Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đặc điểm khu hệ thú ăn thịt và đề xuất một số giải pháp quản lý bảo tồn tại khu bảo tồn thiên nhiên ngọc sơn ngổ luông tỉnh hòa bình

Nghiên cứu đặc điểm khu hệ thú ăn thịt và giải pháp quản lý bảo tồn tại khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn Ngổ Luông, tỉnh Hòa Bình.

• Tác giả: Nguyễn Bình Định
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Tiến Thịnh
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng và Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm khu hệ thú ăn thịt và đề xuất một số giải pháp quản lý bảo tồn tại khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông, tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sơ lược tình hình nghiên cứu thú Việt Nam
• 1.2. Các nghiên cứu về thú ăn thịt trong cả nước
• 1.3. Các nghiên cứu tại Khu BTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu chung
• 2.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Kế thừa tài liệu
• 2.5.2. Phỏng vấn bán định hướng
• 2.5.3. Phân tích mẫu vật
• 2.5.4. Điều tra thực địa
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN-KINH TẾ-XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình, địa thế
• 3.1.3. Địa chất, thổ nhưỡng
• 3.1.4. Điều kiện khí hậu thời tiết
• 3.2. Hiện trạng tài nguyên rừng và tình hình sử dụng đất
• 3.3. Tình hình dân sinh - kinh tế xã hội
• 3.3.1. Dân số, dân tộc và lao động
• 3.3.2. Tình hình sản xuất, đời sống, thu nhập
• 3.3.3. Cơ sở hạ tầng
• 3.3.4. Dân sinh kinh tế xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm khu hệ thú ăn thịt tại khu vực nghiên cứu
• 4.2. Thành phần loài thú ăn thịt tại khu vực nghiên cứu
• 4.3. Sự đa dạng các taxon khu hệ thú ăn thịt
• 4.4. Đa dạng sinh cảnh sống của các loài thú ăn thịt
• 4.5. Tình trạng và phân bố của một số loài thú ăn thịt ưu tiên bảo tồn trong khu vực nghiên cứu
• 4.6. Danh sách các loài thú ăn thịt ưu tiên bảo tồn
• 4.7. Tình trạng và phân bố các loài thú ăn thịt ưu tiên bảo tồn
• 4.8. Các yếu tố đe dọa đến tài nguyên thú ăn thịt
• 4.8.1. Nhóm các mối đe dọa phá hủy sinh cảnh sống
• 4.9. Hiện trạng công tác quản lý, bảo tồn của KBTTN Ngọc Sơn - Ngổ Luông
• 4.10. Những ưu điểm và hạn chế trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của KBTTN Ngọc Sơn - Ngổ Luông
• 4.11. Hiện trạng công tác quản lý, bảo vệ rừng
• 4.12. Đề xuất các giải pháp quản lý bảo tồn cho khu vực nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu quản lý khu hệ thú ăn thịt tại Ngọc Sơn Ngổ Luông

Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn - Ngổ Luông là một trong những khu vực quan trọng về đa dạng sinh học tại tỉnh Hòa Bình. Nghiên cứu về khu hệ thú ăn thịt tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự đa dạng sinh học mà còn góp phần vào công tác bảo tồn thiên nhiên. Khu vực này có hệ sinh thái phong phú với nhiều loài động vật quý hiếm, trong đó có các loài thú ăn thịt. Tuy nhiên, việc thiếu dữ liệu về các loài này đang là một thách thức lớn trong công tác quản lý và bảo tồn.

1.1. Đặc điểm sinh thái và đa dạng loài thú ăn thịt

Khu bảo tồn Ngọc Sơn - Ngổ Luông có hệ sinh thái rừng núi đá vôi đặc trưng, nơi sinh sống của nhiều loài thú ăn thịt. Các loài này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Đặc biệt, sự đa dạng về loài và số lượng của chúng cần được nghiên cứu và bảo tồn để đảm bảo sự phát triển bền vững của khu vực.

