Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã nông hạ huyện chợ mới tỉnh bắc cạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Nông Hạ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn.

• Tác giả: Bùi Việt Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Cơ Sở Khoa Học Và Thực Tiễn Cho Quy Hoạch Bảo Vệ Và Phát Triển Rừng Tại Xã Nông Hạ, Huyện Chợ Mới, Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên Thế giới
• 1.2. Các nghiên cứu liên quan đến phương pháp quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương
• 1.3. Các nghiên cứu xây dựng qui trình quy hoạch sử dụng đất
• 1.4. Những kết luận rút ra từ kinh nghiệm của thế giới
• 1.5. Một số chính sách quan trọng của Đảng và Nhà nước về quy hoạch phát triển lâm nông nghiệp cấp xã
• 1.6. Các quan điểm về quy hoạch lâm nông nghiệp cấp xã
• 1.7. Một số nghiên cứu và thử nghiệm liên quan đến phương pháp quy hoạch lâm nông nghiệp cấp xã

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Quy Hoạch Rừng Nông Hạ Mục Tiêu Ý Nghĩa

Nghiên cứu quy hoạch bảo vệ rừng và phát triển rừng bền vững tại xã Nông Hạ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Rừng đóng vai trò thiết yếu trong đời sống của người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số sống phụ thuộc vào rừng. Tuy nhiên, áp lực gia tăng dân số và nhu cầu sử dụng tài nguyên rừng ngày càng cao đã dẫn đến tình trạng suy giảm diện tích và chất lượng rừng. Do đó, việc quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp hiệu quả là một nhiệm vụ cấp bách, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế từ rừng một cách bền vững. Nghiên cứu này nhằm góp phần xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác quy hoạch bảo vệ rừng Nông Hạ, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện địa phương. Bài toán đặt ra là làm sao để cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, đảm bảo lợi ích kinh tế cho người dân đồng thời bảo vệ đa dạng sinh học rừng Nông Hạ.

1.1. Tầm quan trọng của quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng bền vững

Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng bền vững không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành lâm nghiệp mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Việc quy hoạch tốt sẽ giúp khai thác hợp lý nguồn tài nguyên rừng, đảm bảo cung cấp các sản phẩm và dịch vụ từ rừng cho nhu cầu của con người. Đồng thời, nó còn góp phần bảo vệ môi trường, giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và rừng Nông Hạ, và duy trì đa dạng sinh học rừng Nông Hạ. Theo tài liệu gốc, quy hoạch sử dụng rừng và đất rừng có hiệu quả là công việc được quan tâm của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

1.2. Thực trạng quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã hiện nay

Hiện nay, công tác quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã còn nhiều hạn chế. Các vấn đề như quan điểm quy hoạch, phương pháp lập quy hoạch, hệ thống chính sách chưa thống nhất và khó áp dụng so với tình hình thực tế của từng địa phương, sự phân định ranh giới và tiêu chuẩn phân chia các loại rừng và đất rừng chưa cụ thể gây khó khăn cho công tác quy hoạch. Cần có những nghiên cứu sâu sắc hơn để giải quyết những bất cập này, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của công tác quy hoạch.

II. Thách Thức Vấn Đề Trong Quản Lý Rừng Cộng Đồng Nông Hạ

Xã Nông Hạ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn, mặc dù có vị trí địa lý thuận lợi và tốc độ tăng trưởng kinh tế khá, nhưng đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong công tác quản lý rừng cộng đồng Nông Hạ. Sự gia tăng dân số và nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội đã gây ra áp lực lớn lên tài nguyên rừng và đất rừng. Diện tích và chất lượng rừng ngày càng suy giảm do khai thác quá mức, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và các hoạt động phá rừng trái phép. Bên cạnh đó, cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ rừng và phát triển rừng bền vững tại địa phương còn chưa rõ ràng, gây khó khăn cho việc đưa ra các quyết định quản lý hiệu quả. Cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết những vấn đề này, đảm bảo sự phát triển bền vững của xã Nông Hạ.

2.1. Áp lực từ gia tăng dân số và phát triển kinh tế xã hội

Sự gia tăng dân số và nhu cầu phát triển kinh tế xã hội đã tạo ra áp lực lớn lên tài nguyên rừng và đất rừng tại xã Nông Hạ. Nhu cầu về gỗ, củi, đất canh tác và các sản phẩm từ rừng ngày càng tăng, dẫn đến tình trạng khai thác quá mức và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Điều này không chỉ làm suy giảm diện tích và chất lượng rừng mà còn gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và đời sống của người dân.

2.2. Thiếu cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ rừng

Cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ rừng và phát triển rừng bền vững tại xã Nông Hạ còn chưa rõ ràng. Các chủ trương chính sách của Nhà nước và địa phương liên quan đến công tác quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng đối với xã vẫn còn một số hạn chế. Điều này gây khó khăn cho việc đưa ra các quyết định quản lý hiệu quả và đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng.

2.3. Hạn chế trong chính sách phát triển rừng Bắc Kạn

Các chính sách hiện hành về phát triển rừng Bắc Kạn chưa thực sự phù hợp với điều kiện thực tế của xã Nông Hạ. Cần có những điều chỉnh và bổ sung để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các chính sách này. Đồng thời, cần tăng cường sự tham gia của người dân địa phương vào quá trình xây dựng và thực hiện chính sách, đảm bảo lợi ích của cộng đồng được bảo vệ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Quy Hoạch Rừng Hướng Dẫn Chi Tiết

Nghiên cứu quy hoạch bảo vệ rừng và phát triển rừng bền vững tại xã Nông Hạ cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học phù hợp để thu thập và phân tích dữ liệu một cách chính xác và khách quan. Các phương pháp này bao gồm: điều tra khảo sát thực địa, thu thập số liệu thứ cấp, phỏng vấn người dân địa phương, phân tích thống kê, đánh giá tác động môi trường và xây dựng bản đồ hiện trạng rừng. Việc lựa chọn và kết hợp các phương pháp nghiên cứu phù hợp sẽ giúp đưa ra những kết luận chính xác và có giá trị thực tiễn, phục vụ cho công tác quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp và quản lý rừng cộng đồng Nông Hạ.

