Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã nông hạ huyện chợ mới tỉnh bắc cạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Nông Hạ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn.

• Tác giả: Bùi Việt Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Nông Hạ huyện Chợ Mới tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên Thế giới
• 1.2. Các nghiên cứu liên quan đến phương pháp quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương
• 1.3. Những kết luận rút ra từ kinh nghiệm của thế giới
• 1.4. Một số chính sách quan trọng của Đảng và Nhà nước về quy hoạch phát triển lâm nông nghiệp cấp xã
• 1.5. Các quan điểm về quy hoạch lâm nông nghiệp cấp xã

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Nông Hạ

Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Nông Hạ, huyện Chợ Mới, Bắc Kạn là một vấn đề quan trọng trong việc quản lý tài nguyên rừng. Rừng không chỉ cung cấp nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá mà còn đóng vai trò thiết yếu trong đời sống của người dân địa phương. Tuy nhiên, sự gia tăng dân số và nhu cầu sử dụng tài nguyên rừng đã dẫn đến tình trạng suy giảm diện tích và chất lượng rừng. Do đó, việc quy hoạch rừng một cách hiệu quả là cần thiết để bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên rừng.

1.1. Vai trò của rừng trong đời sống người dân địa phương

Rừng cung cấp nhiều sản phẩm thiết yếu cho cuộc sống hàng ngày của người dân, từ thực phẩm đến nguyên liệu xây dựng. Đặc biệt, rừng còn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và duy trì hệ sinh thái. Việc bảo vệ rừng không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là nghĩa vụ của mỗi người dân.

1.2. Tình hình rừng tại xã Nông Hạ hiện nay

Tình hình rừng tại xã Nông Hạ đang gặp nhiều thách thức. Diện tích rừng bị thu hẹp do khai thác bừa bãi và sự phát triển của các hoạt động kinh tế khác. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nguồn tài nguyên mà còn tác động tiêu cực đến đời sống của người dân địa phương.

II. Những thách thức trong quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng

Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Nông Hạ đang đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong chính sách, sự tham gia của cộng đồng và phương pháp quy hoạch chưa hiệu quả đang cản trở quá trình này. Việc nhận thức rõ các thách thức này là bước đầu tiên để tìm ra giải pháp phù hợp.

2.1. Thiếu sự tham gia của cộng đồng trong quy hoạch

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng trong quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng. Tuy nhiên, hiện nay, người dân chưa được tham gia đầy đủ vào quá trình này, dẫn đến việc quy hoạch không phản ánh đúng nhu cầu và nguyện vọng của họ.

2.2. Chính sách chưa đồng bộ và khó áp dụng

Chính sách bảo vệ và phát triển rừng hiện tại còn nhiều bất cập. Các quy định chưa rõ ràng và thiếu tính khả thi, gây khó khăn cho việc thực hiện quy hoạch tại địa phương. Cần có sự điều chỉnh và hoàn thiện chính sách để phù hợp với thực tiễn.

III. Phương pháp quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng hiệu quả

Để quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Nông Hạ đạt hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn sẽ giúp xây dựng một kế hoạch quy hoạch bền vững, đáp ứng nhu cầu của cộng đồng và bảo vệ tài nguyên rừng.

3.1. Phương pháp quy hoạch dựa vào cộng đồng

Phương pháp quy hoạch dựa vào cộng đồng đã được chứng minh là hiệu quả trong nhiều trường hợp. Việc lắng nghe ý kiến của người dân sẽ giúp xây dựng một kế hoạch phù hợp với thực tế và nhu cầu của họ.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong quy hoạch rừng

Công nghệ hiện đại có thể hỗ trợ rất nhiều trong việc quy hoạch rừng. Sử dụng các phần mềm GIS và các công cụ phân tích dữ liệu sẽ giúp đánh giá tình hình rừng một cách chính xác và hiệu quả hơn.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại xã Nông Hạ

Nghiên cứu quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Nông Hạ đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các giải pháp được đề xuất đã được áp dụng và bước đầu cho thấy hiệu quả trong việc cải thiện tình hình rừng và đời sống của người dân. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và điều chỉnh để đạt được kết quả tốt nhất.

