Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đặc điểm khu hệ động vật tại khu bảo tồn thiên nhiên phu canh huyện đà bắc tỉnh hòa bình và đề xuất các biện pháp bảo tồn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm khu hệ động vật tại khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình và biện pháp bảo tồn.

• Tác giả: Trần Văn Khoái
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Tiến Thịnh
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu Đặc Điểm Khu Hệ Động Vật Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Phu Canh, Huyện Đà Bắc, Tỉnh Hòa Bình Và Đề Xuất Các Giải Pháp Bảo Tồn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Phân loại học khu hệ động vật ở Việt Nam
• 1.1.1. Phân loại lớp thú
• 1.1.2. Phân loại chim
• 1.1.3. Phân loại bò sát và lưỡng cư
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu chim
• 1.2.1. Giai đoạn trước trước thế kỷ 20
• 1.2.2. Giai đoạn thế kỷ 20 đến nay
• 1.3. Lịch sử nghiên cứu thú hoang dã
• 1.3.1. Thời kỳ trước 1954 – bước đầu tiên điều tra thành phần loài khu hệ thú Việt Nam
• 1.3.2. Thời kỳ từ năm 1955 đến 1975 – điều tra thống kê thành phần loài thú ở các địa phương thuộc miền Bắc Việt Nam
• 1.3.3. Thời kỳ từ 1975 đến nay – điều tra thống kê thành phần loài và đánh giá các giá trị khu hệ thú của các địa phương trên toàn quốc
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng, địa điểm và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Địa điểm và phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp phỏng vấn
• 2.4.2. Điều tra thực địa
• 2.4.3. Phương pháp đánh giá các mối đe dọa đến khu hệ động vật
• 2.4.4. Xử lý số liệu
• 2.5. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.5.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.5.1.1. Vị trí địa lý
• 2.5.1.2. Địa hình, địa mạo
• 2.5.1.3. Điều kiện khí hậu thuỷ văn
• 2.5.2. Điều kiện dân sinh, kinh tế xã hội
• 2.5.2.1. Dân số và lao động
• 2.5.2.2. Tình hình sản xuất và đời sống
• 2.5.2.3. Hiện trạng cơ sở hạ tầng
• 2.5.2.4. Nhận định về tình hình dân sinh, kinh tế xã hội
• 2.6. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 2.6.1. Thành phần loài khu hệ động vật tại KBTTN Phu Canh
• 2.6.1.1. Khu hệ thú
• 2.6.1.2. Khu hệ chim
• 2.6.1.3. Khu hệ bò sát và lưỡng cư
• 2.6.2. Xác định các loài động vật quý hiếm và hiện trạng của chúng tại KBTTN Phu Canh
• 2.6.2.1. Các loài thú quý hiếm
• 2.6.2.2. Các loài chim quý hiếm
• 2.6.2.3. Các loài bò sát và ếch nhái quý hiếm
• 2.6.3. Các mối đe dọa đến khu hệ động vật tại KBTTN Phu Canh
• 2.6.3.1. Săn bắt trái phép
• 2.6.3.2. Phá hủy sinh cảnh
• 2.6.3.3. Đánh giá các mối đe dọa
• 2.6.4. Đề xuất một số giải pháp quản lý và bảo tồn động vật tại KBTTN Phu Canh
• 2.6.4.1. Giải pháp về bảo vệ rừng
• 2.6.4.2. Giải pháp về kinh tế xã hội
• 2.6.4.3. Giải pháp về cơ chế chính sách
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu Đặc điểm Khu hệ Động vật Phu Canh

Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh là một trong những khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao tại Việt Nam. Nghiên cứu về đặc điểm khu hệ động vật tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự phong phú của các loài mà còn góp phần vào công tác bảo tồn. Theo tài liệu nghiên cứu, khu vực này có nhiều loài động vật quý hiếm và đặc hữu, cần được bảo vệ và quản lý hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh thái và địa lý của Khu bảo tồn

Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh nằm ở huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình, với hệ sinh thái phong phú. Địa hình đa dạng, từ đồi núi đến thung lũng, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài động vật. Điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng cũng ảnh hưởng lớn đến sự phân bố của các loài trong khu vực.

