CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Giới thiệu về rong Bắp sú 1. Hệ thống phân loại Trước đây, loài rong Bắp sú (Kappaphycus striatus) được định danh là Eucheuma striatum Schmitz và xếp vào chi Eucheuma thuộc họ Solieriaceae, bộ Gigartinales, lớp Eucheumatoideae, ngành Rhodophyta.
Đến năm 1989, dựa vào thành phần hóa học có chứa chủ yếu là Kappa-carrageenan của một số loài trong chi Eucheuma, Doty đã tách ra một chi mới, đặt tên là Kappaphycus và xếp loài rong Bắp sú vào chi này mang tên K. Năm 1996, Liao đã hiệu chỉnh thành K. Hệ thống phân loại Giới : Plantae Ngành : Rhodophyta, Wettstein Lớp : Florideophyceae, Cronquist Bộ : Gigartinales, F. Schmitz Họ : Solieriaceae, J.
Agardh Chi : Kappaphycus, Doty Loài : K. Schmitz, 1895) Doty ex P. Silva, 1996 Tên tiếng việt: Rong Bắp sú [2]. Rong Bắp sú có nhiều dòng khác nhau, trong đó có 6 dòng đang được nuôi trồng phổ biến trên thế giới đó là: Kab Kab sitangkai, Tawi – Tawi: Dòng rong Kab Kab Red Payaka Hingutanan Is., Bohol: Dòng rong đỏ Payaka Green Sacol Green Is., Roxas, Palawan: Dòng rong xanh Sacol Brown Sacol Tuluk sangay, zamboanga City: Dòng rong nâu Sacol Brown Payaka Hingutanan Is., Bohol: Dòng rong nâu Payaka Green Sacol Tando, Guimaras: Dòng rong xanh Sacol Trong số những dòng rong trên, ba dòng rong (nâu Sacol, xanh Sacol và nâu Payaka) có những đặc tính sinh học vượt trội và được trồng phổ biến ở đảo Coco, Philippines.
Vì vậy, năm 2005, ba dòng này đã được di trồng vào vùng biển các tỉnh miền Trung, Việt Nam (Hình 1. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hình thái của một số dòng thuộc loài rong Bắp sú được di trồng vào Việt Nam A: Dòng rong nâu Sacol B: Dòng rong nâu Payaka C: Dòng rong xanh Sacol 1. Một số đặc điểm sinh học và sinh thái 1.
Đặc điểm hình thái Tản rong Bắp sú có cấu tạo thân hình trụ đặc, thường tròn hay hơi dẹp và nhiều nhánh. Thân dạng bò hoặc thẳng, cao khoảng 20 – 25 cm, đường kính thân chính và nhánh 1 – 2 cm. Phân nhánh dày 3 – 4 lần, theo kiểu đối nhau, mọc vòng, chạc hai không đều. Nhánh chót ngắn, đỉnh nhánh chia chạc hai có đầu vuốt nhọn hoặc tù.
Khi sờ vào rong Bắp sú ta thấy các nhánh rong hơi dẻo và mềm [4]. Dòng rong nâu Sacol (Hình 1. A) có màu xanh nâu đến nâu, màu nâu của dòng này thay đổi nhẹ liên quan đến cường độ ánh sáng (CĐAS). Các nhánh rong trơn bóng, khoảng cách giữa hai nhánh 1 – 4 cm, đỉnh nhánh chia chạc hai với đầu nhọn [4].
Dòng rong nâu Payaka (Hình 1. B) có màu từ nâu nhạt đến nâu đậm hoặc nâu đỏ, màu nâu thay đổi đậm hay nhạt liên quan đến CĐAS vào các mùa khác nhau trong một năm. Rong thô và sần sùi, bề mặt nhánh có nhiều u lồi, khoảng cách giữa hai nhánh 1 – 3 cm. Đỉnh nhánh cùn hoặc tròn [4].
Dòng rong xanh Sacol (Hình 1. C) có đặc điểm phân nhánh tương tự dòng rong nâu Sacol nhưng có màu xanh lá cây hay xanh ngọc, màu xanh của dòng này thay đổi nhẹ liên quan đến CĐAS [4]. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển Rong Bắp sú là loài hẹp muối, chỉ sinh trưởng và phát triển tốt ở độ mặn từ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ở độ mặn dưới 20‰ kéo dài nhiều ngày, rong ngừng phát triển và chết sau một tuần; độ mặn cao 35 – 40‰ thì rong bị ức chế sinh trưởng [5].