1.2. Vai trò của khu hệ thú ăn thịt trong hệ sinh thái

Thú ăn thịt là nhóm động vật tiêu thụ bậc cao, giúp kiểm soát quần thể các loài gặm nhấm và duy trì sự cân bằng sinh thái. Chúng có vai trò quan trọng trong việc phát tán hạt giống và duy trì sự đa dạng sinh học trong khu vực. Việc bảo tồn các loài này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá.

II. Thách thức trong quản lý và bảo tồn khu hệ thú ăn thịt

Mặc dù Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn - Ngổ Luông có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong công tác quản lý khu bảo tồn. Các yếu tố như săn bắt trái phép, mất môi trường sống và biến đổi khí hậu đang đe dọa sự tồn tại của các loài thú ăn thịt. Việc nhận diện và giải quyết các vấn đề này là rất cần thiết để bảo vệ khu hệ động vật tại đây.

2.1. Nguy cơ từ săn bắt và buôn bán động vật hoang dã

Săn bắt trái phép là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm số lượng các loài thú ăn thịt. Các sản phẩm từ thú ăn thịt như da, lông và xương có giá trị kinh tế cao, khiến cho nhiều loài bị đe dọa. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn tình trạng này.

2.2. Mất môi trường sống và tác động của con người

Mất môi trường sống do khai thác rừng và phát triển kinh tế đang làm giảm diện tích sinh sống của các loài thú ăn thịt. Việc quy hoạch và bảo vệ các khu vực rừng tự nhiên là rất quan trọng để duy trì sự đa dạng sinh học tại khu vực này.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp bảo tồn hiệu quả

Để bảo tồn khu hệ thú ăn thịt tại Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn - Ngổ Luông, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và các giải pháp quản lý hiệu quả. Việc thu thập dữ liệu và phân tích tình trạng các loài là rất cần thiết để đưa ra các biện pháp bảo tồn phù hợp.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa và khảo sát

Điều tra thực địa là phương pháp chính để thu thập thông tin về sự phân bố và tình trạng của các loài thú ăn thịt. Các cuộc khảo sát định kỳ sẽ giúp theo dõi sự thay đổi của quần thể và đưa ra các biện pháp kịp thời.

3.2. Đề xuất các giải pháp quản lý bền vững

Cần xây dựng các chương trình giáo dục cộng đồng về bảo tồn thiên nhiên và tăng cường sự tham gia của người dân địa phương trong công tác bảo vệ tài nguyên. Các giải pháp quản lý bền vững sẽ giúp bảo vệ khu hệ thú ăn thịt và duy trì sự đa dạng sinh học.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu về khu hệ thú ăn thịt tại Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn - Ngổ Luông sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho công tác bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên thiên nhiên. Những dữ liệu thu thập được sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định đúng đắn trong việc bảo tồn và phát triển bền vững.

4.1. Kết quả điều tra và phân tích dữ liệu

Các kết quả điều tra cho thấy sự đa dạng của khu hệ thú ăn thịt tại Ngọc Sơn - Ngổ Luông. Việc phân tích dữ liệu sẽ giúp xác định các loài ưu tiên bảo tồn và các yếu tố đe dọa đến chúng.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ được ứng dụng vào các chương trình bảo tồn và quản lý tài nguyên thiên nhiên tại khu vực. Điều này không chỉ giúp bảo vệ các loài thú ăn thịt mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về khu hệ thú ăn thịt tại Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn - Ngổ Luông là một bước quan trọng trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Những kết quả đạt được sẽ là cơ sở để xây dựng các chính sách bảo vệ tài nguyên thiên nhiên trong tương lai. Cần tiếp tục nghiên cứu và theo dõi tình trạng các loài để đảm bảo sự tồn tại của chúng.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn khu hệ thú ăn thịt

Bảo tồn khu hệ thú ăn thịt không chỉ bảo vệ các loài động vật mà còn duy trì sự cân bằng sinh thái. Việc này có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững của khu vực.