4.1. Kết quả đạt được từ quy hoạch

Sau khi áp dụng các phương pháp quy hoạch mới, diện tích rừng được bảo vệ và phát triển đã tăng lên đáng kể. Người dân cũng đã nhận thức rõ hơn về vai trò của rừng trong đời sống và tham gia tích cực vào công tác bảo vệ rừng.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Quá trình quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Nông Hạ đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý giá. Sự tham gia của cộng đồng, việc áp dụng công nghệ và chính sách đồng bộ là những yếu tố quyết định đến thành công của quy hoạch.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho quy hoạch rừng

Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Nông Hạ cần được tiếp tục hoàn thiện và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức của cộng đồng, cải thiện chính sách và áp dụng công nghệ mới trong quy hoạch. Điều này sẽ giúp bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển bền vững cho địa phương.

5.1. Định hướng phát triển bền vững cho rừng

Cần xây dựng một kế hoạch phát triển bền vững cho rừng, trong đó chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Sự kết hợp này sẽ giúp đảm bảo nguồn tài nguyên rừng cho các thế hệ tương lai.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Hợp tác giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ là rất quan trọng trong quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng. Sự phối hợp này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và đạt được mục tiêu chung.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp cơ sở là mắt xích then chốt trong chiến lược quản lý tài nguyên thiên nhiên bền vững tại Việt Nam. Tại xã Nông Hạ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn, diện tích đất lâm nghiệp chiếm tới 4.640,15 ha, tương đương 92,3% tổng diện tích đất nông nghiệp của toàn xã (5.024,31 ha trên tổng số 5.820,31 ha diện tích tự nhiên). Tuy nhiên, trước sức ép gia tăng dân số với 3.676 nhân khẩu phân bố ở 14 thôn bản, trong đó lao động nông lâm nghiệp chiếm tới 89% tổng lực lượng lao động (2.289 người), nguồn tài nguyên rừng tại đây đã từng bị khai thác cạn kiệt, suy giảm nghiêm trọng về trữ lượng lẫn tính đa dạng sinh học.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự thiếu hụt cơ sở khoa học, thực tiễn và phương pháp luận đồng bộ trong công tác quy hoạch lâm nghiệp ở cấp xã. Trước thời điểm nghiên cứu, các quy hoạch vĩ mô thường áp đặt chỉ tiêu từ trên xuống, thiếu sự tham gia của người dân và chưa gắn liền với phân tích sinh kế hộ gia đình. Luận văn tập trung vào mục tiêu hệ thống hóa cơ sở pháp lý, đánh giá hiện trạng tài nguyên và phân tích các yếu tố kinh tế - xã hội để xây dựng phương án quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng phù hợp cho giai đoạn 2006-2010, định hướng đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại xã Nông Hạ, với điểm điều tra chuyên sâu là thôn Khe Thuổng – địa bàn mang tính đại diện cao về sinh thái và kinh tế. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp đề xuất phương án chuyển đổi 590,20 ha đất đồi núi chưa sử dụng sang đất lâm nghiệp (trong đó 190,20 ha trồng rừng mới và 400 ha khoanh nuôi phục hồi), đồng thời tái cơ cấu diện tích rừng sản xuất từ 2.684,93 ha lên 4.091,52 ha, tạo động lực phát triển kinh tế rừng bền vững cho 853 hộ gia đình địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết hệ thống và quan điểm sinh thái - nhân văn, mô phỏng theo mô hình tương tác giữa hệ sinh thái nông lâm và hệ xã hội của các nhà khoa học môi trường. Mô hình này chỉ rõ sự can thiệp của con người thông qua quy hoạch sử dụng đất sẽ quyết định dòng vật chất, năng lượng và mức độ cân bằng sinh thái.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng lý thuyết quy hoạch dựa vào cộng đồng và phương pháp tiếp cận có sự tham gia của người dân (Participatory Approach). Nghiên cứu kế thừa quy trình kết hợp đánh giá đất đai với phân tích hệ thống canh tác cho quy hoạch sử dụng đất vi mô (LEFSA) do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) ban hành.

Các khái niệm chính được định nghĩa và làm rõ gồm:

• Quy hoạch sử dụng đất vi mô: Quy trình phân bổ không gian và chức năng đất đai ở cấp đơn vị hành chính cơ sở (xã, thôn bản).
• Phân cấp ba loại rừng: Việc phân định ranh giới chức năng giữa rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất theo tiêu chí quy định tại Quyết định số 61/2005/QĐ-BNN và Quyết định số 62/2005/QĐ-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
• Quản lý rừng cộng đồng: Mô hình trao quyền quản lý, sử dụng và hưởng lợi từ rừng cho các cộng đồng thôn bản và nhóm hộ gia đình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng, bao gồm bản đồ tài nguyên đất và bản đồ địa chính tỷ lệ 1:10.000, số liệu kiểm kê đất đai giai đoạn 2003-2005, cùng hệ thống chính sách như Luật Đất đai năm 2003, Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004 và Nghị định số 23/2006/NĐ-CP.