Nhiệt độ nước thích hợp nhất cho rong Bắp sú sinh trưởng và phát triển là từ 25°C đến 30°C; khi nhiệt độ nước cao hơn 31°C thì rong tăng trưởng chậm còn ở nhiệt độ thấp hơn 15°C rong bị chết [6]. Nhu cầu muối khoáng (chủ yếu là muối nitơ và photpho) đối với rong Bắp sú cao trong điều kiện nhiệt độ cao và ánh sáng mạnh. Trong điều kiện nước biển tự nhiên và trao đổi thường xuyên, hàm lượng khoáng đã đủ cho rong sinh trưởng và phát triển [5]. Trong điều kiện tự nhiên, CĐAS thích hợp nhất là 585 – 975 μmol photons.s-1, CĐAS quá cao hay quá thấp đều ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của rong [7].
Rong phát triển tốt ở vùng nước thường xuyên trao đổi nước. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của rong Có nhiều yếu tố sinh thái ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của rong như: Nhiệt độ, ánh sáng, độ mặn, hàm lượng khoáng và dòng chảy…[8, 9]. Độ mặn ảnh hưởng đối với sinh trưởng và phát triển của rong. Độ mặn ảnh hưởng đến TĐTT của rong Kappaphycus.
alvarezzi) phát triển thuận lợi ở độ mặn 25 – 35‰ [10] và có TĐTT cao nhất ở độ mặn dao động từ 33,8‰ đến 34,8‰ [11, 12]. Độ mặn thấp hơn 26‰ thì rong Sụn bị căng thẳng và dễ bị bệnh trắng nhũn thân [13]. Rong Sụn được thu thập vào những tháng có nhiệt độ nước cao có khả năng chịu đựng sự thay đổi độ mặn (25 – 35‰) cao hơn những mẫu rong được thu thập trong những tháng có nhiệt độ nước thấp. Rong Bắp sú là loài hẹp muối, chỉ sinh trưởng và phát triển tốt ở độ mặn từ 27 – 33‰.
Độ mặn dưới 20‰ kéo dài nhiều ngày, rong ngừng phát triển và chết sau một tuần. Độ mặn cao 35 – 40‰ thì rong bị ức chế sinh trưởng [14]. Bên cạnh độ mặn thì nhiệt độ cũng ảnh hưởng tới sinh trưởng của rong. Trong phạm vi nhiệt độ thích hợp, khi nhiệt độ tăng thì quá trình sinh trưởng của rong tăng và ngược lại, yêu cầu nhiệt độ thích hợp cho quá trình sinh trưởng của rong khác nhau ở từng loài.
Mặt khác, nhiệt độ ảnh hưởng tới quá trình sinh lý của rong. Quá trình quang hợp và hô hấp của rong tối ưu trong phạm vi nhiệt độ thích hợp. TĐTT trung bình của rong cũng thay đổi theo mùa. TĐTT của rong Sụn vào những tháng có nhiệt độ nước thấp cao hơn những tháng có nhiệt độ nước cao [15].
Rong Sụn sinh trưởng và phát triển tốt ở nhiệt độ 20 – 30°C [10, 11]. Khi nuôi ngoài biển, nhiệt độ nước LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 biển cao làm giảm TĐTT [16–18]. Nhiệt độ nước tăng cao (35,7 ± 2,4°C) làm cho rong chết hàng loạt [19]. Nhiệt độ nước thích hợp nhất cho rong Bắp sú sinh trưởng và phát triển là từ 25 – 30°C; khi nhiệt độ nước cao hơn 31oC rong tăng trưởng chậm, ở nhiệt độ thấp hơn 15°C rong bị chết [20].
Rong Bắp sú có TĐTT cao nhất trong khoảng nhiệt độ 21 – 31°C được nuôi ngoài tự nhiên và 24 – 31°C trong phòng thí nghiệm và sống được ở nhiệt độ 18°C trong khoảng thời gian 10 ngày [21]. Vì vậy, nên trồng rong tập trung vào mùa có nhiệt độ nước thấp để rong sinh trưởng và phát triển tốt [8]. Hơn nữa, hàm lượng khoáng có vai trò quan trọng trong quá trình sinh trưởng, phát triển của rong. Nhu cầu muối khoáng (chủ yếu là muối nitơ và photpho) đối với rong Bắp sú cao trong điều kiện nhiệt độ cao và ánh sáng mạnh.
