Đặt vấn đề Thức ăn thô xanh đóng vai trò quan trọng trong khẩu phần ăn của gia súc, đặc biệt là động vật nhai lại. Trong những năm qua, sé luong dan gia suc trén thé gidi khong ngừng tăng trưởng, kéo theo nhu cau về thức ăn ngày càng tăng, đặc biệt là thức ăn xanh. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt đất canh tác, không đảm bảo đủ nguồn lao động, khan hiếm nguồn nước tưới và thiên tai do biến đổi khí hậu được xem là những trở ngại lớn trong sản xuất thức ăn xanh bằng phương pháp truyền thống mà những người chăn nuôi đang phải đối mặt. Thức ăn xanh truyền thống đã không thé cung cấp đủ cho vật nuôi về phương diện số lượng lẫn chất lượng.
Vì vậy, phương pháp thủy canh được hình thành và nổi bật lên như một giải pháp thay thế hiệu quả nhằm cung cấp nguồn thức ăn thô xanh giàu dinh dưỡng quanh năm phục vụ cho chăn nuôi (Naik và ctv, 2011). Bap hay còn gọi là ngô, là cây trồng quan trong và phô biến bậc nhất trên thé giới trong đó có Việt Nam. Với khả năng thích nghỉ tốt với nhiều đều kiện thổ nhưỡng và khí hậu khác nhau, cho năng suất cao. Ngoài việc sử dụng làm thức ăn cho người, nguyên liệu cho công nghiệp và xuất khâu có giá trị.
Bắp còn được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi quan trọng nhất hiện nay vì đây là loại cây có nhiều dinh dưỡng, thân cây chứa nhiều nước và nguồn chat xơ đồi dào, hạt chứa nhiều tinh bột và các acid amin thiết yếu, hạt bắp được xoay nhuyễn thành cám hoặc nau chin, thân bắp có thé cho gia súc ăn tươi hoặc ủ chua đều được. Bắp sau khi thu hoạch sẽ được phân loại hạt bằng một thiết bị tách hạt có các lỗ sảng dé chọn ra các hạt nguyên ven, bi vỡ vụn hoặc hạt lép. Những hạt lọt qua sàng có đường kính lỗ 4,8 mm và nằm lại trên sàng có đường kính lỗ 2,4 mm được xem là những hạt không đạt tiêu chuẩn vì không mang lại giá trị kinh tế cao. Thông thường, chúng được sử dụng làm thức ăn cho vật nuôi ăn trực tiếp hoặc được vận chuyền đến nhàmáy chế biến thức ăn gia súc.
Tuy nhiên, những hạt bắp lọt sàng vẫn có khả năng sinh trưởng tốt, tỷ lệ nảy mầm cao. Ở các nước có nền nông nghiệp tiên tiến trên thé giới đã áp dụng phương pháp thủy canh đề trồng các cây trong thời gian ngắn làm thức ăn xanh cho đàn gia súc, đáp ứng đủ nguồn thức ăn nhất là vào mùa khô hạn thiếu nguồn nước tới và mang lại hiệu quả về kinh tế. Trong đó, lượng sinh khối tươi thu được cao gấp 4 - 6 lần khối lượng hạt ban đầu và đảm bảo nguồn thức ăn thô xanh dinh dưỡng hàng ngày cho vật nuôi là những lợi ích thiết thực mà phương pháp này mang đến. Nhận thấy được tiềm năng của hạt bắp lọt sàng, đề tài này mong muốn tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có với chi phí thấp dé sản xuất nguồn thức ăn thô xanh giàu dinh dưỡng bằng phương pháp thủy canh giúp tiết kiệm thời gian, vốn đầu tư, sức lao động và diện tích gieo trồng so với thức ăn thô xanh trồng theo phương pháp truyền thống canh tác ngoài đồng ruộng.
Mục tiêu của đề tài Xây dựng và hoàn thiện quy trình ươm trồng cây bắp từ hạt bắp lọt sàng phục vụ cho nhu cầu cung cấp nguồn thức ăn tươi xanh trong chăn nuôi gia súc. Nội dung thực hiện Khảo sát nghiên cứu và hoàn thiện quy trình trồng cây bắp từ hạt bắp lọt sàng dựa trên khối lượng hạt giống khác nhau trên cùng diện tích gieo trồng. Khảo sát sinh khối và năng suất của cây bắp mầm từ hạt bắp lọt sàng với các mức dinh dưỡng đạm khác nhau. TONG QUAN TÀI LIEU 2.
