Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu bảo tồn và phát triển loài lan hài trần liên paphiopedilum tranlienianum đặc hữu bằng phương pháp nhân giống in vitro tại tỉnh thái nguyên

Nghiên cứu bảo tồn và phát triển loài lan hài trần liên Paphiopedilum tranlienianum qua phương pháp nhân giống in vitro tại Thái Nguyên.

• Tác giả: Trần Công Minh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Văn Mạn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Bảo Tồn Và Phát Triển Loài Lan Hài Trần Liên (Paphiopedilum Tranlienianum) Đặc Hữu Bằng Phương Pháp Nhân Giống In Vitro Tại Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu cụ thể của đề tài
• 1.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Nguồn gốc, phân loại và đặc điểm của lan Hài
• 2.2.1. Nguồn gốc của lan Hài
• 2.2.2. Phân loại loài lan hài
• 2.2.3. Đặc điểm hình thái của lan hài
• 2.2.4. Đặc điểm sinh thái của lan hài
• 2.3. Hiện trạng cây lan Hài Việt Nam
• 2.4. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.4.1. Tình hình nghiên cứu về lan Hài trên thế giới
• 2.4.2. Tình hình nghiên cứu lan hài ở Việt Nam
• 2.5. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 2.5.1. Điều kiện tự nhiên của tỉnh Thái Nguyên
• 2.5.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của Thái Nguyên
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp tiếp cận
• 3.2.2. Điều tra thực địa
• 3.2.3. Phương pháp đánh giá và xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm nông sinh học lan hài Trần Liên ở tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Đặc điểm phân bố của lan hài Trần Liên ở Thái Nguyên
• 4.3. Đặc điểm hình thái của lan hài Trần Liên
• 4.4. Đặc điểm sinh thái của hai loài lan hài Trần Liên
• 4.5. Kỹ thuật nhân giống lan hài Trần Liên
• 4.5.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ, thời gian của chất khử trùng HgCl2 đến khả năng tạo vật liệu vô trùng
• 4.5.2. Nhân nhanh protocorm và chồi lan hài Trần Liên ở phòng nuôi cấy mô khoa CNSH & CNTP trường ĐHNL Thái Nguyên
• 4.5.3. Ảnh hưởng của α - NAA đến khả năng ra rễ của cây lan hài Trần Liên
• 4.6. Đề xuất một số giải pháp chủ yếu trong bảo tồn và nhân giống lan hài Trần Liên
• 4.6.1. Các giải pháp chủ yếu về bảo tồn loài lan hài Trần Liên
• 4.6.2. Các biện pháp chủ yếu về nhân giống bằng phương pháp in-vitro loài lan hài Trần Liên
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về lan hài Trần Liên Paphiopedilum tranlienianum

Lan hài Trần Liên (Paphiopedilum tranlienianum) là một loài lan đặc hữu của Việt Nam, phân bố chủ yếu tại tỉnh Thái Nguyên. Loài lan này có giá trị cao về mặt thẩm mỹ và kinh tế, nhưng hiện đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức. Theo nghiên cứu, lan hài Trần Liên có hình dáng nhỏ gọn, với cánh hoa màu tía - nâu và chóp màu lục. Việc bảo tồn loài lan này không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần bảo vệ môi trường sống tự nhiên. Đặc biệt, lan hài Trần Liên đã được đưa vào danh sách các loài thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm, cần được bảo vệ.