5.2. Triển vọng nghiên cứu và bảo tồn trong tương lai

Triển vọng nghiên cứu trong tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các chương trình bảo tồn hiệu quả. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương để đạt được mục tiêu bảo tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Sơ lược tình hình nghiên cứu thú Việt Nam Giai đoạn trước thế kỷ 18 việc nghiên cứu thú hoang dã Việt Nam còn rất ít, phần lớn những nghiên cứu về thú được ghi nhận rải rác trong một số nghiên cứu địa lý tự nhiên, địa lý kinh tế. Chẳng hạn trong sách “Văn đoài loại ngữ” và “Phủ biện tập lục” của Lê Quý Đôn (1724 – 1784); trong “Đại Nam nhất thống chí” triều Nguyễn (1856-1882) cũng có ghi chép một số loài thú ở các địa phương. Giai đoạn này các nghiên cứu còn sơ khai chỉ chú ý các loài động vật quý hiếm như: Voi, Tê giác, Hươu xạ, Gấu.

Vào những năm đầu thế kỷ XIX việc nghiên cứu động vật hoang dã trong đó có các loài thú được tiến hành thu thập các mẫu thú bởi các nhà khoa học nước ngoài. Năm 1828 George pinlayson (người Anh) đã đến khảo sát về thú ở Lào, Campuchia và Việt Nam đã mô tả một số loài thú. Các công trình nghiên cứu của nhiều tác giả lần lượt được công bố như: M. Đến những năm giữa thế kỷ XIX các công trình nghiên cứu về thú bắt đầu từ miền Nam của nhiều tác giả như Milne – Edwards (1867 -1874), Morice (1875), tiến dần ra phía Bắc như Billet (1896 – 1898).

Trong thời kỳ này bắt đầu hình thành các đoàn khảo sát có quy mô lớn như đoàn Pavie (1879 -1895) hoạt động ở Lào, Thái Lan và Việt Nam. Những tiêu bản thú của đoàn được Pousargues (1904) phân tích và công bố. Cũng trong thời gian này đoàn khoa học trường trú ở Bắc Bộ do Boutan dẫn đầu (1900 -1906) thu thập các tiêu bản thú gửi về Paris do Ménégaux (1905 -1906) phân tich. Sau khi miền Bắc Việt Nam được giải phóng vào năm 1954 do yêu cầu về phát triển kinh tế công tác điều tra cơ bản về động vật nói chung và thú LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 hoang dã nói riêng bắt đầu được đẩy mạnh và hoàn toàn do cán bộ Việt Nam đảm nhận.

Năm 1973 trong cuốn sách “Thú kinh tế Việt Nam” của Lê Hiền Hào, đã đề cập tới một số loài thú phân bố ở Nghệ An như: Khỉ Vàng, Đon, Chồn Mác, Lửng Lợn, Cầy giông, Cầy hương, Cầy móc cua, Mèo rừng. Sau khi miền Nam được thống nhất, đất nước được giải phóng, địa bàn nghiên cứu được mở rộng ra toàn quốc, điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu khu hệ thú ở Việt Nam. Lực lượng tham gia nghiên cứu khu hệ thú tại Việt Nam thời kỳ này bao gồm cả các đơn vị nghiên cứu như Viện Sinh thái và tài nguyên sinh vật, Viện điều tra quy hoạch rừng, đại học quốc gia Hà Nội, Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Lâm nghiệp, các chương trình nghiên cứu của nhà nước như Chương trình 52-02 điều tra tổng hợp Tây Nguyên (1981- 1986), Chương trình CT-48C (1987- 1990), chương trình nghiên cứu điều tra động vật vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long…Cùng với đó là sự hợp tác với các nước ngoài, các tổ chức phi chính phủ để nghiên cứu khu hệ động vật, đã thu được những kết quả rất đáng ghi nhận. Rất nhiều các công trình khoa học có giá trị lớn đã được công bố trong thời kỳ này, Một số công trình khoa học tiêu biểu của thời kỳ này đó là Đào Văn Tiến (1985), khảo sát thú miền Bắc Việt Nam; Cao Văn Sung, Đặng Huy Huỳnh, Bùi Kính (1980) những loài thú gặm nhấm ở Việt Nam.

