Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã nông hạ huyện chợ mới tỉnh bắc cạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Nông Hạ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn.

• Tác giả: Bùi Việt Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Cơ Sở Khoa Học Và Thực Tiễn Cho Quy Hoạch Bảo Vệ Và Phát Triển Rừng Tại Xã Nông Hạ, Huyện Chợ Mới, Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên Thế giới
• 1.2. Các nghiên cứu liên quan đến phương pháp quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương
• 1.3. Các nghiên cứu xây dựng qui trình quy hoạch sử dụng đất
• 1.4. Những kết luận rút ra từ kinh nghiệm của thế giới
• 1.5. Một số chính sách quan trọng của Đảng và Nhà nước về quy hoạch phát triển lâm nông nghiệp cấp xã
• 1.6. Các quan điểm về quy hoạch lâm nông nghiệp cấp xã
• 1.7. Một số nghiên cứu và thử nghiệm liên quan đến phương pháp quy hoạch lâm nông nghiệp cấp xã

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Quy Hoạch Rừng Nông Hạ Mục Tiêu Ý Nghĩa

Nghiên cứu quy hoạch bảo vệ rừng và phát triển rừng bền vững tại xã Nông Hạ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Rừng đóng vai trò thiết yếu trong đời sống của người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số sống phụ thuộc vào rừng. Tuy nhiên, áp lực gia tăng dân số và nhu cầu sử dụng tài nguyên rừng ngày càng cao đã dẫn đến tình trạng suy giảm diện tích và chất lượng rừng. Do đó, việc quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp hiệu quả là một nhiệm vụ cấp bách, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế từ rừng một cách bền vững. Nghiên cứu này nhằm góp phần xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác quy hoạch bảo vệ rừng Nông Hạ, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện địa phương. Bài toán đặt ra là làm sao để cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, đảm bảo lợi ích kinh tế cho người dân đồng thời bảo vệ đa dạng sinh học rừng Nông Hạ.

1.1. Tầm quan trọng của quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng bền vững

Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng bền vững không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành lâm nghiệp mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Việc quy hoạch tốt sẽ giúp khai thác hợp lý nguồn tài nguyên rừng, đảm bảo cung cấp các sản phẩm và dịch vụ từ rừng cho nhu cầu của con người. Đồng thời, nó còn góp phần bảo vệ môi trường, giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và rừng Nông Hạ, và duy trì đa dạng sinh học rừng Nông Hạ. Theo tài liệu gốc, quy hoạch sử dụng rừng và đất rừng có hiệu quả là công việc được quan tâm của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

1.2. Thực trạng quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã hiện nay

Hiện nay, công tác quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã còn nhiều hạn chế. Các vấn đề như quan điểm quy hoạch, phương pháp lập quy hoạch, hệ thống chính sách chưa thống nhất và khó áp dụng so với tình hình thực tế của từng địa phương, sự phân định ranh giới và tiêu chuẩn phân chia các loại rừng và đất rừng chưa cụ thể gây khó khăn cho công tác quy hoạch. Cần có những nghiên cứu sâu sắc hơn để giải quyết những bất cập này, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của công tác quy hoạch.

II. Thách Thức Vấn Đề Trong Quản Lý Rừng Cộng Đồng Nông Hạ

Xã Nông Hạ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn, mặc dù có vị trí địa lý thuận lợi và tốc độ tăng trưởng kinh tế khá, nhưng đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong công tác quản lý rừng cộng đồng Nông Hạ. Sự gia tăng dân số và nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội đã gây ra áp lực lớn lên tài nguyên rừng và đất rừng. Diện tích và chất lượng rừng ngày càng suy giảm do khai thác quá mức, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và các hoạt động phá rừng trái phép. Bên cạnh đó, cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ rừng và phát triển rừng bền vững tại địa phương còn chưa rõ ràng, gây khó khăn cho việc đưa ra các quyết định quản lý hiệu quả. Cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết những vấn đề này, đảm bảo sự phát triển bền vững của xã Nông Hạ.

2.1. Áp lực từ gia tăng dân số và phát triển kinh tế xã hội

Sự gia tăng dân số và nhu cầu phát triển kinh tế xã hội đã tạo ra áp lực lớn lên tài nguyên rừng và đất rừng tại xã Nông Hạ. Nhu cầu về gỗ, củi, đất canh tác và các sản phẩm từ rừng ngày càng tăng, dẫn đến tình trạng khai thác quá mức và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Điều này không chỉ làm suy giảm diện tích và chất lượng rừng mà còn gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và đời sống của người dân.

