phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn bao gồm 3 chƣơng: năm 2014. Kiểm toán dự án đầu tƣ công trình là một trong những nhiệm vụ quan trọng thực hiện hàng năm trong hoạt động của kiểm toán nói chung và Kiểm toán Nhà nƣớc nói riêng, đây cũng là lĩnh vực luôn đƣợc đƣợc đảng, nhà nƣớc và công chúng toàn xã hội rất quan tâm. Do đó thời gian qua đã có nhiều công trình, đề án, đề tài nghiên cứu về lĩnh vực kiểm toán các dự án đầu tƣ công trình xây dựng cơ bản. Trong quá trình nghiên cứu xây dựng và thực hiện đề tài này, tác giả đã tham khảo một số công trình, đề tài đã nghiên cứu và công bố trong thời gian qua sau đây: - Ứng dụng quy trình kiểm toán đầu tư dự án vào kiểm toán công trình, dự án thuộc địa phương - - - 4 trình kiểm toán đầu tƣ dự án và những vấn đề đặt ra cho công tác kiểm toán các dự án, công trình tại địa phƣơng, nhất là những đặc điểm đặc thù của hoạt động xây dựng công trình, dự án do các địa phƣơng triển khai thực hiện.
Tác giả đã đƣa ra đƣợc một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toán đảm bảo phù hợp với các hạn chế một cách hệ thống, chƣa phân tích rõ nguyên nhân của tồn tại hạn chế và các giải pháp đặt ra mới chỉ dừng lại chủ yếu ở khâu hoàn thiện quy trình mà chƣa đi sâu vào đề xuất các giải pháp thực hiện quy trình đảm bảo khả thi, hiệu quả, tiết kiệm và đạt đƣợc mục tiêu đề ra, đề tài cũng chƣa đề cập đến đặc điểm của hoạt động kiểm toán các dự án đầu tƣ công trình do các địa phƣơng triển khai tác động đến việc xây dựng quy trình kiểm toán nhƣ thế nào cho phù hợp, hiệu quả. - Đề tài “Cơ sở khoa học xây dựng phương pháp kiểm toán các dự án đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện bằng nguồn vốn NSNN”, đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ của Kiểm toán Nhà nƣớc, tác giả Ths. Đề tài của tác giả Ths. Ngô Văn Quý và nhóm nghiên cứu đã nghiên cứu và đƣa ra đƣợc các phƣơng pháp kiểm toán rất cơ bản, hữu hiệu cho các cuộc kiểm toán dự án đầu tƣ xây dựng công trình bằng nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc, đề tài đã đi sâu vào phân tích từng nội dung phƣơng pháp kiểm toán và đối tƣợng áp dụng, thủ tục tiến hành và kết quả đạt đƣợc.
Tuy nhiên, đề tài mới tập trung sâu vào phƣơng pháp thực hiện và đối tƣợng là các dự án thụ hƣởng 100% vốn NSNN nên chƣa có khả năng bao quát, chƣa đề cập đến các dự án do NSNN địa phƣơng triển khai và những bất cập cố hữu để có đƣa ra phƣơng pháp kiểm toán phù hợp. 5 - Đề tài “Hoàn thiện nội dung, quy trình và phương pháp kiểm toán hoạt động các dự án xây dựng cầu đường bằng nguồn vốn Nhà nước do Kiểm toán Nhà nước thực hiện ”, luận văn tiến sĩ kinh tế Học Viện Tài chính, tác giả: NCS Trần Thị Ngọc Hân – Năm 2012. Tác giả Trần Thị Ngọc Hân đã hệ thống hóa ly luận và thực tiễn khá bài bản, sâu sắc về nội dung, quy trình và phƣơng pháp kiểm toán hoạt động trong các dự án xây dựng cầu đƣờng bằng nguồn vốn NSNN, đặc biệt tác giả đã xây dựng đƣợc các tiêu chí và thƣớc đo đánh giá đƣợc tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả của các dự án đầu tƣ trong khi đây là lĩnh vực mới, có vai trò rất quan trọng đối với hoạt động kiểm toán hiện nay, đƣợc xã hội rất quan tâm đến kết quả kiểm toán. Tuy nhiên, tác giả cũng chƣa đề cập đến các dự án đầu tƣ bằng nguồn vốn ngân sách địa phƣơng thì các tiêu chí đo lƣờng tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả của dự án do tác giả đề xuất có phù hợp hay không, trình tự thủ tục thực hiện nhƣ thế nào, nếu ngoài dự án cầu đƣờng thì các dự án xây dựng công trình khác có áp dụng phù hợp hay không.