Tổng quan về cây bắp 2. Nguồn gốc và phân loại thực vật Cây bap còn có tên gọi khác là ngô hay be, với danh pháp hai phan là Zea mays L. Do nhà thực vật học Thụy Điển đặt tên theo hệ thống tên kép Hy Lạp - La Tinh: Zea - từ Hy Lap dé chỉ cây ngũ cốc và mays là “Maya” - tên một bộ tộc da đỏ ở vùng Trung Mỹ - xuất xứ của cây ngô (Ngô Hữu Tình, 2009). Ngô thuộc họ Poaceae (họ Hòa thảo).
Tổ tiên của chúng là một loại cỏ hoang dai vẫn còn tồn tại ở Mexico ngày nay (Matsuaka va ctv, 2002). Với việc sử dụng hạt làm nguồn thực phâm cho con người và động vật, cây bắp đã được con người thuần hóa và khoảng 5000 năm TCN, du nhập vào châu Âu vào đầu thé ky XVI và lan tỏa ra toàn thé giới. Trải qua hàng nghìn năm phát triển và tiễn hóa, cây bắp trở thành loại cây lương thực với khả năng thích nghỉ cao trên khắp các châu lục và dần trở thành loại cây trồng có vị trí đặc biệt quan trọng trong nên nông nghiệp toàn cầu. Phân loại khoa học: giới Plantae, ngành Magnoliophyta, lớp Liliopsida (Monocotyledones), bộ Poales (bộ Hòa thảo, bộ Cỏ, bộ Lúa), họ Poaceae (họ Hòa thảo), chi Zea, loài Zea mays.
Đặc điểm thực vat học Theo giáo trình trồng ngô của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cây bắp là loại thực vật một lá mầm, cây sống hằng niên, thân thảo, đặc lõi, mọc thắng đứng và Ít phân nhánh. Các đặc điểm về mặt hình thái của cây rất dễ quan sát và phân biệt. Các bộ phận của cây bắp bao gồm: rễ, thân, lá, hoa (bông cờ, bắp ngô) và hạt. Rễ Tương tự như các cây hòa thảo khác, bắp có hệ rễ chùm.
Nhiệm vụ của rễ là hút nước, hút các chất đinh dưỡng và giữ cho cây đứng vững tránh đồ ngã. Căn cứ vào hình thái, vị trí và thời gian phát sinh có thé chia rễ ngô thành 3 loại: rễ mầm, rễ đốt và rễ chân kiêng. Rễ mầm (còn gọi là rễ mộng, rễ tạm thời, rễ hạt): phát triển từ rễ sơ sinh của phôi. Rễ mầm thứ cấp thường khoảng3 - 4 rễ và tồn tại trong khoảng thời gian ngắn trong đời sống cây bắp ké từ lúc nảy nằm đến khi cây dat 4 - 5 lá.
Về sau vai trò này nhường lại Wo cho rễ đốt. Rễ mầm gồm có 2 loại: rễ mầm sơ sinh và rễ mầm thứ sinh. Rễ mầm sơ sinh (rễ chính) là cơ quan đầu tiên xuất hiện sau khi hạt bắp nay mầm sau hai ngày. Rễ mam thứ sinh được gọi là rễ phụ hoặc rễ mam phu.
Ré nay xuất hiện từ sau su xuất hiện của rễ chính và có số lượng khoảng từ 3 đến 7 rễ. Rễ đốt (còn gọi là rễ phụ cô định) phát triển từ các đốt thấp nhất của thân, thường nằm bên dưới mặt đất khi bắp trong giai đoạn từ 7 đến 10 ngày, cây đạt từ 3 đến 4 lá. Rễ đốt làm nhiệm vụ cung cấp nước và các chất dinh đưỡng suốt thời kỳ sinh trưởng và phát triển của cây bắp. Rễ chân kiéng (rễ neo - rễ chống): là loại rễ đốt được mọc gần sát trên mặt đất trong giai đoạn cây từ 15 đến 17 ngày sau khi lớp rễ đốt đầu tiên xuất hiện.