2.2. Thiếu cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ rừng

Cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ rừng và phát triển rừng bền vững tại xã Nông Hạ còn chưa rõ ràng. Các chủ trương chính sách của Nhà nước và địa phương liên quan đến công tác quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng đối với xã vẫn còn một số hạn chế. Điều này gây khó khăn cho việc đưa ra các quyết định quản lý hiệu quả và đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng.

2.3. Hạn chế trong chính sách phát triển rừng Bắc Kạn

Các chính sách hiện hành về phát triển rừng Bắc Kạn chưa thực sự phù hợp với điều kiện thực tế của xã Nông Hạ. Cần có những điều chỉnh và bổ sung để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các chính sách này. Đồng thời, cần tăng cường sự tham gia của người dân địa phương vào quá trình xây dựng và thực hiện chính sách, đảm bảo lợi ích của cộng đồng được bảo vệ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Quy Hoạch Rừng Hướng Dẫn Chi Tiết

Nghiên cứu quy hoạch bảo vệ rừng và phát triển rừng bền vững tại xã Nông Hạ cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học phù hợp để thu thập và phân tích dữ liệu một cách chính xác và khách quan. Các phương pháp này bao gồm: điều tra khảo sát thực địa, thu thập số liệu thứ cấp, phỏng vấn người dân địa phương, phân tích thống kê, đánh giá tác động môi trường và xây dựng bản đồ hiện trạng rừng. Việc lựa chọn và kết hợp các phương pháp nghiên cứu phù hợp sẽ giúp đưa ra những kết luận chính xác và có giá trị thực tiễn, phục vụ cho công tác quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp và quản lý rừng cộng đồng Nông Hạ.

3.1. Điều tra khảo sát thực địa và thu thập số liệu thứ cấp

Điều tra, khảo sát thực địa là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về hiện trạng rừng, đất rừng, đa dạng sinh học và các yếu tố kinh tế - xã hội liên quan. Thu thập số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức nghiên cứu và các nguồn tài liệu khác cũng rất cần thiết để có được cái nhìn tổng quan về tình hình phát triển rừng bền vững Nông Hạ.

3.2. Phỏng vấn người dân địa phương và phân tích thống kê

Phỏng vấn người dân địa phương là phương pháp hiệu quả để thu thập thông tin về kiến thức bản địa, kinh nghiệm quản lý rừng và nhu cầu của cộng đồng. Phân tích thống kê các số liệu thu thập được sẽ giúp xác định các xu hướng, mối quan hệ và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quy hoạch bảo vệ rừng Nông Hạ.

3.3. Đánh giá tác động môi trường và xây dựng bản đồ hiện trạng rừng

Đánh giá tác động môi trường là bước quan trọng để đảm bảo rằng các hoạt động phát triển kinh tế từ rừng không gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường. Xây dựng bản đồ hiện trạng rừng sẽ giúp trực quan hóa thông tin về diện tích, chất lượng và phân bố của rừng, phục vụ cho công tác quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp.

IV. Giải Pháp Phát Triển Rừng Bền Vững Nông Hạ Bí Quyết Thành Công

Để đạt được mục tiêu phát triển rừng bền vững Nông Hạ, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, bao gồm: tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, đẩy mạnh trồng rừng Nông Hạ và tái sinh rừng tự nhiên Nông Hạ, phát triển các mô hình nông nghiệp kết hợp lâm nghiệp Nông Hạ, nâng cao nhận thức và năng lực cho người dân địa phương, và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách linh hoạt và sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, đảm bảo sự tham gia tích cực của cộng đồng và sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý nhà nước.

4.1. Tăng cường quản lý bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng

Tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng là yếu tố then chốt để ngăn chặn tình trạng phá rừng, khai thác trái phép và các hoạt động xâm hại đến tài nguyên rừng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng, chính quyền địa phương và cộng đồng trong công tác tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm. Đồng thời, cần chú trọng công tác phòng cháy chữa cháy rừng Nông Hạ, đặc biệt trong mùa khô.