1.2. Vai trò của Khu bảo tồn trong bảo tồn đa dạng sinh học

Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học của Việt Nam. Đây là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm, góp phần duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường sống cho các loài động vật hoang dã.

II. Vấn đề và Thách thức trong Bảo tồn Động vật tại Phu Canh

Mặc dù Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong công tác bảo tồn. Các hoạt động khai thác tài nguyên, săn bắt trái phép và phá hủy sinh cảnh đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài động vật. Việc nhận diện và giải quyết các vấn đề này là rất cần thiết.

2.1. Các mối đe dọa từ con người

Săn bắt trái phép và khai thác tài nguyên rừng là những mối đe dọa lớn nhất đối với khu hệ động vật tại Phu Canh. Những hoạt động này không chỉ làm giảm số lượng loài mà còn ảnh hưởng đến môi trường sống của chúng.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến động vật hoang dã tại khu bảo tồn. Thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa có thể làm thay đổi môi trường sống, dẫn đến sự suy giảm số lượng và đa dạng của các loài động vật.

III. Phương pháp Nghiên cứu Đặc điểm Khu hệ Động vật

Để nghiên cứu đặc điểm khu hệ động vật tại Phu Canh, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm điều tra thực địa, phỏng vấn người dân địa phương và phân tích số liệu từ các nguồn tài liệu có sẵn. Việc kết hợp nhiều phương pháp giúp thu thập thông tin chính xác và đầy đủ hơn.

3.1. Điều tra thực địa và thu thập mẫu

Điều tra thực địa là phương pháp chính để xác định sự hiện diện của các loài động vật. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành khảo sát tại nhiều khu vực khác nhau trong khu bảo tồn để thu thập mẫu và ghi nhận thông tin về các loài động vật.

3.2. Phỏng vấn và thu thập thông tin từ cộng đồng

Phỏng vấn người dân địa phương giúp thu thập thông tin quý giá về các loài động vật và tình trạng của chúng. Người dân thường có kiến thức sâu sắc về khu vực và các loài động vật sống trong đó, từ đó hỗ trợ cho công tác nghiên cứu.

IV. Kết quả Nghiên cứu và Ứng dụng Thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy khu hệ động vật tại Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh rất phong phú với nhiều loài quý hiếm. Các số liệu thu thập được sẽ được sử dụng để xây dựng các chính sách bảo tồn hiệu quả hơn. Việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn tại khu vực này.

4.1. Danh sách các loài động vật quý hiếm

Nghiên cứu đã xác định được nhiều loài động vật quý hiếm tại Phu Canh, bao gồm các loài thú, chim và bò sát. Những loài này cần được bảo vệ khẩn cấp để tránh nguy cơ tuyệt chủng.

4.2. Đề xuất các giải pháp bảo tồn

Dựa trên kết quả nghiên cứu, nhiều giải pháp bảo tồn đã được đề xuất, bao gồm việc tăng cường quản lý khu bảo tồn, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các chương trình bảo tồn bền vững.

V. Kết luận và Tương lai của Nghiên cứu Bảo tồn Động vật

Nghiên cứu về đặc điểm khu hệ động vật tại Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh đã chỉ ra tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học. Tương lai của khu bảo tồn phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các nhà nghiên cứu. Việc duy trì và phát triển các chương trình bảo tồn sẽ góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ sau.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ giúp duy trì các loài động vật mà còn bảo vệ môi trường sống và các hệ sinh thái. Điều này có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển bền vững của khu vực.

5.2. Hướng đi tương lai cho Khu bảo tồn Phu Canh

Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh cần có các chiến lược dài hạn để bảo vệ và phát triển bền vững. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế sẽ tạo ra lợi ích cho cả cộng đồng và môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại học khu hệ động vật ở Việt Nam 1. Phân loại lớp thú Phân loại thú dựa trên các đặc điểm hình thái là phương pháp phân loại kinh điển nhất và cho đến nay phương pháp này vẫn được sử dụng rộng rãi. Có rất nhiều đặc điểm hình thái của thú được sử dụng trong phân loại học.