3.1. Điều tra khảo sát thực địa và thu thập số liệu thứ cấp

Điều tra, khảo sát thực địa là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về hiện trạng rừng, đất rừng, đa dạng sinh học và các yếu tố kinh tế - xã hội liên quan. Thu thập số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức nghiên cứu và các nguồn tài liệu khác cũng rất cần thiết để có được cái nhìn tổng quan về tình hình phát triển rừng bền vững Nông Hạ.

3.2. Phỏng vấn người dân địa phương và phân tích thống kê

Phỏng vấn người dân địa phương là phương pháp hiệu quả để thu thập thông tin về kiến thức bản địa, kinh nghiệm quản lý rừng và nhu cầu của cộng đồng. Phân tích thống kê các số liệu thu thập được sẽ giúp xác định các xu hướng, mối quan hệ và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quy hoạch bảo vệ rừng Nông Hạ.

3.3. Đánh giá tác động môi trường và xây dựng bản đồ hiện trạng rừng

Đánh giá tác động môi trường là bước quan trọng để đảm bảo rằng các hoạt động phát triển kinh tế từ rừng không gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường. Xây dựng bản đồ hiện trạng rừng sẽ giúp trực quan hóa thông tin về diện tích, chất lượng và phân bố của rừng, phục vụ cho công tác quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp.

IV. Giải Pháp Phát Triển Rừng Bền Vững Nông Hạ Bí Quyết Thành Công

Để đạt được mục tiêu phát triển rừng bền vững Nông Hạ, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, bao gồm: tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, đẩy mạnh trồng rừng Nông Hạ và tái sinh rừng tự nhiên Nông Hạ, phát triển các mô hình nông nghiệp kết hợp lâm nghiệp Nông Hạ, nâng cao nhận thức và năng lực cho người dân địa phương, và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách linh hoạt và sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, đảm bảo sự tham gia tích cực của cộng đồng và sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý nhà nước.

4.1. Tăng cường quản lý bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng

Tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng là yếu tố then chốt để ngăn chặn tình trạng phá rừng, khai thác trái phép và các hoạt động xâm hại đến tài nguyên rừng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng, chính quyền địa phương và cộng đồng trong công tác tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm. Đồng thời, cần chú trọng công tác phòng cháy chữa cháy rừng Nông Hạ, đặc biệt trong mùa khô.

4.2. Đẩy mạnh trồng rừng và tái sinh rừng tự nhiên

Đẩy mạnh trồng rừng Nông Hạ và tái sinh rừng tự nhiên Nông Hạ là giải pháp quan trọng để phục hồi diện tích và chất lượng rừng. Cần lựa chọn các loài cây phù hợp với điều kiện địa phương, áp dụng các kỹ thuật trồng và chăm sóc tiên tiến, và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động trồng rừng.

4.3. Phát triển nông nghiệp kết hợp lâm nghiệp và du lịch sinh thái rừng

Phát triển các mô hình nông nghiệp kết hợp lâm nghiệp Nông Hạ là giải pháp hiệu quả để tăng thu nhập cho người dân và giảm áp lực lên tài nguyên rừng. Đồng thời, cần khai thác tiềm năng du lịch sinh thái rừng Nông Hạ để tạo thêm nguồn thu và nâng cao giá trị của rừng.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Đánh Giá Tác Động Quy Hoạch Rừng Nông Hạ

Kết quả nghiên cứu về quy hoạch bảo vệ rừng và phát triển rừng bền vững tại xã Nông Hạ cần được ứng dụng vào thực tiễn để đánh giá tác động của quy hoạch đến kinh tế, xã hội và môi trường. Việc đánh giá tác động sẽ giúp điều chỉnh và hoàn thiện quy hoạch, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của quy hoạch trong việc bảo tồn đa dạng sinh học rừng Nông Hạ, phát triển kinh tế từ rừng Nông Hạ và cải thiện đời sống của người dân địa phương. Cần có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ quản lý và người dân địa phương trong quá trình đánh giá tác động.

5.1. Đánh giá tác động kinh tế của quy hoạch bảo vệ rừng

Đánh giá tác động kinh tế của quy hoạch bảo vệ rừng cần tập trung vào việc xác định các lợi ích kinh tế mà quy hoạch mang lại, như tăng thu nhập cho người dân, tạo việc làm, phát triển các ngành nghề liên quan đến rừng và đóng góp vào ngân sách địa phương. Đồng thời, cần đánh giá các chi phí liên quan đến việc thực hiện quy hoạch, như chi phí quản lý, bảo vệ rừng, trồng rừng và chi phí đào tạo, tập huấn.

5.2. Đánh giá tác động xã hội của quy hoạch phát triển rừng bền vững

Đánh giá tác động xã hội của quy hoạch phát triển rừng bền vững cần tập trung vào việc xác định các tác động của quy hoạch đến đời sống của người dân, như cải thiện điều kiện sống, nâng cao trình độ dân trí, tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào công tác quản lý rừng và bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần đánh giá các tác động tiêu cực có thể xảy ra, như xung đột về quyền sử dụng đất, mất việc làm và di cư.