Phương pháp chọn mẫu khảo sát xã hội học được thực hiện thông qua việc chọn điểm nghiên cứu điển hình tại thôn Khe Thuổng – nơi có cơ cấu sử dụng đất đa dạng và điều kiện kinh tế trung bình. Cỡ mẫu phỏng vấn gồm 30 hộ gia đình trực tiếp làm nông lâm nghiệp, được phân tầng ngẫu nhiên thành 3 nhóm: 10 hộ khá (chiếm 33,33%), 10 hộ trung bình (chiếm 33,33%) và 10 hộ nghèo (chiếm 33,34%) nhằm đảm bảo tính đại diện khách quan cho toàn bộ cơ cấu xã hội của xã.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa công cụ Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA), phỏng vấn bán định hướng, điều tra tuyến lát cắt và phân tích chi phí - lợi ích (CBA). Phân tích CBA được tính toán trên bảng tính điện tử thông qua 3 chỉ số tài chính then chốt: Giá trị hiện tại thuần (NPV), Tỷ số lợi ích trên chi phí (BCR) và Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR). Tiến độ thu thập dữ liệu ngoại nghiệp và xử lý nội nghiệp được chia thành 2 đợt hoàn thiện trong năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quỹ đất lâm nghiệp tại xã Nông Hạ chiếm tỷ trọng áp đảo nhưng cơ cấu chưa thực sự tối ưu. Trước quy hoạch, tổng diện tích đất lâm nghiệp là 4.640,15 ha, gồm 2.684,93 ha rừng sản xuất (chiếm 57,86%) và 1.955,22 ha rừng phòng hộ (chiếm 42,14%). Đáng chú ý, rừng tự nhiên phòng hộ chiếm tới 1.845,24 ha (chiếm 94,4% diện tích rừng phòng hộ), trong khi diện tích rừng trồng sản xuất chỉ đạt 137,92 ha (chiếm 5,14% đất rừng sản xuất), phản ánh mức độ thâm canh rừng kinh tế còn rất thấp.

Thứ hai, kết quả rà soát phân loại ba loại rừng cho thấy sự cần thiết phải điều chỉnh quy mô rừng phòng hộ. Do tiêu chí phân cấp trước đây chưa sát thực địa, nhiều diện tích ít xung yếu bị xếp vào rừng phòng hộ, gây hạn chế quyền khai thác kinh tế của người dân. Luận văn đã xác định phương án điều chỉnh giảm diện tích rừng phòng hộ từ 1.955,22 ha xuống còn 1.087,20 ha (giảm 44,39%), đồng thời mở rộng quy mô rừng sản xuất lên 4.091,52 ha (tăng 52,38% so với trước quy hoạch).

Thứ ba, tiềm năng khai thác từ quỹ đất chưa sử dụng là rất lớn. Toàn xã có 617,19 ha đất chưa sử dụng (chiếm 10,60% diện tích tự nhiên), trong đó đất đồi núi chưa sử dụng chiếm tới 590,20 ha (tỷ lệ 95,62%). Phương án quy hoạch đã đưa toàn bộ 590,20 ha này vào phát triển lâm nghiệp: phân bổ 190,20 ha để trồng rừng sản xuất mới và 400,00 ha cho khoanh nuôi phục hồi rừng, nâng tổng diện tích đất lâm nghiệp toàn xã lên 5.178,72 ha.

