MỞ ĐẦU Ngày nay, thói quen giết mổ gia súc, gia cầm tại nhà không còn phổ biến, trong khi đó, thói quen sử dụng thịt gia súc, gia cầm tƣơi sống hàng ngày vẫn không thay đổi. Do vậy, ngƣời dân thích mua tại các chợ hơn ở siêu thị. Dịch vụ giết mổ gia súc , gia cầm trƣớc đây rất nhỏ lẻ và phân tán, có nơi chỉ giết một hoặc hai, ba con lợn , con gà một ngày nên vấn đề môi trƣờng không có gì phức tạp. Song, nhu cầu tiêu dùng của xã hội ngày càng lớn, đã hình thành các cơ sở giết mổ tập trung ngày một nhiều hơn.
Điều này đòi hỏi công tác quản lý giết mổ gia súc, gia cầm phải bảo đảm an toàn vệ sinh cho ngƣời tiêu dùng, góp phần ngăn chặn dịch bệnh và phát triển chăn nuôi. Theo Cục Chăn nuôi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), năm 2009, cả nƣớc mới chỉ kiểm soát đƣợc 45% cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm có giấy phép của các cơ sở thú y [1]. Cả thành phố Hà Nội hiện nay mới có một vài cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm bán công nghiệp (công suất thấp và không ổn định), còn hầu hết vẫn là các cơ sở giết mổ tập trung thủ công của tƣ nhân, nằm rải rác ở các quận, huyện nội và ngoại thành nhƣ Hai Bà Trƣng, Thanh Xuân, Tây Hồ, Từ Liêm, Thanh Trì, Hoàng Mai, Đông Anh…. Những cơ sở này có quy mô rất nhỏ hẹp (từ 10 con đến nhiều nhất là 200 con/ ngày đêm), thực chất là của một số hộ tƣ nhân thu gom lại tại một điểm, giết mổ thủ công.
Điều đáng nói, các cơ sở này không đảm bảo về ánh sáng, thiết bị, vệ sinh, môi trƣờng. Nƣớc phục vụ hoạt động giết mổ chủ yếu lấy từ giếng khoan, không ít trƣờng hợp lấy từ nƣớc ao, đồng thời, nƣớc thải trong quá trình giết mổ đƣợc thải trực tiếp ra cống không qua xử lý. Nhìn chung, các tụ điểm giết mổ trên không đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh môi trƣờng, an toàn vệ sinh thực phẩm, gây ảnh hƣởng đến sức khoẻ con ngƣời và ô nhiễm môi trƣờng xung quanh [2]. Nguồn nƣớc thải, đặc biệt từ quá trình giết mổ gia súc, gia cầm hiện nay ở nƣớc ta chƣa đƣợc quan tâm xử lý, nhất là với các cơ sở có công suất giết mổ hàng trăm con lợn mỗi ngày.
Các điều tra cho thấy, lƣợng nƣớc thải đối với cơ sở giết mổ 500 con lợn/ngày, trọng lƣợng trung bình 70 kg là khoảng 75,5 m3/ngày; môi trƣờng nƣớc tại các nơi có lò mổ gia súc, gia cầm thƣờng bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hƣởng rất lớn đến đời sống của ngƣời dân xung quanh [2, 3]. Nƣớc thải từ lò mổ thƣờng có hàm lƣợng các chất hữu cơ rất cao, trong đó có nhiều chất hữu cơ ở trạng thái rắn, tồn tại lơ lửng trong nƣớc. Do các chất hữu cơ trong nƣớc thải từ lò mổ chủ yếu là các chất dinh dƣỡng, pH thích hợp 6 - 7 nên có tiềm năng phân hủy sinh học khá cao [15 - 17]. Phƣơng pháp sinh học yếm khí đã đƣợc ƣu tiên sử dụng để xử lý nƣớc thải lò mổ với các ƣu điểm là hàm lƣợng COD giảm đáng kể, từ 90 đến 96%, và có thể tận thu 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đƣợc khí metan; nhƣng hàm lƣợng amoni, photpho cũng nhƣ màu, mùi nƣớc thải còn cao, thời gian xử lý lại khá dài [16].
