phần Mở đầu và Kết luận, cấu trúc luận văn bao gồm 3 chƣơng:Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận Quyền về môi trƣờng Chƣơng 2: Quyền về Môi trƣờng trong Pháp luật Quốc tế Chƣơng 3: Quyền về môi trƣờng trong Pháp luật Việt Nam 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN QUYỀN VỀ MÔI TRƢỜNG 1.Lịch sử hình thành và phát triển khái niệm Quyền con ngƣời về Môi trƣờng 1.Nhận thức của cộng đồng quốc tế về Quyền con ngƣời về Môi trƣờng Có thể nói rằng, từ phƣơng Đông đến phƣơng Tây, tƣ tƣởng về quyền con ngƣời đã xuất hiện, hình thành và phát triển trong tất cả các nền văn hóa. Đây không phải là sản phẩm của một giai cấp, tầng lớp, dân tộc hay nền văn hóa nào mà chính là sự kết tinh của nền văn minh nhân loại. Trong thời đại ngày nay, ở bất kì một quốc gia nào, quyền con ngƣời cũng đƣợc chú trọng và quan tâm hàng đầu, trong mọi lĩnh vực, từ vấn đề hoạch định chính sách, pháp luật đến thiết lập quan hệ đối ngoại giữa các quốc gia. Quyền con ngƣời là một giá trị cao quý, cả thế giới đang hƣớng tới xây dựng một xã hội mà ở đó con ngƣời đƣợc hƣởng một cách thực chất nhất các quyền lợi của mình – một cách trọn vẹn.
Từ thời cổ đại, chúng ta cũng dễ dàng tìm thấy những văn bản pháp luật chứa đựng, đề cập đến việc bảo vệ các giá trị, nhân phẩm của con ngƣời. Đó chính là các quy định nhằm bảo vệ các quyền của thần dân chống lại các vi phạm xâm phạm đến các quyền vốn có nhƣ quyền sống, quyền sở hữu, quyền tự do thân thể…Điển hình là Bộ luật Hammurabi (khoảng năm 1780 TCN)- một trong những bộ luật tiêu biểu nhất cho thời cổ đại với hình phạt vô cùng nghiêm khắc: tội vu khống ngƣời khác, tội xâm phạm quyền sở hữu…Ngoài ra, có rất nhiều 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các tác phẩm tôn giáo nổi tiếng thế giới cũng thể hiện tấm lòng yêu thƣơng con ngƣời nhƣ: Kinh Ko-ran, Luận ngữ, Kinh phật, Kinh thánh… Tƣ tƣởng quyền con ngƣời đƣợc hình thành từ rất sớm trong lịch sử nhân loại. Tuy nhiên, đã có rất nhiều quan điểm trái chiều về quyền con ngƣời, rằng nó là quyền tự nhiên hayquyền pháp lý. Trên thế giới đã đƣa ra rất nhiều giả thuyết từ những ngƣời theo các trƣờng phái khác nhau.
Cùng với sự phát triển của thời đại, từ cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, tƣ tƣởng quyền con ngƣời đã dần trở thành một vấn đề mang tính chất toàn cầu, đƣợc thể chế hóa một cách toàn diện và có tính hệ thống. Một loạt các tổ chức quốc tế ra đời nhƣ: Hội chữ thập đỏ và Trăng lƣỡi liềm đỏ Quốc tế ra đời năm 1863, Hội Quốc liên và Tổ chức Lao động Quốc tế ra đời ra đời năm 1919. Và đặc biệt từ sau sự ra đời của Liên hợp Quốc năm 1945 và ban hành Tuyên ngôn thế giới về Quyền con ngƣời năm 1948 thì vấn đề quyền con ngƣời đã trở thành mục tiêu chung của toàn nhân loại. Mặc dù Tuyên ngôn không đƣa ra định nghĩa về quyền con ngƣời mà đi thẳng vào nội hàm của vấn đề, nhƣng ngay ở lời nói đầu của Tuyên ngôn: “Việc thừa nhận phẩm giá vốn có, các quyền bình đẳng và không thể tách rời của mọi thành viên trong gia đình nhân loại là cơ sở cho tự do, công bằng và hòa bình thế giới” đủ để cho chúng ta thấy quyền con ngƣời là một quyền tự nhiên, vốn có nhƣng phải đƣợc pháp luật ghi nhận và bảo vệ.[19] Ở Việt Nam hiện nay, đã có một số định nghĩa về quyền con ngƣời đƣợc đƣa ra, nhƣng về căn bản không phải định nghĩa nào cũng hoàn toàn giống nhau, tựu chung lại chúng đều đƣợc hiểu theo hƣớng quyền con ngƣời là “những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế” [18, tr38] 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nói đến quyền về môi trƣờng thực chất để nói tới quyền của con đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành.