Thứ tư, quá trình tham gia của cộng đồng bộc lộ sự bất bình đẳng về giới. Dù quy trình lập kế hoạch sử dụng đất đã áp dụng 4 bước và 12 hoạt động có sự tham gia của 14 thôn bản, tỷ lệ đại diện chủ hộ là phụ nữ tham gia trực tiếp vào các cuộc họp thôn chỉ đạt dưới 25%, chưa đáp ứng ngưỡng tối thiểu khuyến nghị 30% để đảm bảo hiệu quả quản trị tài nguyên cơ sở.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng suy kiệt rừng và quy hoạch kém hiệu quả trước đây xuất phát từ cách tiếp cận thuần túy hành chính từ trên xuống, thiếu sự liên kết giữa các cấp quản lý Nhà nước theo Quyết định số 245/1998/QĐ-TTg và Quyết định số 186/2006/QĐ-TTg. Người dân sinh sống tại các khu vực núi cao từ 750 m đến 950 m thuộc 5 dân tộc (Tày, Nùng, Dao, Sán Chay, Kinh) có tập quán phụ thuộc vào nương rẫy và lâm sản, nhưng không được giao quyền sở hữu lâu dài nên thiếu động lực đầu tư bảo vệ.

So sánh với các nghiên cứu quy hoạch lâm nghiệp tại vùng Tây Bắc như dự án Lâm nghiệp xã hội Sông Đà tại Yên Châu (Sơn La) hay mô hình PRA tại 5 tỉnh miền núi phía Bắc của các chuyên gia giai đoạn 1996-1998, kết quả nghiên cứu tại Nông Hạ đã giải quyết đồng bộ hơn mối quan hệ giữa quy hoạch đất đai và giao rừng thực địa. Phương án phân bổ đất đai mới được thể hiện trực quan qua bảng tổng hợp biến động 14 chỉ tiêu và hệ thống bản đồ tỷ lệ 1:10.000, giúp cơ quan chức năng dễ dàng theo dõi ranh giới từng lô rừng sản xuất và rừng phòng hộ. Việc ứng dụng công cụ CBA đã chứng minh các mô hình trồng keo, mỡ kết hợp cây nông nghiệp đem lại chỉ số BCR lớn hơn 1 và rút ngắn thời gian hoàn vốn, khẳng định tính khả thi vượt trội so với phương thức độc canh truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Nông Hạ, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện thể chế và cắm mốc ranh giới thực địa: Ủy ban nhân dân huyện Chợ Mới cần ban hành hướng dẫn chi tiết thực hiện Thông tư số 05/2008/TT-BNN; chỉ đạo Ủy ban nhân dân xã Nông Hạ phối hợp cùng Hạt Kiểm lâm tiến hành cắm mốc cố định ngoài thực địa cho toàn bộ 5.178,72 ha đất lâm nghiệp, hoàn thành việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 853 hộ gia đình theo Nghị định số 163/1999/NĐ-CP trong thời gian 12 tháng.

2. Triển khai các biện pháp kỹ thuật lâm sinh tiên tiến: Ban Nông lâm nghiệp xã phối hợp cùng Trạm Khuyến nông huyện xây dựng kế hoạch khoanh nuôi phục hồi 400 ha rừng tự nhiên và tổ chức trồng mới 190,20 ha rừng kinh tế bằng các loài cây bản địa và cây nguyên liệu sinh trưởng nhanh (keo, mỡ). Đặt mục tiêu nâng độ che phủ rừng của xã lên trên 85% trong giai đoạn 2008-2015.

3. Huy động nguồn vốn và phát triển thị trường lâm sản: Áp dụng chính sách hỗ trợ vốn đầu tư trồng rừng sản xuất theo Quyết định số 147/2007/QĐ-TTg, đảm bảo giải ngân kịp thời trợ cấp ban đầu cho các hộ nhận đất nghèo kiệt; liên kết với các nhà máy chế biến gỗ và nguyên liệu giấy dọc trục Quốc lộ 3 nhằm bao tiêu sản phẩm đầu ra, hướng tới chỉ số doanh thu trên chi phí (BCR) đạt trên 1,5 cho các mô hình nông lâm kết hợp.

4. Nâng cao năng lực cộng đồng và lồng ghép bình đẳng giới: Hội Phụ nữ xã và Trưởng 14 thôn bản cần đưa quy định bắt buộc tỷ lệ phụ nữ tham gia các hội nghị xây dựng quy ước bảo vệ rừng đạt tối thiểu 35%; tổ chức các khóa tập huấn kỹ thuật lâm sinh định kỳ 6 tháng một lần cho người dân tộc thiểu số tại các thôn vùng sâu như Khe Thuổng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý Nhà nước và công chức địa chính - lâm nghiệp cấp xã, huyện: Nghiên cứu cung cấp bộ quy trình chuẩn 4 bước và 12 hoạt động cùng phương pháp phân loại 3 loại rừng, giúp cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Hạt Kiểm lâm huyện Chợ Mới và các huyện miền núi ứng dụng trực tiếp vào việc lập kế hoạch sử dụng đất lâm nghiệp hằng năm.

2. Nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý tài nguyên: Luận văn là căn cứ thực chứng về sự cần thiết phải gắn kết Luật Đất đai năm 2003 và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004, hỗ trợ các sở ban ngành cấp tỉnh hoàn thiện cơ chế giao đất, giao rừng và chia sẻ lợi ích cho đồng bào dân tộc thiểu số.

3. Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học ngành Lâm nghiệp: Tài liệu là nguồn tham khảo học thuật giá trị về việc tích hợp phương pháp đánh giá có sự tham gia của người dân (PRA) với công cụ phân tích kinh tế chi phí - lợi ích (CBA) và phân loại đất đai theo tiêu chuẩn FAO trong các đề tài quản lý tài nguyên thiên nhiên.

4. Các tổ chức phi chính phủ và ban quản lý dự án phát triển nông thôn: Cung cấp bài học kinh nghiệm sâu sắc về cách thức giải quyết xung đột đất đai, lồng ghép bình đẳng giới và phát triển sinh kế dưới tán rừng tại các cộng đồng dân cư vùng khó khăn phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn giải quyết mâu thuẫn giữa bảo tồn và sinh kế của người dân tại xã Nông Hạ như thế nào?

Nghiên cứu đã tiến hành rà soát khoa học, điều chỉnh giảm 868,02 ha diện tích rừng phòng hộ ít xung yếu để chuyển sang quy hoạch rừng sản xuất (đạt tổng quy mô 4.091,52 ha). Giải pháp này giúp 853 hộ gia đình có đủ quỹ đất hợp pháp phát triển kinh tế lâm nghiệp lâu dài mà vẫn bảo vệ nghiêm ngặt 1.087,20 ha rừng phòng hộ đầu nguồn sông Cầu.

Phương pháp tiếp cận có sự tham gia của người dân (PRA) mang lại lợi ích gì cho quy hoạch cấp xã?

Công cụ PRA cho phép 30 hộ dân đại diện cho 5 dân tộc tại thôn Khe Thuổng trực tiếp vẽ sơ đồ không gian, phân tích lịch mùa vụ và xác định nhu cầu sử dụng đất. Cách làm này biến người dân từ đối tượng bị động thành chủ thể lập kế hoạch, giúp giảm thiểu tranh chấp đất đai và tăng tính khả thi của phương án quy hoạch.

Quy trình lập kế hoạch sử dụng đất lâm nghiệp cấp xã trong nghiên cứu gồm những bước nào?

Quy trình gồm 4 bước chính: Bước 1 - Chuẩn bị tổ chức, tài liệu và kỹ thuật; Bước 2 - Điều tra điều kiện cơ bản bằng công cụ PRA; Bước 3 - Xây dựng phương án quy hoạch qua các hội nghị thôn bản và xã; Bước 4 - Thẩm định và phê duyệt phương án. Toàn bộ quy trình tích hợp 12 hoạt động chi tiết theo đúng quy định chuyên ngành.

Công cụ phân tích chi phí - lợi ích (CBA) được ứng dụng ra sao để đánh giá hiệu quả kinh tế?

Tác giả đã tính toán 3 chỉ số tài chính gồm NPV, BCR và IRR trên phần mềm Excel cho các mô hình trồng rừng và cây công nghiệp. Các mô hình kinh tế được lựa chọn đều thỏa mãn điều kiện hệ số BCR lớn hơn 1 và IRR cao hơn lãi suất chiết khấu, chứng minh khả năng thu hồi vốn nhanh cho người nông dân làm nghề rừng.

Hạn chế lớn nhất trong công tác tham gia quy hoạch tại địa phương là gì và cách khắc phục?