1.1. Tình trạng bảo tồn lan hài Trần Liên

Tình trạng bảo tồn lan hài Trần Liên đang trở nên cấp bách. Việc khai thác trái phép và sự mất mát môi trường sống đã dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng số lượng loài này trong tự nhiên. Theo CITES, việc buôn bán lan hài đã bị kiểm soát chặt chẽ, tuy nhiên, tình trạng khai thác vẫn diễn ra. Để bảo tồn loài lan này, cần có các biện pháp bảo vệ hiệu quả, bao gồm việc nhân giống in vitro và tạo ra các khu bảo tồn tự nhiên. Việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp nhân giống sẽ giúp tăng cường nguồn gen và bảo vệ loài lan này khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

II. Đặc điểm sinh học và sinh thái của lan hài Trần Liên

Lan hài Trần Liên có những đặc điểm sinh học và sinh thái độc đáo. Loài này thường mọc ở những khu vực có độ ẩm cao, ánh sáng vừa phải và đất giàu chất hữu cơ. Đặc điểm hình thái của lan hài Trần Liên bao gồm lá dài, cánh hoa có hình dạng đặc trưng và màu sắc nổi bật. Sự phân bố của loài này chủ yếu tập trung ở các tỉnh miền núi phía Bắc, nơi có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Đặc biệt, lan hài Trần Liên có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khô hạn, nhờ vào cấu trúc lá dày và mọng nước. Điều này giúp cây có thể sống sót qua những giai đoạn khô hạn và nhanh chóng phục hồi khi mùa mưa trở lại.

2.1. Môi trường sống và điều kiện sinh trưởng

Môi trường sống của lan hài Trần Liên rất đa dạng, từ rừng nguyên sinh đến các khu vực có độ che phủ thấp. Loài này thường phát triển ở những nơi có độ ẩm cao, ánh sáng vừa phải và đất giàu chất hữu cơ. Các yếu tố như độ pH của đất, sự hiện diện của nấm rễ và cường độ ánh sáng đều ảnh hưởng đến sự phát triển của lan hài. Nghiên cứu cho thấy, lan hài Trần Liên có thể sống trên đất, bám đá và phụ sinh mùn, cho thấy khả năng thích nghi cao với các điều kiện môi trường khác nhau.

III. Phương pháp nhân giống in vitro

Phương pháp nhân giống in vitro là một trong những giải pháp hiệu quả nhất để bảo tồn lan hài Trần Liên. Phương pháp này cho phép tạo ra số lượng lớn cây giống trong điều kiện kiểm soát, giúp bảo vệ nguồn gen và tăng cường khả năng sinh trưởng của loài. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng như α-NAA và BA có thể cải thiện khả năng ra rễ và phát triển của cây con. Việc áp dụng công nghệ nuôi cấy mô không chỉ giúp bảo tồn loài lan này mà còn tạo ra nguồn giống cho việc trồng và phát triển thương mại.

3.1. Kỹ thuật nuôi cấy mô

Kỹ thuật nuôi cấy mô là một phương pháp tiên tiến trong việc nhân giống lan hài Trần Liên. Quá trình này bao gồm việc thu thập mẫu từ cây mẹ, sau đó nuôi cấy trong môi trường vô trùng với các chất dinh dưỡng cần thiết. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc điều chỉnh nồng độ các chất dinh dưỡng và thời gian nuôi cấy có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ sống sót và phát triển của cây con. Kỹ thuật này không chỉ giúp bảo tồn loài lan mà còn tạo ra nguồn giống chất lượng cao cho thị trường.

IV. Giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững

Để bảo tồn lan hài Trần Liên một cách hiệu quả, cần có các giải pháp đồng bộ và bền vững. Việc thành lập các khu bảo tồn tự nhiên và tăng cường công tác quản lý, giám sát là rất cần thiết. Đồng thời, việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của loài lan này cũng đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo tồn. Các biện pháp nhân giống in vitro cần được áp dụng rộng rãi để tạo ra nguồn giống cho việc trồng và phát triển thương mại, từ đó góp phần bảo vệ nguồn gen và phát triển bền vững loài lan hài Trần Liên.