Đây chính là sự phát triển dựa trên những lý thuyết về quyền con ngƣời. Có thể thấy rằng, trong những văn bản pháp luật đầu tiên về quyền con ngƣời, mặc dù đã có rất nhiều các quy định bao hàm tƣ tƣởng nhằm bảo vệ những quyền căn bản nhƣ quyền đƣợc sống, quyền đƣợc sở hữu, quyền tự do thân thể… quyền về môi trƣờng lại chƣa đƣợc các nhà làm luật nghĩ tới, bởi lẽ, trong thời kì đầu của xã hội nguyên thủy, mục tiêu hƣớng tới của con ngƣời là khai phá và làm chủ thiên nhiên. Quyền về môi trƣờng đƣợc phát sinh trên cơ sở lợi ích chung của toàn nhân loại. Không phải chỉ vì lợi ích của một giai cấp, một nền văn hóa, một cá nhân hay một quốc gia nào đó.
Trong quá trình khai thác và làm chủ thiên nhiên, để phục vụ cho cuộc sống của toàn nhân loại thì sự xung đột với thiên nhiên lại diễn ra đồng thời. Khi mà nền kinh tế ngày càng phát triển, cùng với quá trình Công nghiệp hóa – Hiện đại hóalại kéo theo sự suy thoái của môi trƣờng tự nhiên. Trong những năm gần đây, cơn giận dữ của mẹ thiên nhiên đã cho chúng ta giật mình thấy những hậu quả nặng nề do chính chúng ta gây ra: biến đổi khí hậu, hiệu ứng nhà kính, trái đất nóng lên…gây ra một loạt những hậu quả nghiêm trọng màchúng ta phải gánh chịu. Con ngƣời đang ngày càng nhận thức đƣợc những hậu quả nghiệm trọng mà ô nhiễm môi trƣờng gây ra.
Quyền sống căn bản đang bị đe dọa. Chính vì vậy mà con ngƣời đã nảy ra ý tƣởng về một môi trƣờng trong lành, về quyền và nghĩa vụ để giữ môi trƣờng trong lành và phát triển bền vững. Làm sao để cải thiện và giúp cho môi trƣờng phát triển bền vững, đảm bảo cho sự phát triển của thế hệ tƣơng lai. Cũng chính từ đó quyền về môi trƣờng ra đời.
11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo giáo trình Lý luận và pháp luật về quyền con ngƣời của nhà xuất bản chính trị quốc gia năm 2009 thì “Quyền về môi trường là quyền được sống trong môi trường trong lành hay khi nói quyền về môi trường là muốn đề cập đến quyền của mọi người trong thế hệ hiện tại và tương lai được sống trong môi trường trong lành, có lợi cho sức khỏe”. Nhƣ chúng ta đã biết, các khái niệm căn bản liên quan đến quyền con ngƣời chủ yếu gắn với quyền cá nhân và quyền tài sản. Trong đó quyền cá nhân bao gồm quyền sống, quyền tự do còn quyền tài sản liên quan đến quyền sở hữu. Ở đây, bản chất của các quyền này thể hiện mối quan liên hệ giữa con ngƣời với con ngƣời, còn quyền về môi trƣờng lại đề cập đến mối quan hệ giữa con ngƣời với thiên nhiên.