Hạn chế nổi bật là tỷ lệ đại diện chủ hộ là phụ nữ tham gia hội nghị quy hoạch chỉ đạt dưới 25%. Luận văn kiến nghị chính quyền cấp xã cần đưa chỉ tiêu giới tối thiểu 30-35% vào quy chế tổ chức họp thôn, đồng thời đa dạng hóa khung giờ sinh hoạt cộng đồng để tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ đóng góp ý kiến.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập hệ thống cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho công tác quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng ở cấp xã, khẳng định tính tất yếu của việc kết hợp hài hòa giữa chỉ đạo vĩ mô và nguyện vọng của cộng đồng.
• Tối ưu hóa thành công cơ cấu sử dụng đất của xã Nông Hạ, mở rộng diện tích đất lâm nghiệp lên 5.178,72 ha và giải quyết hiệu quả 590,20 ha đất đồi núi chưa sử dụng.
• Ứng dụng thành thạo các công cụ hiện đại gồm đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA), bản đồ địa chính tỷ lệ 1:10.000 và phân tích tài chính chi phí - lợi ích (CBA).
• Đưa ra hệ thống giải pháp toàn diện bao gồm cắm mốc thực địa, phục hồi 400 ha rừng, hỗ trợ vốn theo Quyết định số 147/2007/QĐ-TTg và nâng cao tỷ lệ bình đẳng giới lên trên 35%.
• Đóng góp mô hình quy hoạch lâm nghiệp cấp xã mẫu mực, có giá trị chuyển giao và nhân rộng cho 96 xã trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn cũng như các tỉnh miền núi phía Bắc.

Trong giai đoạn tiếp theo, các địa phương cần khẩn trương số hóa dữ liệu địa chính rừng và triển khai các gói tín dụng hỗ trợ sản xuất nông lâm kết hợp. Độc giả quan tâm và các nhà nghiên cứu hãy vận dụng ngay các phát hiện và khung phương pháp luận của công trình này để nâng cao chất lượng quy hoạch tài nguyên rừng tại cơ sở!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên Thế giới 1. Tóm lược lịch sử quy hoạch lâm nông nghiệp Quy hoạch lâm nông nghiệp được xác nhận như là một chuyên ngành bắt đầu bằng các quy hoạch vùng ngay từ thế kỷ 17. Theo Olschowy [78, tr.37-44] vào thời gian này quy hoạch quản lý rừng và lâm sinh ở Châu Âu được xem như là một lĩnh vực phát triển ở mức cao trên cơ sở quy hoạch sử dụng đất.

Tại Mỹ, bang Wiscosin đã ra đạo luật sử dụng đất đai vào năm 1929, tiếp theo là xây dựng kế hoạch sử dụng đất đầu tiên cho vùng Oneide của Wiscovin. Kế hoạch này đã xác định các diện tích cho sử dụng lâm nghiệp, nông nghiệp và nghỉ ngơi giải trí. Hạn chế của quy hoạch này là tạo việc khai thác rừng quảng canh, không kiểm soát lửa rừng và chống xói mòn. Tại châu Âu, vào thập kỷ 30 và 40 quy hoạch ngành giữ vai trò lấp chỗ trống của quy hoạch vùng được xây dựng vào đầu thế kỷ.

đã cho ra đời chuyên khảo đầu tiên về phân loại đất đai với tên ”Phân loại đất đai cho quy hoạch sử dụng đất” [76]. Đây cũng là tài liệu đầu tiên đề cập đến đánh giá khả năng của đất cho quy hoạch sử dụng đất. Tại vùng Rhodesia trước đây, nay là Cộng hoà Zimbabwe, Bộ Nông nghiệp đã xuất bản cuốn sổ tay hướng dẫn quy hoạch sử dụng đất hỗ trợ cho quy hoạch cơ sở hạ tầng cho trồng rừng. Năm 1966 Hội Đất học của Mỹ và Hội Nông học Mỹ cho ra đời chuyên khảo về hướng dẫn điều tra đất, đánh giá khả năng của đất và ứng dụng trong quy hoạch sử dụng đất.

Ngoài ra còn một số chuyên khảo khác cũng ra đời đề cập đến “Môi trường con người” trong đánh giá khả năng thích hợp của đất cho quy hoạch nông nghiệp và lâm nghiệp. Tại Đức, tác giả Haber năm 1972 đã xuất bản tài liệu ”Khái niệm về sử dụng đất khác nhau”. Đây được coi là lý thuyết sinh thái về quy hoạch sử dụng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 đất dựa trên quan điểm về mối quan hệ hợp lý giữa tính đa dạng của hệ sinh thái cũng như sự ổn định của chúng với năng suất và khả năng điều chỉnh [82, tr. Từ năm 1967 Hội đồng nông nghiệp châu Âu đã phối hợp với tổ chức FAO tổ chức nhiều hội nghị về Phát triển nông thôn và quy hoạch sử dụng đất.