4.2. Đẩy mạnh trồng rừng và tái sinh rừng tự nhiên

Đẩy mạnh trồng rừng Nông Hạ và tái sinh rừng tự nhiên Nông Hạ là giải pháp quan trọng để phục hồi diện tích và chất lượng rừng. Cần lựa chọn các loài cây phù hợp với điều kiện địa phương, áp dụng các kỹ thuật trồng và chăm sóc tiên tiến, và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động trồng rừng.

4.3. Phát triển nông nghiệp kết hợp lâm nghiệp và du lịch sinh thái rừng

Phát triển các mô hình nông nghiệp kết hợp lâm nghiệp Nông Hạ là giải pháp hiệu quả để tăng thu nhập cho người dân và giảm áp lực lên tài nguyên rừng. Đồng thời, cần khai thác tiềm năng du lịch sinh thái rừng Nông Hạ để tạo thêm nguồn thu và nâng cao giá trị của rừng.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Đánh Giá Tác Động Quy Hoạch Rừng Nông Hạ

Kết quả nghiên cứu về quy hoạch bảo vệ rừng và phát triển rừng bền vững tại xã Nông Hạ cần được ứng dụng vào thực tiễn để đánh giá tác động của quy hoạch đến kinh tế, xã hội và môi trường. Việc đánh giá tác động sẽ giúp điều chỉnh và hoàn thiện quy hoạch, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của quy hoạch trong việc bảo tồn đa dạng sinh học rừng Nông Hạ, phát triển kinh tế từ rừng Nông Hạ và cải thiện đời sống của người dân địa phương. Cần có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ quản lý và người dân địa phương trong quá trình đánh giá tác động.

5.1. Đánh giá tác động kinh tế của quy hoạch bảo vệ rừng

Đánh giá tác động kinh tế của quy hoạch bảo vệ rừng cần tập trung vào việc xác định các lợi ích kinh tế mà quy hoạch mang lại, như tăng thu nhập cho người dân, tạo việc làm, phát triển các ngành nghề liên quan đến rừng và đóng góp vào ngân sách địa phương. Đồng thời, cần đánh giá các chi phí liên quan đến việc thực hiện quy hoạch, như chi phí quản lý, bảo vệ rừng, trồng rừng và chi phí đào tạo, tập huấn.

5.2. Đánh giá tác động xã hội của quy hoạch phát triển rừng bền vững

Đánh giá tác động xã hội của quy hoạch phát triển rừng bền vững cần tập trung vào việc xác định các tác động của quy hoạch đến đời sống của người dân, như cải thiện điều kiện sống, nâng cao trình độ dân trí, tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào công tác quản lý rừng và bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần đánh giá các tác động tiêu cực có thể xảy ra, như xung đột về quyền sử dụng đất, mất việc làm và di cư.

5.3. Đánh giá tác động môi trường của quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp

Đánh giá tác động môi trường của quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp cần tập trung vào việc xác định các tác động của quy hoạch đến môi trường, như bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn nước, giảm thiểu xói mòn đất và giảm phát thải khí nhà kính. Đồng thời, cần đánh giá các rủi ro môi trường có thể xảy ra, như cháy rừng, lũ lụt và ô nhiễm môi trường.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Quy Hoạch Rừng Tại Bắc Kạn

Nghiên cứu quy hoạch bảo vệ rừng và phát triển rừng bền vững tại xã Nông Hạ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn đã góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến công tác quy hoạch rừng cấp xã. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm cơ sở để xây dựng và hoàn thiện quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cho các xã khác trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn và các địa phương có điều kiện tương tự. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề như quản lý rừng cộng đồng Nông Hạ, dịch vụ môi trường rừng Nông Hạ, chính sách phát triển rừng Bắc Kạn và biến đổi khí hậu và rừng Nông Hạ, để đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng và cộng đồng.

6.1. Tổng kết những đóng góp của nghiên cứu

Nghiên cứu đã cung cấp những luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã. Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp cụ thể để giải quyết những thách thức trong công tác quản lý rừng và phát triển kinh tế từ rừng. Nghiên cứu đã góp phần nâng cao nhận thức và năng lực cho người dân địa phương về bảo vệ rừng và phát triển bền vững.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về phát triển rừng bền vững

Cần tiếp tục nghiên cứu về các mô hình quản lý rừng cộng đồng Nông Hạ hiệu quả, đảm bảo sự tham gia tích cực của người dân và phân chia lợi ích công bằng. Cần nghiên cứu về các cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng Nông Hạ, tạo nguồn thu ổn định cho công tác bảo vệ rừng. Cần nghiên cứu về các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu và rừng Nông Hạ, giảm thiểu tác động tiêu cực đến tài nguyên rừng.