4.1. Tăng cường quản lý và giám sát

Tăng cường quản lý và giám sát là một trong những giải pháp quan trọng trong việc bảo tồn lan hài Trần Liên. Cần có các quy định chặt chẽ về việc khai thác và buôn bán loài lan này, đồng thời thiết lập các khu bảo tồn tự nhiên để bảo vệ môi trường sống của chúng. Việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương trong công tác bảo tồn sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ loài lan này. Ngoài ra, việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp nhân giống cũng cần được chú trọng để đảm bảo nguồn giống cho tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TRẦN CÔNG MINH NGHIÊN CỨU BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN LOÀI LAN HÀI TRẦN LIÊN (PAPHIOPEDILUM TRANLIENIANUM) ĐẶC HỮU BẰNG PHƯƠNG PHÁP NHÂN GIỐNG IN VITRO TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Lâm nghiệp Khoa : Lâm nghiệp Khóa học : 2016 - 2020 Thái Nguyên - Năm 2020 Luan van ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TRẦN CÔNG MINH NGHIÊN CỨU BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN LOÀI LAN HÀI TRẦN LIÊN (PAPHIOPEDILUM TRANLIENIANUM) ĐẶC HỮU BẰNG PHƯƠNG PHÁP NHÂN GIỐNG IN VITRO TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành đào tạo : Lâm nghiệp Lớp : K48 - Lâm sinh Khoa : Lâm nghiệp Khóa học : 2016 - 2020 Thầy giáo hướng dẫn : Ths. Nguyễn Văn Mạn Thái Nguyên - Năm 2020 Luan van i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Khóa luận tốt nghiệp “Nghiên cứu bảo tồn và phát triển loài lan hài Trần Liên (Paphiopedilum tranlienianum ) đặc hữu bằng phương pháp nhân giống In vitro tại tỉnh Thái Nguyên” là công trình nghiên cứu của bản thân, công trình được thực hiện dưới sự hướng dẫn của Ths. Nguyễn Văn Mạn và cô Ths. Nguyễn Thị Tình (khoa CNSH&CNTP).

Những phần sử dụng tài liệu tham khảo trong khóa luận đã được nêu rõ trong phần tài liệu tham khảo. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong khóa luận là quá trình theo dõi hoàn toàn trung thực, nếu có sai sót gì tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm và chịu mọi hình thức kỷ luật của khoa và nhà trường đề ra. Thái Nguyên, ngày.năm 2020 Xác nhận GV hướng dẫn Người viết cam đoan THS. NGUYỄN VĂN MẠN TRẦN CÔNG MINH Xác nhận của GV phản biện Luan van ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành chương trình đào tạo, mỗi sinh viên đều phải thực hiện khóa luận tốt nghiệp.

Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân, được sự đồng ý của giáo viên hướng dẫn, Ban chủ nhiệm khoa Lâm nghiệp, Ban giám hiệu trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu bảo tồn và phát triển loài lan hài Trần Liên (Paphiopedilum tranlienianum ) đặc hữu bằng phương pháp nhân giống In vitro tại tỉnh Thái Nguyên” Trong quá trình thực hiện, tôi nhận được sự hướng dẫn tận tình của các thầy cô giáo trong khoa Lâm nghiệp, đặc biệt thầy giáo Ths. Nguyễn Văn Mạn (khoa Lâm nghiệp) là người trực tiếp hướng dẫn, cô giáo Ths. Nguyễn Thị Tình (Khoa CNSH&CNTP) đã chỉ bảo, hướng dẫn điều tra, thí nghiệm thu thập số liệu; Cùng các bạn sinh viên khóa 48 (CNSH) trong nhóm nghiên cứu về lan hài giúp tôi thực hiện đề tài. Cùng với sự nỗ lực, cố gắng của bản thân và sự giúp đỡ của các quý thầy cô giáo, đến nay tôi hoàn thành khóa luận.