Các hội nghị đều khẳng định rằng quy hoạch các ngành sản xuất như nông nghiệp, lâm nghiệp, chế biến loại nhỏ. phải dựa trên cơ sở quy hoạch đất đai. Năm 1969 và 1975 các chuyên gia tư vấn họp tại Rome (Italia) và Geneve (Thụy Sỹ) để thảo luận về phương pháp luận quy hoạch nông thôn[73],[74]. Các nghiên cứu liên quan đến phương pháp quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương Phương pháp quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương có thể được khái quát bằng 2 cách tiếp cận chủ yếu: tiếp cận từ trên xuống (Top-down Approach) và tiếp cận từ dưới lên (Bottom-up Approach).

Cách tiếp cận thứ nhất được hình thành từ khi có quy hoạch ra đời cho đến nay và được áp dụng cho quy hoạch ngành. Cách tiếp cận này ngày càng bộc lộ những hạn chế, kém hiệu quả vì không có sự tham gia của cộng đồng khi các chương trình thực hiện ở cấp vi mô. Cách tiếp cận thứ 2 được hình thành khi các nhà xã hội học chứng minh rằng “Sự không thể thiếu được” vai trò của cộng đồng nông thôn trong lập kế hoạch và quản lý tài nguyên của cộng đồng. Từ đây thuật ngữ “Quy hoạch dựa vào cộng đồng” (Community-based Planning) bắt đầu xuất hiện.

Gilmour năm 1997 đã phân biệt 2 loại tiếp cận, đó là tiếp cận kinh điển (Classical Approach) và tiếp cận lấy người dân làm trung tâm (People’s centered Approach) [75, tr. Những nghiên cứu của ông về quy hoạch và quản lý rừng cộng đồng ở Nepal chứng tỏ những ưu thế về tiếp cận mới trong xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cộng đồng. Từ cuối thập kỷ 70, các phương pháp điều tra, đánh giá truyền thống về điều kiện vật lý sinh học như: điều tra thổ nhưỡng, đánh giá đất đai, vẽ bản đồ. ít được nghiên cứu mà thay vào đó là các phương pháp điều tra đánh giá cùng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 tham gia như Đánh giá nhanh nông thôn (RRA), Nông dân tham gia đánh giá (PRA), Phương pháp quá trình sáng tạo.

Đặc biệt là phương pháp Phân tích các hệ thống canh tác cho quy hoạch sử dụng đất vi mô được nghiên cứu rộng rãi. Những thử nghiệm các phương pháp RRA vào thập kỷ 80 và PRA đầu thập kỷ 90 trong phát triển nông thôn và lập kế hoạch sử dụng đất được thực hiện trên 30 nước phát triển cho thấy ưu thế của các phương pháp này trong lập kế hoạch lâm nông nghiệp cấp thôn bản [68, tr. Những kết quả thử nghiệm phân tích hệ thống canh tác tại Châu á, Châu Phi và Nam Mỹ xác nhận rằng phân tích hệ thống canh tác là một công cụ quy hoạch và lập kế hoạch nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất cấp địa phương. Luning năm 1990, lần đầu tiên nghiên cứu kết hợp đánh giá đất đai với phân tích hệ thống canh tác cho quy hoạch sử dụng đất [77].

Năm 1994 một nhóm chuyên gia tư vấn của FAO đã công bố quy trình kết hợp đánh giá đất đai với phân tích hệ thống canh tác cho quy hoạch sử dụng đất. Phương pháp này có tên gọi là LEFSA. Năm 1994, Anaman và một số tác giả khác đã nghiên cứu và áp dụng LEFSA tại Thái Lan [67, tr. Phương pháp này có hạn chế là đòi hỏi hệ thống thông tin phân tích lớn, khó áp dụng cho quy hoạch địa phương.

Theo Erwin năm 1999, phân tích hệ thống canh tác là công cụ cho phân tích các trở ngại trong hệ thống nông trại HGĐ để xác định mục tiêu quy hoạch, xác định các kiểu sử dụng đất hiện tại và phương án sử dụng đất mới, đánh giá các phương án sử dụng đất khác nhau nhằm mục đích lựa chọn phương án tốt nhất[71]. Các nghiên cứu xây dựng qui trình quy hoạch sử dụng đất Năm 1985 một nhóm chuyên gia tư vấn quốc tế về quy hoạch sử dụng đất được tổ chức FAO thành lập nhằm xây dựng một qui trình quy hoạch sử dụng đất. Theo Purnell năm 1988, mục tiêu của quy hoạch sử dụng đất đựợc các chuyên gia xác định là “Thiết lập các kế hoạch thực tiễn có khả năng sử dụng tốt nhất các loại đất đai nhằm đạt được các mục tiêu khác nhau để tăng sản xuất quốc gia, cải thiện đời sống, bảo vệ môi trường, đạt các lợi ích xã hội và giải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. 4 câu hỏi nền tảng của quy hoạch đất đai là [79, tr.9-12]: Các vấn đề nào đang tồn tại và mục tiêu quy hoạch là gì? Có các phương án sử dụng đất nào? Phương án nào là tốt nhất? Có thể vận dụng vào thực tế như thế nào?.

