Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã đôn phong huyện bạch thông tỉnh bắc kạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Đôn Phong, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn.

• Tác giả: Nguyễn Việt Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn cho quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Đôn Phong huyện Bạch Thông tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Thế giới

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Đôn Phong

Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Đôn Phong, huyện Bạch Thông, Bắc Kạn là một vấn đề quan trọng trong việc quản lý tài nguyên rừng. Xã Đôn Phong có diện tích rừng lớn, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương. Quy hoạch này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên rừng mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của cộng đồng. Việc thực hiện quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cần dựa trên các cơ sở khoa học và thực tiễn, nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của xã Đôn Phong

Xã Đôn Phong nằm trong khu vực có địa hình đa dạng, với nhiều loại rừng khác nhau. Đặc điểm khí hậu và đất đai tại đây tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loại cây rừng. Kinh tế xã hội của xã chủ yếu dựa vào nông nghiệp và lâm nghiệp, với nhiều hộ gia đình tham gia vào hoạt động khai thác và bảo vệ rừng.

1.2. Vai trò của quy hoạch rừng trong phát triển bền vững

Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường. Nó giúp xác định các khu vực cần bảo vệ, đồng thời tạo điều kiện cho việc phát triển kinh tế địa phương thông qua các hoạt động lâm nghiệp bền vững.

II. Vấn đề và thách thức trong quy hoạch bảo vệ rừng tại Đôn Phong

Mặc dù có nhiều tiềm năng, quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Đôn Phong vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như sự phân định ranh giới không rõ ràng, chính sách chưa đồng bộ và sự tham gia của cộng đồng còn hạn chế đã ảnh hưởng đến hiệu quả của quy hoạch. Việc thiếu thông tin và cơ sở dữ liệu đầy đủ cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến khó khăn trong việc lập kế hoạch.

2.1. Những khó khăn trong việc thực hiện quy hoạch

Việc thực hiện quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Đôn Phong gặp khó khăn do thiếu sự đồng thuận giữa các bên liên quan. Nhiều hộ dân chưa nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng, dẫn đến tình trạng khai thác bừa bãi.

2.2. Tác động của con người đến tài nguyên rừng

Hoạt động khai thác lâm sản và chuyển đổi mục đích sử dụng đất đã làm giảm diện tích rừng tự nhiên. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động tiêu cực đến đời sống của người dân địa phương.

III. Phương pháp quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng hiệu quả

Để quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Đôn Phong đạt hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài nguyên rừng, kết hợp với sự tham gia của cộng đồng sẽ giúp nâng cao tính khả thi của quy hoạch. Các phương pháp đánh giá tác động môi trường cũng cần được áp dụng để đảm bảo sự bền vững.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quy hoạch

Công nghệ thông tin có thể hỗ trợ trong việc thu thập và phân tích dữ liệu về tài nguyên rừng. Việc sử dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) giúp xác định các khu vực cần bảo vệ và phát triển.

3.2. Sự tham gia của cộng đồng trong quy hoạch

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng trong quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng. Các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về bảo vệ rừng cần được thực hiện để nâng cao nhận thức của người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Đôn Phong

Kết quả nghiên cứu về quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Đôn Phong cho thấy nhiều tiềm năng trong việc phát triển lâm nghiệp bền vững. Các mô hình quản lý rừng cộng đồng đã được áp dụng thành công, giúp nâng cao thu nhập cho người dân và bảo vệ tài nguyên rừng. Việc xây dựng các chính sách hỗ trợ cho người dân tham gia vào bảo vệ rừng cũng cần được chú trọng.

4.1. Mô hình quản lý rừng cộng đồng

Mô hình quản lý rừng cộng đồng đã giúp người dân tham gia tích cực vào việc bảo vệ và phát triển rừng. Điều này không chỉ nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho cộng đồng.

4.2. Chính sách hỗ trợ cho người dân

Các chính sách hỗ trợ như đào tạo kỹ thuật, cung cấp giống cây trồng và hỗ trợ tài chính cần được triển khai để khuyến khích người dân tham gia vào bảo vệ rừng.