Vì vậy, nƣớc thải của các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm cần phải tập trung xử lý trƣớc khi thải ra môi trƣờng bên ngoài. Khi tiến hành xử lý nƣớc thải , không những sẽ giải quyết công tác bảo vệ môi trƣờng nơi sản xuất, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe con ngƣời, mà còn có thể thu năng lƣợng hay các sản phẩm khác có ích cho nông nghiệp. Bài toán môi trƣờng đặt ra hiện nay là cần phải tính toán một cách khoa học, trên cơ sở đó đƣa ra các quy trình đơn giản nhƣng hiệu quả, chi phí đầu tƣ và vận hành phải ở mức thấp nhất để các cơ sở giết mổ có thể chấp nhận đƣợc, đảm bảo nƣớc thải sau xử lý đạt tiêu chuẩn quy định, giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng. Để góp phần giải quyết vấn đề này, luận văn Thạc sỹ làm rõ: “Nghiên cứu quy trình công nghệ xử lý nước thải tại các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung”.
Mục đích của luận văn nhằm giải quyết các vấn đề sau: Phân tích, đánh giá mức độ ô nhiễm của nƣớc thải lò mổ tại Công ty TNHHTP Vinh Anh, Phùng Khoang, Hà Nội; Lựa chọn phƣơng pháp xử lý nƣớc thải lò mổ; Đánh giá hiệu quả của phƣơng pháp xử lý đề xuất. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 – TỔNG QUAN 1. Hiện trạng hoạt động giết mổ gia súc, gia cầm tại Hà Nội Hà Nội là một thành phố lớn với gần 7 triệu dân, nhu cầu về thịt cung cấp cho thành phố mỗi ngày khoảng 350 tấn, trong đó 250 tấn thịt lợn, 80 tấn thịt tr âu bò, trong khi đó, Hà Nội chỉ đáp ứng đƣợc khoảng 30%, số còn lại là do các tỉnh vận chuyển về. Trong số này, gia súc, gia cầm sống sẽ đƣợc giết mổ tại các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm ở nội và ngoại thành Hà Nội [1, 2, 6].
Cụ thể, tại Hà Nội có 4 điểm giết mổ tập trung [2]: Điểm ở phƣờng Thịnh Liệt thuộc quận Hoàng Mai với 21 chủ kinh doanh có công suất 2000 con/ ngày. Điểm Khƣơng Đình, quận Thanh Xuân với 8 chủ kinh doanh có công suất 300 con/ ngày. Điểm Tứ Liên, quận Tây Hồ với 3 chủ kinh doanh có công suất 200 con/ ngày. Điểm Trung Văn, huyện Từ Liêm với 4 chủ kinh doanh có công suất 400 - 500 con/ ngày.
Ngoài ra, còn khoảng gần 200 điểm giết mổ gia súc, gia cầm chỉ với số lƣợng 1 - 5 con/ ngày đƣợc phân tán rải rác ở các huyện ngoại thành. Trong số này, có nhiều điểm không đƣợc phép của chính quyền sở tại. Cho đến thời điểm hiện nay, Hà Nội có khoảng 300 cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm, nhƣng chỉ có 7 điểm đƣợc cấp giấy phép và có sự giám sát thƣờng xuyên, còn lại là các điểm giết mổ tƣ nhân hoạt động tự do. Đáng chú ý là các cơ sở giết mổ tập trung, đƣợc cấp giấy phép lại không phát huy đƣợc đến 20% công suất tối đa, bởi không thể cạnh tranh đƣợc với giá thành của các cơ sở giết mổ tự do.
Chi phí mổ một con gia súc, gia cầm tại các cơ sở này cao hơn chi phí giết mổ tự do tới gần 70 nghìn đồng. Hầu hết các chủ lò giết mổ gia súc, gia cầm tƣ nhân phân tán ở Hà Nội giết mổ hàng chục con lợn mỗi ngày trong điều kiện nhà xƣởng tạm bợ, tùy tiện. Các phƣơng tiện bảo hộ lao động không có gì ngoài đôi ủng. Lò giết mổ lợn trong ngõ nhỏ đối diện với chợ Phùng Khoang (xã Trung Văn, huyện Từ Liêm, Hà Nội) có những cảnh tƣợng rất mất vệ sinh.