Tuy nhiên, các đặc điểm chính thường được sử dụng bao gồm: hình dạng cơ thể, màu sắc lông, chiều dài thân, đầu, chiều dài bàn chân sau, chiều dài chân và đệm bàn chân hoặc đệm ngón chân, số các đôi vú, cấu tạo cánh và màng lượn…Theo tài liệu cập nhật của Nguyễn Xuân Đặng và Lê Xuân Cảnh (2009) [6], Việt Nam có 322 loài thú (340 loài và phân loài) thuộc 155 giống, 43 họ và 15 bộ (xem bảng 1.1: Tổng hợp phân loại thú ở Việt Nam TT Bộ Tên Việt Nam Tên khoa học Số họ Số loài 1 Bộ có vòi Proboscidea 1 1 2 Bộ bò nước Sirenia 1 1 3 Bộ nhiều răng Scandentia 1 2 4 Bộ cánh da Dermoptera 1 1 5 Bộ linh trưởng Primates 3 23 6 Bộ thỏ Lagomorpha 1 3 7 Bộ chuột voi Erinaceomorpha 1 2 8 Bộ chuột chù Soricomorpha 2 22 9 Bộ dơi Chiroptera 7 113 10 Bộ tê tê Pholidota 1 2 11 Bộ ăn thịt Carnivora 7 39 12 Bộ móng guốc ngón lẻ Perissodactyla 2 3 13 Bộ móng guốc ngón chẵn Artiodactyla 5 20 14 Bộ cá voi Cetacea 4 22 15 Bộ gặm nhấm Rodentia 6 68 Tổng 43 322 (Nguồn: Nguyễn Xuân Đặng Và Lê Xuân Cảnh, 2009) 1. Phân loại chim LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Quan điểm phân loại chim đến nay cơ bản vẫn sử dụng tên phổ thông tiếng Việt theo tài liệu của Võ Quý và Nguyễn Cử (1995) [24], tên tiếng Anh và tên khoa học theo Inskipp et al, (1996). Năm 2005, Nguyễn Cử, Lê Trọng Trải và Karen Phillips [5] đã xuất bản cuốn Chim Việt Nam trên cơ sở kế thừa các tài liệu trước đấy nhưng đã chuẩn hóa tên phổ thông Việt Nam, tên tiếng Anh cũng như mô tả hình thái của chúng và bổ xung thêm nguồn tài liệu và phân loại các loài chim hiện có. Đặc biệt cuốn sách là nguồn tài liệu giúp cho mọi người đều có thể tự mình nhận dạng một cách dễ dàng các loài chim trong tự nhiên.

Tuy nhiên, tài liệu mà chúng tôi cập nhật nhất hiện nay theo phân loại của Nguyễn Lân Hùng Sơn và Nguyễn Thanh Vân (2011) [25]. Theo quan điểm phân loại này, ở Việt Nam hiện có 887 loài chim thuộc 88 họ và 20 bộ. Phân loại bò sát và lưỡng cư Quan điểm về phân loại Bò sát, Ếch nhái ở Việt Nam thay đổi theo thời gian và khác nhau giữa các tác giả (bảng 2. Chẳng hạn Nguyễn Văn Sáng và Hồ Thu Cúc (1996) đã thống kê ở Việt Nam có 258 loài Bò sát và 82 loài Ếch nhái.