V. Kết luận và tương lai của quy hoạch bảo vệ rừng tại Đôn Phong

Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng tại xã Đôn Phong cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Tương lai của quy hoạch này phụ thuộc vào sự tham gia của cộng đồng và các chính sách hỗ trợ từ chính quyền. Việc bảo vệ tài nguyên rừng không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của mỗi người dân.

5.1. Tầm quan trọng của sự tham gia cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng trong quy hoạch bảo vệ rừng là rất quan trọng. Người dân cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động bảo vệ và phát triển rừng để đảm bảo tính bền vững.

5.2. Định hướng phát triển bền vững trong tương lai

Định hướng phát triển bền vững cần được xây dựng dựa trên các nguyên tắc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng suy thoái tài nguyên rừng đang là thách thức sinh thái và kinh tế mang tính toàn cầu. Thống kê quốc tế chỉ ra rằng trong giai đoạn 1990 - 1995, các quốc gia đang phát triển đã mất hơn 65 triệu ha rừng tự nhiên, và trung bình mỗi tuần trên thế giới có khoảng 500.000 ha rừng bị tàn phá hoặc suy thoái nghiêm trọng. Tại Việt Nam, quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp cơ sở đóng vai trò then chốt trong chiến lược quản lý rừng bền vững theo tinh thần Hội nghị Thượng đỉnh Rio 1992 và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004. Tuy nhiên, công tác quy hoạch lâm nghiệp tại cấp xã vẫn còn bộc lộ nhiều khoảng trống về phương pháp luận, thiếu sự gắn kết giữa quy hoạch sử dụng đất với tiềm năng lập địa và chưa phát huy hiệu quả vai trò tham gia của cộng đồng bản địa.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề thiếu hụt cơ sở khoa học và thực tiễn trong công tác quy hoạch lâm nghiệp tại xã Đôn Phong, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. Mục tiêu cụ thể là phân tích hệ thống thể chế chính sách, đánh giá điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội, từ đó xác lập luận cứ khoa học để xây dựng phương án quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng phù hợp cho giai đoạn 2010 - 2020. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ 10.770,37 ha đất lâm nghiệp của xã Đôn Phong (chiếm 84,41% tổng diện tích tự nhiên), với điểm khảo sát chuyên sâu tại thôn Vằng Bó. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc giải quyết hài hòa bài toán bảo vệ 8.279,85 ha rừng phòng hộ đầu nguồn gắn với mục tiêu giảm nghèo bền vững cho 43,15% số hộ dân địa phương có mức thu nhập bình quân chỉ 1,85 triệu đồng/người/năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các lý thuyết kinh tế không gian, sinh thái học cảnh quan và phương pháp tiếp cận có sự tham gia. Thứ nhất, lý thuyết vùng nông nghiệp của Johann Heinrich von Thünen (năm 1826) và lý thuyết lập địa công nghiệp của Alfred Weber (năm 1909, 1921) được kế thừa để phân tích mối quan hệ không gian giữa vị trí sản xuất, chi phí vận chuyển và năng suất sử dụng đất lâm nghiệp. Thứ hai, lý thuyết sinh thái về quy hoạch sử dụng đất của Haber (năm 1972) cùng khung đánh giá đất đai của FAO (năm 1976) cung cấp nền tảng xác định mối tương quan tối ưu giữa độ phì thổ nhưỡng feralit, tính ổn định sinh thái và hiệu quả kinh tế lâu dài.

Bên cạnh đó, các khái niệm trọng tâm được vận dụng gồm: Quản lý rừng bền vững (đáp ứng đồng thời tính bền vững môi trường, kinh tế và xã hội); Quy hoạch sử dụng đất cấp vi mô (tích hợp đa ngành tại cấp xã theo Thông tư số 05/2008/TT-BNN); Hệ thống canh tác nương rẫy luân canh; và 6 nguyên tắc lập kế hoạch có sự tham gia của người dân (PRA) theo mô hình của Vũ Văn Mễ và Desloges (năm 1996).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Luật Đất đai năm 2003, Nghị định số 23/2006/NĐ-CP, Nghị định số 163/1999/NĐ-CP, Quyết định số 147/2007/QĐ-TTg), báo cáo rà soát quy hoạch 3 loại rừng và bản đồ địa chính tỷ lệ 1:10.000 của huyện Bạch Thông. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra chọn mẫu xã hội học và các công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) tại địa bàn thôn Vằng Bó.