Rễ to, nhẫn, ít nhánh, ngoài nhiệm vụ chống đỗ cho cây rễ còn hút nước và chất dinh dưỡng. Thân Thân bắp có nguồn gốc từ chồi mầm nằm trong phôi của hạt. Thân chính là trục thân chéi, những thân phụ (nhánh) sẽ phat sinh từ thân chính. Thân bắp trưởng thành có lõi đặc, chắc, mọc thắng, thiết điện hình bầu dục với đường kính khoảng 2 - 4 cm.
Cây cao trung bình từ 2 - 4 m và có từ 0 - 10 nhánh tùy theo giống và một phần điều kiện sống. Mỗi cây trưởng thành có khoảng từ 10 - 20 lóng nằm giữa các đốt tạo thành thân cây và kết thúc bằng bông cờ. Lá Lá bắp mọc đối xứng xen kẽ dọc theo thân. Có thé chia lá thành các loại khác nhau căn cứ vào hình thái và vi trí lá trên thân.
Lá mầm là lá xuất hiện đầu tiên khi cây còn nhỏ, chưa phân biệt được phiến lá với vỏ bọc lá. Lá thân là những lá có mầm nách ở kẽ chân lá hay những lá mọc trên đốt thân. Lá ngọn là những lá ở phần trên của bắp hay những lá mọc trên các đốt ngọn, không có mam nách ở kẽ lá. Lá bi là những lá bao bắp.
Lá có các bộ phận gồm bẹ lá, phiến lá và thìa lìa: Bẹ lá bao phủ chặt quanh thân làm cho thân cứng va bảo vệ mam hoa ở những đốt có mam bắp. Phién lá rộng và dài, mép lượn sóng. Bề ngang đoạn giữa của phiến lá rộng hơn hai đầu lá, trên phiến và mép có nhiều lông tơ. Gan lá chạy suốt chiều dai lá, mặt dưới lá gân nỗi rõ hơn mặt trên.
Thìa lia bám khít vào thân, cản không cho nước từ phiến lá chảy vào thân và làm cho phiến lá tỏa ra, mở rộng góc giữa thân và sóng lá. Lá cây bắp trưởng thành có hình mũi mác rộng bản với gân lá rõ rang, mép lượn sóng, dài 20 - 100 cm và rộng 5 - 10 cm, mỗi cây 4 có từ 8 - 21 lá. Lá thực hiện nhiệm vụ quang hợp, chuyên hóa năng lượng dé duy tri mọi hoạt động sống, đồng thời tích lũy dinh dưỡng vào trong nội nhũ hạt. Hoa Bắp là loại cây có hoa khác tính cùng gốc.
Trên cùng một cây có hai cơ quan sinh san là hoa tự đực (bông cd) và hoa tự cái (bắp) nằm ở hai vị trí khác biệt nhau. Hoa tự đực nằm ở đỉnh cây, xếp theo chùm gồm một trục chính và nhiều nhánh. Hoa đực mọc thành bông nhỏ, các bông mọc đối diện nhau trên trục chính hay trên các nhánh. Ở mỗi bông có 2 hoa, mỗi hoa có 3 nhị đực, mỗi nhị đực có một bao phan, mỗi bao phan có 2 6 va trong mỗi ô có khoảng 1000 - 2500 hạt phan.
Hoa ở đầu trục chính chín trước và tung phan theo thứ tự từ trên xuống và từ ngoài vào trong. Hoa tự cái phát sinh từ chỗồi nách các lá, chỉ 1 đến 3 chồi khoảng giữa thân mới tạo thành bắp. Hoa có cuống gồm nhiều đốt ngắn, mỗi đốt trên cuống có một lá bi bao bọc. Trên trục có đính hoa cái (cùi, lõi bắp), hoa mọc từng đôi bông nhỏ.
Mỗi bông có hai hoa, nhưng chỉ có một hoa tạo thành hạt, còn một hoa thoái hóa. Phía ngoài hoa có hai mày (mày ngoài và mày trong). Ngay sau mày ngoài là dấu vết của nhị đực và hoa cái thứ hai thoái hóa. Chính giữa là bầu hoa, trên bầu hoa có núm và vòi nhụy vươn đài thành râu.