 43,72% mật độ rệp) và trồng xen cây họ đậu giúp bảo tồn thiên địch bản địa.
• Khẳng định khả năng ứng dụng hiệu quả thuốc thảo mộc từ lá xoan (28 kg/ha) và hạt củ đậu (15 kg/ha) làm nòng cốt trong chiến lược quản lý dịch hại tổng hợp bền vững.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở dữ liệu sinh thái học thực nghiệm chuẩn xác và quy trình phòng trừ rệp xơ trắng thân thiện với môi trường cho vùng nguyên liệu mía Mai Sơn, Sơn La. Để duy trì và nhân rộng kết quả nghiên cứu, các địa phương cần sớm ban hành tài liệu hướng dẫn kỹ thuật canh tác IPM chuẩn hóa, tổ chức tập huấn đầu bờ về kỹ thuật chế biến thuốc thảo mộc trước vụ xuân năm 2016 và tiếp tục mở rộng khảo sát các chủng nấm ký sinh côn trùng tiềm năng trong các giai đoạn tiếp theo. Doanh nghiệp và nông dân vùng trồng mía hãy chủ động áp dụng đồng bộ các giải pháp canh tác phòng ngừa ngay từ đầu vụ để bảo vệ năng suất, tối ưu hóa lợi nhuận và hướng tới nền nông nghiệp mía đường an toàn, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ VÂN NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI CỦA RỆP XƠ TRẮNG (CERATOVACUNA LANIGERA ZEHNTNER) HẠI MÍA VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ TẠI MAI SƠN, SƠN LA NĂM 2015 Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thị Kim Oanh NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu và các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn này là trung thực, khách quan và chưa từng được sử dụng để bảo vệ lấy bất kì một học vị nào. Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Vân i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Thị Kim Oanh đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám Đốc, Ban quản lý đào tạo, Bộ môn Côn trùng Khoa Nông học – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Vân ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng.

vi Danh mục hình .viii Trích yếu luận văn. ix Thesis Abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích, yêu cầu của đề tài.

Tổng quan tài liệu nghiên cứu. Cơ sở khoa học của đề tài. Đặc điểm tình hình vùng nguyên liệu mía đường tại Sơn La. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước.

Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Tình hình nghiên cứu rệp xơ trắng hại mía ở Việt Nam. Địa điểm, thời gian, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Đối tượng, vật liệu và dụng cụ nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Dụng cụ nghiên cứu. Nội dung và phương pháp nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Kết quả và thảo luận. M ột số đặc điểm hình thái, sinh học, sinh thái của rệp xơ trắng (C.

Một số đặc điểm hình thái, tập tính sinh sống và gây hại của rệp xơ trắng (C. Đặc điểm sinh học của rệp xơ trắng (C. Diễn biến mật độ của rệp xơ trắng (C. lanigera) trên ruộng mía tại vùng iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nguyên liệu mía đường Mai Sơn, Sơn La năm 2015.

Mật độ rệp xơ trắng (C. lanigera) trên lá mía trước và sau mưa to tại Mai Sơn, Sơn La. Sự phân bố của rệp xơ trắng (C. lanigera) trên cây mía tại vụ xuân, năm 2015 tại Mai Sơn, Sơn La.

Diễn biến mật độ rệp xơ trắng (C. lanigera) và tỷ lệ hại trên giống mía ROC 22 năm 2015 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La. Diễn biến mật độ rệp xơ trắng (C. lanigera) trên cây mía trồng ở chân đất cao và thấp tại vụ xuân, năm 2015 tai Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La.

Ảnh hưởng của biện pháp bóc lá mía đến mật độ của rệp xơ trắng (C. lanigera) trên giống ROC22 năm 2015 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La. Ảnh hưởng của trồng mía xen đậu tương và trồng mía thuần đến diễn biến mật độ rệp xơ trắng (C. lanigera) hại mía năm 2015 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La.

Ảnh hưởng của đốt lá mía hoặc cày vùi lá mía vụ trước đến mật độ rệp xơ trắng (C. lanigera) hại mía năm 2015 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La. Ảnh hưởng của sự gây hại của loài rệp xơ trắng (C. lanigera) đến độ Brix trong cây mía.

Các biện pháp phòng trừ rệp xơ trắng (C. lanigera) hại mía tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La năm 2015. Diến biến mật độ rệp xơ trắng (C. lanigera) và các loài thiên địch trên giống ROC22 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La năm 2015.

Phòng trừ rệp xơ trắng (C. lanigera) hại mía bằng thuốc hóa học và thuốc thảo mộc tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La năm 2015. Kết luận và kiến nghị. 49 Tài liệu tham khảo.