Với sự giúp đỡ của các nhà khoa học nước ngoài, các chuyên gia thú Việt Nam đã công bố cuốn “Danh lục thú Việt Nam” năm 1994 ghi nhận 223 loài thú (Đặng Huy Huỳnh và cs, 2007) [12]. Trên cơ sở tổng hợp các dữ liệu hiện có, năm 1994, Đặng Huy Huỳnh, Đào Văn Tiến, Cao Văn Sung, Phạm Trọng Ảnh, Hoàng Minh Khiên đã công bố danh lục thú (Mammalia) Việt Nam gồm 223 loài thuộc 12 bộ, 37 họ. Mỗi loài LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 các tác giả đã nêu tên khoa học, tên đồng nghĩa, tên Việt Nam và tên địa phương, vùng phân bố ở Việt Nam và trên thế giới, giá trị kinh tế, giá trị bảo tồn, tình trạng, biện pháp sử dụng và bảo vệ (Đặng Huy Huỳnh và cs, 2007) [12]. Cũng từ những năm 90 của thế kỷ 20, các nhà khoa học Việt Nam đã đi sâu nghiên cứu về đa dạng sinh học động vật nói chung trong đó có khu hệ thú và thú ăn thịt, thu thập nhiều dẫn liệu về sinh thái, sinh học, các nguyên nhân suy giảm nguồn lợi thú hoang dã ở Việt Nam và đã công bố nhiều công trình có ý nghĩa.

Lê Vũ Khôi năm 2000 đã xuất bản cuốn danh lục các loài thú Việt Nam với 289 loài và phân loài thuộc 40 họ, 14 bộ. Năm 2003 các nhà khoa học người Nga đã tổng hợp và công bố khu hệ thú Việt Nam có 310 loài (Đặng Huy Huỳnh và cs, 2007) [12]. Lê Xuân Cảnh và Nguyễn Xuân Đặng vào năm 2009 đã công bố danh lục thú Việt Nam với 322 loài thuộc 43 họ [7]. Các nghiên cứu về thú ăn thịt trong cả nước Tác giả Phạm Nhật, Nguyễn Xuân Đặng, 2000, “Sổ tay ngoại nghiệp nhận diện các loài thú lớn của khu bảo tồn thiên nhiên Pù Mát” đã thống kê được 67 loài động vật lớn trong đó có 9 loài năm trong bộ ăn thịt có số lượng lớn nhất về loài, trong đó có rất nhiều loài có ý nghĩa kinh tế [15].

Các tác giả Đặng Ngọc Cần, Nguyễn Xuân Đặng, Nguyễn Trường Sơn, 2000, “Đa dang sinh học khu hệ thú ở Hữu Liên – Lạng Sơn” tạp chí sinh học số 22 trang 117 -121. Đã thống kê ở khu vực nghiên cứu có 75 loài thú thuộc 55 giống, 28 họ, 9 bộ trong đó có 22 loài thuộc bộ ăn thịt, thuộc 19 giống, 6 họ [8]. Tại hội thảo khoa học công nghệ của hội bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam, 2010. Các tác giả Nguyễn Đắc Mạnh, Nguyễn Xuân Đặng, Nguyễn Xuân Nghĩa đã trình bày báo cáo “Tính đa dạng sinh học và giá trị LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 bảo tồn của khu hệ thú ở KBTTN Đakrồn, Quảng Trị”.

Đã thống kê được trong khu vực nghiên cứu có 89 loài thuộc 26 họ và 10 bộ. Trong đó bộ ăn thịt có 24 loài thuộc 6 họ[14]. Năm 2010, Đỗ Quang Huy và cộng sự đã công bố 8 loài thú ăn thịt thuộc 4 họ tại Khu BTTN Pù Hoạt, Nghệ An. Ngoài ra các tác giả cũng chỉ ra 8 nguyên nhân dẫn đến suy giảm tài nguyên tài nguyên thú ăn thịt tại khu vực nghiên cứu và đưa ra các đề xuất bảo vệ nguồn tài nguyên này [11].