Quy mô mẫu điều tra gồm 30 hộ gia đình (chiếm 47,62% tổng số hộ của thôn Vằng Bó), được lựa chọn theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên chia đều thành 3 nhóm kinh tế: 10 hộ khá, 10 hộ trung bình và 10 hộ nghèo dựa trên danh sách phân loại của ban quản lý thôn. Phương pháp chọn mẫu phân tầng này đảm bảo tính đại diện cao cho các mức độ tiếp cận tư liệu sản xuất và nhận thức kỹ thuật khác nhau của các nhóm dân cư.

Phương pháp phân tích kinh tế chi phí - lợi ích (CBA) được lựa chọn để lượng hóa hiệu quả đầu tư của các mô hình canh tác thông qua các chỉ số: Giá trị hiện tại thuần (NPV), Tỷ suất thu nhập trên chi phí (BCR) và Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ (IRR). Lý do lựa chọn CBA và mô hình đánh giá tổng hợp đa tiêu chí (ECT) là nhằm tìm ra phương thức canh tác tối ưu, cân bằng giữa hiệu quả tài chính ngắn hạn với lợi ích sinh thái bền vững. Tiến trình nghiên cứu được triển khai thực địa và xử lý số liệu nội nghiệp hoàn tất trong năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ cấu trúc tài nguyên đất đai và thực trạng sinh kế tại xã Đôn Phong qua 4 nhóm phát hiện trọng yếu:

Thứ nhất, quỹ đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo nhưng cơ cấu phân bổ chưa đồng đều. Tổng diện tích đất lâm nghiệp đạt 10.770,37 ha (84,41% diện tích tự nhiên), trong đó rừng phòng hộ chiếm ưu thế tuyệt đối với 8.279,85 ha (khoảng 76,88% đất lâm nghiệp), còn diện tích rừng sản xuất chỉ đạt 2.490,52 ha (chiếm 23,12%). Độ che phủ thực vật chủ yếu là rừng nghèo kiệt, nứa tép tái sinh và tre vầu, trữ lượng gỗ thương phẩm khai thác được rất thấp.

Thứ hai, kết quả điều tra cơ cấu thu nhập hộ gia đình cho thấy sự phụ thuộc nặng nề vào nương rẫy truyền thống. Thu nhập từ nương rẫy chiếm tỷ trọng cao nhất đạt 40% (tương đương 3,4 triệu đồng/hộ/năm), tiếp theo là canh tác ruộng lúa nước chiếm 24% (2,1 triệu đồng/hộ), chăn nuôi chiếm 14% (1,2 triệu đồng/hộ), khai thác lâm sản ngoài gỗ chiếm 8% (0,7 triệu đồng/hộ), vườn cây ăn quả chiếm 8% (0,7 triệu đồng/hộ) và dịch vụ khác chiếm 6% (0,5 triệu đồng/hộ). Tổng thu nhập bình quân mỗi hộ đạt 8,6 triệu đồng/năm.

Thứ ba, tiến độ giao đất giao rừng vẫn còn tồn tại khoảng cách lớn. Theo Nghị định số 163/1999/NĐ-CP, lâm trường Bạch Thông quản lý 3.599,48 ha và 393 hộ dân đã được lập hồ sơ giao 6.574,07 ha. Tuy nhiên, vẫn còn 2.596,82 ha đất rừng chưa được quy hoạch do Ủy ban nhân dân xã tạm thời quản lý, dẫn đến nguy cơ xâm lấn đất rừng phòng hộ để trồng sắn và cây màu thương phẩm.

Thứ tư, tình trạng thiếu hụt đất canh tác lúa nước và hạn chế nhân lực cản trở chuyển dịch sinh kế. Bình quân diện tích đất sản xuất nông nghiệp chỉ đạt 0,20 ha/người (đất trồng cây hàng năm đạt 0,13 ha/người). Tỷ lệ lao động nông nhàn chiếm tới 30%, trong khi tỷ lệ hộ nghèo toàn xã ở mức rất cao là 43,15% (211 hộ nghèo trên tổng số 489 hộ).

