Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Rau họ Cải (Brassicaceae) là nhóm cây thực phẩm thiết yếu và được gieo trồng phổ biến trong cơ cấu nông nghiệp tại Việt Nam. Trong đó, cải mèo (Brassica juncea L.) là giống rau bản địa đặc sản gắn liền với đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số (H'mông, Dao) tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Lào Cai, Sa Pa, Hòa Bình, Sơn La. Cây có sức sống khỏe, chống chịu sâu bệnh tốt, hương vị đậm đà, giòn và có vị đắng nhẹ đặc trưng.
Trong bối cảnh đô thị hóa và nhu cầu sử dụng thực phẩm an toàn ngày càng gia tăng, canh tác rau bằng phương pháp thủy canh hồi lưu trong nhà màng đang trở thành giải pháp canh tác hiệu quả nhằm kiểm soát môi trường sinh trưởng và hạn chế sâu bệnh. Tuy nhiên, phần lớn các hệ thống thủy canh hiện nay vẫn sử dụng dung dịch dinh dưỡng vô cơ tổng hợp từ hóa chất. Việc này tiềm ẩn nguy cơ tích lũy dư lượng hóa chất, nitrat không mong muốn và chi phí lắp đặt, vận hành cao. Việc nghiên cứu tái sử dụng nguồn chất thải hữu cơ qua quá trình chiết xuất sinh học để tạo nguồn dinh dưỡng hữu cơ cho cây trồng là hướng đi phù hợp với xu thế nông nghiệp tuần hoàn và canh tác hữu cơ.
Đề tài "Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ dung dịch dinh dưỡng thuỷ canh được chiết xuất từ chất thải hữu cơ đến sinh trưởng, năng suất rau cải mèo tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên" do sinh viên Trần Trọng Tài thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Hoàng Kim Diệu nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn trên.
Mục tiêu nghiên cứu
- Đánh giá và xác định được nồng độ dung dịch dinh dưỡng thủy canh được chiết xuất từ chất thải hữu cơ thích hợp nhất để rau cải mèo sinh trưởng thuận lợi, cho năng suất và chất lượng cao.
Nhiệm vụ/Yêu cầu nghiên cứu
- Nghiên cứu ảnh hưởng của các mức nồng độ dung dịch dinh dưỡng thủy canh chiết xuất từ chất thải hữu cơ khác nhau đến các chỉ tiêu sinh trưởng của rau cải mèo.
- Nghiên cứu ảnh hưởng của các mức nồng độ dung dịch dinh dưỡng thủy canh chiết xuất từ chất thải hữu cơ khác nhau đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của rau cải mèo.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Giống cải mèo Sơn La và dung dịch dinh dưỡng hữu cơ được chiết xuất từ chất thải hữu cơ (nước tiểu người) thông qua vật liệu hấp phụ là than hoạt tính.
- Phạm vi không gian: Mô hình thực nghiệm tại khu nhà công nghệ cao có mái che, Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
- Phạm vi thời gian: Thí nghiệm được tiến hành trong vụ Thu Đông, từ ngày 01/09/2021 đến ngày 23/11/2021 (hạt được gieo ngày 23/09/2021).
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết và cơ sở khoa học
Khóa luận xây dựng trên nguyên lý dinh dưỡng khoáng cây trồng và kỹ thuật thủy canh hồi lưu. Cây trồng hấp thu dưỡng chất hòa tan trực tiếp qua hệ rễ đặt trong dòng dung dịch tuần hoàn giàu oxy mà không cần đất. Nguồn dinh dưỡng hữu cơ được nghiên cứu dựa trên quy trình chiết xuất và chuyển hóa chất thải hữu cơ theo hướng dẫn của Han Kyu Cho và Atsushi Koyama (1997) trong nông nghiệp tự nhiên Hàn Quốc (Korean Natural Farming). Thành phần dung dịch dinh dưỡng hữu cơ từ nước tiểu qua hấp phụ than hoạt tính đã phân tích bao gồm các dưỡng chất khoáng: $NO_3^-$ ($87{,}8\text{ mg/l}$), $\text{Ca}$ ($589{,}5\text{ mg/l}$), $\text{Fe}$ ($4{,}702\text{ mg/l}$), $\text{S}$ ($65{,}02\text{ mg/l}$), $\text{Mg}$ ($1{,}196\text{ mg/l}$), $\text{Mn}$ ($0{,}25\text{ mg/l}$), $\text{B}$ ($0{,}24\text{ mg/l}$), $\text{Zn}$ ($0{,}467\text{ mg/l}$), $\text{Cu}$ ($0{,}339\text{ mg/l}$) và $\text{Mo}$ ($0{,}007\text{ mg/l}$).
