Đặt vấn đề Rau họ Cải (Brassicaceae) gồm bắp cải, súp lơ, su hào, củ cải, các loại cải không cuốn…là một trong những loài rau được trồng nhiều nhất ở Việt Nam, trong đó cải mèo là nguồn thực phẩm thiết yếu trong mỗi bữa ăn. Cải mèo được trồng phổ biến ở các tỉnh miền núi phía Bắc nhất là các tỉnh Sapa, Lào Cai và trở thành đặc sản của vùng. Cải mèo được trồng bằng cách rắc hạt ở ven các bờ ruộng, nương từ đó cây mọc một cách tự nhiên mà không cần chăm sóc mang vị đậm đà. Lá của cải mèo có nhiều nếp nhăn quanh rìa, khi chế biến thành món ăn cho hương vị đặc biệt ngon, đậm đà, giòn và có vị hơi đắng nhẹ.
Đặc biệt khi chế biến cải mèo dù không cho thêm bột ngọt hay hầm xương nhưng món ăn vẫn có vị ngọt. Chú trọng đến vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong rau, củ là điều cần được xử lý, đồng thời đây là điểm mấu chốt để nước ta có thể hội nhập vào thị trường rau trên thế giới. Một trong những giải pháp để có rau sạch của các hộ gia đình, khu chung cư của các thành phố lớn là trồng rau trên giá thể hữu cơ hay trồng thuỷ canh, khí canh. Thực tiễn cho thấy, trồng rau bằng phương pháp thuỷ canh sử dụng dung dịch dinh dưỡng bằng hoá chất nên vẫn còn tồn dư lượng thuốc hoá học không đảm bảo, chi phí lắp đặt cao.Theo Phạm Tiến Dũng và cộng sự (2012, 2013), Trong các nghiên cứu sản xuất lúa và các loại rau cho thấy hướng sản xuất hữu cơ có thể sử dụng dung dịch dinh dưỡng hữu cơ qua lá được chiết từ thực vật, động vật những nghiên cứu này đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trên các loại cây trồng.
Trong nghiên cứu này chúng tôi bước đầu đã thăm dò được hiệu quả của việc sử dụng các dung dịch dinh dưỡng hữu cơ được chiết xuất từ động vật theo quy trình của Han Kyu Cho và Atsushi Koyama (1997) [18], từ đó đề xuất thực hiện trên đối tượng rau cải mèo. Xuất phát từ tình hình thực tế trên, đề tài 2 “Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ dung dịch dinh dưỡng thuỷ canh được chiết xuất từ chất thải hữu cơ đến sinh trưởng, năng suất rau cải mèo tại trường đại học Nông lâm Thái Nguyên.” đã được thực hiện. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài * Mục tiêu Đánh giá được nồng độ dung dịch dinh dưỡng thuỷ canh được chiết xuất từ chất thải hữu cơ thích hợp nhất để rau cải mèo có khả năng sinh trưởng tốt và cho năng suất, chất lượng cao. * Yêu cầu - Nghiên cứu ảnh hưởng của các nồng độ dung dịch dinh dưỡng thuỷ canh được chiết xuất từ chất thải hữu cơ khác nhau đến sinh trưởng của rau cải mèo.
- Nghiên cứu ảnh hưởng của các nồng độ dung dịch dinh dưỡng thuỷ canh được chiết xuất từ chất thải hữu cơ khác nhau đến năng suất, chất lượng của rau cải mèo. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Giúp sinh viên nâng cao được tay nghề và ứng dụng những kiến thức học được vào thực tiễn. - Nắm được phương pháp thực hiện một nghiên cứu khoa học, cách bố trí thí nghiệm trong nhà lưới, phương pháp thu thập, xử lý, phân tích số liệu và trình bày một báo cáo khoa học.
