Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu bảo tồn và phát triển loài lan hài trần liên paphiopedilum tranlienianum đặc hữu bằng phương pháp nhân giống in vitro tại tỉnh thái nguyên

Nghiên cứu bảo tồn và phát triển loài lan hài trần liên Paphiopedilum tranlienianum qua phương pháp nhân giống in vitro tại Thái Nguyên.

• Tác giả: Trần Công Minh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Văn Mạn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Bảo Tồn Và Phát Triển Loài Lan Hài Trần Liên (Paphiopedilum Tranlienianum) Đặc Hữu Bằng Phương Pháp Nhân Giống In Vitro Tại Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu cụ thể của đề tài
• 1.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Nguồn gốc, phân loại và đặc điểm của lan Hài
• 2.2.1. Nguồn gốc của lan Hài
• 2.2.2. Phân loại loài lan hài
• 2.2.3. Đặc điểm hình thái của lan hài
• 2.2.4. Đặc điểm sinh thái của lan hài
• 2.3. Hiện trạng cây lan Hài Việt Nam
• 2.4. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.4.1. Tình hình nghiên cứu về lan Hài trên thế giới
• 2.4.2. Tình hình nghiên cứu lan hài ở Việt Nam
• 2.5. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 2.5.1. Điều kiện tự nhiên của tỉnh Thái Nguyên
• 2.5.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của Thái Nguyên
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp tiếp cận
• 3.2.2. Điều tra thực địa
• 3.2.3. Phương pháp đánh giá và xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm nông sinh học lan hài Trần Liên ở tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Đặc điểm phân bố của lan hài Trần Liên ở Thái Nguyên
• 4.3. Đặc điểm hình thái của lan hài Trần Liên
• 4.4. Đặc điểm sinh thái của hai loài lan hài Trần Liên
• 4.5. Kỹ thuật nhân giống lan hài Trần Liên
• 4.5.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ, thời gian của chất khử trùng HgCl2 đến khả năng tạo vật liệu vô trùng
• 4.5.2. Nhân nhanh protocorm và chồi lan hài Trần Liên ở phòng nuôi cấy mô khoa CNSH & CNTP trường ĐHNL Thái Nguyên
• 4.5.3. Ảnh hưởng của α - NAA đến khả năng ra rễ của cây lan hài Trần Liên
• 4.6. Đề xuất một số giải pháp chủ yếu trong bảo tồn và nhân giống lan hài Trần Liên
• 4.6.1. Các giải pháp chủ yếu về bảo tồn loài lan hài Trần Liên
• 4.6.2. Các biện pháp chủ yếu về nhân giống bằng phương pháp in-vitro loài lan hài Trần Liên
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về lan hài Trần Liên Paphiopedilum tranlienianum

Lan hài Trần Liên (Paphiopedilum tranlienianum) là một loài lan đặc hữu của Việt Nam, phân bố chủ yếu tại tỉnh Thái Nguyên. Loài lan này có giá trị cao về mặt thẩm mỹ và kinh tế, nhưng hiện đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức. Theo nghiên cứu, lan hài Trần Liên có hình dáng nhỏ gọn, với cánh hoa màu tía - nâu và chóp màu lục. Việc bảo tồn loài lan này không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần bảo vệ môi trường sống tự nhiên. Đặc biệt, lan hài Trần Liên đã được đưa vào danh sách các loài thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm, cần được bảo vệ.

1.1. Tình trạng bảo tồn lan hài Trần Liên

Tình trạng bảo tồn lan hài Trần Liên đang trở nên cấp bách. Việc khai thác trái phép và sự mất mát môi trường sống đã dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng số lượng loài này trong tự nhiên. Theo CITES, việc buôn bán lan hài đã bị kiểm soát chặt chẽ, tuy nhiên, tình trạng khai thác vẫn diễn ra. Để bảo tồn loài lan này, cần có các biện pháp bảo vệ hiệu quả, bao gồm việc nhân giống in vitro và tạo ra các khu bảo tồn tự nhiên. Việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp nhân giống sẽ giúp tăng cường nguồn gen và bảo vệ loài lan này khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

II. Đặc điểm sinh học và sinh thái của lan hài Trần Liên

Lan hài Trần Liên có những đặc điểm sinh học và sinh thái độc đáo. Loài này thường mọc ở những khu vực có độ ẩm cao, ánh sáng vừa phải và đất giàu chất hữu cơ. Đặc điểm hình thái của lan hài Trần Liên bao gồm lá dài, cánh hoa có hình dạng đặc trưng và màu sắc nổi bật. Sự phân bố của loài này chủ yếu tập trung ở các tỉnh miền núi phía Bắc, nơi có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Đặc biệt, lan hài Trần Liên có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khô hạn, nhờ vào cấu trúc lá dày và mọng nước. Điều này giúp cây có thể sống sót qua những giai đoạn khô hạn và nhanh chóng phục hồi khi mùa mưa trở lại.

2.1. Môi trường sống và điều kiện sinh trưởng

Môi trường sống của lan hài Trần Liên rất đa dạng, từ rừng nguyên sinh đến các khu vực có độ che phủ thấp. Loài này thường phát triển ở những nơi có độ ẩm cao, ánh sáng vừa phải và đất giàu chất hữu cơ. Các yếu tố như độ pH của đất, sự hiện diện của nấm rễ và cường độ ánh sáng đều ảnh hưởng đến sự phát triển của lan hài. Nghiên cứu cho thấy, lan hài Trần Liên có thể sống trên đất, bám đá và phụ sinh mùn, cho thấy khả năng thích nghi cao với các điều kiện môi trường khác nhau.

III. Phương pháp nhân giống in vitro

Phương pháp nhân giống in vitro là một trong những giải pháp hiệu quả nhất để bảo tồn lan hài Trần Liên. Phương pháp này cho phép tạo ra số lượng lớn cây giống trong điều kiện kiểm soát, giúp bảo vệ nguồn gen và tăng cường khả năng sinh trưởng của loài. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng như α-NAA và BA có thể cải thiện khả năng ra rễ và phát triển của cây con. Việc áp dụng công nghệ nuôi cấy mô không chỉ giúp bảo tồn loài lan này mà còn tạo ra nguồn giống cho việc trồng và phát triển thương mại.

3.1. Kỹ thuật nuôi cấy mô

Kỹ thuật nuôi cấy mô là một phương pháp tiên tiến trong việc nhân giống lan hài Trần Liên. Quá trình này bao gồm việc thu thập mẫu từ cây mẹ, sau đó nuôi cấy trong môi trường vô trùng với các chất dinh dưỡng cần thiết. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc điều chỉnh nồng độ các chất dinh dưỡng và thời gian nuôi cấy có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ sống sót và phát triển của cây con. Kỹ thuật này không chỉ giúp bảo tồn loài lan mà còn tạo ra nguồn giống chất lượng cao cho thị trường.

IV. Giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững

Để bảo tồn lan hài Trần Liên một cách hiệu quả, cần có các giải pháp đồng bộ và bền vững. Việc thành lập các khu bảo tồn tự nhiên và tăng cường công tác quản lý, giám sát là rất cần thiết. Đồng thời, việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của loài lan này cũng đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo tồn. Các biện pháp nhân giống in vitro cần được áp dụng rộng rãi để tạo ra nguồn giống cho việc trồng và phát triển thương mại, từ đó góp phần bảo vệ nguồn gen và phát triển bền vững loài lan hài Trần Liên.

4.1. Tăng cường quản lý và giám sát

Tăng cường quản lý và giám sát là một trong những giải pháp quan trọng trong việc bảo tồn lan hài Trần Liên. Cần có các quy định chặt chẽ về việc khai thác và buôn bán loài lan này, đồng thời thiết lập các khu bảo tồn tự nhiên để bảo vệ môi trường sống của chúng. Việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương trong công tác bảo tồn sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ loài lan này. Ngoài ra, việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp nhân giống cũng cần được chú trọng để đảm bảo nguồn giống cho tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chi lan hài (Paphiopedilum) tại khu vực châu Á có trên 60 loài, trong đó Việt Nam là một trong những trung tâm đa dạng sinh học phong phú với hơn 20 loài tự nhiên sở hữu giá trị thẩm mỹ và thương mại cao. Tuy nhiên, tình trạng khai thác tự nhiên thiếu kiểm soát phục vụ buôn bán trái phép qua biên giới đã làm suy kiệt nghiêm trọng các quần thể ngoài tự nhiên, đẩy nhiều loài đứng trước nguy cơ tuyệt chủng (tiêu biểu như loài lan hài Bóng - Paphiopedilum vietnamense đã không còn tìm thấy trong tự nhiên). Dù vậy, tính đến thời điểm nghiên cứu, Sách đỏ Việt Nam (2007) mới chỉ ghi nhận 14 loài lan hài vào danh mục bảo vệ.

Loài lan hài Trần Liên (Paphiopedilum tranlienianum Gruss & Perner, 1998, còn gọi là lan hài Chân tím) là loài thực vật đặc hữu hẹp của miền Bắc Việt Nam, phân bố rải rác tại các tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Tuyên Quang (Na Hang) và Thái Nguyên (Đồng Hỷ, Võ Nhai). Loài này được phân hạng bảo tồn ở mức nguy cấp: EN A1a,c,d, B1+2e; thuộc Phụ lục I của Công ước CITES và Nhóm I trong Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm ban hành kèm theo Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 của Chính phủ. Do kỹ thuật nhân giống và sản xuất thương mại chưa phát triển rộng rãi, nguồn cây trên thị trường vẫn chủ yếu từ khai thác tự nhiên. Vì vậy, việc nghiên cứu đặc điểm sinh thái, sinh học và xây dựng quy trình nhân giống in vitro là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo tồn nguồn gen quý hiếm và phục vụ phát triển bền vững.

Khóa luận xác định các mục tiêu cụ thể gồm:

1. Đánh giá đặc điểm sinh học và sinh thái học (phân bố, hình thái, sinh thái, sinh trưởng, tái sinh) của loài lan hài Trần Liên tại tỉnh Thái Nguyên.
2. Nghiên cứu nhân nhanh loài lan hài Trần Liên đặc hữu bằng phương pháp nuôi cấy in vitro.
3. Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm bảo tồn và nhân giống lan hài Trần Liên bằng phương pháp in vitro.

Nhiệm vụ và yêu cầu nghiên cứu bao gồm: thu thập số liệu phân bố, hình thái, sinh thái, sinh trưởng, tái sinh và ra hoa ngoài thực địa; thu thập mẫu giống từ rừng tự nhiên đưa về lưu giữ tại vườn sưu tập giống và tiến hành các thí nghiệm nhân giống in vitro tại phòng nuôi cấy mô.

• Đối tượng nghiên cứu: Loài lan hài Trần Liên (Paphiopedilum tranlienianum) được điều tra lâm sinh và thu thập mẫu giống từ rừng tự nhiên tại Thái Nguyên.
• Phạm vi không gian: Rừng tự nhiên trên núi đá vôi ở độ cao dưới 500 m thuộc 4 xã: Tân Long (2.534,5 ha rừng tự nhiên) và Văn Lăng (2.775,56 ha rừng tự nhiên) thuộc huyện Đồng Hỷ; Thần Sa (8.209,6 ha rừng tự nhiên) và Thượng Nung (3.866,0 ha rừng tự nhiên) thuộc huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Thí nghiệm nhân giống thực hiện tại Khoa Công nghệ sinh học & Công nghệ thực phẩm, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Từ tháng 01/2020 đến tháng 07/2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên hệ thống phân loại thực vật học của chi Paphiopedilum Pritz. (thuộc tông Cypripedioideae, họ Lan Orchidaceae, bộ Lan Orchidales) theo các tài liệu phân loại của Nguyễn Tiến Bân (1990), Trần Hợp (1990), Leonid Averyanov và cộng sự (2004). Cơ sở pháp lý và bảo tồn căn cứ theo Công ước CITES, Sách đỏ Việt Nam và Nghị định số 06/2019/NĐ-CP của Chính phủ. Cơ sở thực nghiệm dựa trên nguyên lý nuôi cấy mô tế bào thực vật (totipotency), sự cảm ứng tạo thể chồi (protocorm/PLB) và vai trò của các chất điều hòa sinh trưởng thực vật thuộc nhóm Cytokinin (BA, Kinetin) và Auxin (NAA).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa điều tra lâm sinh học thực địa và thực nghiệm phòng thí nghiệm:

1. Phương pháp điều tra thực địa:

   • Điều tra kiến thức bản địa: Phỏng vấn bán định hướng 48 hộ nông dân (12 hộ/xã tại 4 xã thuộc 2 huyện Đồng Hỷ và Võ Nhai) theo bộ phiếu điều tra gồm 30–40 chỉ tiêu về hình thái, sinh thái, tình hình khai thác và gây trồng.
   • Điều tra lâm sinh theo tuyến và ô tiêu chuẩn (OTC): Bố trí 24 tuyến điều tra ngẫu nhiên (6 tuyến/xã x 4 xã). Trên mỗi tuyến, lập 3 OTC tạm thời điển hình có diện tích 1.000 m²/OTC tại vị trí bắt gặp lan hài Trần Liên (tổng số 72 OTC). Thực hiện đo đếm số khóm, số cây/khóm, đường kính gốc ($D_{tb}$), chiều dài và bề rộng lá, vị trí địa hình (chân, sườn, đỉnh), độ tàn che rừng, thảm thực vật đi kèm và khả năng tái sinh chồi.
   • Phân tích lý hóa tính đất lập địa: Đào và mô tả 8 phẫu diện đất đại diện tại 2 tầng độ sâu (0–30 cm và 30–60 cm). Các chỉ tiêu phân tích tuân thủ hệ thống tiêu chuẩn: dung trọng và độ ẩm (TCVN 6860:2001), thành phần cơ giới (TCVN 8567:2010), chất hữu cơ (TCVN 4050-85), đạm tổng số (TCVN 6498), đạm dễ tiêu (TCVN 5255:2009), pH đất (TCVN 5979:2007), $P_2O_5$ dễ tiêu (10TCN 373-1999) và $K_2O$ dễ tiêu (TCVN 8662:2011).

2. Phương pháp thực nghiệm nhân giống in vitro:

   • Thu mẫu và xử lý ban đầu: Tách thân từ các khóm lan tự nhiên có 3–5 cây (chỉ lấy 1–2 cây/khóm để bảo tồn bụi mẹ), vận chuyển trong túi vải ẩm không quá 24 giờ.
   • Khử trùng mẫu cấy (Thí nghiệm 1): Mẫu chồi được khử trùng sơ bộ bằng cồn 70° trong 30 giây, tráng nước cất vô trùng 3–5 lần, sau đó thử nghiệm khử trùng với dung dịch $HgCl_2$ ở 2 nồng độ (0,1% và 0,2%) cùng 3 mốc thời gian (5, 10, 15 phút), bố trí 10 công thức đối chứng với nước cất vô trùng và cồn 70°. Mẫu được nuôi ở điều kiện nhiệt độ 22–25°C, cường độ chiếu sáng 2.000–2.500 lux, độ ẩm 60–65%, quang chu kỳ 16 giờ sáng / 8 giờ tối.
   • Khảo sát nhân nhanh chồi và tái sinh (Thí nghiệm 2, 3, 4): Khảo sát ảnh hưởng của 6 mức nồng độ BA (0,0; 0,5; 1,0; 1,5; 2,0; 3,0 mg/l) trên môi trường nền; khảo sát tổ hợp BA kết hợp Kinetin (1, 2, 3, 5 mg/l); khảo sát BA kết hợp NAA; và khảo sát ảnh hưởng của NAA (0,0; 0,5; 1,0; 1,5; 2,0 mg/l) đến khả năng ra rễ của chồi in vitro.

3. Phương pháp xử lý số liệu:

   • Tính toán các tham số thống kê mô tả: giá trị trung bình mẫu ($\bar{x}$), sai tiêu chuẩn ($S$), hệ số biến động ($S%$), mật độ khóm/ha ($N_k$), mật độ cây/ha ($N_c$), tỷ lệ mẫu nhiễm, tỷ lệ mẫu sống, tỷ lệ tái sinh chồi, hệ số nhân chồi và tỷ lệ ra rễ.
   • Sử dụng phần mềm Microsoft Excel và IRRISTAT 5.0 để phân tích phương sai, kiểm định tính đồng nhất phương sai bằng tiêu chuẩn Levene, so sánh bội trung bình nghiệm thức bằng tiêu chuẩn Duncan hoặc Bonferroni.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ giá trị khoa học, thương mại và nguy cơ tuyệt chủng của loài lan hài Trần Liên trước áp lực khai thác cạn kiệt. Xác định mục tiêu nghiên cứu gồm 3 nội dung trọng tâm: đánh giá sinh học - sinh thái học, hoàn thiện kỹ thuật nhân giống in vitro, và đề xuất giải pháp bảo tồn nguồn gen. Nêu rõ ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp dữ liệu lâm sinh học và ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng cơ sở kỹ thuật nhân giống bảo tồn.

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Tổng hợp tài liệu về nguồn gốc và phân loại thực vật chi Paphiopedilum, hệ thống hóa 23 loài lan hài tự nhiên tại Việt Nam. Phân tích đặc điểm hình thái thân thảo ngắn hình rẻ quạt, hệ rễ chùm có lớp mô xốp giữ nước, hạt không có nội nhũ gây khó khăn cho quá trình tái sinh tự nhiên. Điểm luận các công trình nghiên cứu nhân giống in vitro lan hài trên thế giới (Ấn Độ, Trung Quốc, Iran) và trong nước (nghiên cứu của Viện Sinh học Nông nghiệp, Viện Di truyền Nông nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên). Đánh giá tổng quan điều kiện tự nhiên, địa hình núi đá phong hóa, khí hậu nhiệt độ trung bình 22,5–23,2°C, lượng mưa tập trung và hiện trạng tài nguyên rừng tại tỉnh Thái Nguyên.

Phần 3: Đối tượng, phạm vi, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định cụ thể đối tượng nghiên cứu là lan hài Trần Liên thu thập tại các xã Tân Long, Văn Lăng (huyện Đồng Hỷ) và Thượng Nung, Thần Sa (huyện Võ Nhai). Mô tả chi tiết phương pháp lập 72 OTC lâm sinh trên 24 tuyến điều tra, quy trình phỏng vấn 48 hộ dân, quy trình đào 8 phẫu diện phân tích đất. Trình bày thiết kế các công thức thí nghiệm khử trùng mẫu bằng $HgCl_2$, môi trường nuôi cấy nhân chồi bổ sung BA, Kinetin và môi trường kích thích ra rễ bổ sung NAA.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này công bố toàn bộ dữ liệu điều tra thực địa và kết quả thực nghiệm nuôi cấy mô:

• Sinh trưởng và phân bố theo vùng sinh thái: Lan hài Trần Liên phân bố thích hợp ở các vách đá vôi có tích tụ mùn, dưới tán rừng tự nhiên có độ tàn che 40–60%, nhiệt độ 12–25°C. Sinh trưởng của khóm tại Đồng Hỷ đạt chiều cao trung bình ($H_{tb}$) 19,5 cm, chiều rộng khóm ($R_{tb}$) 19,3 cm; tại Võ Nhai đạt $H_{tb}$ 19,0 cm, $R_{tb}$ 18,2 cm. Hệ số biến động chiều rộng khóm đạt 55,0%, trong khi chiều cao khóm có mức biến động thấp hơn (25,0%).
• Mật độ phân bố theo địa bàn và địa hình: Mật độ phân bố trung bình tại huyện Đồng Hỷ đạt 27,5 khóm/ha (3,2 cây/khóm), cao hơn huyện Võ Nhai với 21,5 khóm/ha (2,4 cây/khóm). Điểm bắt gặp mật độ cao nhất là khu vực thôn Mỏ Ba, xã Tân Long (37 khóm/ha). Xét theo địa hình, vị trí chân núi có mật độ và sinh trưởng tốt nhất (Võ Nhai: 3 khóm/ha, $R_{tb}$ 22,2 cm; Đồng Hỷ: 6 khóm/ha, $R_{tb}$ 23,1 cm), giảm dần ở sườn núi và thấp nhất ở đỉnh núi (Võ Nhai: 1 khóm/ha, $R_{tb}$ 14,2 cm; Đồng Hỷ: 2 khóm/ha, $R_{tb}$ 14,5 cm).
• Đặc điểm hình thái:
  • Thân rễ nằm ngang dưới lớp đất mặt, thân đứng ngắn mang các lóng nén chặt. Đường kính gốc trung bình lớn nhất tại xã Tân Long (1,18 cm) và thấp nhất tại xã Thần Sa (0,78 cm).
  • Kích thước lá trung bình toàn vùng đạt khoảng 18,0 cm x 1,7 cm. Kích thước lá lớn nhất tại Tân Long (dài 19,4 cm, rộng 2,22 cm) và nhỏ nhất tại Thần Sa (dài 13,8 cm, rộng 1,39 cm).
  • Rễ chùm, dày 1–3 mm, dài 10–30 cm, phân nhánh thưa, đầu rễ non màu hồng nhạt đến trắng ngà.
  • Hoa đơn, rộng 5,5–6,0 cm, nở rộ vào tháng 9–10, độ bền hoa kéo dài 25–30 ngày (4–6 tuần). Lá đài lưng màu trắng gốc lục có sọc tía nâu (cỡ 3 x 3–3,5 cm); 2 cánh hoa màu tía nâu chóp lục, mép lượn sóng mạnh có lông trắng (cỡ 3–3,4 x 0,7–0,9 cm); môi dạng túi màu đỏ nâu thẫm (cỡ 3,7–3,9 x 1,6 cm); nhị lép màu vàng tươi hình trứng ngược (8–10 x 7–9 mm). Quả nang chín sau 9–12 tháng.
• Phân bố theo độ tàn che rừng: Điều tra 103 khóm với 273 cá thể cho thấy cây tập trung cao nhất ở độ tàn che 45–<60% (chiếm 32,57% tổng số khóm và 88,9 cây) và độ tàn che 30–<45% (chiếm 26,41% với 72,1 cây); thấp nhất ở độ tàn che <30% (chiếm 16,30% với 44,5 cây).
• Kỹ thuật nhân giống in vitro và giải pháp bảo tồn: Khử trùng mô cấy bằng $HgCl_2$, cảm ứng nhân nhanh chồi trên môi trường bổ sung Cytokinin (BA, Kinetin), kích thích ra rễ hoàn chỉnh bằng NAA; đề xuất đồng bộ các giải pháp bảo tồn nguyên vị (in-situ) tại Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng kết hợp bảo tồn chuyển vị (ex-situ) tại vườn sưu tập của trường đại học.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các dẫn liệu sinh thái học, hình thái học và kết quả bước đầu về quy trình nhân giống in vitro loài lan hài Trần Liên. Kiến nghị tiếp tục mở rộng nghiên cứu thuần dưỡng cây mô ra vườn ươm và hoàn thiện cơ chế quản lý bảo vệ rừng tự nhiên tại địa phương.

---

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả nghiên cứu chính

Dữ liệu điều tra thực địa lâm sinh học và sinh thái học được tổng hợp chi tiết qua các bảng số liệu sau:

Bảng 1: So sánh sinh trưởng và mật độ lan hài Trần Liên giữa hai huyện nghiên cứu

Vùng sinh thái	Nhiệt độ TB (°C)	Lượng mưa TB (mm/năm)	Độ ẩm TB (%)	Bề rộng khóm $R_{tb}$ (cm)	Chiều cao khóm $H_{tb}$ (cm)	Mật độ TB (khóm/ha)	Mật độ cây TB (cây/khóm)
Võ Nhai	22,4	1.941,5	80–87	18,2	19,0	21,5	2,4
Đồng Hỷ	22,1	2.050,0	81–84	19,3	19,5	27,5	3,2

Bảng 2: Mật độ và kích thước khóm lan hài Trần Liên theo vị trí địa hình

Khu vực	Vị trí địa hình	Mật độ TB (khóm/ha)	Bề rộng khóm $R_{tb}$ (cm)	Hệ số biến động $S_R%$ (%)	Chiều cao khóm $H_{tb}$ (cm)	Hệ số biến động $S_H%$ (%)
Võ Nhai	Chân đồi	3	22,2	27,3	21,5	18,0
	Sườn đồi	2	18,4	27,3	19,2	18,0
	Đỉnh đồi	1	14,2	27,3	16,3	18,0
Đồng Hỷ	Chân đồi	6	23,1	30,0	22,6	20,67
	Sườn đồi	4	20,3	30,0	19,4	20,67
	Đỉnh đồi	2	14,5	30,0	16,5	20,67

Bảng 3: Kích thước thân lá lan hài Trần Liên tại 4 xã điều tra thực địa

Xã điều tra	Huyện	Số OTC	Số khóm điều tra	Số cây điều tra	Đường kính gốc $D_{tb}$ (cm)	Chiều dài lá TB (cm)	Bề rộng lá TB (cm)
Thượng Nung	Võ Nhai	12	21	42	0,95	15,6	1,76
Thần Sa	Võ Nhai	12	17	36	0,78	13,8	1,39
Tân Long	Đồng Hỷ	12	36	108	1,18	19,4	2,22
Văn Lăng	Đồng Hỷ	12	29	87	1,06	18,9	1,97

Bảng 4: Phân bố số lượng khóm và cây lan hài Trần Liên theo độ tàn che rừng

Cấp độ tàn che (%)	Số khóm phân bố (khóm)	Số cây phân bố (cây)	Tỷ lệ phân bố (%)
< 30%	22,3	44,5	16,30
30 – < 45%	27,4	72,1	26,41
45 – < 60%	29,6	88,9	32,57
> 60%	23,7	67,5	24,72
Tổng cộng	103,0	273,0	100,00

2. Giải pháp do tác giả đề xuất

• Giải pháp bảo tồn nguyên vị (in-situ): Tăng cường bảo vệ sinh cảnh tự nhiên tại các vùng phân bố trọng điểm (xã Thần Sa thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng, xã Tân Long); phối hợp kiểm lâm và chính quyền địa phương ngăn chặn hành vi thu hái, mua bán thương mại trái phép; nâng cao nhận thức cộng đồng người dân sống gần rừng.
• Giải pháp bảo tồn chuyển vị (ex-situ): Duy trì và nhân rộng vườn sưu tập giống lan hài tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên; lưu giữ nguồn gen phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.
• Giải pháp kỹ thuật nhân giống in vitro: Ứng dụng quy trình khử trùng mẫu bằng $HgCl_2$, nhân nhanh chồi và kích thích ra rễ để sản xuất cây giống hàng loạt, tạo nguồn cung thương mại nhằm giảm áp lực khai thác rừng tự nhiên.

3. Đóng góp của đề tài

• Khóa luận là công trình đầu tiên thực hiện điều tra có hệ thống về đặc điểm lâm sinh học, sinh thái học và phân bố của loài lan hài Trần Liên đặc hữu tại tỉnh Thái Nguyên.
• Cung cấp bộ dẫn liệu định lượng chi tiết về mật độ, cấu trúc khóm, hình thái thân lá rễ hoa và độ tàn che thích hợp của loài trong sinh cảnh núi đá vôi.
• Thiết lập cơ sở thực nghiệm ban đầu cho quy trình nhân giống in vitro loài lan hài Chân tím quý hiếm tại khu vực miền núi phía Bắc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Thời gian nghiên cứu ngắn (từ tháng 01/2020 đến tháng 07/2020), không trùng với mùa nở hoa tự nhiên của loài (tháng 9 đến tháng 12), do đó số liệu mô tả hình thái hoa phải kế thừa từ các công bố trước (Nguyễn Thị Tình, 2019).
  • Do yêu cầu bảo tồn loài nguy cấp, việc lấy mẫu thực địa hạn chế đào bới toàn bộ khóm rễ, dẫn đến dữ liệu chiều dài hệ rễ chỉ mang tính tương đối khi bứng mẫu.
  • Số lượng phẫu diện đất thực tế đào và phân tích mới đạt 8 phẫu diện trên tổng số 24 phẫu diện dự kiến.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục theo dõi tỷ lệ sống và khả năng sinh trưởng của cây con in vitro khi chuyển ra vườn ươm trên các loại giá thể khác nhau (dớn, vỏ thông, than bùn).
  • Nghiên cứu đa dạng di truyền các quần thể lan hài Trần Liên bằng chỉ thị phân tử sinh học.
  • Nghiên cứu hoàn thiện kỹ thuật gieo hạt in vitro từ quả nang xanh tự nhiên để tăng hệ số nhân giống.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên cao học, giảng viên và các nhà nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Lâm nghiệp, Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng, Công nghệ sinh học thực vật và Nông học.
• Nội dung tham khảo giá trị:
  • Phương pháp thiết lập tuyến điều tra và bố trí ô tiêu chuẩn lâm sinh đối với loài thực vật quý hiếm trên địa hình núi đá vôi hiểm trở.
  • Bộ thông số định lượng về sinh thái học lập địa, độ tàn che tán rừng (30–60%) và kích thước hình thái thân lá rễ của lan hài Trần Liên.
  • Bố trí thí nghiệm khử trùng và sử dụng chất điều hòa sinh trưởng trong nhân giống vô tính phong lan khó tính.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Loài lan hài Trần Liên phân bố tự nhiên tập trung nhiều nhất ở điều kiện độ tàn che rừng nào tại Thái Nguyên?
Dữ liệu điều tra trên 72 OTC (103 khóm, 273 cây) cho thấy lan hài Trần Liên phân bố tập trung cao nhất ở độ tàn che rừng từ 45% đến dưới 60% (chiếm 32,57% tổng số khóm và 88,9 cây), tiếp đến là độ tàn che từ 30% đến dưới 45% (chiếm 26,41% với 72,1 cây).

2. Mật độ và sinh trưởng của lan hài Trần Liên khác biệt như thế nào giữa huyện Đồng Hỷ và huyện Võ Nhai?
Cây lan hài Trần Liên tại huyện Đồng Hỷ có mật độ và sinh trưởng tốt hơn so với huyện Võ Nhai. Mật độ trung bình tại Đồng Hỷ đạt 27,5 khóm/ha (3,2 cây/khóm) so với Võ Nhai là 21,5 khóm/ha (2,4 cây/khóm). Kích thước khóm tại Đồng Hỷ ($R_{tb} = 19,3\text{ cm}$, $H_{tb} = 19,5\text{ cm}$) cũng nhỉnh hơn so với Võ Nhai ($R_{tb} = 18,2\text{ cm}$, $H_{tb} = 19,0\text{ cm}$). Điểm bắt gặp mật độ cao nhất toàn tỉnh là thôn Mỏ Ba, xã Tân Long, huyện Đồng Hỷ với 37 khóm/ha.

3. Vị trí địa hình ảnh hưởng như thế nào đến sự phân bố của lan hài Trần Liên?
Tại cả hai huyện, mật độ và kích thước khóm lan đều giảm dần từ chân đồi lên đỉnh đồi. Vị trí chân đồi nơi có độ ẩm và lượng mùn tích tụ cao ghi nhận mật độ lớn nhất (Đồng Hỷ: 6 khóm/ha, $R_{tb} = 23,1\text{ cm}$; Võ Nhai: 3 khóm/ha, $R_{tb} = 22,2\text{ cm}$), trong khi vị trí đỉnh đồi có mật độ thấp nhất (Đồng Hỷ: 2 khóm/ha, $R_{tb} = 14,5\text{ cm}$; Võ Nhai: 1 khóm/ha, $R_{tb} = 14,2\text{ cm}$).

4. Đặc điểm hình thái hoa và thời gian nở hoa tự nhiên của loài được ghi nhận như thế nào?
Hoa lan hài Trần Liên là hoa đơn, đường kính hoa rộng 5,5–6,0 cm, nở từ tháng 9 đến tháng 12 (rộ nhất tháng 9–10) với độ bền hoa từ 25–30 ngày (4–6 tuần). Cấu trúc hoa gồm lá đài lưng màu trắng gốc lục có sọc tía nâu (3 x 3–3,5 cm); hai cánh hoa màu tía nâu chóp lục mép lượn sóng mạnh có lông trắng (3–3,4 x 0,7–0,9 cm); môi màu đỏ nâu thẫm dạng túi (3,7–3,9 x 1,6 cm); nhị lép màu vàng tươi hình trứng ngược (8–10 x 7–9 mm); bầu dài 3–4 cm phủ lông ngắn nâu nhạt.

5. Nguyên tắc thu thập mẫu giống ngoài thực địa được tác giả thực hiện như thế nào để tránh xâm hại quần thể tự nhiên?
Do mật độ loài ngoài tự nhiên còn rất ít và thuộc diện nguy cấp cấm khai thác, nhóm nghiên cứu tuân thủ nguyên tắc không nhổ cả bụi cây. Quá trình lấy mẫu chỉ thực hiện trên các khóm có từ 3–5 cây, khéo léo tách lấy 1–2 cây/khóm và giữ ẩm trong túi vải không quá 24 giờ trước khi đưa về phòng thí nghiệm.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Công Minh đã hoàn thành việc đánh giá hiện trạng phân bố, đặc điểm lâm sinh học và sinh thái học của loài lan hài Trần Liên (Paphiopedilum tranlienianum) đặc hữu hẹp trên núi đá vôi tại hai huyện Đồng Hỷ và Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Công trình cung cấp hệ thống số liệu định lượng về sinh trưởng, mật độ cá thể, cấu trúc hình thái thân lá rễ và độ tàn che tán rừng thích hợp, đồng thời bước đầu thiết lập quy trình nhân giống in vitro nhằm bảo tồn nguồn gen. Kết quả nghiên cứu là nguồn tư liệu học thuật giá trị cho công tác quản lý tài nguyên rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển nguồn gen thực vật quý hiếm tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TRẦN CÔNG MINH NGHIÊN CỨU BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN LOÀI LAN HÀI TRẦN LIÊN (PAPHIOPEDILUM TRANLIENIANUM) ĐẶC HỮU BẰNG PHƯƠNG PHÁP NHÂN GIỐNG IN VITRO TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Lâm nghiệp Khoa : Lâm nghiệp Khóa học : 2016 - 2020 Thái Nguyên - Năm 2020 Luan van ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TRẦN CÔNG MINH NGHIÊN CỨU BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN LOÀI LAN HÀI TRẦN LIÊN (PAPHIOPEDILUM TRANLIENIANUM) ĐẶC HỮU BẰNG PHƯƠNG PHÁP NHÂN GIỐNG IN VITRO TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành đào tạo : Lâm nghiệp Lớp : K48 - Lâm sinh Khoa : Lâm nghiệp Khóa học : 2016 - 2020 Thầy giáo hướng dẫn : Ths. Nguyễn Văn Mạn Thái Nguyên - Năm 2020 Luan van i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Khóa luận tốt nghiệp “Nghiên cứu bảo tồn và phát triển loài lan hài Trần Liên (Paphiopedilum tranlienianum ) đặc hữu bằng phương pháp nhân giống In vitro tại tỉnh Thái Nguyên” là công trình nghiên cứu của bản thân, công trình được thực hiện dưới sự hướng dẫn của Ths. Nguyễn Văn Mạn và cô Ths. Nguyễn Thị Tình (khoa CNSH&CNTP).

Những phần sử dụng tài liệu tham khảo trong khóa luận đã được nêu rõ trong phần tài liệu tham khảo. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong khóa luận là quá trình theo dõi hoàn toàn trung thực, nếu có sai sót gì tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm và chịu mọi hình thức kỷ luật của khoa và nhà trường đề ra. Thái Nguyên, ngày.năm 2020 Xác nhận GV hướng dẫn Người viết cam đoan THS. NGUYỄN VĂN MẠN TRẦN CÔNG MINH Xác nhận của GV phản biện Luan van ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành chương trình đào tạo, mỗi sinh viên đều phải thực hiện khóa luận tốt nghiệp.

Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân, được sự đồng ý của giáo viên hướng dẫn, Ban chủ nhiệm khoa Lâm nghiệp, Ban giám hiệu trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu bảo tồn và phát triển loài lan hài Trần Liên (Paphiopedilum tranlienianum ) đặc hữu bằng phương pháp nhân giống In vitro tại tỉnh Thái Nguyên” Trong quá trình thực hiện, tôi nhận được sự hướng dẫn tận tình của các thầy cô giáo trong khoa Lâm nghiệp, đặc biệt thầy giáo Ths. Nguyễn Văn Mạn (khoa Lâm nghiệp) là người trực tiếp hướng dẫn, cô giáo Ths. Nguyễn Thị Tình (Khoa CNSH&CNTP) đã chỉ bảo, hướng dẫn điều tra, thí nghiệm thu thập số liệu; Cùng các bạn sinh viên khóa 48 (CNSH) trong nhóm nghiên cứu về lan hài giúp tôi thực hiện đề tài. Cùng với sự nỗ lực, cố gắng của bản thân và sự giúp đỡ của các quý thầy cô giáo, đến nay tôi hoàn thành khóa luận.

Cũng nhân dịp này cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc tới tất cả sự giúp đỡ đó. Do điều kiện và thời gian có hạn, trình độ bản thân còn hạn chế nên khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy, tôi kính mong nhận được sự góp ý của các thầy cô giáo và các bạn sinh viên để khóa luận của tôi được hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Thái Nguyên,ngày….tháng … năm 2020 Sinh viên Trần Công Minh Luan van iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG KHÓA LUẬN. vi DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG KHÓA LUẬN. vii Phần 1: MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài. Mục tiêu cụ thể của đề tài .2 Yêu cầu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. 3 Phần 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu.

Nguồn gốc, phân loại và đặc điểm của lan Hài. Hiện trạng cây lan Hài Việt Nam. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam .1 Tình hình nghiên cứu về lan Hài trên thế giới. Tình hình nghiên cứu lan hài ở Việt Nam.

Tổng quan khu vực nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên của tỉnh Thái Nguyên. Điều kiện kinh tế - xã hội của Thái Nguyên. 19 Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu .1 Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. 21 Luan van iv 3. Phương pháp nghiên cứu.1 Phương pháp tiếp cận .2 Điều tra thực địa. Phương pháp đánh giá và xử lý số liệu.

27 Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đặc điểm nông sinh học lan hài Trần Liên ở tỉnh Thái Nguyên. Đặc điểm phân bố của lan hài Trần Liên ở Thái Nguyên .2 Đặc điểm hình thái của lan hài Trần Liên .3 Đặc điểm sinh thái của hai loài lan hài Trần Liên. Kỹ thuật nhân giống lan hài Trần Liên .1 Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ, thời gian của chất khử trùng HgCl2 đến khả năng tạo vật liệu vô trùng .2 Nhân nhanh protocorm và chồi lan hài Trần liên ở phòng nuôi cấy mô khoa CNSH & CNTP trường ĐHNL Thái Nguyên.

Ảnh hưởng của α - NAA đến khả năng ra rễ của cây lan hài Trần Liên .3 Đề xuất mọt số giải pháp chủ yếu trong bảo tồn và nhân giống lan hài Trần Liên .1Các giải pháp chủ yếu về bảo tồn loài lan hài Trần Liên .2 Các biện pháp chủ yếu về nhân giống bằng phương pháp in-vitro loài lan hài Trần Liên. 55 Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 65 Luan van v DANH MỤC CÁC TỪ VÀ CỤM TỪ VIẾT TẮT B5 : Gambrorg’s BA : 6-Benzyladenine BT : Bình thường Cs : Cộng sự CT : Công thức CV : Coeficient of Variation Đ/C : Đối chứng Kinetin : 6-Furfurylaminopurine LED : Light emitting diodes LSD : Least Singnificant Difference Test MS : Murashige & Skoog’s, 1962 MT : Môi trường NAA : α-Naphthalene acetic acid ND : Nước dừa PLB : Protocorm like body RE : Robert Ernst TN : Thí nghiệm Luan van vi DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG KHÓA LUẬN Bảng 4.

Sinh trưởng trung bình của lan hài Trần Liên theo vùng sinh thái. Phân bố mật độ giống lan Trần Liên theo vùng sinh thái. Mật độ và sinh trưởng hài Trần Liên theo vị trí địa hình .4 Đường kính gốc (Dtb) lan hài Trần Liên các địa điểm khác nhau .5 Chiều dài (Hlá) và bề rộng (Rlá) của lá lan hài Trần Liên ở các địa điểm khác nhau .6 Phân bố lan hài Trần Liên ở các độ tàn che rừng khác nhau .7 Chỉ tiêu hóa học của đất nơi lan hài Trần Liên phân bố ở vùng nghiên cứu.8 Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ, thời gian khử trùng của HgCl2 đến khả năng tạo vật liệu vô trùng (sau 6 tuần nuôi cấy) .9 Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ BA đến khả năng tái sinh chồi lan Trần Liên (sau 40 ngày nuôi cấy). Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ BA kết hợp với Kinetin đến khả năng nhân nhanh chồi lan hài Trần Liên (sau 6 tuần nuôi cấy) .11 Kết quả ảnh hưởng của BA (2,0 mg/l) kết hợp NAA đến khả năng nhân nhanh giống lan Trần Liên (sau 30 ngày nuôi cấy) .12 Ảnh hưởng của α - NAA đến khả năng ra rễ của cây lan hài Trần Liên.

51 Luan van vii DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG KHÓA LUẬN Hình 4.1 Phân bố tự nhiên của lan hài Trần Liên trên vách đã khu vực thôn Mỏ Ba, xã Tân Long, huyện Đồng Hỷ .2: Biểu đồ biểu thị số khóm lan hài Trần Liên điều tra tại hai huyện Võ Nhai và Đồng Hỷ .3 Lan hài Trần Liên được sưu tập giống tại Vườn lan, đằng sau khu nhà làm việc của khoa Công nghệ sinh học và Công nghệ thực phẩm, trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên. Hình thái là của cây lan hài Trần Liên ở địa bàn nghiên cứu .5 Hình thái rễ của cây lan hài Trần Liên ở khu vực nghiên cứu .6 Hình thái hoa của lan hài Trần Liên đươc mô tả và vẽ tay .7 Lan Hài Trần Liên ở ngoài tự nhiên ở xã Thượng Nung, huyện Võ Nhai (Nguyễn Thị Tình, 2019) .8 Biểu đồ thể hiện phân bố số khóm và số cây lan hài Trần Liên theo độ tàn che của rừng .9 Khả năng tái sinh nảy chồi cây con từ gốc mẹ của lan hài Trần Liên. Ảnh hưởng của BA (2,0 mg/l) kết hợp NAA đến khả năng nhân nhanh giống lan Trần Liên (sau 30 ngày nuôi cấy). Ảnh hưởng của α - NAA đến khả năng ra rễ của lan hài Trần Liên.

Ảnh hưởng của α - NAA đến khả năng ra rễ lan hài Trần Liên. 52 Luan van 1 Phần 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Châu Á có trên 60 loài lan hài khác nhau, do có giá trị kinh tế cao nên rất nhiều nhà buôn lan trên thế giới đã tìm mọi cách kiếm lan hài ở Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Cămpuchia để tung ra thị trường kiếm lời, bất chấp sự tàn phá hệ thực vật ở các nước có nguồn lan phong phú, nhiều loài lan do khai thác quá mức đã dẫn đến sự tuyệt chủng hoàn toàn trong tự nhiên như loài lan hài Bóng (Paphiopedilum vietnamense) một loài đặc hữu của Việt Nam, gây mất cân bằng sinh thái và môi trường bị đe dọa. Hiện tổ chức CITES (Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật hoang dã nguy cấp) đã nghiêm cấm việc nhập khẩu các giống lan hài Paphiopedilum sang các quốc gia khác.

Với sự hiện hữu của hơn 20 loài lan hài thuộc chi Paphiopedilum, Việt Nam là một trong các quốc gia có nguồn lan hài tự nhiên phong phú nhất, không chỉ về chủng loại mà còn có nhiều loài đặc hữu có giá trị thẩm mĩ cao, được thế giới ưa chuộng. Điều này đã tạo nên tình trạng khai thác và xuất khẩu một cách ồ ạt, không kiểm soát, dẫn đến việc lan hài ngày càng hiếm và mất dần trong tự nhiên, gây ran guy cơ tuyệt chủng cho nhiều loài lan hài Việt Nam như P.dianthum, … nhưng cho tới nay mới chỉ có 14 loài được đưa vào sách đỏ Việt Nam 2007. Trong điều kiện của Việt Nam, việc nhân giống và sản xuất lan hài vẫn chưa phát triển rộng rãi, việc xuất khẩu lan hài trái phép chủ yếu được người dân khai thác từ rừng tự nhiên về. Trước đây lan hài bán theo cân, hiện nay do khai thác ngày càng cạn kiệt.