Phương pháp bố trí thí nghiệm
Thí nghiệm được thiết kế theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 5 công thức nồng độ dinh dưỡng và 3 lần nhắc lại:
- CT1: Dung dịch dinh dưỡng nồng độ $700\text{ ppm}$.
- CT2: Dung dịch dinh dưỡng nồng độ $900\text{ ppm}$.
- CT3: Dung dịch dinh dưỡng nồng độ $1100\text{ ppm}$.
- CT4: Dung dịch dinh dưỡng nồng độ $1300\text{ ppm}$.
- CT5: Dung dịch dinh dưỡng nồng độ $1500\text{ ppm}$.
Mỗi ô thí nghiệm có diện tích $1{,}4\text{ m}^2$, bố trí trên một giàn thủy canh hồi lưu kích thước $4\text{ m} \times 1{,}4\text{ m}$ gồm 4 ống trồng với 26 rọ nhựa, đặt giá thể xơ dừa nén; mật độ gieo trồng đạt 49 cây/$\text{m}^2$.
Chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
- Giai đoạn sinh trưởng: Thời gian từ gieo đến mọc mầm, đến khi đạt 2 lá mầm/lá thật và đến khi thu hoạch.
- Động thái sinh trưởng: Đo định kỳ 5 ngày/lần trên 5 cây cố định mỗi lần nhắc lại ở các mốc 40, 45, 50, 55 và 60 ngày sau gieo đối với chỉ tiêu chiều cao cây (cm) và số lá thật (lá/cây).
- Chỉ tiêu năng suất: Khối lượng trung bình toàn cây (g/cây), khối lượng phần ăn được (g/cây), năng suất lý thuyết ($\text{tạ/100m}^2$) và năng suất thực thu ($\text{tạ/100m}^2$).
- Theo dõi sâu bệnh hại: Thực hiện theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-169:2014/BNNPTNT về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại trên cây rau (sâu khoang, sâu xanh).
- Hạch toán kinh tế: Tính toán tổng chi, tổng thu và lợi nhuận trên đơn vị diện tích $100\text{ m}^2$ giàn thủy canh.
- Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê mô tả bằng phần mềm Microsoft Excel; phân tích phương sai (ANOVA) và so sánh giá trị trung bình theo trắc nghiệm LSD ở mức ý nghĩa $\alpha = 0{,}05$ bằng phần mềm SAS 9.1 (GLM Procedure).
Nội dung chính theo từng chương
Phần 1: Mở đầu
Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc phát triển rau an toàn, tiềm năng của giống cải mèo bản địa vùng cao Tây Bắc và sự cần thiết của việc thay thế phân bón hóa học bằng dung dịch dinh dưỡng chiết xuất từ chất thải hữu cơ trong canh tác thủy canh. Xác định rõ mục tiêu, 2 nhiệm vụ nghiên cứu, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài trong việc hoàn thiện kỹ thuật canh tác nhà lưới.
Phần 2: Tổng quan tài liệu
- Cơ sở khoa học: Phân tích ưu thế của phương pháp thủy canh tuần hoàn so với thủy canh tĩnh và canh tác đất truyền thống (tăng năng suất 30–40%, kiểm soát dinh dưỡng, tiết kiệm nước, giảm công làm cỏ).