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực địa cho thấy một mâu thuẫn điển hình tại các xã miền núi phía Bắc: diện tích rừng tự nhiên rất lớn nhưng đời sống đồng bào thiểu số (người Dao chiếm 59,70% dân số xã) vẫn gặp nhiều khó khăn do thiếu đất sản xuất lương thực cố định. Năng suất lúa nước đạt 50 tạ/ha nhưng hệ số quay vòng đất chỉ đạt 1,5 vụ/năm do hệ thống mương thủy lợi thường xuyên thiếu nước vào mùa khô (lượng mưa tháng thấp nhất chỉ 2,6 mm). Việc nương rẫy đóng góp tới 40% thu nhập đã tạo ra xung đột gay gắt giữa bảo vệ rừng phòng hộ và nhu cầu mưu sinh trước mắt.

Dữ liệu nghiên cứu về cơ cấu thu nhập và hiện trạng giao đất có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng các nguồn thu hộ gia đình và biểu đồ cột so sánh giữa diện tích đất lâm nghiệp đã giao với diện tích 2.596,82 ha đất còn tồn đọng do xã quản lý. Cách trình bày này giúp các nhà quản lý nhận diện ngay nút thắt phân bổ tài nguyên. So sánh với các nghiên cứu trước đây tại Lào Cai và Tuyên Quang, quy hoạch lâm nghiệp tại Đôn Phong thất bại nếu chỉ áp dụng phương pháp hành chính áp đặt từ trên xuống. Việc kết hợp bản đồ thổ nhưỡng feralit phân loại tỷ lệ 1:10.000 với công cụ PRA là giải pháp khoa học duy nhất dung hòa được mục tiêu phòng hộ nguồn nước với việc bố trí 2.490,52 ha rừng sản xuất thâm canh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng bền vững tại xã Đôn Phong, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Đẩy nhanh hoàn thành thủ tục giao đất, giao rừng và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp cho 2.596,82 ha diện tích đất còn tồn đọng do xã quản lý. Mục tiêu hoàn thành giao 100% diện tích này cho các hộ gia đình và cộng đồng thôn bản trước năm 2010 theo tinh thần Nghị định số 163/1999/NĐ-CP và Quyết định số 245/1998/QĐ-TTg. Cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện là Ủy ban nhân dân huyện Bạch Thông phối hợp cùng Ủy ban nhân dân xã Đôn Phong và Chi cục Kiểm lâm Bắc Kạn.

2. Chuyển đổi mô hình canh tác nương rẫy thoái hóa sang phát triển kinh tế lâm nghiệp nhiều tầng tán, tận dụng chính sách hỗ trợ theo Quyết định số 147/2007/QĐ-TTg. Mục tiêu đưa năng suất rừng trồng các loài cây bản địa và sinh trưởng nhanh như mỡ, bồ đề, xoan, tre vầu đạt trữ lượng khai thác bình quân trên 15 m3/ha/năm sau chu kỳ 7 - 10 năm, đồng thời nâng thu nhập bình quân đầu người từ 1,85 triệu đồng lên 3,5 - 4,0 triệu đồng/năm vào năm 2015. Chủ thể thực hiện là các hộ gia đình sản xuất nông lâm nghiệp dưới sự hỗ trợ kỹ thuật của Trạm Khuyến nông - Khuyến lâm huyện.

3. Tăng cường cắm mốc ranh giới thực địa và phân định rõ ràng 3 loại rừng trên nền bản đồ số tỷ lệ 1:10.000. Mục tiêu hoàn thiện việc xác lập ranh giới bảo vệ nghiêm ngặt cho 8.279,85 ha rừng phòng hộ đầu nguồn và phân vùng quy hoạch tập trung 2.490,52 ha rừng sản xuất trong giai đoạn 2008 - 2010. Chủ thể điều hành là Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Kạn kết hợp cùng Hạt Kiểm lâm Bạch Thông.

4. Xây dựng và thực thi hương ước, quy ước bảo vệ rừng có sự tham gia của 10 thôn bản, gắn với việc tổ chức các lớp đào tạo nghề lâm nghiệp cho 30% lực lượng lao động nông nhàn. Mục tiêu giảm thiểu 100% các vụ vi phạm khai thác gỗ trái phép và phát đốt nương lấn rừng phòng hộ từ năm 2009. Chủ thể triển khai là Ủy ban nhân dân xã Đôn Phong, Ban Quản lý thôn và các tổ chức đoàn thể địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý Nhà nước về lâm nghiệp và địa chính cấp cơ sở (xã, huyện): Cung cấp quy trình tích hợp phương pháp đánh giá đất đai của FAO với công cụ PRA để tự chủ xây dựng kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã mà không bị phụ thuộc vào các dự án tư vấn bên ngoài.