Các nghiên cứu tại Khu BTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông Năm 2003 với sự hỗ trợ của dự án FFI dự án bảo vệ cảnh quan dãy núi đá vôi Pù Luông – Cúc Phương một cuộc khảo sát về động vật có xương sống đã được tiến hành, không bao gồm các loài cá. Đã thống kê được 296 loài trong đó có 68 loài thú, 179 loài chim, 31 loài bò sát và 18 loài ếch nhái [4]. Năm 2008, Lê Trọng Đạt, Đỗ Quang Huy, Lê Thiện Đức, Lưu Quang Vinh, Lương Tất Hào đã công bố 93 loài động vật có xương sống thuộc 29 họ và 29 họ. Trong đó đã liệt kê 26 loài thuộc 6 họ thuộc bộ ăn thịt [18].

Mới đây nhất trong báo cáo Dự án Ngọc Sơn – Ngổ Luông số 7 năm 2010, Luis Santiago Cano Alonso và Phạm Quang Thiện đã thống kê 14 loài thú ăn thịt thuộc 4 họ còn tồn tại trong Khu BTTN Ngọc Sơn - Ngổ Luông vào thời điểm đó. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Chương 2 MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Mục tiêu chung. Góp phần vào công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu BTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông cũng như của cả khu vực hành lang xanh Cúc Phương – Pù Luông.

Mục tiêu cụ thể. - Đánh giá tính đa dạng loài và giá trị của khu hệ thú ăn thịt tại KBTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông. - Đề xuất các giải pháp quản lý, bảo tồn tài nguyên thú ăn thịt cho khu vực nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu: - Đối tượng: Các loài thú ăn thịt tại khu vực nghiên cứu - Phạm vi nghiên cứu: + Địa điểm: Đề tài được nghiên cứu tại KBTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông, tỉnh Hoà Bình, trong đó chủ yếu tập trung tại 2 xã: Tự Do, huyện Lạc Sơn và Ngổ Luông, huyện Tân Lạc.

+ Thời gian: từ tháng 4 năm 2015 đến tháng 11 năm 2015. Nội dung nghiên cứu: Nhằm đáp ứng các mục tiêu nghiên cứu trên đề tài tập trung vào các nội dung chính sau: - Nghiên cứu tính đa dạng về thành phần loài thú ăn thịt tại KBTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 - Nghiên cứu đặc điểm phân bố và tình trạng của một số loài thú ăn thịt ưu tiên bảo tồn trong khu vực nghiên cứu. - Xác định các yếu tố đe doạ tới Khu hệ thú ăn thịt tại khu vực nghiên cứu.

- Hiện trạng công tác quản lý, bảo tồn của KBTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông. - Đề xuất các giải pháp quản lý, bảo tồn cho khu vực nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu: 2. Kế thừa tài liệu.

Thu thập các tài liệu, thông tin có liên quan đến công tác nghiên cứu: - Các báo cáo điều tra đa dạng sinh học tại KBTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông - Bản đồ hiện trạng tài nguyên rừng, bản đồ địa hình, bản đồ khu dân cư của khu vực. - Báo cáo định hướng phát triển kinh tế - xã hội của UBND tỉnh Hoà Bình 2. Phỏng vấn bán định hướng. Phỏng vấn bán định hướng được thực hiện song song với quá trình điều tra thực địa.

Các đối tượng được phỏng vấn bao gồm: + Phỏng vấn cán bộ (Cán bộ KBTTN Ngọc Sơn – Ngổ Luông, chính quyền địa phương, kiểm lâm,…) + Phỏng vấn thợ săn + Phỏng vấn người dân địa phương khác Phương pháp này cung cấp cho chúng ta những thông tin có ý nghĩa về tình hình tài nguyên động vật rừng của địa phương điều tra trên các phương diện thành phần loài, mức độ phong phú, phân bố thực tại, thức ăn, sinh sản, tình trạng các loài. Trong khi trao đổi thu thập thông tin, chúng tôi đã sử dụng tranh ảnh chuẩn về hình thái bên ngoài của các loài. Với hình thức các câu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 hỏi ngắn gọn, dễ hiểu về những đặc điểm dễ nhận dạng của loài.