- Đặc điểm đối tượng: Tổng thuật nguồn gốc, phân loại thực vật học của cải mèo (Brassica juncea L., họ Brassicaceae), thành phần dinh dưỡng trong 100g rau (Nước: $93{,}9\text{ mg}$, Canxi: $89\text{ mg}$, Vitamin C: $51\text{ mg}$, Vitamin B1: $0{,}1\text{ mg}$) và hoạt chất glucosinolate chống oxy hóa.
- Tình hình sản xuất rau: Tổng hợp dữ liệu sản xuất rau thế giới năm 2018 (FAOSTAT: diện tích $21.391\text{ nghìn ha}$, sản lượng $297.087\text{ nghìn tấn}$), sản xuất và kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam giai đoạn 2013–2018 (đạt hơn 3,8 tỷ USD năm 2018).
- Tình hình nghiên cứu thủy canh: Đánh giá các công trình thực nghiệm trước đây của Trần Thị Thành Trâm (2011) tại Đà Nẵng, Trần Thị Ba và cộng sự (2008) tại Cần Thơ, chỉ ra khoảng trống nghiên cứu về việc ứng dụng dung dịch dinh dưỡng hữu cơ tái chế từ chất thải trên giống cải mèo.
Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
Trình bày chi tiết thông tin vật liệu (hạt giống cải mèo Sơn La, dung dịch khoáng hữu cơ chiết xuất từ nước tiểu qua than hoạt tính), sơ đồ bố trí thí nghiệm RCBD với 5 mức nồng độ ($700 - 1500\text{ ppm}$) trên giàn thủy canh hồi lưu, các quy chuẩn điều tra nông học (QCVN 01-169:2014/BNNPTNT) và quy trình xử lý thống kê bằng phần mềm SAS 9.1.
Phần 4: Kết quả nghiên cứu
Phân tích chi tiết toàn bộ dữ liệu thực nghiệm thu được:
- Các giai đoạn sinh trưởng: Khẳng định các mức nồng độ dinh dưỡng khác nhau không làm thay đổi thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của cải mèo (đều đạt mọc mầm sau 3 ngày, 2 lá sau 20 ngày và thu hoạch sau 60 ngày).
- Động thái ra lá: Nồng độ $1100\text{ ppm}$ (CT3) vượt trội ở mọi thời điểm theo dõi, đạt $9{,}86\text{ lá/cây}$ ở ngày thứ 60 ($P < 0{,}05$).
- Động thái tăng trưởng chiều cao cây: CT3 ($1100\text{ ppm}$) kích thích tăng trưởng chiều cao tốt nhất qua các mốc thời gian, đạt $24{,}24\text{ cm}$ – $24{,}44\text{ cm}$ khi thu hoạch ($P < 0{,}05$).
- Sâu bệnh hại: Cây trồng trong nhà lưới có mái che và có tính chống chịu tự nhiên tốt nên mật độ sâu khoang, sâu xanh và tỷ lệ bệnh hại không đáng kể.
- Năng suất và các yếu tố cấu thành: CT3 đạt khối lượng cây cao nhất ($113{,}63\text{ g/cây}$), khối lượng ăn được ($108{,}46\text{ g/cây}$), năng suất lý thuyết ($5{,}56\text{ tạ/100m}^2$) và năng suất thực thu ($5{,}31\text{ tạ/100m}^2$). Phương trình tương quan đa thức giữa nồng độ dinh dưỡng và năng suất thực thu được xác định là $y = -360{,}59x^2 + 3524{,}8x - 7396$ ($R^2 = 0{,}0825$).
- Hạch toán kinh tế: Với mức chi phí cố định là $3.900.000\text{ đồng/100m}^2$, CT3 mang lại lợi nhuận cao nhất đạt $4.065.000\text{ đồng/100m}^2$.
Phần 5: Kết luận và đề nghị
Đúc kết các phát hiện chính của thực nghiệm, đưa ra khuyến nghị lựa chọn mức nồng độ $1100\text{ ppm}$ vào quy trình canh tác và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo qua các mùa vụ khác.