Cũng nhân dịp này cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc tới tất cả sự giúp đỡ đó. Do điều kiện và thời gian có hạn, trình độ bản thân còn hạn chế nên khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy, tôi kính mong nhận được sự góp ý của các thầy cô giáo và các bạn sinh viên để khóa luận của tôi được hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Thái Nguyên,ngày….tháng … năm 2020 Sinh viên Trần Công Minh Luan van iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG KHÓA LUẬN. vi DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG KHÓA LUẬN. vii Phần 1: MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài. Mục tiêu cụ thể của đề tài .2 Yêu cầu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. 3 Phần 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu.

Nguồn gốc, phân loại và đặc điểm của lan Hài. Hiện trạng cây lan Hài Việt Nam. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam .1 Tình hình nghiên cứu về lan Hài trên thế giới. Tình hình nghiên cứu lan hài ở Việt Nam.

Tổng quan khu vực nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên của tỉnh Thái Nguyên. Điều kiện kinh tế - xã hội của Thái Nguyên. 19 Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu .1 Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. 21 Luan van iv 3. Phương pháp nghiên cứu.1 Phương pháp tiếp cận .2 Điều tra thực địa. Phương pháp đánh giá và xử lý số liệu.

27 Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đặc điểm nông sinh học lan hài Trần Liên ở tỉnh Thái Nguyên. Đặc điểm phân bố của lan hài Trần Liên ở Thái Nguyên .2 Đặc điểm hình thái của lan hài Trần Liên .3 Đặc điểm sinh thái của hai loài lan hài Trần Liên. Kỹ thuật nhân giống lan hài Trần Liên .1 Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ, thời gian của chất khử trùng HgCl2 đến khả năng tạo vật liệu vô trùng .2 Nhân nhanh protocorm và chồi lan hài Trần liên ở phòng nuôi cấy mô khoa CNSH & CNTP trường ĐHNL Thái Nguyên.

Ảnh hưởng của α - NAA đến khả năng ra rễ của cây lan hài Trần Liên .3 Đề xuất mọt số giải pháp chủ yếu trong bảo tồn và nhân giống lan hài Trần Liên .1Các giải pháp chủ yếu về bảo tồn loài lan hài Trần Liên .2 Các biện pháp chủ yếu về nhân giống bằng phương pháp in-vitro loài lan hài Trần Liên. 55 Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 65 Luan van v DANH MỤC CÁC TỪ VÀ CỤM TỪ VIẾT TẮT B5 : Gambrorg’s BA : 6-Benzyladenine BT : Bình thường Cs : Cộng sự CT : Công thức CV : Coeficient of Variation Đ/C : Đối chứng Kinetin : 6-Furfurylaminopurine LED : Light emitting diodes LSD : Least Singnificant Difference Test MS : Murashige & Skoog’s, 1962 MT : Môi trường NAA : α-Naphthalene acetic acid ND : Nước dừa PLB : Protocorm like body RE : Robert Ernst TN : Thí nghiệm Luan van vi DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG KHÓA LUẬN Bảng 4.

Sinh trưởng trung bình của lan hài Trần Liên theo vùng sinh thái. Phân bố mật độ giống lan Trần Liên theo vùng sinh thái. Mật độ và sinh trưởng hài Trần Liên theo vị trí địa hình .4 Đường kính gốc (Dtb) lan hài Trần Liên các địa điểm khác nhau .5 Chiều dài (Hlá) và bề rộng (Rlá) của lá lan hài Trần Liên ở các địa điểm khác nhau .6 Phân bố lan hài Trần Liên ở các độ tàn che rừng khác nhau .7 Chỉ tiêu hóa học của đất nơi lan hài Trần Liên phân bố ở vùng nghiên cứu.8 Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ, thời gian khử trùng của HgCl2 đến khả năng tạo vật liệu vô trùng (sau 6 tuần nuôi cấy) .9 Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ BA đến khả năng tái sinh chồi lan Trần Liên (sau 40 ngày nuôi cấy). Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ BA kết hợp với Kinetin đến khả năng nhân nhanh chồi lan hài Trần Liên (sau 6 tuần nuôi cấy) .11 Kết quả ảnh hưởng của BA (2,0 mg/l) kết hợp NAA đến khả năng nhân nhanh giống lan Trần Liên (sau 30 ngày nuôi cấy) .12 Ảnh hưởng của α - NAA đến khả năng ra rễ của cây lan hài Trần Liên.