54 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật Bx Brix CCS Lượng đường công nghiệp chế biến có thể thu hồi được từ cây mía qua quá trình chế biến của nhà máy NXB KH-KT Nhà xuất bản khoa học-kỹ thuật THPT Trung học phổ thông TNHH Trách nhiệm hữu hạn v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Diện tích, năng suất, sản lượng mía qua các năm tại Công ty Mía đường Sơn La. Thời gian phát triển của rệp xơ trắng (Ceratovacuna lanigera Zehntner). Thời gian đẻ và sức sinh sản của rệp xơ trắng (C.

lanigera) trong điều kiện phòng thí nghiệm. Nhịp điệu sinh sản của rệp xơ trắng (C. lanigera) trong điều kiện phòng thí nghiệm. Mật độ rệp xơ trắng (C.

lanigera) trên lá mía trước và sau mưa to ngày 30/8/ 2015 tại Mai Sơn, Sơn La. Sự phân bố của rệp xơ trắng (C. lanigera) trên cây mía năm 2015 tại Mai Sơn, Sơn La. Diễn biến mật độ rệp xơ trắng (C.

lanigera) và tỷ lệ lá bị hại trên giống mía ROC 22 năm 2015 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La. Diễn biến mật độ rệp xơ trắng (C. lanigera) trên hai giống mía năm 2015 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La. Diễn biến mật độ rệp xơ trắng (C.

lanigera) trên mía trồng ở chân đất cao và thấp năm 2015 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La. Ảnh hưởng của biện pháp bóc lá mía đến diễn biến mật độ của rệp xơ trắng (C. lanigera) trên giống ROC22 năm 2015 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La. Ảnh hưởng của trồng mía xen đậu tương và trồng mía thuần đến diễn biến mật độ rệp xơ trắng (C.

lanigera) hại mía năm 2015 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La. Ảnh hưởng của đốt lá mía hoặc cày vùi lá mía vụ trước đến rệp xơ trắng (C. lanigera) hại mía năm 2015 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La. Mức độ hại của rệp xơ trắng (C.

lanigera) ảnh hưởng đến độ Brix trên giống mía ROC 22 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La. Diến biến mật độ rệp xơ trắng (C. lanigera) và các loài thiên địch trên giống ROC22 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La năm 2015. 40 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Hiệu lực trừ rệp xơ trắng (C. lanigera) của một số loại thuốc trên giống mía ROC 22 trong phòng thí nghiệm. Hiệu lực trừ rệp xơ trắng (C. lanigera) của một số loại thuốc trên giống mía ROC 22 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La năm 2015.

43 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 4. Hình thái rệp xơ trắng (C. Hình thái rệp xơ trắng (C. Hình thái rệp xơ trắng (C.

Hình thái rệp xơ trắng (C. Hình thái rệp xơ trắng (C. Vị trí sống và triệu chứng gây hại của rệp xơ trắng (C. lanigera) trên cây mía tại Mai Sơn, Sơn La năm 2015.

Ruộng không sử dụng biện pháp bóc lá mía. Ruộng sử dụng biện pháp bóc lá mía. Bọ rùa và ấu trùng của bọ rùa ăn rệp xơ trắng (C. Hiệu lực trừ rệp xơ trắng (C.

lanigera) của một số loại thuốc trên giống mía ROC 22 trong phòng thí nghiệm. Hiệu lực trừ rệp xơ trắng của một số loại thuốc trên giống mía ROC 22 tại Cò Nòi, Mai Sơn, Sơn La năm 2015. 44 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Vân Tên luận văn: “Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của rệp xơ trắng (Ceratovacuna lanigera Zehntner) hại mía và biện pháp phòng trừ tại Mai Sơn, Sơn La năm 2015”. Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Tên cơ sở đào tạo: Học viện nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở xác định được đặc điểm sinh học, diễn biến mật độ và khảo nghiệm một số biện pháp phòng chống rệp xơ trắng hại mía (Ceratovacuna lanigera Zehntner) tại Sơn La để làm cơ sở cho việc đề xuất biện pháp quản lý chúng đạt hiệu quả.

Phương pháp nghiên cứu: Để xác định được đặc điểm sinh học, sinh thái của rệp xơ trắng chúng tôi tiến hành nuôi rệp xơ trắng không cánh trong phòng thí nghiệm tại trường PHPT Mường La, Sơn La với thức ăn là giống ROC 22 và ở nhiệt độ trung bình là 29,290C ± 1,080C, ẩm độ trung bình là 82,09 ± 1,65%. Để đánh giá sự gây hại của rệp xơ trắng đến nồng độ Bx trong cây, chúng tôi tiến hành treo thẻ đánh dấu vào các cây mía có các cấp rệp hại khác nhau, mỗi cấp hại treo 20 cây bắt đầu từ khi mía vươn lóng. Để đánh giá một số biện pháp canh tác kĩ thuật ảnh hưởng đến rệp xơ trắng trên đồng ruộng chúng tôi tiến hành điều tra diễn biến của rệp xơ trắng dựa vào Quy chuẩn QCVN 01-38: 2010/BNNPTNT về Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng. Điều tra định kỳ 7 ngày/lần trong suốt thời gian nghiên cứu.

Mỗi vườn đại diện điều tra 10 điểm ngẫu nhiên, mỗi điểm 1 cây, mỗi cây điều tra trên 3 loại lá (3 lá non, 4 lá bánh tẻ và 3 lá già), tính tỉ lệ lá bị hại và mật độ con/lá. Để tìm hiểu hiệu lực của một số loại thuốc tác động đến diễn biến rệp xơ trắng, chúng tôi đã tiến hành thử nghiệm 4 loại thuốc khác nhau, trong đó đáng chú ý có 2 loại thuốc thảo mộc. Kết quả chính và kết luận: Kết quả thu được vòng đời của rệp không cánh từ 16 đến 21 ngày, trung bình 19,10 ± 1,85.