2. Các nhà hoạch định chính sách nông thôn miền núi: Tài liệu tham khảo thực chứng để đánh giá mức độ tương thích giữa Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004 với Luật Đất đai năm 2003, hỗ trợ hoàn thiện cơ chế tài chính chi trả dịch vụ môi trường rừng cho các xã thuộc diện Chương trình 135.

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng và Kinh tế nông lâm nghiệp: Làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về phân tích hệ thống canh tác nương rẫy và ứng dụng các hàm kinh tế chi phí - lợi ích (CBA: NPV, BCR, IRR) trong lựa chọn cây trồng rừng.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan quản lý dự án phát triển nông thôn: Cung cấp bài học kinh nghiệm thực tiễn về phương pháp tổ chức đối thoại đa bên giữa ban quản lý lâm trường quốc doanh với cộng đồng người Dao tại vùng đệm rừng phòng hộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao công tác quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã cần lấy quy hoạch sử dụng đất làm nền tảng? Quy hoạch sử dụng đất xác lập khung pháp lý toàn diện cho mọi tư liệu sản xuất trên địa bàn. Việc gắn quy hoạch lâm nghiệp vào quy hoạch sử dụng đất giúp tránh tình trạng chồng lấn ranh giới giữa 2.490,52 ha rừng sản xuất với đất nương rẫy, bảo đảm mọi phân bổ lô thửa đều có tính khả thi và được xác nhận trên bản đồ địa chính.

2. Việc áp dụng công cụ PRA đem lại lợi thế gì so với phương pháp điều tra lâm nghiệp truyền thống? PRA tạo điều kiện cho người dân trực tiếp tham gia lập sơ đồ thôn, phân tích lịch mùa vụ và đánh giá điểm mạnh - điểm yếu của các mô hình canh tác. Tại thôn Vằng Bó, PRA giúp nhà quy hoạch nhận diện chính xác 40% thu nhập đến từ nương rẫy, từ đó thiết kế giải pháp sinh kế sát thực tế thay vì áp đặt chỉ tiêu hành chính.

3. Điểm nghẽn lớn nhất trong quản lý rừng tại xã Đôn Phong giai đoạn 2007 - 2008 là gì? Điểm nghẽn nằm ở diện tích 2.596,82 ha đất rừng chưa được quy hoạch giao đất cụ thể và vẫn do xã quản lý tạm thời. Tình trạng đất vô chủ trên thực tế khiến chính quyền khó ngăn chặn việc người dân địa phương phát luỗng đất dốc trồng sắn hoặc khai thác lâm sản trái phép nhỏ lẻ.

4. Chỉ số kinh tế CBA (NPV, BCR, IRR) giúp ích gì trong việc lựa chọn mô hình cây trồng rừng? Các chỉ số này giúp lượng hóa khả năng sinh lời và mức độ an toàn vốn của từng phương án sản xuất. Một mô hình nông lâm kết hợp chỉ được đưa vào phương án quy hoạch khi có tỷ suất thu nhập trên chi phí BCR lớn hơn 1 và giá trị hiện tại thuần NPV dương ở mức lãi suất chiết khấu kỳ vọng.