5.3. Đánh giá tác động môi trường của quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp

Đánh giá tác động môi trường của quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp cần tập trung vào việc xác định các tác động của quy hoạch đến môi trường, như bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn nước, giảm thiểu xói mòn đất và giảm phát thải khí nhà kính. Đồng thời, cần đánh giá các rủi ro môi trường có thể xảy ra, như cháy rừng, lũ lụt và ô nhiễm môi trường.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Quy Hoạch Rừng Tại Bắc Kạn

Nghiên cứu quy hoạch bảo vệ rừng và phát triển rừng bền vững tại xã Nông Hạ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn đã góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến công tác quy hoạch rừng cấp xã. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm cơ sở để xây dựng và hoàn thiện quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cho các xã khác trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn và các địa phương có điều kiện tương tự. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề như quản lý rừng cộng đồng Nông Hạ, dịch vụ môi trường rừng Nông Hạ, chính sách phát triển rừng Bắc Kạn và biến đổi khí hậu và rừng Nông Hạ, để đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng và cộng đồng.

6.1. Tổng kết những đóng góp của nghiên cứu

Nghiên cứu đã cung cấp những luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã. Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp cụ thể để giải quyết những thách thức trong công tác quản lý rừng và phát triển kinh tế từ rừng. Nghiên cứu đã góp phần nâng cao nhận thức và năng lực cho người dân địa phương về bảo vệ rừng và phát triển bền vững.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về phát triển rừng bền vững

Cần tiếp tục nghiên cứu về các mô hình quản lý rừng cộng đồng Nông Hạ hiệu quả, đảm bảo sự tham gia tích cực của người dân và phân chia lợi ích công bằng. Cần nghiên cứu về các cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng Nông Hạ, tạo nguồn thu ổn định cho công tác bảo vệ rừng. Cần nghiên cứu về các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu và rừng Nông Hạ, giảm thiểu tác động tiêu cực đến tài nguyên rừng.

6.3. Kiến nghị về chính sách phát triển rừng Bắc Kạn

Cần hoàn thiện chính sách phát triển rừng Bắc Kạn, đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Cần tăng cường đầu tư cho công tác bảo vệ rừng, trồng rừng và phát triển các ngành nghề liên quan đến rừng. Cần khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp và tổ chức xã hội vào công tác phát triển rừng bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tài nguyên rừng tại các vùng miền núi phía Bắc Việt Nam đang chịu sức ép ngày càng tăng từ quá trình gia tăng dân số và nhu cầu phát triển kinh tế. Tại xã Nông Hạ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn, tổng diện tích tự nhiên lên đến 5.820,31 ha, trong đó diện tích đất lâm nghiệp chiếm hơn 92% diện tích đất nông nghiệp với 4.640,15 ha rừng vào năm 2006. Đây là một xã đặc biệt khó khăn, có dân số 3.676 khẩu thuộc 5 dân tộc anh em cùng sinh sống, với lực lượng lao động nông lâm nghiệp chiếm tới 89% tổng số lao động toàn xã.

Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu cấp bách phải xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng (QHBVPTR) cấp xã. Luận văn thạc sĩ của tác giả Bùi Việt Dũng, được thực hiện tại Trường Đại học Lâm nghiệp năm 2008, tập trung làm rõ ba mục tiêu cốt lõi: xác định cơ sở chính sách-pháp lý, cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn cho QHBVPTR tại xã Nông Hạ; từ đó đề xuất các kiến nghị phù hợp với điều kiện địa phương.

Nghiên cứu được triển khai trong giai đoạn 2006–2008, gắn liền với quá trình rà soát 3 loại rừng theo quy định pháp luật và phương án quy hoạch sử dụng đất của xã đến năm 2010. Ý nghĩa lý luận của luận văn nằm ở chỗ lấp đầy khoảng trống trong phương pháp luận QHBVPTR cấp xã — cấp hành chính cơ sở còn thiếu hướng dẫn cụ thể trong hệ thống chính sách lâm nghiệp Việt Nam. Ý nghĩa thực tiễn thể hiện qua việc cung cấp mô hình quy hoạch 4 bước có sự tham gia của cộng đồng, có khả năng nhân rộng cho các xã miền núi có điều kiện tương tự.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai trụ cột lý thuyết chính, kết hợp với quan điểm liên ngành để phân tích và giải quyết bài toán quy hoạch rừng cấp xã.

Lý thuyết hệ thống và mô hình sinh thái – nhân văn (dựa trên mô hình của Lê Trọng Cúc và A. Terry Rambo, 1990) xem xét mối quan hệ tương tác giữa hệ sinh thái nông lâm và hệ xã hội. Theo đó, các hoạt động quy hoạch được coi là sự can thiệp của con người vào hai hệ thống này, bị chi phối bởi 4 nhóm yếu tố: vật lý sinh học, kinh tế xã hội, văn hóa và cơ chế chính sách. Khung lý thuyết này giúp đánh giá tổng hợp nguồn tài nguyên rừng không tách rời điều kiện dân sinh, kinh tế địa phương.

Lý thuyết tiếp cận có sự tham gia (Community-based Planning), được Gilmour hệ thống hóa năm 1990 với 3 hình thức tiếp cận từ kinh điển đến lấy người dân làm trung tâm. Nghiên cứu áp dụng hình thức tiếp cận thứ 3 — tiếp cận có sự tham gia toàn diện — trong đó quyền quyết định thuộc về cộng đồng ở tất cả các giai đoạn: từ nhận biết vấn đề, xác định chiến lược đến tổ chức thực hiện.

Năm khái niệm cốt lõi xuyên suốt nghiên cứu bao gồm: quy hoạch sử dụng đất cấp xã, phân loại 3 loại rừng (sản xuất – phòng hộ – đặc dụng), giao đất giao rừng (GĐGR), phân tích hệ thống canh tác (FSA) và phân tích chi phí – lợi ích (CBA). Việc kết hợp đồng thời các khái niệm này tạo nên tính liên ngành — một điểm mạnh nổi bật của luận văn so với các nghiên cứu quy hoạch lâm nghiệp đơn ngành trước đó.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu kết hợp dữ liệu thứ cấp (báo cáo kinh tế xã hội, bản đồ tài nguyên đất tỷ lệ 1:10.000, kết quả rà soát 3 loại rừng, số liệu kiểm kê đất đai) với dữ liệu sơ cấp thu thập trực tiếp từ thực địa tại thôn Khe Thuổng — thôn đại diện được lựa chọn vì có đầy đủ các kiểu sử dụng đất đặc trưng cho toàn xã.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: 30 hộ gia đình (HGĐ) được phỏng vấn theo phương pháp phân tầng có chủ đích, chia đều 3 nhóm: 1/3 hộ khá, 1/3 hộ trung bình và 1/3 hộ nghèo. Danh sách do trưởng thôn cung cấp nhằm đảm bảo tính đại diện về kinh tế. Phỏng vấn bán định hướng được sử dụng cho hộ gia đình; thảo luận nhóm tập trung được tổ chức để đánh giá yếu tố chính sách, tổ chức và văn hóa.

Phương pháp phân tích: Bộ công cụ PRA (Participatory Rural Appraisal) là trụ cột chính, bao gồm điều tra tuyến (đi lát cắt), phân tích lịch mùa vụ, phân tích xu hướng cây trồng và thảo luận nhóm bên sơ đồ. Lý do lựa chọn PRA là phương pháp này đã được kiểm chứng tại hơn 30 quốc gia và thử nghiệm thực tiễn tại 78 thôn bản trong vùng dự án 5 tỉnh miền núi phía Bắc giai đoạn 1996–2000, cho thấy ưu thế vượt trội so với điều tra truyền thống. Phân tích CBA (với các chỉ tiêu NPV, BCR, IRR) được áp dụng để lựa chọn mô hình sử dụng đất hiệu quả nhất, thực hiện trên phần mềm EXCEL với tỷ lệ chiết khấu chuẩn. Phân loại 3 loại rừng và phân cấp phòng hộ tuân theo Quyết định 61/2005/QĐ-BNN và 62/2005/QĐ-BNN. Timeline nghiên cứu trải dài 2 đợt điều tra ngoại nghiệp và kết thúc năm 2008.

---

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện 1: Cơ cấu sử dụng đất lâm nghiệp mất cân đối nghiêm trọng trước quy hoạch. Trong tổng diện tích 5.024 ha đất nông lâm nghiệp của xã, đất lâm nghiệp chiếm 4.640,15 ha (92,3%), trong khi đất sản xuất nông nghiệp chỉ có 370,26 ha (6,36%). Trong phần đất lâm nghiệp, rừng sản xuất chiếm 57,86% với 2.684,93 ha, rừng phòng hộ chiếm 42,14% với 1.955,22 ha. Đáng lo ngại là có đến 617,19 ha đất chưa sử dụng (10,60% tổng diện tích tự nhiên), trong đó 95,62% là đất đồi núi hoang hóa — tiềm năng phục hồi rừng còn rất lớn nhưng chưa được khai thác.

Phát hiện 2: Quy hoạch 4 bước có sự tham gia mang lại kết quả tích cực nhưng không đồng đều về giới. Quá trình QHSD đất của xã Nông Hạ được thực hiện theo 4 bước (chuẩn bị → điều tra điều kiện cơ bản → xây dựng phương án → phê duyệt), có sự tham gia đa cấp từ tỉnh, huyện đến xã và cán bộ kỹ thuật lâm trường. Tuy nhiên, tỷ lệ đại diện chủ hộ là nữ tham gia chưa đạt 25%, thấp hơn ngưỡng tối thiểu 30% mà các nghiên cứu quốc tế khuyến nghị để đạt hiệu quả tối ưu. Đây là hạn chế đáng kể khi phụ nữ chính là lực lượng trực tiếp tham gia sản xuất nông lâm nghiệp hàng ngày.

Phát hiện 3: Hệ thống chính sách lâm nghiệp trung ương đầy đủ nhưng thiếu hướng dẫn cụ thể ở cấp địa phương. Nghiên cứu hệ thống hóa hơn 10 văn bản pháp luật quan trọng — từ Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004, Luật Đất đai 2003, đến các Nghị định 02/CP, 163/CP, 23/2006 và Quyết định 186/2006 — cho thấy khung pháp lý ở cấp trung ương tương đối hoàn chỉnh. Song thực tế tại huyện Chợ Mới, tất cả các xã dù đã hoàn thành QHSD đất đến năm 2010, nhưng chưa có xã nào có phương án QHBVPTR riêng biệt; phương pháp quy hoạch ở các xã không thống nhất.

Phát hiện 4: Sản xuất nông nghiệp cải thiện nhưng năng suất tăng trưởng chậm. Năng suất lúa bình quân đạt 43,5 tạ/ha năm 2003 và duy trì ổn định ở mức 44 tạ/ha trong năm 2004–2005. Tổng đàn bò tăng mạnh từ 218 con (2004) lên 1.300 con (2005), trong khi đàn trâu lại giảm từ 613 con xuống còn 370 con trong cùng giai đoạn — phản ánh sự chuyển dịch cơ cấu chăn nuôi nhưng còn thiếu định hướng chiến lược.

Thảo luận kết quả

Sự mất cân đối trong cơ cấu sử dụng đất (lâm nghiệp áp đảo với 92%, nông nghiệp chỉ chiếm chưa đến 7%) có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ tròn so sánh tỷ trọng các nhóm đất, giúp người đọc nhận diện ngay sức ép lên hệ sinh thái rừng. Tương tự, bảng so sánh diện tích trước và sau quy hoạch (như Bảng 4.3 trong luận văn) phản ánh rõ xu hướng chuyển đổi: 617 ha đất chưa sử dụng sẽ được phân bổ 590 ha cho lâm nghiệp (trồng mới 190 ha và khoanh nuôi phục hồi 400 ha), thể hiện chiến lược ưu tiên phục hồi sinh thái.

Kết quả này tương đồng với kinh nghiệm từ Dự án phát triển nông thôn miền núi giai đoạn 1996–2000 tại 5 tỉnh phía Bắc, nơi mô hình PRA kết hợp quy hoạch cấp thôn cũng cho thấy tính khả thi cao hơn so với quy hoạch áp từ trên xuống. Tuy nhiên, mâu thuẫn tiềm tàng giữa nhu cầu cộng đồng và định hướng tỉnh/huyện — từng xuất hiện ở Yên Châu, Sơn La — đòi hỏi cơ chế đối thoại thường xuyên giữa chính quyền các cấp và người dân địa phương. Nguyên nhân sâu xa của các hạn chế nằm ở ba vấn đề: thiếu hướng dẫn kỹ thuật cụ thể cho cấp xã, bất cập trong phân định ranh giới giữa Luật Đất đai và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng, và năng lực cán bộ cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu.

---

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện và phê duyệt phương án QHBVPTR cấp xã trước năm 2010. UBND xã Nông Hạ cần phối hợp với Chi cục Lâm nghiệp tỉnh Bắc Kạn xây dựng phương án QHBVPTR độc lập — tách bạch khỏi phương án QHSD đất hiện có — theo đúng hướng dẫn của Thông tư 05/2008/TT-BNN. Mục tiêu cụ thể: hoàn thành phân định ranh giới 3 loại rừng trên bản đồ tỷ lệ 1:10.000 và ngoài thực địa cho toàn bộ 4.640 ha đất lâm nghiệp trong vòng 18 tháng.

2. Nâng tỷ lệ phụ nữ tham gia quy hoạch lên tối thiểu 30% tại mỗi cuộc họp thôn bản. UBND xã phối hợp với Hội Phụ nữ xã xây dựng cơ chế vận động và hỗ trợ cụ thể (bố trí thời gian họp phù hợp, bố trí trông trẻ) để đạt ngưỡng 30% đại diện chủ hộ nữ trong các hoạt động lập kế hoạch, triển khai từ đợt lấy ý kiến cộng đồng tiếp theo. Chỉ tiêu này cần được ghi rõ trong biên bản họp và báo cáo lên UBND huyện.

3. Chuyển đổi 400 ha đất đồi núi chưa sử dụng sang khoanh nuôi phục hồi rừng sản xuất theo giai đoạn 2009–2015. Hạt Kiểm lâm huyện Chợ Mới cần hỗ trợ kỹ thuật xác định ranh giới các khu vực có tiềm năng tái sinh tự nhiên cao; UBND xã tổ chức giao khoán bảo vệ cho các HGĐ theo Nghị định 163/1999/NĐ-CP. Giai đoạn đầu (2009–2012) ưu tiên 200 ha có điều kiện tái sinh thuận lợi nhất.

4. Rà soát và điều chỉnh bổ sung các quyết định địa phương để tạo căn cứ pháp lý cho QHBVPTR cấp xã. UBND tỉnh Bắc Kạn và UBND huyện Chợ Mới cần ban hành hướng dẫn cụ thể hóa Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004 và Quyết định 186/2006/QĐ-TTg phù hợp với đặc thù từng xã. Ưu tiên giải quyết sự chồng chéo trong phân loại đất giữa Luật Đất đai và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng, đặc biệt tại các diện tích đất vừa có chức năng sản xuất vừa có chức năng phòng hộ.

5. Áp dụng phân tích CBA trong lựa chọn mô hình sử dụng đất lâm nghiệp. Cán bộ kỹ thuật xã và huyện cần được tập huấn sử dụng các chỉ tiêu NPV, BCR và IRR để đánh giá hiệu quả kinh tế các mô hình trồng rừng nguyên liệu (mỡ, keo) và các loài có giá trị kinh tế cao (gió trầm, măng bát độ, chè). Kết quả phân tích CBA cần được đưa vào phụ lục phương án quy hoạch làm căn cứ ưu tiên hỗ trợ đầu tư.

---

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cán bộ quản lý lâm nghiệp cấp xã, huyện, tỉnh là nhóm hưởng lợi trực tiếp nhất. Luận văn cung cấp quy trình 4 bước QHBVPTR có sự tham gia đã được kiểm chứng thực tiễn tại Nông Hạ, cùng bộ công cụ PRA cụ thể hóa cho môi trường miền núi phía Bắc. Cán bộ có thể sử dụng ngay khung phân tích này để xây dựng phương án QHBVPTR tại địa phương mình, tiết kiệm đáng kể thời gian thiết kế phương pháp.

Nhà nghiên cứu và giảng viên ngành lâm nghiệp, quản lý tài nguyên sẽ tìm thấy trong luận văn một case study chi tiết về ứng dụng tổng hợp lý thuyết hệ thống, mô hình sinh thái – nhân văn và phương pháp PRA trong bối cảnh Việt Nam. Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho các học phần quy hoạch lâm nghiệp, quản lý rừng cộng đồng và phát triển nông thôn.

Sinh viên và học viên cao học ngành lâm nghiệp, nông nghiệp, địa lý sẽ học được cách xây dựng đề tài nghiên cứu liên ngành: từ xác định vấn đề nghiên cứu, lựa chọn điểm nghiên cứu theo tiêu chí rõ ràng, đến tổng hợp đa nguồn dữ liệu và trình bày kết quả bằng bản đồ, biểu đồ và bảng so sánh. Phương pháp chọn mẫu phân tầng 30 hộ gia đình là mô hình thực hành đáng học hỏi.

Tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển nông thôn miền núi hoạt động tại vùng Đông Bắc Việt Nam có thể sử dụng luận văn như tài liệu nền để hiểu bối cảnh chính sách, thực trạng sử dụng đất và nhu cầu cộng đồng tại huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn. Phân tích hệ thống văn bản pháp luật trong Chương 4 đặc biệt có giá trị để thiết kế các hoạt động can thiệp phù hợp khung pháp lý hiện hành.

---

Câu hỏi thường gặp

1. QHBVPTR cấp xã khác gì so với QHSD đất cấp xã? QHSD đất là nền tảng phân bổ tổng thể các loại đất (nông nghiệp, lâm nghiệp, phi nông nghiệp) theo mục tiêu phát triển kinh tế xã hội. QHBVPTR đi sâu vào kế hoạch cụ thể cho từng loại rừng (sản xuất, phòng hộ, đặc dụng): biện pháp lâm sinh, chỉ tiêu trồng mới, khoanh nuôi, khai thác theo chu kỳ 5–10 năm. Luận văn chỉ rõ tại huyện Chợ Mới, tất cả các xã có QHSD đất nhưng chưa xã nào có QHBVPTR riêng biệt.

2. Tại sao cần sự tham gia của người dân trong quy hoạch rừng cấp xã? Kinh nghiệm thực tiễn từ hơn 30 quốc gia áp dụng PRA và RRA cho thấy: quy hoạch áp từ trên xuống (top-down) thường thất bại khi triển khai ở cấp vi mô vì không phản ánh đúng nhu cầu thực tế. Khi người dân tham gia từ đầu, họ cam kết thực hiện cao hơn, đặc biệt trong quản lý bảo vệ rừng giao khoán — yếu tố sống còn tại Nông Hạ với 89% lao động phụ thuộc vào nông lâm nghiệp.

3. Xã Nông Hạ có bao nhiêu loại rừng và diện tích mỗi loại là bao nhiêu? Theo kiểm kê năm 2006, xã Nông Hạ có 2 loại rừng chính trong tổng số 4.640,15 ha đất lâm nghiệp: rừng sản xuất 2.684,93 ha (57,86%), trong đó rừng tự nhiên sản xuất là 2.346,44 ha; rừng phòng hộ 1.955,22 ha (42,14%), trong đó rừng tự nhiên phòng hộ là 1.845,24 ha. Toàn bộ diện tích này đã được giao đến từng hộ gia đình quản lý theo Nghị định 02/CP và 163/CP.

4. Phương pháp CBA được áp dụng như thế nào để lựa chọn mô hình sử dụng đất? Phân tích CBA tính toán 3 chỉ tiêu: NPV (giá trị hiện tại thu nhập ròng), BCR (tỷ suất thu nhập/chi phí) và IRR (tỷ lệ hoàn vốn nội bộ). Mô hình sử dụng đất được chọn khi BCR > 1 và NPV dương. Trong thực tế tại Nông Hạ, cây nguyên liệu giấy (mỡ, keo) là lựa chọn phổ biến; tuy nhiên phân tích CBA dài hạn cần so sánh thêm với các loài có giá trị cao hơn như gió trầm và măng bát độ để tối ưu thu nhập hộ gia đình.

5. Những văn bản pháp luật nào là căn cứ quan trọng nhất cho QHBVPTR cấp xã? Ba văn bản nền tảng gồm: Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004 (điều 38 quy định trách nhiệm của UBND xã); Luật Đất đai 2003 (điều 24 quy định kỳ QHSD đất cấp xã là 10 năm); và Quyết định 245/1998/QĐ-TTg (8 nội dung quản lý Nhà nước của UBND xã về rừng). Bổ sung là Thông tư 05/2008/TT-BNN hướng dẫn trình tự QHBVPTR cấp xã — văn bản hướng dẫn kỹ thuật cụ thể nhất cho công tác này.

---

Kết luận

• Khoảng trống pháp lý được lấp đầy: Luận văn là một trong số ít nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở pháp lý cho QHBVPTR cấp xã tại Bắc Kạn, chỉ ra sự chồng chéo giữa Luật Đất đai và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng cần giải quyết.
• Mô hình quy hoạch 4 bước có sự tham gia: Được kiểm chứng thực tiễn tại xã Nông Hạ với 14 thôn bản và 853 hộ gia đình, có khả năng nhân rộng cho các xã miền núi có điều kiện tương tự.
• Cơ sở dữ liệu nền đầy đủ: Bản đồ quy hoạch tỷ lệ 1:10.000, số liệu kiểm kê 5.820,31 ha đất tự nhiên và kết quả phân tích 30 hộ gia đình tạo nền tảng vững chắc cho các kế hoạch QHBVPTR giai đoạn tiếp theo.
• Khuyến nghị chính sách khả thi: 5 nhóm giải pháp đề xuất gắn với chủ thể thực hiện cụ thể (UBND xã, UBND huyện, Chi cục Lâm nghiệp, Hạt Kiểm lâm) và có mốc thời gian rõ ràng đến năm 2015.
• Bước tiếp theo: Nghiên cứu cần tiếp tục theo dõi hiệu quả triển khai phương án QHBVPTR giai đoạn 2010–2020, đặc biệt đánh giá diện tích rừng phục hồi từ 617 ha đất chưa sử dụng và tác động đến thu nhập của 853 hộ gia đình. Các nhà quản lý và nghiên cứu quan tâm đến phát triển lâm nghiệp bền vững vùng miền núi phía Bắc nên tham khảo luận văn như một tài liệu tham chiếu thực địa có giá trị cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên Thế giới 1. Tóm lược lịch sử quy hoạch lâm nông nghiệp Quy hoạch lâm nông nghiệp được xác nhận như là một chuyên ngành bắt đầu bằng các quy hoạch vùng ngay từ thế kỷ 17. Theo Olschowy [78, tr.37-44] vào thời gian này quy hoạch quản lý rừng và lâm sinh ở Châu Âu được xem như là một lĩnh vực phát triển ở mức cao trên cơ sở quy hoạch sử dụng đất.

Tại Mỹ, bang Wiscosin đã ra đạo luật sử dụng đất đai vào năm 1929, tiếp theo là xây dựng kế hoạch sử dụng đất đầu tiên cho vùng Oneide của Wiscovin. Kế hoạch này đã xác định các diện tích cho sử dụng lâm nghiệp, nông nghiệp và nghỉ ngơi giải trí. Hạn chế của quy hoạch này là tạo việc khai thác rừng quảng canh, không kiểm soát lửa rừng và chống xói mòn. Tại châu Âu, vào thập kỷ 30 và 40 quy hoạch ngành giữ vai trò lấp chỗ trống của quy hoạch vùng được xây dựng vào đầu thế kỷ.

đã cho ra đời chuyên khảo đầu tiên về phân loại đất đai với tên ”Phân loại đất đai cho quy hoạch sử dụng đất” [76]. Đây cũng là tài liệu đầu tiên đề cập đến đánh giá khả năng của đất cho quy hoạch sử dụng đất. Tại vùng Rhodesia trước đây, nay là Cộng hoà Zimbabwe, Bộ Nông nghiệp đã xuất bản cuốn sổ tay hướng dẫn quy hoạch sử dụng đất hỗ trợ cho quy hoạch cơ sở hạ tầng cho trồng rừng. Năm 1966 Hội Đất học của Mỹ và Hội Nông học Mỹ cho ra đời chuyên khảo về hướng dẫn điều tra đất, đánh giá khả năng của đất và ứng dụng trong quy hoạch sử dụng đất.

Ngoài ra còn một số chuyên khảo khác cũng ra đời đề cập đến “Môi trường con người” trong đánh giá khả năng thích hợp của đất cho quy hoạch nông nghiệp và lâm nghiệp. Tại Đức, tác giả Haber năm 1972 đã xuất bản tài liệu ”Khái niệm về sử dụng đất khác nhau”. Đây được coi là lý thuyết sinh thái về quy hoạch sử dụng c 4 đất dựa trên quan điểm về mối quan hệ hợp lý giữa tính đa dạng của hệ sinh thái cũng như sự ổn định của chúng với năng suất và khả năng điều chỉnh [82, tr. Từ năm 1967 Hội đồng nông nghiệp châu Âu đã phối hợp với tổ chức FAO tổ chức nhiều hội nghị về Phát triển nông thôn và quy hoạch sử dụng đất.

Các hội nghị đều khẳng định rằng quy hoạch các ngành sản xuất như nông nghiệp, lâm nghiệp, chế biến loại nhỏ. phải dựa trên cơ sở quy hoạch đất đai. Năm 1969 và 1975 các chuyên gia tư vấn họp tại Rome (Italia) và Geneve (Thụy Sỹ) để thảo luận về phương pháp luận quy hoạch nông thôn[73],[74]. Các nghiên cứu liên quan đến phương pháp quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương Phương pháp quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương có thể được khái quát bằng 2 cách tiếp cận chủ yếu: tiếp cận từ trên xuống (Top-down Approach) và tiếp cận từ dưới lên (Bottom-up Approach).

Cách tiếp cận thứ nhất được hình thành từ khi có quy hoạch ra đời cho đến nay và được áp dụng cho quy hoạch ngành. Cách tiếp cận này ngày càng bộc lộ những hạn chế, kém hiệu quả vì không có sự tham gia của cộng đồng khi các chương trình thực hiện ở cấp vi mô. Cách tiếp cận thứ 2 được hình thành khi các nhà xã hội học chứng minh rằng “Sự không thể thiếu được” vai trò của cộng đồng nông thôn trong lập kế hoạch và quản lý tài nguyên của cộng đồng. Từ đây thuật ngữ “Quy hoạch dựa vào cộng đồng” (Community-based Planning) bắt đầu xuất hiện.

Gilmour năm 1997 đã phân biệt 2 loại tiếp cận, đó là tiếp cận kinh điển (Classical Approach) và tiếp cận lấy người dân làm trung tâm (People’s centered Approach) [75, tr. Những nghiên cứu của ông về quy hoạch và quản lý rừng cộng đồng ở Nepal chứng tỏ những ưu thế về tiếp cận mới trong xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cộng đồng. Từ cuối thập kỷ 70, các phương pháp điều tra, đánh giá truyền thống về điều kiện vật lý sinh học như: điều tra thổ nhưỡng, đánh giá đất đai, vẽ bản đồ. ít được nghiên cứu mà thay vào đó là các phương pháp điều tra đánh giá cùng c 5 tham gia như Đánh giá nhanh nông thôn (RRA), Nông dân tham gia đánh giá (PRA), Phương pháp quá trình sáng tạo.

Đặc biệt là phương pháp Phân tích các hệ thống canh tác cho quy hoạch sử dụng đất vi mô được nghiên cứu rộng rãi. Những thử nghiệm các phương pháp RRA vào thập kỷ 80 và PRA đầu thập kỷ 90 trong phát triển nông thôn và lập kế hoạch sử dụng đất được thực hiện trên 30 nước phát triển cho thấy ưu thế của các phương pháp này trong lập kế hoạch lâm nông nghiệp cấp thôn bản [68, tr. Những kết quả thử nghiệm phân tích hệ thống canh tác tại Châu á, Châu Phi và Nam Mỹ xác nhận rằng phân tích hệ thống canh tác là một công cụ quy hoạch và lập kế hoạch nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất cấp địa phương. Luning năm 1990, lần đầu tiên nghiên cứu kết hợp đánh giá đất đai với phân tích hệ thống canh tác cho quy hoạch sử dụng đất [77].

Năm 1994 một nhóm chuyên gia tư vấn của FAO đã công bố quy trình kết hợp đánh giá đất đai với phân tích hệ thống canh tác cho quy hoạch sử dụng đất. Phương pháp này có tên gọi là LEFSA. Năm 1994, Anaman và một số tác giả khác đã nghiên cứu và áp dụng LEFSA tại Thái Lan [67, tr. Phương pháp này có hạn chế là đòi hỏi hệ thống thông tin phân tích lớn, khó áp dụng cho quy hoạch địa phương.

Theo Erwin năm 1999, phân tích hệ thống canh tác là công cụ cho phân tích các trở ngại trong hệ thống nông trại HGĐ để xác định mục tiêu quy hoạch, xác định các kiểu sử dụng đất hiện tại và phương án sử dụng đất mới, đánh giá các phương án sử dụng đất khác nhau nhằm mục đích lựa chọn phương án tốt nhất[71]. Các nghiên cứu xây dựng qui trình quy hoạch sử dụng đất Năm 1985 một nhóm chuyên gia tư vấn quốc tế về quy hoạch sử dụng đất được tổ chức FAO thành lập nhằm xây dựng một qui trình quy hoạch sử dụng đất. Theo Purnell năm 1988, mục tiêu của quy hoạch sử dụng đất đựợc các chuyên gia xác định là “Thiết lập các kế hoạch thực tiễn có khả năng sử dụng tốt nhất các loại đất đai nhằm đạt được các mục tiêu khác nhau để tăng sản xuất quốc gia, cải thiện đời sống, bảo vệ môi trường, đạt các lợi ích xã hội và giải c 6 trí”. 4 câu hỏi nền tảng của quy hoạch đất đai là [79, tr.9-12]: Các vấn đề nào đang tồn tại và mục tiêu quy hoạch là gì? Có các phương án sử dụng đất nào? Phương án nào là tốt nhất? Có thể vận dụng vào thực tế như thế nào?.

Wilkingson năm 1985 nghiên cứu quy hoạch sử dụng đất theo khía cạnh luật pháp. Ông đề nghị ”Một hệ thống luật pháp thích hợp cần được phát triển nhằm mục đích: cung cấp chính sách và mục tiêu rõ ràng của Nhà nước về đất đai, thiết lập các tổ chức sử dụng đất phù hợp, yêu cầu sử dụng theo qui trình kế hoạch và kỹ thuật, tăng cường sự thông hiểu về sử dụng đất và khuyến khích xây dựng cơ chế giám sát và cưỡng chế” [80]. Năm 1986, Dent và nhiều tác giả nghiên cứu sâu về qui trình quy hoạch. Ông khái quát quy hoạch sử dụng đất trên 3 cấp khác nhau và mối quan hệ của các cấp: kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, cấp vùng (tỉnh, huyện) cấp cộng đồng (xã, thôn) [70, tr.

Ông còn đề xuất quá trình quy hoạch gồm 4 giai đoạn và 10 bước. Trong khi xây dựng khung đánh giá đất đai, lần đầu tiên tổ chức FAO năm 1976 đã đề xuất cấu trúc khung quy hoạch sử dụng đất với 10 điểm chính [72]. Trong đó phân loại đánh giá và đề xuất các kiểu và dạng sử dụng đất được xét như là các bước chính trong quá trình quy hoạch. Năm 1980, Buchwald đề xuất quá trình quy hoạch 8 bước, trong đó những nghiên cứu đánh giá về sinh thái và kinh tế xã hội được đề cập tách biệt ở các bước khác nhau [81].

Điểm hạn chế này tạo nên sự thiếu tính liên ngành trong quy hoạch. Maydell năm 1984 cho rằng 4 điểm chính trong quá trình quy hoạch nông lâm nghiệp tại các nước nhiệt đới là [83]: phân tích xu hướng nghĩa là phân tích hiện trạng và phát triển; xác định mục tiêu và nhiệm vụ; phân tích phương pháp và tiến hành đánh giá. Xem xét đến các khía cạnh riêng, có thể dẫn ra đây một số qui trình quy hoạch được nhiều chương trình, dự án áp dụng. Theo Zimmermann năm 1989 tổ chức GTZ của Đức đưa ra và thử nghiệm quy trình quy hoạch tại nhiều nước, trong đó có dự án Lâm nghiệp xã hội Sông Đà của Việt Nam.

Qui trình này dựa c 7 trên quá trình phân tích tình hình, chuẩn đoán hiện trạng và phân tích mục tiêu. Các kỹ thuật của phương pháp phân tích tối ưu hoá mục tiêu (ZOPP) được sử dụng [85 tr. Năm 1987, Spitzer đề xuất các bước quy hoạch sử dụng đất đa mục tiêu, trong đó nhấn mạnh xác định mục tiêu và chọn phương pháp lập kế hoạch như sau: Chuẩn đoán trong thu thập thông tin và dự đoán cơ hội, tư vấn trong đánh giá, lập kế hoạch và điều phối, thực hiện trong điều phối và giám sát[84]. Những kết luận rút ra từ kinh nghiệm của thế giới Tổng kết các tài liệu nghiên cứu có liên quan đến quy hoạch lâm nông nghiệp và sử dụng đất cấp địa phương Đề tài rút ra một số kết luận phục vụ cho nghiên cứu quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã ở Việt Nam như sau: Mặc dù đã có những nghiên cứu đề xuất và thử nghiệm về quy hoạch sử dụng đất nhưng chưa có một lý thuyết hoàn chỉnh về quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương, đặc biệt là phương pháp quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cho cấp xã hoặc cấp hành chính thấp nhất tại các nước phát triển.

Tuy vậy, những nghiên cứu và qui trình quy hoạch trên thế giới có thể được nghiên cứu và áp dụng trong điều kiện ở Việt Nam theo các hướng sau: - Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã phải lấy quy hoạch sử dụng đất làm nền tảng, kết hợp hài hoà giữa ưu tiên của cấp trên với nhu cầu của cộng đồng thông qua sự tham gia trực tiếp của người dân.