Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt không gì có thể thay thế được của ngành sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là các nguồn lợi tự nhiên như khí hậu, thời tiết, nước, không khí, khoáng sản nằm trong lòng đất, sinh vật sống trên bề mặt trái đất thậm chí cả sinh vật sống trong lòng đất. Đồng thời đất đai là nguồn tài nguyên có hạn về số lượng, có vị trí cố định trong không gian. Chính vì vậy, đất đai cần được quản lý một cách hợp lý, sử dụng một cách có hiệu quả, tiết kiệm và bền vững. Trong quá trình xây dựng phương án quy hoạch sử dụng đất còn bộc lộ nhiều bất cập, mà trong chỉ thị số 09/2007CT-TTg ngày 06 tháng 04 năm 2007 Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ rõ: “ việc lập, thẩm định, xét duyệt, thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và các kế hoach có sử dụng đất chưa tốt.
Chất lượng quy hoạch chưa cao, nhiều trường hợp chưa sát thực tế tính khá thì thấp, tình trạng quy hoạch “treo”, dự án “treo”, nhiều vướng mắt trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng gây bức xúc trong dư luận xã hội, ảnh hưởng xấu đến ổn định sản xuất, đời sống của nhân dân ở nhiều nơi, làm chậm tiến độ triển khai dự án đầu tư và gây lãng phí đất đai. Hiện tượng vi phạm đất đai còn nhiều, nhất là trong việc bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất” Tình hình tỉnh Thái Nguyên cũng không nằm ngoài tình hình chung của cả nước, quy hoạch sử dụng đất chung của các huyện, thị xã và của cả tỉnh Thái Nguyên còn nhiều vấn đề cần bàn. Trong tỉnh vẫn còn xảy ra những vùng tham nhũng, xà xẻo đất đai bị phát hiện gây dư luận không tốt trong quần chúng nhân dân mà một trong những nguyên nhân cơ bản của tình trạng 2 trên là do những tồn tại, bất cập trong công tác lập và thực hiện quy hoạch sử dụng đât. Định hóa là huyện miền núi thấp nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Thái Nguyên cũng không tránh khỏi tình trạng trên.
Định Hóa có 24 đơn vị hành chính cấp xã/phường gồm 1 thị trấn Chợ Chu và 23 xã. Diện tích tự nhiên: 52.075,4 ha, là một vị trí then trốt về quốc phòng an ninh của Tỉnh Thái Nguyên. Trong những năm qua, hòa chung với nhịp độ phát triển của tỉnh Thái Nguyên, trên địa bàn huyện Định Hóa đã diễn ra quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, nhu cầu sử dụng đất của các ngành kinh tế ngày một gia tăng đã tác động mạnh mẽ đến sự biến động cơ cấu đất đai của địa phương và công tác quy hoạch sử dụng đất vẫn chưa đáp ứng được hết những đòi hỏi cấp thiết đó. Dẫn đến vấn đề sử dụng đất và quản lý trên địa bàn huyện Định Hóa gặp nhiều khó khăn và phức tạp.
Ngày càng nhiều công trình, dự án lớn được đầu tư phát triển trên địa bàn huyện cần bố trí đất, sự gia tăng dân số cũng gây ra áp lực không nhỏ đối với quỹ đất của địa phương và hầu hết các ngành kinh tế trên địa bàn đều có nhu cầu về đất để mở rộng và phát triển. Vì vậy để phát triển đúng hướng và bền vững, công tác quản lý đất đai có ý nghĩa quan trọng đặc biệt là quy hoạch sử dụng đất. Xuất phát từ những yêu cầu cấp thiết trên và được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên em tiến hành nghiên cứu và thực hiện đề tài: “Tìm hiểu công tác điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến 2020 và kế hoạch sử dụng đất kỳ cuối (2016-2020) huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên” 3 1. Mục tiêu của đề tài 1.
Mục tiêu chung Tìm hiểu công tác điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến 2020 và kế hoạch sử dụng đất kỳ cuối (2016 – 2020) huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch sử dụng đất kỳ đầu 2011-2015 - Phương án điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất kỳ cuối 2016-2020 - Đánh giá chung về công tác quy hoạch sử dụng đất và đề xuất các giải pháp. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa khoa học của đề tài: Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần hoàn thiện công tác lập và thực hiện kế hoạch sử dụng đất cấp huyện, cấp tỉnh. - Ý nghĩa thực tiễn của đề tài: Tìm hiểu, nắm vững được các kiến thức thực tế về Luật Đất đai nói chung và công tác thực hiện kế hoạch sử dụng đất nói riêng.
Đề tài đi sâu phân tích, đánh giá việc thực hiện quy hoạch sử dụng đất của huyện Định Hóa đến năm 2020. Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả của công tác lập và thực hiện quy hoạch sử dụng đất huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái quát về quy hoạch sử dụng đất 2.
Khái niệm về quy hoạch sử dụng đất Hiện nay có rất nhiều ý kiến, định nghĩa, khái niệm khác nhau về quy hoạch sử đất. Mặc dù có nhiều các diễn đạt khác nhau nhưng nhìn chung đều cho rằng quy hoạch sử dụng đất phải đảm bảo sử dụng đất đai hợp lý, tiết kiệm hiệu quả và đảm bảo về môi trường. Trước kia quy hoạch sử dụng đất chỉ được hiểu là những công việc đơn thuần như: đo vẽ bản đồ, sắp xếp lại trật tự sử dụng đất. Ngày nay, quy hoạch sử dụng đất là một hiện tượng kinh tế - xã hội có tính chất đặc thù.