Kết quả và đóng góp
Bảng tổng hợp số liệu thực nghiệm chính
Bảng 1: Động thái ra lá của giống cải mèo Sơn La qua các thời điểm theo dõi (Đơn vị: lá/cây)
| Công thức / Nồng độ |
40 ngày |
45 ngày |
50 ngày |
55 ngày |
60 ngày |
| CT1 ($700\text{ ppm}$) |
6,86 |
7,06 |
7,13 |
7,73 |
7,93 |
| CT2 ($900\text{ ppm}$) |
7,13 |
7,26 |
7,46 |
7,93 |
8,06 |
| CT3 ($1100\text{ ppm}$) |
7,53 |
7,73 |
8,40 |
9,40 |
9,86 |
| CT4 ($1300\text{ ppm}$) |
6,26 |
6,46 |
6,80 |
7,26 |
7,20 |
| CT5 ($1500\text{ ppm}$) |
7,06 |
7,06 |
7,46 |
8,46 |
8,46 |
| $P$ |
$< 0,05$ |
$< 0,05$ |
$< 0,05$ |
$< 0,05$ |
$< 0,05$ |
| $CV\ (%)$ |
4,66 |
4,45 |
6,34 |
4,73 |
6,68 |
| $LSD_{0,05}$ |
0,61 |
0,61 |
0,88 |
0,72 |
1,04 |
Bảng 2: Động thái tăng trưởng chiều cao cây cải mèo Sơn La (Đơn vị: cm/cây)
| Công thức / Nồng độ |
40 ngày |
45 ngày |
50 ngày |
55 ngày |
60 ngày |
| CT1 ($700\text{ ppm}$) |
19,90 |
20,96 |
21,57 |
21,70 |
21,72 |
| CT2 ($900\text{ ppm}$) |
18,70 |
19,85 |
20,34 |
20,34 |
20,59 |
| CT3 ($1100\text{ ppm}$) |
22,33 |
23,91 |
24,18 |
24,24 |
24,44 |
| CT4 ($1300\text{ ppm}$) |
17,23 |
18,92 |
19,88 |
19,88 |
20,13 |
| CT5 ($1500\text{ ppm}$) |
19,16 |
20,32 |
21,05 |
21,05 |
21,12 |
| $P$ |
$< 0,05$ |
$< 0,05$ |
$< 0,05$ |
$< 0,05$ |
$< 0,05$ |
| $CV\ (%)$ |
4,38 |
3,04 |
2,79 |
2,52 |
3,34 |
| $LSD_{0,05}$ |
1,60 |
1,19 |
1,12 |
1,01 |
1,35 |
Bảng 3: Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của cải mèo Sơn La
| Công thức / Nồng độ |
Khối lượng TB cây (g/cây) |
Khối lượng ăn được (g/cây) |
Năng suất lý thuyết ($\text{tạ/100m}^2$) |
Năng suất thực thu ($\text{tạ/100m}^2$) |
| CT1 ($700\text{ ppm}$) |
88,56 |
86,00 |
4,34 |
4,21 |
| CT2 ($900\text{ ppm}$) |
94,23 |
92,03 |
4,61 |
4,51 |
| CT3 ($1100\text{ ppm}$) |
113,63 |
108,46 |
5,56 |
5,31 |
| CT4 ($1300\text{ ppm}$) |
86,93 |
84,56 |
4,26 |
4,14 |
| CT5 ($1500\text{ ppm}$) |
99,66 |
97,23 |
4,88 |
4,76 |
| $P$ |
$< 0,05$ |
$< 0,05$ |
$< 0,05$ |
$< 0,05$ |
| $CV\ (%)$ |
7,81 |
7,19 |
7,79 |
7,19 |
| $LSD_{0,05}$ |
14,20 |
12,69 |
0,69 |
0,62 |
Bảng 4: Sơ bộ hạch toán hiệu quả kinh tế (Tính trên diện tích $100\text{ m}^2$)
| Công thức / Nồng độ |
Tổng chi phí (đồng) |
Năng suất thực thu ($\text{kg/100m}^2$) |
Giá bán (đồng/kg) |
Tổng thu nhập (đồng) |
Lợi nhuận (đồng) |
| CT1 ($700\text{ ppm}$) |
3.900.000 |
421 |
15.000 |
6.315.000 |
2.415.000 |
| CT2 ($900\text{ ppm}$) |
3.900.000 |
451 |
15.000 |
6.765.000 |
2.865.000 |
| CT3 ($1100\text{ ppm}$) |
3.900.000 |
531 |
15.000 |
7.965.000 |
4.065.000 |
| CT4 ($1300\text{ ppm}$) |
3.900.000 |
414 |
15.000 |
6.210.000 |
2.310.000 |
| CT5 ($1500\text{ ppm}$) |
3.900.000 |
476 |
15.000 |
7.140.000 |
3.240.000 |
Ghi chú cơ cấu chi phí $100\text{ m}^2$: Giống ($1.500.000\text{ đ}$), Điện ($100.000\text{ đ}$), Dinh dưỡng hữu cơ ($50.000\text{ đ}$), Giá thể xơ dừa ($2.000.000\text{ đ}$), Công lao động ($100.000\text{ đ}$), Khấu hao thiết bị ($150.000\text{ đ}$).