Toàn cảnh cơ sở giết mổ xập xệ, mái lợp bằng tôn xi măng rất thấp, nền bằng xi măng cũ nát, nham nhở. Khu giết mổ đƣợc chia làm hai phần, mỗi phần có một khoảng chƣa đến 20 m2 đƣợc sử 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dụng làm nơi giết mổ, khu nuôi nhốt lợn và nơi giết mổ chỉ cách nhau bằng những song sắt han rỉ [1, 2]. Lò giết mổ 298 Bùi Xƣơng Trạch có hàng chục lò nằm san sát nhau, bẩn thỉu, hôi thối, tất cả các lò đều là những căn nhà tạm bợ, cũ kĩ, nƣớc thải từ các lò không qua bất kỳ hệ thống xử lý nào, chảy qua cống rãnh lộ thiên bốc mùi [1, 2]. Lò mổ Thịnh Liệt (quận Hoàng Mai) là nơi có nhiều lò mổ nhất Hà Nội.
Mỗi ngày có khoảng 1800 con lợn đƣợc giết mổ, cung cấp 50% thịt lợn cho toàn thành phố Hà Nội, có những ngày cao điểm, công suất lên đến gần 3000 con. Việc giết mổ lợn diễn ra tại các lò giết mổ ở đây rất mất vệ sinh. Khâu giết mổ hoàn toàn bằng thủ công. Từng dòng nƣớc lẫn lông lợn, phân đƣợc thải trực tiếp xuống cống.
Những con lợn sau khi chọc tiết đƣợc nhúng qua nƣớc sôi và vứt tuỳ tiện xuống nền sàn nhà xi măng nhớp nháp máu, lông, nƣớc thải. Một xô nƣớc giếng khoan đục ngàu đƣợc dội trên mình con lợn làm sạch qua loa tiết và phân, tiếp theo, con lợn đƣợc mổ phanh ra, ruột gan vứt tung toé. Bên cạnh đó là khu sơ chế nội tạng của lợn, tất cả đƣợc vứt lên sàn xi măng, ruồi muỗi bu đầy trên những bộ phận nội tạng lẫn lộn cả phân, máu, lông [1, 2]. Tại một lò mổ tƣ nhân nằm sâu trong một ngõ nhỏ ở khu vực Mai Động cũng tồi tệ không kém.
Mới mờ sáng, tiếng lợn bị chọc tiết kêu buốt tai, tiếng ngƣời náo nhiệt. Căn phòng lụp xụp rộng gần 20m2, không đủ ánh sáng lò mổ có công suất hàng chục con lợn mỗi đêm. Những con lợn đƣợc xe tải chở về từ đêm hôm trƣớc, nhốt sẵn ở ngăn chuồng bên cạnh. Lợn đƣợc lôi ra chọc tiết.
Những bàn tay bẩn của ngƣời chọc tiết lợn lại vốc một nắm muối lớn cùng rau thơm, hành cắt nhỏ bỏ vào chậu tiết bóp nháo nhào. Lợn đƣợc mổ ngay bên cạnh. Cả đống lòng đƣợc quăng ra để tách tim, gan, lòng. Tất cả những gì có trong ruột lợn đƣợc tuồn ra sàn.
Lòng đƣợc bỏ vào một chậu lớn để nhào rửa… Tất cả các công đoạn ấy chỉ diễn ra trong vài phút. Máu, lông và nƣớc thải chảy tùy tiện. Lòng, tim, gan, dạ dày… vứt thành đống. Mùi máu quyện lẫn mùi xú uế và các chất lƣu cữu bốc lên.
Hàng chục con lợn đã đƣợc mổ, nằm la liệt dƣới sàn bê tông, chờ chủ hàng đến chất lên xe máy, toả đi các chợ trong thành phố [1, 2]. Trong nội Thành Hà Nội cũng còn tồn tại nhiều cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm trái phép. Một cơ sở giết mổ tƣ nhân nằm trên đƣờng Thuỵ Khuê, bên trong có khoảng sân nhỏ dùng làm nơi giết mổ lợn và gia cầm luôn tại đây. Nƣớc thải, rác thải đƣợc tuồn xuống sông Tô lịch.
Có hộ giết mổ ngay trong khu vực sinh hoạt, vệ sinh của gia đình [1, 2]. Các chủ hàng tập trung ở lò mổ từ 2 - 3 giờ sáng và tổ chức giết mổ theo phƣơng pháp thủ công.