Đến năm 2005, hai tác giả trên cùng Nguyễn Quảng Trường đã bổ xung thêm 38 loài Bò sát và 80 loài Ếch nhái nâng số Bò sát được phát hiện lên thành 296 loài và 162 loài Ếch nhái; đây là kết quả nghiên cứu Ếch nhái, Bò sát ở nhiều vùng khác nhau, nhất là vùng núi, vùng sâu, vùng xa trên lãnh thổ Việt Nam. Không dừng lại ở đó, ba năm sau khi công bố 458 loài Bò sát, Ếch nhái được xác định, ba tác giả này lại tiếp tục công bố thêm 84 loài mới và tổng hợp đầy đủ được 369 loài Bò sát và 176 loài Ếch nhái thuộc 6 bộ và 34 họ trong danh lục bò sát, ếch nhái Việt Nam 2009 [26] (xem chi tiết trong bảng 1.2: Tổng kết về phân loại bs và ếch nhái ở Việt Nam theo thời gian Năm Bò sát Ếch nhái Nguồn thông tin LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Bộ Họ Loài Bộ Họ Loài Nguyễn Văn Sáng và Hồ 1996 3 23 258 3 9 82 Thu Cúc (1996) Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu 2005 3 23 296 3 9 162 Cúc và Nguyễn Quảng Trường (2005) Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu 2009 3 24 369 3 10 176 Cúc và Nguyễn Quảng Trường (2009) Mặc dù có nhiều quan điểm phân loại như vậy nhưng trong luận văn này, tôi sử dụng hệ thống phân loại theo Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trường (2009) làm cơ sở phân loại vì đây là hệ thống phân loại cập nhật đầy đủ và chi tiết hơn cả. Lịch sử nghiên cứu chim Việc nghiên cứu tài nguyên Động vật hoang dã, đặc biệt là chim trong khu vực Đông Dương đã được bắt đầu từ cách đây vài thế kỷ. Giai đoạn trước trước thế kỷ 20 Trong “Vân đài loại ngữ” của Lê Qúy Đôn ở thế kỷ 18 đã ghi nhận loài Công (Pavo munticus) ở Sơn Tây.

Đại Nam nhất thống chí ghi nhận công là loài chim đẹp, quý, có ở Phú Lương và Võ Nhai (thuộc Thái nguyên ngày nay) và ở hầu hết các tỉnh miền Trung. Tuy nhiên, đây chưa phải là các công trình nghiên cứu khoa học về chim. Tài liệu chim đầu tiên là bản mô tả loài Gà rừng (Gallus gallus) của Linnaeus với tiêu bản bắt được ở đảo Côn Lôn. Sau đó 30 năm, năm 1788 Gơmơlanh mô tả loài chim thứ hai bắt được ở Đông Dương, đó là loài Chim xanh Nam bộ (Chloropsis cochinensis).

Mặc dù vậy, cho đến nay những hiểu biết về tài nguyên động vật của Đông Dương nói chung và chim nói riêng vẫn còn hạn chế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Sau khi xâm chiếm miền Nam Đông Dương, người Pháp bắt đầu chú ý đến nghiên cứu thiên nhiên vùng này. Mặc dù vào thời gian đầu họ không tổ chức một cuộc sưu tầm nào lớn, nhưng từ năm 1862 đến năm 1874 nhiều đợt nghiên cứu chim khá quy mô do các nhà tự nhiên học nghiệp dư đã sưu tầm được một số lượng mẫu vật khá lớn và chuyển về Pháp để phân tích (Võ Quý, 1975). Giai đoạn thế kỷ 20 đến nay Vào năm 1903, M.

Oustalet cho xuất bản công trình “Chim Campuchia, Lào, Nam Bộ và Bắc Bộ Việt Nam” và năm 1907, Uxtalê và Gecmanh cho xuất bản tập “Danh sách Chim Nam Bộ”. Cũng vào quãng thời gian đó Butan tổ chức sưu tầm chim ở miền Bắc Việt Nam, kết quả được công bố trong tập “Mười năm nghiên cứu động vật”. Ông đã ghi nhận được 90 loài và một số dẫn liệu về sinh học của một số loài. Năm 1918 một cuộc sưu tầm chim khác ở Đông Dương đã được tổ chức dưới sự chỉ đạo của Boden Klox, với kết quả thu được là 1.

Kết quả này được Robinson và Klox công bố trong tập “Chim Trung Bộ và Nam Bộ Việt Nam”. Công trình này ghi nhận 235 loài và phân loài, trong đó có 34 dạng mới cho khoa học. Cũng trong khoảng thời gian đó nhà Điểu học người Nhật Kurôđa đã phân tích bộ sưu tập chim của S. Txikia và đã ghi nhận được 130 loài và phân loài (Võ Quý, 1975).