Chỉ khi chúng ta có những vấn đề về môi trƣờng, ảnh hƣởng tới đời sống và các quyền căn bản của con ngƣời, chúng ta mới xác lập quyền về môi trƣờng. Ban đầu, quyền về môi trƣờng không đƣợc coi là một quyền con ngƣời độc lập mà nó đƣợc coi là một quyền phát sinh từ quyền con ngƣời truyền thống nhƣ quyền đƣợc sống, quyền tự do, quyền mƣu cầu hạnh phúc…Tức là quyền về môi trƣờng trƣớc đây không phải là một quyền độc lập. Thực chất có thể xếp quyền về môi trƣờng vào nhóm quyền con ngƣời, nhƣng lại không có quyền nào giống nhƣ quyền về môi trƣờng. Quyền về môi trƣờng có thể rất gần với quyền sống, nhƣng lại khác xa quyền sống thông thƣờng, bởi quyền về môi trƣờng vƣợt xa quyền sống.
Tại sao lại nói vậy, bởi vì môi trƣờng có ảnh hƣởng mật thiết đến chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời. Môi trƣờng có trong lành thì chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời mới đƣợc nâng cao, các hoạt động sản xuất nông nghiệp với thuận lợi, thiên tai dịch bệnh khó có cơ hội bùng phát…Chính vì vậy mà quyền về môi trƣờng cần thiết đƣợc ra đời, nó xuất phát từ chính nhu cầu của thời đại. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mặc dù vấn đề quyền về môi trƣờng đã đƣợc quan tâm nhƣng nó đƣợc quan tâm đúng mức hay chƣa lại là vấn đề cần lời giải đáp. Tất cả các quốc gia đều thừa nhận quyền về môi trƣờng , nhƣng nó đã đƣợc thực hiện hay chƣa lại là chuyện khác.
Hiện nay mới chỉ có rất ít quốc gia thực hiện, một phần bởi quyền về môi trƣờng là một quyền mới, tuy nhiên với tầm quan trọng và dài lâu thì các quốc gia nên chú trọng và coi nó là một quyền căn bản. Hiện tại, quyền về môi trƣờng đã đƣợc công nhận trên bình diện quốc tế nhƣng mới chỉ dừng lại ở nguyên tắc chỉ đạo trong các tuyên bố hay nghị quyết không bắt buộc với tất cả các nƣớc.Quyền về môi trƣờng thực tế nên đƣợc quy định trong pháp luật của từng quốc gia. Bởi lẽ nó xuất phát từ thực tế, quyền có một môi trƣờng trong lành chính là để đáp ứng nhu cầu sống của con ngƣời. Để có thể thỏa mãn những quyền cơ bản thì con ngƣời cần đạt đƣợc và duy trì một tiêu chuẩn sống tốt nhất, mà điển hình là vấn đề môi trƣờng.
Hơn nữa, nhu cầu về môi trƣờng trong lành, lành mạnh là vô cùng quan trọng đối với việc bảo vệ cuộc sống, bảo tồn, nâng cao chất lƣợng và điều kiện sống. Những chuẩn mực về sức khỏe và phúc lợi sẽ không thể bền vững trong một môi trƣờng đã bị vắt kiệt những yếu tố duy trì sự sống. Cần làm sao để có thể vừa khai thác thiên nhiên phục vụ cho nhu cầu cuộc sống nhƣng vẫn phải đảm bảo sự phát triển bền vững cho tƣơng lai. Sự can thiệp quá sâu vào môi trƣờng sinh thái có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, thậm chí đẩy lùi con ngƣời về quá khứ, tƣớc đi môi trƣờng xã hội, trí tuệ và công nghệ mà con ngƣời đã dày công xây dựng những năm qua.
Con ngƣời muốn phát triển ổn định thực sự cần có sự hậu thuận của thiên nhiên, muốn vậy, chúng ta cần có trách nhiệm bảo vệ môi trƣờng sống một cách bền vững. Tuyên ngôn Quyền con ngƣời thế giới năm 1948, Tuyên bố của Liên hợp Quốc về Môi trƣờng và Phát triển năm 1972, Tuyên bố Rio năm 1992…là những 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cơ sở pháp lý quan trọng quyền con ngƣời về môi trƣờng trên thế giới.