5. Địa phương cần ưu tiên bảo tồn hay khai thác kinh tế đối với diện tích rừng tại xã Đôn Phong? Quy hoạch xác định ưu tiên bảo vệ nghiêm ngặt 8.279,85 ha rừng phòng hộ để giữ nguồn sinh thủy và chống lũ quét lưu vực sông suối, đồng thời tập trung thâm canh cây công nghiệp, cây ăn quả và gỗ nguyên liệu trên 2.490,52 ha rừng sản xuất nhằm giải quyết sinh kế cho 489 hộ dân.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện hệ thống thể chế chính sách, làm rõ chức năng quản lý Nhà nước về đất lâm nghiệp của chính quyền cấp xã theo Luật Đất đai năm 2003 và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004.
• Đánh giá chính xác thực trạng phân bố 10.770,37 ha đất lâm nghiệp, trong đó nhận diện diện tích 2.596,82 ha đất rừng chưa giao là nguồn tài nguyên trọng tâm cần đưa vào phương án tổ chức sản xuất.
• Chứng minh tính tất yếu của việc chuyển dịch cơ cấu thu nhập, từng bước thay thế mô hình nương rẫy du canh (chiếm 40% thu nhập hộ) bằng mô hình nông lâm kết hợp thâm canh cao nhằm giảm tỷ lệ nghèo đói 43,15%.
• Đóng góp bộ công cụ tích hợp phương pháp đánh giá đất đai FAO, phân tích kinh tế CBA và phương pháp có sự tham gia của người dân (PRA) thành quy trình quy hoạch lâm nghiệp chuẩn hóa cấp xã.
• Lộ trình giai đoạn 2008 - 2010 đặt trọng tâm vào việc số hóa bản đồ quy hoạch 1:10.000, hoàn thành giao đất thực địa và xây dựng phương án phát triển rừng bền vững tầm nhìn 2020. Hãy áp dụng ngay quy trình quy hoạch có sự tham gia của người dân để nâng cao hiệu lực quản trị tài nguyên rừng tại địa phương của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu thời LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 kỳ quy hoạch phát triển lâm nông nghiệp [90,tr. Theo lý thuyết trên thì việc phân chia đất đai theo địa lý với vùng sản xuất là nền tảng của quy hoạch vùng cho sản xuất lâm nông nghiệp. Tại Mỹ, bang Wiscosin đã ra đạo luật sử dụng đất đai vào năm 1929, tiếp theo là xây dựng kế hoạch sử dụng đất đầu tiên cho vùng Oneide của Wiscovin. Kế hoạch này đã xác định các diện tích cho sử dụng lâm nghiệp, nông nghiệp và nghỉ ngơi giải trí [79,tr.

Hạn chế của quy hoạch này là tạo việc khai thác rừng quảng canh, không kiểm soát lửa rừng và chống xói mòn. Tại châu Âu, vào thập kỷ 30 và 40 quy hoạch ngành giữ vai trò lấp chỗ trống của quy hoạch vùng được xây dựng vào đầu thế kỷ. đã cho ra đời chuyên khảo đầu tiên về phân loại đất đai với tên “Phân loại đất đai cho quy hoạch sử dụng đất” [77,tr. Đây cũng là tài liệu đầu tiên đề cập đến đánh giá khả năng của đất cho quy hoạch sử dụng đất.

Tại Đức, tác giả Haber năm 1972 đã xuất bản tài liệu “Khái niệm về sử dụng đất khác nhau”. Đây được coi là lý thuyết sinh thái về quy hoạch sử dụng đất dựa trên quan điểm về mối quan hệ hợp lý giữa tính đa dạng của hệ sinh thái cũng như sự ổn định của chúng với năng suất và khả năng điều chỉnh [86, tr. Từ năm 1967 Hội đồng nông nghiệp châu Âu đã phối hợp với tổ chức FAO tổ chức nhiều hội nghị về Phát triển nông thôn và quy hoạch sử dụng đất. Các hội nghị đều khẳng định rằng quy hoạch các ngành sản xuất như nông nghiệp, lâm nghiệp, chế biến loại nhỏ.