Ý nghĩa thực tiễn - Đề tài đã lựa chọn được nồng độ dung dịch thuỷ canh hữu cơ thích hợp cho sinh trưởng tốt, năng suất cao phù hợp với sản xuất trong hệ thống nhà có mái che. - Nâng cao năng suất cây trồng, đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng và giảm được chi phí thực hiện. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Rau xanh là loại thực phẩm giàu dinh dưỡng không thể thiếu trong các bữa ăn, vì rau có vai trò quan trọng với sức khoẻ của con người.
Rau còn là một loại cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế cao gấp 2-3 lần so với lúa. Bên cạnh đó có thể trồng được nhiều vụ trong một năm. Có thể nói, cải mèo là một loại rau sạch, một đặc sản của thiên nhiên ban tặng cho vùng cao Tây Bắc, có sức sống mãnh liệt, sinh trưởng khoẻ, chống chịu sâu bệnh rất tốt. Ở những bữa ăn khi có khách quý đến nhà người Mông, Dao thường sẽ lấy rau cải mèo để đãi khách.
Do sự hấp dẫn và đặc sắc mà cải mèo trở thành đặc sản của vùng cao được nhiều người yêu thích. Nhiều địa phương ở Tây Bắc còn nhân rộng cải mèo giúp cải thiện đời sống người dân và tăng thêm thu nhập bằng cách phát triển loại rau đặc sản có giá trị kinh tế này. Nhu cầu về sử dụng rau sạch là nhu cầu tất yếu của mọi gia đình. Để đảm bảo cung cấp nguồn rau xanh, sạch và an toàn nhiều gia đình đã chọn hình thức trồng rau thủy canh.
Trồng rau thủy canh là cách trồng rau không cần đất, cây được trồng trên giá thể và trực tiếp hấp thụ dinh dưỡng thủy canh để sinh trưởng và phát triển. Đây là phương pháp trồng rau mang lại hiệu quả cao, tiết kiệm diện tích và dễ dàng chăm sóc.Trồng rau thủy canh là kỹ thuật trồng rau trong môi trường tăng trưởng không phải là đất tự nhiên. Nếu như trồng rau trong đất thì rau sẽ lấy chất dinh dưỡng từ đất để lớn lên còn theo phương pháp trồng rau thủy canh thì chất dinh dưỡng cung cấp cho cây được hòa tan trong nước và cung cấp thường xuyên cho cây trồng. Trồng rau sạch bằng dinh dưỡng thủy canh sẽ mang lại cho bạn nhiều ưu điểm và nhiều lợi ích như: bạn hoàn toàn có thể trồng rau mà không cần đến đất.
Có thể trồng được nhiều vụ trong một năm. Không cần phải tưới nước thường xuyên cho cây. Năng suất cao hơn so với phương pháp trồng cây truyền thống từ 30% =>40%, không có cỏ dại. 4 Không thuốc trừ sâu bệnh, trừ cỏ dại , an toàn vệ sinh và không gây ô nhiễm môi trường,…Việc nghiên cứu ứng dụng thủy canh tuần hoàn cho sản xuất rau an toàn ở Việt Nam còn khá mới mẻ.
So với phương pháp thuỷ canh tĩnh thì phương pháp thuỷ canh tuần hoan có nhiều ưu điểm hơn như: cây có bộ rễ khoẻ hơn vì được trao đổi oxy liên tục, cây phát triển tốt, ít sâu bệnh. Chính vì vậy, việc nghiên cứu tìm ra nồng độ dung dịch dinh dưỡng giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt là điều rất cần thiết trong sản xuất rau thuỷ canh. Nguồn gốc, phân loại cây rau xà lách 2. Nguồn gốc và phân loại * Nguồn gốc Rau cải là một loại thực phẩm rất phổ biến ở trên thị trường Việt Nam.
Hiện nay rau cải nói chung (có thể là họ cải, họ dền, họ cúc) có rất nhiều giống khác nhau được trồng, du nhập vào nước ta. Mỗi loại cải có một tính chất riêng vị riêng và công dụng riêng. Cải mèo hay còn gọi là cải đắng là một loại rau họ cải được người dân H’mông ở vùng cao trồng nhiều. Nguồn gốc của cái mèo có từ đâu không ai nhớ, chỉ được biết cây cải mèo gắn bó với người dân nơi đây từ bao đời nay và đây là loại rau chính trong các bữa ăn thường ngày của họ.