Giải pháp và kiến nghị kỹ thuật
- Khuyến nghị áp dụng nồng độ dung dịch dinh dưỡng thủy canh hữu cơ $1100\text{ ppm}$ để sản xuất rau cải mèo Sơn La trong hệ thống thủy canh hồi lưu có mái che nhằm tối ưu hóa năng suất và hiệu quả tài chính.
Đóng góp của đề tài
- Cung cấp dữ liệu thực nghiệm đầu tiên về ngưỡng nồng độ thích hợp của dung dịch dinh dưỡng chiết xuất từ chất thải hữu cơ (nước tiểu qua than hoạt tính) đối với giống cải mèo bản địa tại khu vực Thái Nguyên.
- Chứng minh tính khả thi của việc thay thế hóa chất thủy canh vô cơ bằng chế phẩm tái chế hữu cơ, góp phần giảm chi phí phân bón và bảo vệ môi trường trong nông nghiệp công nghệ cao.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Thí nghiệm mới được triển khai trong phạm vi một vụ sản xuất (vụ Thu Đông từ tháng 9 đến tháng 11 năm 2021) tại một địa điểm cố định (Khoa Nông học, Đại học Nông Lâm Thái Nguyên).
- Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục tiến hành lặp lại thí nghiệm trong các vụ khác nhau trong năm (vụ Xuân Hè, Đông Xuân) để đánh giá độ ổn định của năng suất và khả năng thích ứng của giống cải mèo dưới tác động biến thiên của thời tiết và nhiệt độ dung dịch thủy canh.
Giá trị tham khảo
- Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên cao học, giảng viên thuộc các chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Nông nghiệp công nghệ cao, Công nghệ sinh học nông nghiệp; các cơ sở sản xuất nông nghiệp đô thị và trang trại ứng dụng thủy canh tuần hoàn.
- Nội dung giá trị:
- Quy trình và công thức phối hợp dinh dưỡng chiết xuất từ chất thải hữu cơ.
- Phương pháp thiết kế thí nghiệm nông học khối ngẫu nhiên (RCBD) trên giàn thủy canh và quy trình theo dõi các chỉ tiêu nông học theo QCVN 01-169:2014/BNNPTNT.
- Phương pháp phân tích thống kê nông học bằng phần mềm SAS (GLM, LSD).
Câu hỏi thường gặp
1. Nguồn gốc và thành phần của dung dịch dinh dưỡng hữu cơ trong nghiên cứu là gì?
Dung dịch dinh dưỡng hữu cơ được chiết xuất từ chất thải hữu cơ (nguồn nước tiểu người) thông qua chất hấp phụ than hoạt tính theo nguyên lý nông nghiệp tự nhiên của Han Kyu Cho và Atsushi Koyama (1997). Kết quả phân tích thành phần dinh dưỡng chứa: $NO_3^-$ ($87{,}8\text{ mg/l}$), $\text{Ca}$ ($589{,}5\text{ mg/l}$), $\text{Fe}$ ($4{,}702\text{ mg/l}$), $\text{S}$ ($65{,}02\text{ mg/l}$), $\text{Mg}$ ($1{,}196\text{ mg/l}$), $\text{Mn}$ ($0{,}25\text{ mg/l}$), $\text{B}$ ($0{,}24\text{ mg/l}$), $\text{Zn}$ ($0{,}467\text{ mg/l}$), $\text{Cu}$ ($0{,}339\text{ mg/l}$) và $\text{Mo}$ ($0{,}007\text{ mg/l}$).