- Đề tài “Nâng cao chất lượng kiểm toán chi phí thiết bị trong dự án đầu tư xây dựng của Kiểm toán Nhà nước”, đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ của Kiểm toán Nhà nƣớc, tác giả: Ths Nguyễn Anh Tú và nhóm cộng sự - Năm 2015. Tác giả Nguyễn Anh Tú và các cộng sự đã tổng kết đƣợc kết quả kiểm toán về chi phí thiết bị qua 10 cuộc kiểm toán, qua đó đã nêu đƣợc thực trạng chất lƣợng kiểm toán chí phí thiết bị trong kiểm toán dự án đầu tƣ xây dựng công trình của KTNN. Đề tài đã phân tích đƣợc một số nguyên nhân, hạn chế trong kiểm toán chi phí thiết bị, đồng thời đề xuất đƣợc một số kiến nghị nhằm nâng cao chất lƣợng kiểm toán chi phí thiết bị. Đặc biệt, các kiến nghị về sửa đổi quy trình kiểm toán, chỉnh sửa quy định về đầu tƣ mua sắm thiết bị, tăng cƣờng phối hợp với cơ quan hải quan… là các kiến nghị có giá trị thực tiễn khi đƣợc ứng dụng.
Tuy nhiên đề tài chƣa nêu đƣợc tổng quan 6 kiểm toán dự án đầu tƣ, kiểm toán thiết bị của KTNN, cũng nhƣ chƣa nêu đƣợc đặc điểm của kiểm toán chi phí thiết bị; chƣa có các kiến nghị để nâng cao trách nhiệm của Trƣởng đoàn kiểm toán trong công tác khảo sát lập kế hoạch kiểm toán tổng quát, nâng cao trách nhiệm của Hội đồng thẩm định cấp Vụ và của KTNN trong việc lựa chọn, chƣa xác định đƣợc trọng tâm trong từng cuộc kiểm toán đầu tƣ xây dựng cơ bản có giá trị thiết bị chiếm tỷ trọng lớn… đặc biệt các cuộc kiểm toán do Kiểm toán Nhà nƣớc các khu vực thực hiện. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên và từ những tồn tại, “khoảng trống” của công trình, đề tài đã đƣợc nghiên cứu trong thời gian qua và từ thực tế yêu cầu nâng cao chất lƣợng kiểm toán các dự án công trình xây dựng tại đơn vị KTNN khu vực XII, tôi chọn đề tài: “Hoàn thiện quy trình và phương pháp kiểm toán Dự án đầu tư xây dựng công trình tại Kiểm toán Nhà nước Khu vực XII” Đề tài này chƣa từng đƣợc tác giả nào thực hiện trƣớc đây, cho nên tôi chọn đề tài này với mong muốn đƣa ra một số giải pháp và kiến nghị để hoàn thiện quy trình, phƣơng pháp kiểm toán các dự án đầu tƣ xây dựng công trình do các địa phƣơng triển khai và do Kiểm toán Nhà nƣớc khu vực XII thực hiện. Đây cũng là nhu cầu, đòi hỏi bức thiết nhằm nâng cao chất lƣợng hoạt động kiểm toán của KTNN khu vực XII trong thời gian tới. 7 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUY TRÌNH VÀ PHƢƠNG PHÁP KIỂM TOÁN DỰ ÁN ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH 1.