Trong điều kiện nước biển tự nhiên và trao đổi thường xuyên, hàm lượng khoáng đã đủ cho rong sinh trưởng và phát triển [5]. Tuy nhiên, năng suất của rong bị suy giảm sau 2 – 3 năm nuôi trồng. Do đó, việc cung cấp khoáng dạng nitơ đã được thực hiện trong nuôi trồng bằng cách hồ phân trong chậu trước khi thả giống để đạt được tốc độ tăng trưởng (TĐTT) cao nhất [22]. Nguồn ánh sáng cũng là một trong những yếu tố quan trọng của rong do liên quan đến cường độ quang hợp.
Cường độ và bước sóng ánh sáng đều ảnh hưởng đến năng suất quang hợp của rong. Các dòng rong khác nhau thể hiện phạm vi sinh trưởng tối ưu khác nhau và khả năng chịu được các nguồn ánh sáng khác nhau. CĐAS tác động đến hoạt động của tế bào trong hoạt động trao đổi chất và tăng trưởng. Cường độ quang hợp khác nhau đối với các loại mô khác nhau ở rong Bắp sú, những mô ở gần đỉnh nhánh có cường độ quang hợp cao hơn.
Trong điều kiện tự nhiên, CĐAS thích hợp nhất là 585 – 975 μmol photons.s-1, CĐAS quá cao hay quá thấp đều ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của rong [7]. Ngoài các yếu tố trên, trao đổi nước cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của rong. Rong phát triển tốt ở vùng nước thường xuyên trao đổi nước, đây là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến TĐTT, phát triển cũng như chất lượng của rong. Nước tù hay sự lưu thông kém sẽ làm cho tốc độ phát triển của rong chậm lại.
Đặc biệt, nếu kết hợp với nhiệt độ của nước cao, các chất lơ lửng trong nước lớn, hàm lượng khoáng trong nước thấp sẽ dẫn đến sự tàn lụi của rong. Ngược lại, nguồn nước có sự trao đổi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 và dòng chảy tốt giúp vận chuyển dinh dưỡng và loại bỏ tảo tạp bám trên rong. Rong Bắp sú có tỉ lệ mất nước thấp và tỉ lệ bù nước cao hơn so với rong Sụn [23]. TĐTT của rong Bắp sú diễn ra cao nhất trong mùa gió mạnh và làm nước chuyển động mạnh [24].
Trong những năm gần đây, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu làm rong biển rất dễ bùng phát dịch bệnh dẫn đến năng suất và chất lượng rong cũng giảm một cách đáng kể. Do đó, việc lựa chọn vùng trồng và mùa vụ trồng rất quan trọng trong nuôi trồng rong Bắp sú. Đặc điểm phân bố tự nhiên Rong Bắp sú có nguồn gốc từ vùng biển nhiệt đới như: Khu vực Đông Nam Á gồm: Philippines, Singapore, Indonesia, Malaysia, Papua New Guine; khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương gồm: Kenya, Tanzania, Madascar, Ấn Độ; khu vực biển Ấn Độ Dương gồm: Đài Loan, quần đảo Ryukyu và liên bang Micronesia [5]. Rong Bắp sú phát triển ở khu vực có sự trao đổi nước trung bình, nơi có chất đáy cát – san hô, nằm ở vùng trung triều đến dưới triều, rong thường bám vào các vật bám cứng hoặc nằm trong hốc đá khi không bám được [1, 6].
Hiện nay, có khoảng 30 nước trên thế giới trồng rong Kappaphycus. Ngoài ra, rong này còn được di trồng ở nhiều quốc gia và khu vực như: Khu vực Đông Bắc Á gồm Nhật Bản, Trung Quốc; khu vực Đông Nam Á gồm Philippines, Singapore, Việt Nam…; khu vực Tây đại Tây Dương và khu vực Tây Nam Á như Ấn Độ…[22]. Chu trình sinh trưởng và phát triển Vòng đời của rong Kappaphycus có ba pha phát triển là: Cây đơn tính (n) (gametophyte), cây bào tử (2n) (carsporophyte) và cây tứ bào tử (2n) (tetrasporophyte) xuất hiện luân phiên.