2. Các mức nồng độ dinh dưỡng khác nhau có làm thay đổi thời gian các giai đoạn sinh trưởng của rau cải mèo không?
Không. Kết quả theo dõi ở bảng 4.1 cho thấy ở cả 5 mức nồng độ ($700\text{ ppm}$, $900\text{ ppm}$, $1100\text{ ppm}$, $1300\text{ ppm}$, $1500\text{ ppm}$), thời gian sinh trưởng đều đồng nhất: từ gieo đến mọc mầm mất 3 ngày, đến giai đoạn 2 lá đạt 20 ngày và thời gian thu hoạch là 60 ngày sau gieo.
3. Công thức nào đạt chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất cao nhất?
Công thức 3 (CT3) với nồng độ dung dịch dinh dưỡng $1100\text{ ppm}$ cho kết quả vượt trội nhất ở tất cả các chỉ tiêu: số lá khi thu hoạch đạt $9{,}86\text{ lá/cây}$, chiều cao cây đạt $24{,}24 - 24{,}44\text{ cm}$, khối lượng cây đạt $113{,}63\text{ g/cây}$, năng suất lý thuyết đạt $5{,}56\text{ tạ/100m}^2$ và năng suất thực thu đạt $5{,}31\text{ tạ/100m}^2$ ($P < 0{,}05$).
4. Hiệu quả kinh tế chênh lệch như thế nào giữa các công thức thí nghiệm?
Trên quy mô tính toán $100\text{ m}^2$ giàn thủy canh với tổng mức đầu tư chi phí đồng đều là $3.900.000\text{ đồng}$, CT3 ($1100\text{ ppm}$) mang lại lợi nhuận cao nhất ($4.065.000\text{ đồng}$), tiếp theo là CT5 ($3.240.000\text{ đồng}$), CT2 ($2.865.000\text{ đồng}$), CT1 ($2.415.000\text{ đồng}$) và thấp nhất là CT4 ($2.310.000\text{ đồng}$).
5. Phương trình tương quan giữa nồng độ dung dịch dinh dưỡng và năng suất thực thu được xác định như thế nào?
Quan hệ giữa nồng độ dinh dưỡng thủy canh hữu cơ ($x$) và năng suất thực thu của rau cải mèo ($y$) được mô tả bằng hàm đa thức bậc 2: $y = -360{,}59x^2 + 3524{,}8x - 7396$ với hệ số xác định $R^2 = 0{,}0825$.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Trần Trọng Tài đã khảo nghiệm thực nghiệm ảnh hưởng của 5 mức nồng độ dung dịch dinh dưỡng hữu cơ chiết xuất từ nước tiểu qua than hoạt tính đến sinh trưởng và năng suất của giống cải mèo Sơn La trên hệ thống thủy canh hồi lưu. Kết quả thực nghiệm khẳng định mức nồng độ $1100\text{ ppm}$ (CT3) là tối ưu nhất, giúp cây đạt số lá ($9{,}86\text{ lá/cây}$), chiều cao ($24{,}44\text{ cm}$), năng suất thực thu ($5{,}31\text{ tạ/100m}^2$) và lợi nhuận kinh tế ($4.065.000\text{ đồng/100m}^2$) cao nhất có ý nghĩa thống kê so với các công thức còn lại. Đề tài mở ra hướng tiếp cận triển vọng trong việc ứng dụng nguồn dinh dưỡng hữu cơ tái chế vào canh tác rau ăn lá an toàn theo mô hình nông nghiệp tuần hoàn.