Grinuây và đồng nghiệp đã tiến hành tất cả 7 cuộc sưu tầm lớn ở nhiều vùng khác nhau trên lãnh thổ Đông Dương, với 23.000 tiêu bản đã được thu thập đưa về Pháp giám định. Các tiêu bản này sau đó được phân chia cho các Viện Bảo tàng lớn ở Pháp, Anh và Mỹ (Võ Quý, 1981). Từ năm 1941-1950, các mẫu tiêu bản chim thu thập ở Lào và một số địa phương ở miền Bắc Việt Nam được gửi về phòng nghiên cứu động vật trường Đại học Tổng Hợp Đông Dương giám định. Các mẫu vật này đã được LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Buaret phân tích và công bố.

Trong thời gian này, đáng chú ý có công trình nghiên cứu về chim ở Lào của Boliơ. Ông đã thu thập được 6.000 tiêu bản của 505 loài và phân loài. Ngoài ra, nhiều tác giả khác đã công bố một số công trình nghiên cứu về chim thu thập được ở vùng Đông Nam Á, trong đó có 20 dạng mới sưu tầm được trên lãnh thổ Đông Dương. Dựa vào các công trình mới này, vào năm 1951, Dơlacua lại lần thứ 3 cập nhật danh lục chim Đông Dương (Delacour, 1951).

Danh lục mới này bao gồm 1.085 loài và phân loài (Võ Quý, 1981). Sau khi miền Bắc được giải phóng, một số nhà khoa học Việt Nam bắt đầu nghiên cứu về khu hệ chim ở Việt Nam. Đáng chú ý có các công trình nghiên cứu của các tác giả Võ Quý, Trần Gia Huấn (1960, 1961); Võ Quý (1962, 1966); Võ Quý, Đỗ Ngọc Quang (1965), Võ Quý và Anorava N. Ngoài ra còn một số công trình nghiên cứu khác về chim miền Bắc Việt Nam.

Hầu hết các công trình này cũng chỉ mới đề cập đến khu hệ chim của một vài vùng nhỏ của Việt Nam. Trong những năm cuối của thế kỷ XX, chương trình hợp tác giữa Viện Điều Tra Quy Hoạch Rừng và tổ chức bảo vệ chim Quốc tế (BirdLife International) đã tiến hành điều tra một số khu rừng đặc dụng và phát hiện thêm 2 loài chim mới cho khoa học, đó là Khướu Ngọc Linh (Garrulax ngoclinhensis) và Khướu Kon Ka Kinh (Garrulax konkakinhensis). Tóm lại việc nghiên cứu chim ở Đông Dương nói chung và Việt Nam nói riêng đã có lịch sử vài thế kỷ, nhưng hầu hết các công trình nghiên cứu là của người nước ngoài. Các nhà khoa học trong nước tham gia nghiên cứu đang còn ở mức độ rất khiêm tốn.

Tính cho đến nay, trên lãnh thổ Việt Nam đã tìm thấy 828 loài, nếu tính cả phân loài thì khu hệ chim Việt Nam có khoảng gần 1500 loài và phân loài chim thuộc 81 họ, 19 bộ, chiếm khoảng 9% tổng số loài chim trên toàn thế giới (Nguyễn Cử, Lê Trọng Trải và Karen Phillips, 2005)[4]. Trong đó có nhiều loài quý hiếm, đặc hữu đối với Việt Nam và khu vực Đông LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước thập niên 90 của thế kỷ XX mang ý nghĩa lập danh lục và phân loại là chính, mục đích bảo tồn chưa được quan tâm nhiều trong thời kỳ này. Lịch sử nghiên cứu thú hoang dã Lịch sử nghiên cứu khu hệ thú hoang dã Việt Nam gắn liền với lịch sử nghiên cứu động vật giới Việt Nam và có thể chia thành 3 giai đoạn chính như sau: 1.