Đây là một hoạt động vừa mang tinh khoa học, vừa mang tính pháp lý của một hệ thống các biện pháp kỹ thuật, kinh tế, xã hội được sử lý bằng các phương pháp phân tích tổng hợp về sự phân bố hợp lý của các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, có những đặc trưng của tính phân dị giữa các cấp vùng lãnh thổ theo quan điểm tiếp cận hệ thống để hình thành các phương án tổ chức lại việc sử dụng đất đai theo pháp luật của nhà nước. Bản thân nó được coi là các giải pháp định vị cụ thể của tổ chức phát triển kinh tế, xã hội trên một vùng lãnh thổ nhất định, cụ thể là đáp ứng nhu cầu mặt bằng sử dụng đất hiện tại và tương lai của các ngành các lĩnh vực cũng như nhu cầu sinh hoạt của mọi thành viên xã hội tiết kiệm, khoa học, hợp lý và có hiệu quả cao. Quy hoạch sử dụng đất là một hoạt động vừa mang tính kỹ thuật kinh tế, vừa mang tính pháp chế [3], [4]. - Tính kỹ thuật của quy hoạch sử dụng đất: Đất đai được đo đạc, vẽ thành bản đồ, tính toán và thống kê diện tích, thiết kế phân chia khoảng thửa để giao cho các mục đích sử dụng khác nhau 5 - Tính pháp lý của quy hoạch sử dụng đất: Đất đai được Nhà nước giao cho các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng vào mục đích khác nhau.
Nhà nước ban hành các văn bản pháp quy để điều chỉnh các mối quan hệ đất đai. Các đối tượng sử dụng đất có nhiệm vụ chấp hành nghiêm chỉnh các chủ trương chính sách về đất đai của Nhà nước Khi giao đất cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân cần xác định rõ mục đích của việc sử dụng. Đây là biện pháp quan trọng nhất nhằm khai thác một các triệt để và có hiệu quả cao tiềm năng đất. Ở đây thể hiện rõ tính kinh tế của quy hoạch sử dụng đất.
Song điều đó chỉ thực hiện được khi tiến hành đồng bộ cùng với các biện pháp kỹ thuật và pháp chế. Từ đó, có thể đưa ra khái niệm về quy hoạch sử dụng đất như sau: Quy hoạch sử dụng đất là một hệ thống các biện pháp kinh tế, kỹ thuật và pháp chế của Nhà nước về tổ chức sử dụng đất đầy đủ, hợp lý khoa học và có hiệu quả cao thông qua việc phân phối và tái phân phối quỹ đất của Nhà nước, tổ chức sử dụng đất như một tài liệu sản xuất cùng với các tư liệu sản xuất khác gắn liền với đất nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất xã hội, tạo điều kiện bảo vệ đất và bảo vệ môi trường. Tính đầy đủ: mọi loại đất được đưa vào sử dụng theo các mục đích nhất định Tính hợp lý: đặc điểm tính chất tự nhiên, vị trí diện tích phù hợp với yêu cầu và mục đích sử dụng. Tính khoa học: áp dụng các thành tựu khoa học, kỹ thuật và các biện pháp tiên tiến.
Tính hiệu quả: đáp ứng được đồng bộ cả 3 lợi ích về kinh tế - xã hội – môi trường Như vậy, về thực chất quy hoạch sử dụng đất là một quá trình hình thành các quyết định nhằm tạo điều kiện đưa đất đai vào sử dụng để mang lợi ích cao nhất, thực hiện đồng thời 2 chức năng: điều chỉnh các mối quan hệ đất 6 đai và tổ chức sử dụng đất như tư liệu sản xuất đặc biệt với mục đích nâng cao hiệu quả sản xuất của xã hội kết hợp bảo vệ đất và môi trường [4]. Đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất Quy hoạch sử dụng đất là một hiện tượng kinh tế xã hội đặc thù có tính khống chế vĩ mô, tính chỉ đạo, tính tổng hợp chung và dài hạn, là bộ phận hợp thành quan trọng của hệ thông kế hoạch phát triển xã hội và kinh tế quốc dân. Các đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất được thể hiện như sau [3], [4]: Tính tổng hợp Tính tổng hợp của quy hoạch sử dụng đất chủ yếu thể hiện ở hai mặt: - Đối tượng nghiên cứu của quy hoạch sử dụng đất là khi khai thác, sử dụng, cải tạo và bảo vệ toàn bộ tài nguyên đất cho nhu cầu của nền kinh tế quốc dân. Quy hoạch sử dụng đất đề cập đến hai nhóm đất chính là nông nghiệp và đất phi nông nghiệp.
- Quy hoạch sử dụng đất đề cập đến nhiều lĩnh vực khoa học như khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, kinh tế dân số, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, môi trường sinh thái… Với đặc điểm này, quy hoạch sử dụng đất nhận trách nhiệm tổng hợp toàn bộ nhu cầu sử dụng đất, điều hòa các mâu thuẫn về đất đai của các ngành, các lĩnh vực.