Wilkingson năm 1985 nghiên cứu quy hoạch sử dụng đất theo khía cạnh luật pháp. Ông đề nghị ”Một hệ thống luật pháp thích hợp cần được phát triển nhằm mục đích: cung cấp chính sách và mục tiêu rõ ràng của Nhà nước về đất đai, thiết lập các tổ chức sử dụng đất phù hợp, yêu cầu sử dụng theo qui trình kế hoạch và kỹ thuật, tăng cường sự thông hiểu về sử dụng đất và khuyến khích xây dựng cơ chế giám sát và cưỡng chế” [80]. Năm 1986, Dent và nhiều tác giả nghiên cứu sâu về qui trình quy hoạch. Ông khái quát quy hoạch sử dụng đất trên 3 cấp khác nhau và mối quan hệ của các cấp: kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, cấp vùng (tỉnh, huyện) cấp cộng đồng (xã, thôn) [70, tr.

Ông còn đề xuất quá trình quy hoạch gồm 4 giai đoạn và 10 bước. Trong khi xây dựng khung đánh giá đất đai, lần đầu tiên tổ chức FAO năm 1976 đã đề xuất cấu trúc khung quy hoạch sử dụng đất với 10 điểm chính [72]. Trong đó phân loại đánh giá và đề xuất các kiểu và dạng sử dụng đất được xét như là các bước chính trong quá trình quy hoạch. Năm 1980, Buchwald đề xuất quá trình quy hoạch 8 bước, trong đó những nghiên cứu đánh giá về sinh thái và kinh tế xã hội được đề cập tách biệt ở các bước khác nhau [81].

Điểm hạn chế này tạo nên sự thiếu tính liên ngành trong quy hoạch. Maydell năm 1984 cho rằng 4 điểm chính trong quá trình quy hoạch nông lâm nghiệp tại các nước nhiệt đới là [83]: phân tích xu hướng nghĩa là phân tích hiện trạng và phát triển; xác định mục tiêu và nhiệm vụ; phân tích phương pháp và tiến hành đánh giá. Xem xét đến các khía cạnh riêng, có thể dẫn ra đây một số qui trình quy hoạch được nhiều chương trình, dự án áp dụng. Theo Zimmermann năm 1989 tổ chức GTZ của Đức đưa ra và thử nghiệm quy trình quy hoạch tại nhiều nước, trong đó có dự án Lâm nghiệp xã hội Sông Đà của Việt Nam.

Qui trình này dựa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 trên quá trình phân tích tình hình, chuẩn đoán hiện trạng và phân tích mục tiêu. Các kỹ thuật của phương pháp phân tích tối ưu hoá mục tiêu (ZOPP) được sử dụng [85 tr. Năm 1987, Spitzer đề xuất các bước quy hoạch sử dụng đất đa mục tiêu, trong đó nhấn mạnh xác định mục tiêu và chọn phương pháp lập kế hoạch như sau: Chuẩn đoán trong thu thập thông tin và dự đoán cơ hội, tư vấn trong đánh giá, lập kế hoạch và điều phối, thực hiện trong điều phối và giám sát[84]. Những kết luận rút ra từ kinh nghiệm của thế giới Tổng kết các tài liệu nghiên cứu có liên quan đến quy hoạch lâm nông nghiệp và sử dụng đất cấp địa phương Đề tài rút ra một số kết luận phục vụ cho nghiên cứu quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã ở Việt Nam như sau: Mặc dù đã có những nghiên cứu đề xuất và thử nghiệm về quy hoạch sử dụng đất nhưng chưa có một lý thuyết hoàn chỉnh về quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương, đặc biệt là phương pháp quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cho cấp xã hoặc cấp hành chính thấp nhất tại các nước phát triển.