TỔNG QUAN VỀ KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1. Khái niệm về kiểm toán Kiểm toán là “quá trình các chuyên gia độc lập và có thẩm quyền, có kỹ năng nghiệp vụ thu thập và đánh giá các bằng chứng về các thông tin có thể định lƣợng của một đơn vị nhằm mục đích xác nhận và báo cáo mức độ phù hợp giữa các thông tin này với các chuẩn mực đã đƣợc xây dựng” 1. Các loại hình kiểm toán áp dụng trong kiểm toán dự án đầu tƣ xây dựng công trình Hiện nay có nhiều loại hình kiểm toán khác nhau dựa trên các tiêu chí phân loại khác nhau. Nếu phân loại theo chức năng thì kiểm toán đƣợc chia thành 3 loại hình cơ bản: Kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán tuân thủ và kiểm toán hoạt động.
Kiểm toán báo cáo tài chính Kiểm toán BCTC là quá trình xem xét, đánh giá và xác nhận tính hợp pháp và trung thực của các BCTC và BCQT ngân sách để xem xét các báo cáo đó đƣợc lập có phù hợp với các nguyên tắc và chuẩn mực đã đƣợc xây dựng hay không. Đây là loại hình kiểm toán thông dụng nhất, các BCTC thƣờng đƣợc kiểm toán là bảng cân đối kế toán, tình hình thực hiện nghĩa vụ với ngân sách Nhà nƣớc. Kiểm toán BCTC thƣờng tập trung vào các nghiệp vụ có tính chất rủi ro nhiều, bộc lộ nhiều sai phạm, nhiều gian lận, kiểm soát yếu. và dựa trên các số liệu tài chính để đƣa ra các ý kiến.
Kiểm toán tuân thủ Kiểm toán tuân thủ là loại hình kiểm toán nhằm đánh giá tình hình thực hiện pháp luật và những quy định của các cấp có thẩm quyền trong quá trình hoạt động của đơn vị đƣợc kiểm toán. Nội dung kiểm toán tuân thủ bao gồm: + Đánh giá tính tuân thủ pháp luật, chính sách, chế độ của Nhà nƣớc liên quan đến hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp; + Đánh giá tính tuân thủ các nguyên tắc xây dựng và quy trình tổ chức hoạt động của hệ thống KSNB; + Đánh giá tính tuân thủ các nguyên tắc, quy trình, thủ tục hạch toán kế toán, thống kê và ghi chép thông tin; + Đánh giá tính tuân thủ các nguyên tắc, quy trình thủ tục trong các hoạt động nghiệp vụ tài chính đối với loại hình kiểm toán báo cáo tài chính; + Đánh giá tính tuân thủ trong các hoạt động nghiệp vụ phi tài chính đối với loại hình kiểm toán hoạt động. Mục tiêu của kiểm toán tuân thủ là đánh giá hiệu quả, hiệu lực của hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn vị. Với tƣ cách là phƣơng thức chủ yếu để đánh giá độ tin cậy của hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn vị, kiểm toán tuân thủ là cơ sở quan trọng để xác định mô hình cuộc kiểm toán; đánh giá sự tuân thủ pháp luật và các quy định trong quá trình hoạt động của đơn vị; thông qua đó đánh giá tính hợp pháp của các thông tin, tính tuân thủ các quy trình, các nguyên tắc, thủ tục trong các hoạt động của đơn vị; đƣa ra ý kiến tƣ vấn cho đơn vị đƣợc kiểm toán về công tác quản lý tài chính, tài sản công đúng luật và các quy định hiện hành, đạt hiệu quả.
Kiểm toán hoạt động * Khái niệm: Kiểm toán hoạt động là loại hình kiểm toán nhằm kiểm tra, đánh giá tính hiệu lực, tính hiệu quả và tính kinh tế của một đơn vị, trong đó: 9 - Tính kinh tế: Là việc giảm thiểu tối đa chi phí mua sắm các nguồn lực đầu vào mà vẫn đảm bảo đƣợc mục tiêu của hoạt động.