Người H’mông thường vãi hạt ven Sử dụng giống đã được phục tráng thuần hoặc được chọn lọc hỗn dòng theo 3 vụ, có năng suất cao, chất lượng tốt, thích hợp với sản xuất và tiêu thụ. Do cải mèo là cây thụ phấn chéo nên có nhiều dạng hình của thân lá, qua tuyển lựa của nông dân mà giống trồng cũng phong phú, đa dạng về hình thái thân lá ở mỗi địa phương, vì thế căn cứ vào bảng mô tả tính trạng chuẩn của cải Mèo Hòa Bình mà chọn lọc đúng giống để nhân lấy hạt.[11] Cải mèo là loại rau bản địa đặc sản của người dân Hoà Bình. Điều kiện khí hậu phù hợp đã giúp người nông dân nơi đây tạo ra sản phẩm rau Cải mèo sạch, an toàn và chất lượng tốt. [12] 5 * Phân loại Tên khác : cải canh, cải ăn lá, cải mèo.
Tên khoa học là Brassica juncea L. Thuộc họ Cải - Brassicaceae (Cruciferae) Cây cải mèo thuộc hàng rau có bẹ, lá dài xanh đậm, viềm lá xoăn cảm giác như có gai, cải mèo có hai loại: một loại lá có lông nhỏ hơn và loại kia lá trơn và to hơn. Đặc tính thực vật học Nhóm này có cuống lá nhỏ và hơi tròn, phiến lá nhỏ hẹp, bản lá mỏng so với nhóm cải bẹ và cải thìa, có màu xanh vàng hoặc xanh đậm, chịu được nóng và mưa, nên nó là loại rau trồng trong thời gian giáp vụ. Ở Việt nam có nhiều giống cải xanh như cải xanh Thanh mai, cải xanh Vĩnh Tuy, cải mèo.
các giống cải xanh đều có thể để giống ở đồng bằng. Cải mèo giòn ngọt, hơi đắng nhẹ (khá giống với cải bẹ xanh), phần thân dài khoảng 15 – 20cm, phần lá nhăn, màu xanh sẫm không quá dày và viền xung quanh lá thường xoăn lại, có dạng sóng. Giá trị dinh dưỡng Vốn có sức sống mãnh liệt dù không được bón thúc nhiều nên có thể nói các chất dinh dưỡng mà rau cải mèo mang lại đều là “tinh hoa” mà trời đất ban tặng. Rau cải mèo được xếp vào nhóm thực phẩm có tính hàn mát, vị đắng nhẹ và ngọt hậu, rất thích hợp với người có thể trạng nhiệt, thường xuyên bị nóng trong người hay bốc hỏa.
Lúc này tăng cường ăn thêm các món ăn từ cải mèo sẽ giúp bạn làm mát cơ thể, thanh nhiệt và giải trừ độc tố hiệu quả. Rau cải mèo cung cấp lượng chất xơ vô cùng dồi dào, rất cần thiết cho hoạt động của hệ tiêu hóa. Theo đó, dưỡng chất này khi vào đường ruột có khả năng giảm nhũ tương hóa chất béo của thức ăn, thúc đẩy quá trình chuyển hóa chất, đồng thời giúp tạo khối phân và kích thích trực tràng hoạt động, hạn chế chứng táo bón. Một số nghiên cứu nhận thấy rằng chất đắng glucosinolate được tìm thấy trong rau cải mèo có đặc tính hoạt động như chất chống oxy hóa mạnh.
Vì vậy, 6 ăn rau cải mèo tuy hơi đắng, nhặng nhặng nhưng là cách giúp bạn chủ động ngăn ngừa mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể, bảo vệ tế bào không bị gốc tự do tấn công và phòng chống tối đa các bệnh ung thư nguy hiểm.