6.3. Kiến nghị về chính sách phát triển rừng Bắc Kạn

Cần hoàn thiện chính sách phát triển rừng Bắc Kạn, đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Cần tăng cường đầu tư cho công tác bảo vệ rừng, trồng rừng và phát triển các ngành nghề liên quan đến rừng. Cần khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp và tổ chức xã hội vào công tác phát triển rừng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên Thế giới 1. Tóm lược lịch sử quy hoạch lâm nông nghiệp Quy hoạch lâm nông nghiệp được xác nhận như là một chuyên ngành bắt đầu bằng các quy hoạch vùng ngay từ thế kỷ 17. Theo Olschowy [78, tr.37-44] vào thời gian này quy hoạch quản lý rừng và lâm sinh ở Châu Âu được xem như là một lĩnh vực phát triển ở mức cao trên cơ sở quy hoạch sử dụng đất.

Tại Mỹ, bang Wiscosin đã ra đạo luật sử dụng đất đai vào năm 1929, tiếp theo là xây dựng kế hoạch sử dụng đất đầu tiên cho vùng Oneide của Wiscovin. Kế hoạch này đã xác định các diện tích cho sử dụng lâm nghiệp, nông nghiệp và nghỉ ngơi giải trí. Hạn chế của quy hoạch này là tạo việc khai thác rừng quảng canh, không kiểm soát lửa rừng và chống xói mòn. Tại châu Âu, vào thập kỷ 30 và 40 quy hoạch ngành giữ vai trò lấp chỗ trống của quy hoạch vùng được xây dựng vào đầu thế kỷ.

đã cho ra đời chuyên khảo đầu tiên về phân loại đất đai với tên ”Phân loại đất đai cho quy hoạch sử dụng đất” [76]. Đây cũng là tài liệu đầu tiên đề cập đến đánh giá khả năng của đất cho quy hoạch sử dụng đất. Tại vùng Rhodesia trước đây, nay là Cộng hoà Zimbabwe, Bộ Nông nghiệp đã xuất bản cuốn sổ tay hướng dẫn quy hoạch sử dụng đất hỗ trợ cho quy hoạch cơ sở hạ tầng cho trồng rừng. Năm 1966 Hội Đất học của Mỹ và Hội Nông học Mỹ cho ra đời chuyên khảo về hướng dẫn điều tra đất, đánh giá khả năng của đất và ứng dụng trong quy hoạch sử dụng đất.

Ngoài ra còn một số chuyên khảo khác cũng ra đời đề cập đến “Môi trường con người” trong đánh giá khả năng thích hợp của đất cho quy hoạch nông nghiệp và lâm nghiệp. Tại Đức, tác giả Haber năm 1972 đã xuất bản tài liệu ”Khái niệm về sử dụng đất khác nhau”. Đây được coi là lý thuyết sinh thái về quy hoạch sử dụng c 4 đất dựa trên quan điểm về mối quan hệ hợp lý giữa tính đa dạng của hệ sinh thái cũng như sự ổn định của chúng với năng suất và khả năng điều chỉnh [82, tr. Từ năm 1967 Hội đồng nông nghiệp châu Âu đã phối hợp với tổ chức FAO tổ chức nhiều hội nghị về Phát triển nông thôn và quy hoạch sử dụng đất.

Các hội nghị đều khẳng định rằng quy hoạch các ngành sản xuất như nông nghiệp, lâm nghiệp, chế biến loại nhỏ. phải dựa trên cơ sở quy hoạch đất đai. Năm 1969 và 1975 các chuyên gia tư vấn họp tại Rome (Italia) và Geneve (Thụy Sỹ) để thảo luận về phương pháp luận quy hoạch nông thôn[73],[74]. Các nghiên cứu liên quan đến phương pháp quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương Phương pháp quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương có thể được khái quát bằng 2 cách tiếp cận chủ yếu: tiếp cận từ trên xuống (Top-down Approach) và tiếp cận từ dưới lên (Bottom-up Approach).