phải dựa trên cơ sở quy hoạch đất đai [74,tr. Năm 1971 và 1975 các chuyên gia tư vấn họp tại Rome (Italia) và Geneve (Thụy Sỹ) để thảo luận về phương pháp luận quy hoạch nông thôn. Nội dung các cuộc thảo luận đã đề cập đến các phương pháp cùng tham gia trong quy hoạch cấp vĩ mô. Năm 1985 một nhóm chuyên gia tư vấn quốc tế về quy hoạch sử dụng đất được tổ chức FAO thành lập nhằm xây dựng một quy trình quy hoạch sử dụng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Theo Purnell năm 1988, mục tiêu của quy hoạch sử dụng đất đựợc các chuyên gia xác định là “Thiết lập các kế hoạch thực tiễn có khả năng sử dụng tốt nhất các loại đất đai nhằm đạt được các mục tiêu khác nhau để tăng sản xuất quốc gia, cải thiện đời sống, bảo vệ môi trường, đạt các lợi ích xã hội và giải trí”. Bốn câu hỏi nền tảng của quy hoạch đất đai là [81, tr.9-12]: Các vấn đề nào đang tồn tại và mục tiêu quy hoạch là gì? Có các phương án sử dụng đất nào? Phương án nào là tốt nhất? Có thể vận dụng vào thực tế như thế nào?. Wilkingson năm 1985 nghiên cứu quy hoạch sử dụng đất theo khía cạnh luật pháp. Ông đề nghị “Một hệ thống luật pháp thích hợp cần được phát triển nhằm mục đích: cung cấp chính sách và mục tiêu rõ ràng của Nhà nước về đất đai, thiết lập các tổ chức sử dụng đất phù hợp, yêu cầu sử dụng theo quy trình kế hoạch và kỹ thuật, tăng cường sự thông hiểu về sử dụng đất và khuyến khích xây dựng cơ chế giám sát và cưỡng chế” [82, tr.

Năm 1988, Dent và nhiều tác giả nghiên cứu sâu về quy trình quy hoạch. Ông khái quát quy hoạch sử dụng đất trên 3 cấp khác nhau và mối quan hệ của các cấp: kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, cấp vùng (tỉnh, huyện) cấp cộng đồng (xã, thôn) [72, tr. Ông còn đề xuất quá trình quy hoạch gồm 4 giai đoạn và 10 bước. Trong khi xây dựng khung đánh giá đất đai, lần đầu tiên tổ chức FAO năm 1976 đã đề xuất cấu trúc khung quy hoạch sử dụng đất với 10 điểm chính [73, tr.

Trong đó phân loại đánh giá và đề xuất các kiểu và dạng sử dụng đất được xét như là các bước chính trong quá trình quy hoạch. Năm 1980, Buchwald đề xuất quá trình quy hoạch 8 bước, trong đó những nghiên cứu đánh giá về sinh thái và kinh tế xã hội được đề cập tách biệt ở các bước khác nhau [84, tr. Điểm hạn chế này tạo nên sự thiếu tính liên ngành trong quy hoạch. Maydell năm 1984 cho rằng 4 điểm chính trong quá trình quy hoạch nông lâm nghiệp tại các nước nhiệt đới là [87, tr.

37]: phân tích xu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 hướng nghĩa là phân tích hiện trạng và phát triển; xác định mục tiêu và nhiệm vụ; phân tích phương pháp và tiến hành đánh giá. Xem xét đến các khía cạnh riêng, có thể dẫn ra đây một số quy trình quy hoạch được nhiều chương trình, dự án áp dụng. Theo Zimmermann năm 1989 tổ chức GTZ của Đức đưa ra và thử nghiệm quy trình quy hoạch tại nhiều nước, trong đó có dự án Lâm nghiệp xã hội Sông Đà của Việt Nam. Quy trình này dựa trên quá trình phân tích tình hình, chuẩn đoán hiện trạng và phân tích mục tiêu.