51 Luan van vii DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG KHÓA LUẬN Hình 4.1 Phân bố tự nhiên của lan hài Trần Liên trên vách đã khu vực thôn Mỏ Ba, xã Tân Long, huyện Đồng Hỷ .2: Biểu đồ biểu thị số khóm lan hài Trần Liên điều tra tại hai huyện Võ Nhai và Đồng Hỷ .3 Lan hài Trần Liên được sưu tập giống tại Vườn lan, đằng sau khu nhà làm việc của khoa Công nghệ sinh học và Công nghệ thực phẩm, trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên. Hình thái là của cây lan hài Trần Liên ở địa bàn nghiên cứu .5 Hình thái rễ của cây lan hài Trần Liên ở khu vực nghiên cứu .6 Hình thái hoa của lan hài Trần Liên đươc mô tả và vẽ tay .7 Lan Hài Trần Liên ở ngoài tự nhiên ở xã Thượng Nung, huyện Võ Nhai (Nguyễn Thị Tình, 2019) .8 Biểu đồ thể hiện phân bố số khóm và số cây lan hài Trần Liên theo độ tàn che của rừng .9 Khả năng tái sinh nảy chồi cây con từ gốc mẹ của lan hài Trần Liên. Ảnh hưởng của BA (2,0 mg/l) kết hợp NAA đến khả năng nhân nhanh giống lan Trần Liên (sau 30 ngày nuôi cấy). Ảnh hưởng của α - NAA đến khả năng ra rễ của lan hài Trần Liên.

Ảnh hưởng của α - NAA đến khả năng ra rễ lan hài Trần Liên. 52 Luan van 1 Phần 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Châu Á có trên 60 loài lan hài khác nhau, do có giá trị kinh tế cao nên rất nhiều nhà buôn lan trên thế giới đã tìm mọi cách kiếm lan hài ở Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Cămpuchia để tung ra thị trường kiếm lời, bất chấp sự tàn phá hệ thực vật ở các nước có nguồn lan phong phú, nhiều loài lan do khai thác quá mức đã dẫn đến sự tuyệt chủng hoàn toàn trong tự nhiên như loài lan hài Bóng (Paphiopedilum vietnamense) một loài đặc hữu của Việt Nam, gây mất cân bằng sinh thái và môi trường bị đe dọa. Hiện tổ chức CITES (Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật hoang dã nguy cấp) đã nghiêm cấm việc nhập khẩu các giống lan hài Paphiopedilum sang các quốc gia khác.

Với sự hiện hữu của hơn 20 loài lan hài thuộc chi Paphiopedilum, Việt Nam là một trong các quốc gia có nguồn lan hài tự nhiên phong phú nhất, không chỉ về chủng loại mà còn có nhiều loài đặc hữu có giá trị thẩm mĩ cao, được thế giới ưa chuộng. Điều này đã tạo nên tình trạng khai thác và xuất khẩu một cách ồ ạt, không kiểm soát, dẫn đến việc lan hài ngày càng hiếm và mất dần trong tự nhiên, gây ran guy cơ tuyệt chủng cho nhiều loài lan hài Việt Nam như P.dianthum, … nhưng cho tới nay mới chỉ có 14 loài được đưa vào sách đỏ Việt Nam 2007. Trong điều kiện của Việt Nam, việc nhân giống và sản xuất lan hài vẫn chưa phát triển rộng rãi, việc xuất khẩu lan hài trái phép chủ yếu được người dân khai thác từ rừng tự nhiên về. Trước đây lan hài bán theo cân, hiện nay do khai thác ngày càng cạn kiệt.