Cách tiếp cận thứ nhất được hình thành từ khi có quy hoạch ra đời cho đến nay và được áp dụng cho quy hoạch ngành. Cách tiếp cận này ngày càng bộc lộ những hạn chế, kém hiệu quả vì không có sự tham gia của cộng đồng khi các chương trình thực hiện ở cấp vi mô. Cách tiếp cận thứ 2 được hình thành khi các nhà xã hội học chứng minh rằng “Sự không thể thiếu được” vai trò của cộng đồng nông thôn trong lập kế hoạch và quản lý tài nguyên của cộng đồng. Từ đây thuật ngữ “Quy hoạch dựa vào cộng đồng” (Community-based Planning) bắt đầu xuất hiện.

Gilmour năm 1997 đã phân biệt 2 loại tiếp cận, đó là tiếp cận kinh điển (Classical Approach) và tiếp cận lấy người dân làm trung tâm (People’s centered Approach) [75, tr. Những nghiên cứu của ông về quy hoạch và quản lý rừng cộng đồng ở Nepal chứng tỏ những ưu thế về tiếp cận mới trong xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cộng đồng. Từ cuối thập kỷ 70, các phương pháp điều tra, đánh giá truyền thống về điều kiện vật lý sinh học như: điều tra thổ nhưỡng, đánh giá đất đai, vẽ bản đồ. ít được nghiên cứu mà thay vào đó là các phương pháp điều tra đánh giá cùng c 5 tham gia như Đánh giá nhanh nông thôn (RRA), Nông dân tham gia đánh giá (PRA), Phương pháp quá trình sáng tạo.

Đặc biệt là phương pháp Phân tích các hệ thống canh tác cho quy hoạch sử dụng đất vi mô được nghiên cứu rộng rãi. Những thử nghiệm các phương pháp RRA vào thập kỷ 80 và PRA đầu thập kỷ 90 trong phát triển nông thôn và lập kế hoạch sử dụng đất được thực hiện trên 30 nước phát triển cho thấy ưu thế của các phương pháp này trong lập kế hoạch lâm nông nghiệp cấp thôn bản [68, tr. Những kết quả thử nghiệm phân tích hệ thống canh tác tại Châu á, Châu Phi và Nam Mỹ xác nhận rằng phân tích hệ thống canh tác là một công cụ quy hoạch và lập kế hoạch nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất cấp địa phương. Luning năm 1990, lần đầu tiên nghiên cứu kết hợp đánh giá đất đai với phân tích hệ thống canh tác cho quy hoạch sử dụng đất [77].

Năm 1994 một nhóm chuyên gia tư vấn của FAO đã công bố quy trình kết hợp đánh giá đất đai với phân tích hệ thống canh tác cho quy hoạch sử dụng đất. Phương pháp này có tên gọi là LEFSA. Năm 1994, Anaman và một số tác giả khác đã nghiên cứu và áp dụng LEFSA tại Thái Lan [67, tr. Phương pháp này có hạn chế là đòi hỏi hệ thống thông tin phân tích lớn, khó áp dụng cho quy hoạch địa phương.

Theo Erwin năm 1999, phân tích hệ thống canh tác là công cụ cho phân tích các trở ngại trong hệ thống nông trại HGĐ để xác định mục tiêu quy hoạch, xác định các kiểu sử dụng đất hiện tại và phương án sử dụng đất mới, đánh giá các phương án sử dụng đất khác nhau nhằm mục đích lựa chọn phương án tốt nhất[71]. Các nghiên cứu xây dựng qui trình quy hoạch sử dụng đất Năm 1985 một nhóm chuyên gia tư vấn quốc tế về quy hoạch sử dụng đất được tổ chức FAO thành lập nhằm xây dựng một qui trình quy hoạch sử dụng đất. Theo Purnell năm 1988, mục tiêu của quy hoạch sử dụng đất đựợc các chuyên gia xác định là “Thiết lập các kế hoạch thực tiễn có khả năng sử dụng tốt nhất các loại đất đai nhằm đạt được các mục tiêu khác nhau để tăng sản xuất quốc gia, cải thiện đời sống, bảo vệ môi trường, đạt các lợi ích xã hội và giải c 6 trí”. 4 câu hỏi nền tảng của quy hoạch đất đai là [79, tr.9-12]: Các vấn đề nào đang tồn tại và mục tiêu quy hoạch là gì? Có các phương án sử dụng đất nào? Phương án nào là tốt nhất? Có thể vận dụng vào thực tế như thế nào?.

Wilkingson năm 1985 nghiên cứu quy hoạch sử dụng đất theo khía cạnh luật pháp. Ông đề nghị ”Một hệ thống luật pháp thích hợp cần được phát triển nhằm mục đích: cung cấp chính sách và mục tiêu rõ ràng của Nhà nước về đất đai, thiết lập các tổ chức sử dụng đất phù hợp, yêu cầu sử dụng theo qui trình kế hoạch và kỹ thuật, tăng cường sự thông hiểu về sử dụng đất và khuyến khích xây dựng cơ chế giám sát và cưỡng chế” [80]. Năm 1986, Dent và nhiều tác giả nghiên cứu sâu về qui trình quy hoạch. Ông khái quát quy hoạch sử dụng đất trên 3 cấp khác nhau và mối quan hệ của các cấp: kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, cấp vùng (tỉnh, huyện) cấp cộng đồng (xã, thôn) [70, tr.

Ông còn đề xuất quá trình quy hoạch gồm 4 giai đoạn và 10 bước. Trong khi xây dựng khung đánh giá đất đai, lần đầu tiên tổ chức FAO năm 1976 đã đề xuất cấu trúc khung quy hoạch sử dụng đất với 10 điểm chính [72]. Trong đó phân loại đánh giá và đề xuất các kiểu và dạng sử dụng đất được xét như là các bước chính trong quá trình quy hoạch. Năm 1980, Buchwald đề xuất quá trình quy hoạch 8 bước, trong đó những nghiên cứu đánh giá về sinh thái và kinh tế xã hội được đề cập tách biệt ở các bước khác nhau [81].

Điểm hạn chế này tạo nên sự thiếu tính liên ngành trong quy hoạch. Maydell năm 1984 cho rằng 4 điểm chính trong quá trình quy hoạch nông lâm nghiệp tại các nước nhiệt đới là [83]: phân tích xu hướng nghĩa là phân tích hiện trạng và phát triển; xác định mục tiêu và nhiệm vụ; phân tích phương pháp và tiến hành đánh giá. Xem xét đến các khía cạnh riêng, có thể dẫn ra đây một số qui trình quy hoạch được nhiều chương trình, dự án áp dụng. Theo Zimmermann năm 1989 tổ chức GTZ của Đức đưa ra và thử nghiệm quy trình quy hoạch tại nhiều nước, trong đó có dự án Lâm nghiệp xã hội Sông Đà của Việt Nam.

Qui trình này dựa c 7 trên quá trình phân tích tình hình, chuẩn đoán hiện trạng và phân tích mục tiêu. Các kỹ thuật của phương pháp phân tích tối ưu hoá mục tiêu (ZOPP) được sử dụng [85 tr. Năm 1987, Spitzer đề xuất các bước quy hoạch sử dụng đất đa mục tiêu, trong đó nhấn mạnh xác định mục tiêu và chọn phương pháp lập kế hoạch như sau: Chuẩn đoán trong thu thập thông tin và dự đoán cơ hội, tư vấn trong đánh giá, lập kế hoạch và điều phối, thực hiện trong điều phối và giám sát[84]. Những kết luận rút ra từ kinh nghiệm của thế giới Tổng kết các tài liệu nghiên cứu có liên quan đến quy hoạch lâm nông nghiệp và sử dụng đất cấp địa phương Đề tài rút ra một số kết luận phục vụ cho nghiên cứu quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã ở Việt Nam như sau: Mặc dù đã có những nghiên cứu đề xuất và thử nghiệm về quy hoạch sử dụng đất nhưng chưa có một lý thuyết hoàn chỉnh về quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương, đặc biệt là phương pháp quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cho cấp xã hoặc cấp hành chính thấp nhất tại các nước phát triển.

Tuy vậy, những nghiên cứu và qui trình quy hoạch trên thế giới có thể được nghiên cứu và áp dụng trong điều kiện ở Việt Nam theo các hướng sau: - Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã phải lấy quy hoạch sử dụng đất làm nền tảng, kết hợp hài hoà giữa ưu tiên của cấp trên với nhu cầu của cộng đồng thông qua sự tham gia trực tiếp của người dân.