Các kỹ thuật của phương pháp phân tích tối ưu hoá mục tiêu (ZOPP) được sử dụng [91, tr. Năm 1987, Spitzer đề xuất các bước quy hoạch sử dụng đất đa mục tiêu, trong đó nhấn mạnh xác định mục tiêu và chọn phương pháp lập kế hoạch như sau: Chuẩn đoán trong thu thập thông tin và dự đoán cơ hội, tư vấn trong đánh giá, lập kế hoạch và điều phối, thực hiện trong điều phối và giám sát[88, tr. Một vài kết luận rút ra từ kinh nghiệm của thế giới Tổng kết các tài liệu nghiên cứu có liên quan đến quy hoạch lâm nông nghiệp và sử dụng đất cấp địa phương trên thế giới tác giả có một số kết luận phục vụ cho nghiên cứu quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã ở Việt Nam như sau: Mặc dù đã có những nghiên cứu đề xuất và thử nghiệm về quy hoạch sử dụng đất nhưng chưa có một lý thuyết hoàn chỉnh về quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương, đặc biệt là phương pháp quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cho cấp xã hoặc cấp hành chính thấp nhất tại các nước phát triển. Tuy vậy, những nghiên cứu và quy trình quy hoạch trên thế giới có thể được nghiên cứu và áp dụng trong điều kiện ở Việt Nam theo các hướng sau: - Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã phải lấy quy hoạch sử dụng đất làm nền tảng, kết hợp hài hoà giữa ưu tiên của cấp trên với nhu cầu của cộng đồng thông qua sự tham gia trực tiếp của người dân.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 - Phân tích được mối quan hệ tác động lẫn nhau của các cấp quy hoạch lâm nông nghiệp, đặc biệt là cấp địa phương: xã, thôn bản và hộ gia đình để xác định rõ nội dung và phương pháp quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng có tính đặc thù riêng của mỗi cấp. - Các phương pháp đánh giá đất đai của FAO, quy trình lập kế hoạch sử dụng đất cần được áp dụng trong quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp xã, nhưng đòi hỏi phải điều chỉnh phù hợp với hoàn cảnh của cộng đồng nông thôn Việt Nam. - Phương pháp cùng tham gia, phân tích hệ thống canh tác được coi là công cụ quy hoạch cấp xã cần được vận dụng vào đặc điểm kinh tế văn hoá xã hội và thể chế chính sách của Việt Nam. Việt Nam Đảng và Nhà nước có quan điểm rõ ràng về quy hoạch phát triển lâm nông nghiệp.

Hiến pháp nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 nêu “Nhà nước thống nhất quản lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, đảm bảo sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả. Nhà nước giao đất cho các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài”. Luật đất đai năm 2003 tại điều 13 quy định rõ có 3 loại đất chính, đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp, đất chưa sử dụng với 6 quyền sử dụng tuỳ theo từng loại đất và mục đích sử dụng mà được giao cho tổ chức, cá nhân quản lý và sử dụng. Luật đất đai nêu rõ trong mục 2 quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tại điều 23 là lập quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đai là một trong những nội dung quản lý Nhà nước đối với đất đai [18].

Luật Đất đai là cơ sở pháp lý cơ bản nhất cho quy hoạch nông lâm nghiệp. Luật bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 phân định rõ 3 loại rừng làm cơ sở cho quy hoạch lâm nghiệp [19]. Theo biên bản hội thảo quốc gia về “Quy hoạch sử dụng đất và giao đất lâm nghiệp” năm 1997 nhiều ý kiến cho rằng cần nghiên cứu tính thống nhất giữa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 2 luật: Luật đất đai và Luật bảo vệ và phát triển rừng trong quy hoạch và giao đất nông nghiệp và đất lâm nghiệp, xác định rõ vai trò của địa phương, đặc biệt là cấp xã trong quy hoạch và giao đất giao rừng [2]. Trong Nghị định 64/CP, điều 15 có nêu một số quyền hạn của cấp xã trong sử dụng đất công ích [36], trong khi văn bản quan trọng nhất về giao đất lâm nghiệp là Nghị định 02/CP lại ít đề cập đến vai trò của cấp xã [37].

Nghị định của Chính phủ số 163/1999/NĐ-CP ra ngày 16 tháng 11 năm 1999 về giao đất, cho thuê đất lâm nghiệp cho tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích lâm nghiệp có một số điều nói tới nhiệm vụ và quyền hạn cấp xã trong quy hoạch và giao đất lâm nghiệp [40]. Nghị định 01/CP xác định vai trò cấp xã như là cơ quan Nhà nước chứng nhận các hộ nông dân để được nhận khoán đất (điều 3 mục 3) [38]. Như vậy, Đảng và Nhà nước đã chú trọng đến quy hoạch nông lâm nghiệp cấp địa phương, coi quy hoạch sử dụng đất là cơ sở nền tảng cho các quy hoạch khác và là cơ sở cho giao đất, lập kế hoạch sử dụng đất, xây dựng các dự án phát triển. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có các quy định cụ thể về quy hoạch lâm nông nghiệp cấp địa phương, đặc biệt là cấp xã.

Những điểm liên quan đến quy hoạch lâm nông nghiệp cấp xã chưa được thống nhất. Trên thực tế cấp xã mới có định hướng và mục tiêu phát triển sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp.