Nghiên cứu khu hệ chim và biện pháp quản lý bền vững tại khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khu hệ chim tại khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò, đề xuất biện pháp quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên chim.

• Tác giả: Phạm Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Đình Thủy
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa học lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu khu hệ chim, đề xuất các biện pháp quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên chim ở khu Bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò, huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lược sử nghiên cứu chim ở miền Bắc Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Sơ lược lịch sử hình thành và phát triển Khu BTTN Hang Kia- Pà cò
• 2.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.2.1. Vị trí địa lý
• 2.2.2. Địa hình, địa thế
• 2.2.3. Địa chất và thổ nhưỡng
• 2.2.4. Khí hậu thuỷ văn
• 2.2.5. Thực vật rừng

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu và quản lý bền vững tài nguyên chim

Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò là một trong những khu vực quan trọng về đa dạng sinh học tại tỉnh Hòa Bình. Nghiên cứu tài nguyên chim tại đây không chỉ giúp bảo tồn các loài chim quý hiếm mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững hệ sinh thái. Việc quản lý tài nguyên chim cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sự phát triển lâu dài của khu vực này.

1.1. Đặc điểm sinh thái và tài nguyên chim tại khu bảo tồn

Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò có diện tích 6.462 ha, với nhiều kiểu rừng và hệ sinh thái phong phú. Tài nguyên chim tại đây rất đa dạng, bao gồm nhiều loài quý hiếm như Diều hoa Miến Điện và Gà so ngực gụ. Việc nghiên cứu và bảo tồn các loài chim này là rất cần thiết để duy trì sự cân bằng sinh thái.

1.2. Vai trò của tài nguyên chim trong hệ sinh thái

Tài nguyên chim đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự cân bằng sinh thái. Chúng không chỉ giúp kiểm soát sâu bọ mà còn tham gia vào quá trình thụ phấn cho nhiều loài thực vật. Việc bảo tồn tài nguyên chim sẽ góp phần bảo vệ môi trường sống và phát triển bền vững.

II. Thách thức trong việc bảo tồn tài nguyên chim tại Hang Kia Pà Cò

Mặc dù khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn tài nguyên chim. Các yếu tố như biến đổi khí hậu, hoạt động khai thác rừng và sự xâm lấn của con người đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài chim quý hiếm.

2.1. Tác động của con người đến tài nguyên chim

Hoạt động khai thác rừng và phát triển kinh tế đã làm giảm diện tích rừng tự nhiên, ảnh hưởng đến môi trường sống của các loài chim. Sự xâm lấn của con người vào các khu vực sinh sống của chim đã dẫn đến sự suy giảm số lượng và đa dạng loài.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến hệ sinh thái

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong môi trường sống của các loài chim. Nhiệt độ tăng cao và sự thay đổi về lượng mưa có thể làm thay đổi chu kỳ sinh sản và di cư của nhiều loài chim, dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng.

III. Phương pháp nghiên cứu và quản lý bền vững tài nguyên chim

Để bảo tồn tài nguyên chim tại khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu và quản lý hiệu quả. Việc kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn sẽ giúp đưa ra các giải pháp phù hợp cho việc bảo tồn tài nguyên chim.

3.1. Nghiên cứu sinh thái học và điều tra tài nguyên chim

Nghiên cứu sinh thái học giúp đánh giá tình trạng và sự đa dạng của tài nguyên chim. Các cuộc điều tra định kỳ sẽ cung cấp thông tin cần thiết để theo dõi sự biến động của các loài chim trong khu vực.

3.2. Đề xuất các biện pháp quản lý bền vững

Các biện pháp quản lý bền vững cần được xây dựng dựa trên kết quả nghiên cứu. Việc bảo vệ môi trường sống, giáo dục cộng đồng và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan là những yếu tố quan trọng trong việc bảo tồn tài nguyên chim.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại khu bảo tồn

Kết quả nghiên cứu về tài nguyên chim tại khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò đã chỉ ra sự phong phú và đa dạng của các loài chim. Những thông tin này không chỉ có giá trị trong việc bảo tồn mà còn hỗ trợ cho các hoạt động phát triển bền vững tại địa phương.

4.1. Kết quả điều tra và đánh giá tài nguyên chim

Kết quả điều tra cho thấy khu vực này có 146 loài chim, trong đó có nhiều loài quý hiếm. Việc đánh giá đầy đủ về thành phần loài và tính đa dạng của khu hệ chim là rất cần thiết để đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng vào các chương trình bảo tồn và phát triển bền vững tại khu vực. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của tài nguyên chim sẽ góp phần bảo vệ môi trường sống.

V. Kết luận và tương lai của tài nguyên chim tại Hang Kia Pà Cò

Tài nguyên chim tại khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự đa dạng sinh học. Việc bảo tồn và quản lý bền vững tài nguyên chim không chỉ giúp bảo vệ các loài quý hiếm mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn tài nguyên chim

Bảo tồn tài nguyên chim là một phần không thể thiếu trong việc duy trì sự cân bằng sinh thái. Các loài chim không chỉ có giá trị về mặt sinh học mà còn mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu và bảo tồn

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp bảo tồn hiệu quả hơn. Sự hợp tác giữa các tổ chức, cộng đồng và chính quyền địa phương sẽ là chìa khóa cho sự thành công trong việc bảo tồn tài nguyên chim.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò có tổng diện tích tự nhiên 6.462 ha, nằm trên địa bàn 5 xã thuộc huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình bao gồm Hang Kia, Pà Cò, Tân Sơn, Bao La và Cun Pheo. Đây là vùng rừng đầu nguồn xung yếu thuộc lưu vực sông Đà và sông Mã, sở hữu địa hình núi đá vôi karst hiểm trở với độ cao dao động từ 800m đến 1.526m tại đỉnh Pà Khốm. Tính đa dạng sinh thái tại đây được nâng đỡ bởi hệ thực vật phong phú gồm 760 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 152 họ, tạo nên nguồn thức ăn và sinh cảnh sống đặc thù cho các loài động vật hoang dã, đặc biệt là khu hệ chim rừng.

Tuy nhiên, tài nguyên sinh vật tại khu bảo tồn đang chịu sức ép nghiêm trọng từ các hoạt động nhân sinh. Toàn khu vực có 11.188 nhân khẩu sinh sống trong 2.230 hộ gia đình, với 92,5% lực lượng lao động phụ thuộc hoàn toàn vào nông lâm nghiệp. Diện tích đất nông nghiệp và nương rẫy chiếm tới 1.334,4 ha (tương đương 21,3% tổng diện tích), cùng với tuyến Quốc lộ 6A chạy dài 10 km xuyên qua phân khu bảo vệ nghiêm ngặt đã làm manh mún sinh cảnh tự nhiên. Trước thực trạng các điều tra trước đây mới chỉ dừng lại ở mức khảo sát sơ bộ, đề tài nghiên cứu về khu hệ chim tại Hang Kia - Pà Cò được triển khai trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 10 năm 2010. Công trình nhằm mục tiêu đánh giá toàn diện thành phần loài, cấu trúc phân loại học, giá trị bảo tồn nguồn gen và đặc điểm phân bố của các loài chim theo từng sinh cảnh, từ đó xây dựng các giải pháp quản lý và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên sinh học quý giá này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống phân loại học hiện đại của Richard Howard và Alick Moore năm 1991, kết hợp các công trình phân loại chim chuẩn hóa của Võ Quý (1975, 1981) và danh lục chim Việt Nam của Võ Quý, Nguyễn Cử (1999). Cơ sở lý thuyết sinh thái cảnh quan và phân loại thảm thực vật nhiệt đới được kế thừa theo hệ thống phân chia của Thái Văn Trừng (1978), phân định 8 kiểu rừng chính trong khu vực làm nền tảng xác định sinh cảnh sống của các loài chim.

Hệ thống đánh giá giá trị bảo tồn và mức độ bị đe dọa của các loài được căn cứ nghiêm ngặt theo các tiêu chí chuẩn mực gồm: Sách Đỏ Việt Nam năm 2007, Danh lục Đỏ các loài bị đe dọa của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN 2009), và Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Các khái niệm cốt lõi được vận dụng trong nghiên cứu bao gồm: độ phong phú tương đối của loài, cấu trúc quần xã chim theo sinh cảnh, tính đặc hữu sinh học và mức độ phân mảnh sinh thái do tác động con người.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực địa kết hợp điều tra xã hội học và kế thừa tư liệu:

• Khảo sát thực địa theo tuyến và điểm: Thiết lập 5 tuyến điều tra với tổng chiều dài khoảng 22 km (mỗi tuyến dài từ 3 đến 6 km), đi qua 5 dạng sinh cảnh chính và trải đều trên các đai cao từ 800m đến trên 1.500m. Người điều tra di chuyển với tốc độ ổn định 2 km/h, dừng lại quan sát và lắng nghe âm thanh trong 15 phút tại các điểm quan sát cố định. Phương pháp này kết hợp sử dụng ống nhòm chuyên dụng, máy định vị GPS xác định tọa độ và ghi âm tiếng hót bằng băng từ nhằm nhận dạng các loài chim thuộc bộ Trĩ, bộ Cu cu và họ Khướu.
• Phương pháp bẫy bắt và phân tích mẫu vật: Bố trí các lưới mờ chuyên dụng kích thước 12m x 3m và 9m x 3m với kích thước mắt lưới 1,5 cm x 1,5 cm tại tầng cây bụi rậm rạp để bẫy bắt các loài chim nhỏ, di chuyển nhanh. Chim sau khi đo đếm hình thái và định loại được thả ngay về tự nhiên. Đồng thời, nghiên cứu tiến hành phân tích các mẫu vật mỏ, lông, xương được lưu trữ tại bảo tàng và trong các hộ gia đình.
• Phỏng vấn cộng đồng: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp 31 cá nhân am hiểu địa bàn, bao gồm 26 người dân địa phương tại 3 xã Hang Kia, Pà Cò, Tân Sơn và 5 cán bộ kiểm lâm chuyên trách, kết hợp bộ ảnh màu nhận dạng chuẩn để xác minh tần suất xuất hiện và tập tính của các loài quý hiếm.
• Phương pháp đánh giá mật độ: Phân cấp độ phong phú thành 4 mức theo phương pháp của Trịnh Tác Tân (1973) dựa trên tần suất bắt gặp: Cấp nhiều (trên 30%), Cấp trung bình (từ 20% đến 30%), Cấp ít (từ 10% đến 20%) và Cấp hiếm (dưới 10% hoặc chỉ ghi nhận qua mẫu vật, lời kể). Phương pháp này phù hợp tuyệt đối với điều kiện địa hình dốc trên 35 độ tại vùng núi đá vôi hiểm trở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả tổng hợp từ khảo sát thực địa, phân tích mẫu vật và hồi cứu dữ liệu đã xác định được các phát hiện nổi bật về khu hệ chim tại Hang Kia - Pà Cò:

• Độ đa dạng thành phần loài vượt bậc: Ghi nhận tổng cộng 163 loài chim thuộc 47 họ và 15 bộ. So với kết quả khảo sát năm 2008 (146 loài), nghiên cứu đã bổ sung 17 loài chim mới cho danh lục khu vực, tương đương mức tăng 11,6% về độ phong phú thành phần loài.
• Chiếm ưu thế phân loại học: Bộ Sẻ (Passeriformes) giữ vị trí áp đảo tuyệt đối trong khu hệ với 25 họ và chiếm hơn 45% tổng số loài ghi nhận. Các họ có số lượng loài phong phú nhất gồm họ Chích (Sylviidae) với 9 loài, họ Chích chòe (Turdidae) với 14 loài, họ Khướu (Timaliidae) với 13 loài và họ Chào mào (Pycnonotidae) với 7 loài.
• Giá trị bảo tồn nguồn gen cao: Phát hiện nhiều loài chim quý hiếm, có tên trong các danh mục ưu tiên bảo tồn nghiêm ngặt. Tiêu biểu gồm Gà tiền mặt vàng (Polyplectron bicalcaratum) được xếp vào mức Nguy cấp (VU) toàn cầu và Nhóm IB; Gà lôi trắng (Lophura nycthemera) thuộc Nhóm IB; Rẽ giun lớn (Gallinago nemoricola) mức Sẽ nguy cấp (VU); Diều hoa Miến Điện (Spilornis cheela), Vẹt ngực đỏ (Psittacula alexandri), Cú lợn (Tyto alba) và Chích chòe lửa (Copsychus malabaricus) đều thuộc Nhóm IIB hạn chế khai thác.
• Phân hóa sinh cảnh rõ rệt: Sự phân bố của các loài chim có sự chênh lệch lớn giữa các dạng môi trường sống. Sinh cảnh rừng trên núi đá vôi và rừng trên núi đất là nơi tập trung đa dạng loài cao nhất, chiếm trên 72% tổng số loài ghi nhận. Ngược lại, trảng cỏ cây bụi (235 ha) và sinh cảnh nương rẫy, khu dân cư (1.334,4 ha) chỉ tập trung các loài có biên độ sinh thái rộng như Bìm bịp nhỏ, Cu gáy, Chào mào và Cò bợ.

Thảo luận kết quả

Các số liệu phân bố có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ phân bố thành phần loài theo 15 bộ và bảng ma trận tương quan giữa 5 dạng sinh cảnh với 4 cấp độ phong phú cá thể. Biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch giữa bộ Sẻ và 14 bộ còn lại, minh chứng cho cấu trúc rừng nhiệt đới gió mùa tầng tán phức tạp tại vùng núi cao phía Bắc.

Nguyên nhân chính tạo nên tính phong phú sinh học của khu hệ chim Hang Kia - Pà Cò là do sự tích hợp của các đai độ cao từ 800m đến trên 1.500m cùng hệ thực vật 760 loài đa dạng, cung cấp nguồn quả mọng, hạt, mật hoa và côn trùng dồi dào. Khi so sánh với các khu bảo tồn lân cận thuộc vùng Tây Bắc như Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Nha (tỉnh Sơn La) hay Vườn quốc gia Pù Luông (tỉnh Thanh Hóa), Hang Kia - Pà Cò mang cấu trúc khu hệ chim núi cao đặc thù với tỷ lệ cao các loài thuộc họ Khướu và họ Chích chòe sinh sống ở tầng thấp dưới tán rừng thông Pà Cò và rừng nghiến cổ thụ.

Dù vậy, dữ liệu cũng chỉ ra nguy cơ suy giảm quần thể nghiêm trọng đối với các loài chim lớn thuộc bộ Trĩ và bộ Cắt. Nguyên nhân bắt nguồn từ tình trạng chia cắt sinh cảnh do 10 km đường Quốc lộ 6A và các hoạt động nương rẫy chiếm 21,3% diện tích tự nhiên của 2.230 hộ dân, dẫn đến sự thu hẹp vùng kiếm ăn và gia tăng áp lực săn bẫy trái phép.

Đề xuất và khuyến nghị

Để đảm bảo công tác bảo tồn đa dạng sinh học đi đôi với phát triển bền vững tài nguyên rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Tăng cường công tác tuần tra và kiểm soát rừng: Ban Quản lý Khu bảo tồn phối hợp cùng lực lượng Kiểm lâm huyện Mai Châu xây dựng kế hoạch tuần tra tối thiểu 120 đợt mỗi năm trên 5 tuyến trọng điểm, triệt phá hoàn toàn các loại bẫy chim, ngăn chặn việc sử dụng súng săn tự chế, phấn đấu giảm 80% các vụ vi phạm săn bắt động vật hoang dã trong giai đoạn 2011 - 2015.
• Phục hồi và mở rộng hành lang sinh cảnh: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hòa Bình cần phân bổ kinh phí phục hồi 235 ha diện tích trảng cỏ, cây bụi thoái hóa bằng các loài cây gỗ bản địa như Thông Pà Cò, Trai lý, Nghiến và Giổi xanh, nâng tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 65% vào năm 2016, tái lập không gian cư trú an toàn cho các loài chim quý hiếm.
• Phát triển sinh kế thay thế cho 2.230 hộ gia đình vùng đệm: Ủy ban nhân dân huyện Mai Châu chủ trì lồng ghép các chương trình khuyến nông, mở rộng 5 ha ngô thu đông năng suất cao, đẩy mạnh mô hình dệt thổ cẩm truyền thống cho 400 phụ nữ xã Hang Kia, kết hợp phát triển du lịch sinh thái quan sát chim (bird-watching) nhằm tăng thu nhập của người dân địa phương thêm 25% đến 30% vào năm 2015, giảm thiểu sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên rừng.
• Đẩy mạnh truyền thông giáo dục bảo tồn thiên nhiên: Ban Quản lý Khu bảo tồn phối hợp với Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Mai Châu tổ chức các chương trình ngoại khóa tại 100% trường học trên địa bàn 5 xã, ký cam kết bảo vệ chim hoang dã đến từng thôn bản định kỳ hàng quý từ năm 2011.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực chứng trong luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý khu bảo tồn và kiểm lâm viên: Sử dụng trực tiếp danh lục 163 loài chim và bản đồ phân bố 5 sinh cảnh để thiết lập các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, hoạch định phương án tuần tra ngăn chặn săn bẫy động vật có trọng tâm.
• Giảng viên, nhà khoa học và sinh viên chuyên ngành Lâm nghiệp, Sinh thái học: Ứng dụng quy trình điều tra thực địa chuẩn hóa gồm 5 tuyến khảo sát, kỹ thuật giăng lưới mờ và phương pháp phân tích tiếng kêu để giảng dạy và nghiên cứu mở rộng khu hệ động vật có xương sống.
• Các tổ chức bảo tồn thiên nhiên trong và ngoài nước (IUCN, WWF, BirdLife International): Khai thác dữ liệu về các loài nguy cấp như Gà tiền mặt vàng, Rẽ giun lớn làm cơ sở khoa học để xây dựng hồ sơ tài trợ và thực thi các dự án bảo tồn nguồn gen quý hiếm.
• Chính quyền địa phương và các cơ quan hoạch định chính sách: Tham khảo số liệu kinh tế - xã hội của 11.188 cư dân thuộc 5 xã vùng cao để thiết kế các chính sách giao khoán bảo vệ rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng và quy hoạch nông thôn mới bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò hiện ghi nhận bao nhiêu loài chim? Nghiên cứu đã ghi nhận tổng cộng 163 loài chim thuộc 47 họ và 15 bộ. Kết quả này bổ sung thêm 17 loài mới so với cuộc điều tra năm 2008 (146 loài), phản ánh mức độ phong phú cao của khu hệ chim vùng núi đá vôi Tây Bắc.

Những loài chim quý hiếm nào tại khu bảo tồn cần được ưu tiên bảo vệ đặc biệt? Luận văn đã ghi nhận nhiều loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN như Gà tiền mặt vàng (loài nguy cấp cấp quốc tế, thuộc Nhóm IB), Gà lôi trắng (Nhóm IB), Rẽ giun lớn (loài sẽ nguy cấp) cùng Diều hoa Miến Điện, Vẹt ngực đỏ và Chích chòe lửa (thuộc Nhóm IIB).

Phương pháp nào được sử dụng để điều tra các loài chim nhỏ ẩn nấp trong bụi rậm? Nghiên cứu sử dụng hệ thống lưới mờ kích thước 12m x 3m và 9m x 3m với mắt lưới 1,5 cm x 1,5 cm đặt dọc theo các tuyến quan sát tại tầng cây bụi. Phương pháp này giúp ghi nhận chính xác các loài chim nhỏ khó phát hiện bằng mắt thường trước khi thả chúng trở lại tự nhiên.

Sinh cảnh nào trong khu bảo tồn có độ đa dạng chim cao nhất? Rừng kín thường xanh trên núi đá vôi và rừng trên núi đất là hai sinh cảnh có tính đa dạng cao nhất, chiếm trên 72% tổng số loài của khu bảo tồn. Nơi đây có thảm thực vật 760 loài với cấu trúc tầng tán nguyên vẹn, cung cấp nguồn thức ăn và nơi làm tổ lý tưởng.

Áp lực nhân sinh lớn nhất ảnh hưởng đến khu hệ chim tại đây là gì? Áp lực lớn nhất xuất phát từ 11.188 người dân địa phương với 92,5% lao động nông lâm nghiệp canh tác trên 1.334,4 ha đất nương rẫy, kết hợp với 10 km đường Quốc lộ 6A chạy xuyên qua vùng lõi, gây chia cắt sinh cảnh và gia tăng nguy cơ săn bắt chim hoang dã.

Kết luận

• Luận văn đã hoàn thành điều tra toàn diện, ghi nhận 163 loài chim thuộc 47 họ, 15 bộ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò, bổ sung 17 loài mới cho danh lục khu vực.
• Xác định sinh cảnh rừng trên núi đá vôi và rừng núi đất giữ vai trò huyết mạch, là nơi cư trú của hơn 72% tổng số loài chim ghi nhận.
• Đánh giá hiện trạng bảo tồn của các loài quý hiếm như Gà tiền mặt vàng, Gà lôi trắng, Rẽ giun lớn và các loài đặc hữu vùng Tây Bắc.
• Làm rõ các tác động đe dọa sinh cảnh từ 1.334,4 ha đất canh tác nương rẫy của 2.230 hộ dân và tuyến giao thông Quốc lộ 6A chia cắt rừng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi kết hợp tuần tra thực địa, phục hồi 235 ha rừng thoái hóa và chuyển đổi sinh kế cộng đồng giai đoạn 2011 - 2015.

Công trình là nguồn tư liệu khoa học có giá trị thực tiễn to lớn, đóng góp nền tảng quan trọng cho chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học tại tỉnh Hòa Bình. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu luận văn thạc sĩ của tác giả Phạm Anh Tuấn tại Thư viện Trường Đại học Lâm nghiệp để ứng dụng vào công tác bảo tồn thiên nhiên và phát triển rừng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lược sử nghiên cứu chim ở miền Bắc Việt Nam Trước năm 1945, hầu hết các nghiên cứu về chim đều được thực hiện bởi các nhà khoa học nước ngoài. Đặc biệt là các tác giả người Pháp, trong đó có 2 tác giả đáng quan tâm nhất là Delacour và P. Từ năm 1945 đến 1954, nghiên cứu về chim đều bị gián đoạn do chiến tranh.

Sau 1954, các công trình nghiên cứu về chim mới được thực hiện trở lại. Đáng chú ý là các công trình nghiên cứu của các tác giả: Năm 1971, Võ Quý đã công bố công trình “Sinh học các loài chim thường gặp ở Việt Nam”[9], đó là kết quả tổng hợp nghiên cứu hơn 7 năm về đời sống của các loài chim phổ biến ở miền Bắc Việt Nam. Trong cuốn sách này tác giả đã trình bày đầy đủ các đặc điểm về nơi ở, thức ăn, sinh sản và một số tập tính khác của gần 200 loài chim ở miền Bắc Việt Nam. Năm 1975 và 1981, Võ Quý đã xuất bản công trình: “Chim Việt Nam, hình thái và phân loại (tập I, II)” [11].

Đây là công trình nghiên cứu về hình thái và phân loại chim Việt Nam đầy đủ nhất từ trước đến nay. Năm 1983, Võ Quý đã cho xuất bản công trình: “Danh sách Chim Việt Nam. Khu hệ và sinh thái động vật Việt Nam” bằng tiếng Nga. Năm 1999 Võ Quý, Nguyễn Cử đã xuất bản “Danh lục chim Việt Nam” [10], bảng danh lục gồm 19 bộ, 81 họ và 828 loài chim đã tìm thấy ở Việt Nam tính đến năm 1995.

Với mỗi loài, các tác giả đã đưa ra các đặc điểm về hiện trạng và vùng phân bố của chúng. Năm 2000, cuốn “Chim Việt Nam” [7], của tập thể các tác giả Nguyễn Cử, Lê Trọng Trải, Karren Phillips được biên soạn trên cơ sở “Chim Hồng Kông và Nam Trung Quốc” (1994) của các tác giả Clive Viney, Lam Chin LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Ying và Karren Phillips. Trong sách, các tác giả đã giới thiệu khoảng 500 loài chim trong tổng số khoảng 850 loài chim hiện ghi nhận ở Việt nam. Mỗi loài tác giả trình bày các nội dung: Mô tả, phân bố, tình trạng, nơi ở và có kèm theo ảnh minh hoạ.

Đây là một trong những cuốn sách được sử dụng phổ biến để nhận dạng các loài chim ngoài thực địa hiện nay. Năm 2007, Lê Đình Thuỷ đã công bố 164 loài chim trong 5 bộ của 19 bộ chim Việt Nam, bao gồm: Bồ nông Pelecaniformes, Hạc Ciconiiformes, Ngỗng Anseriformes, Sếu Gruiformes, Rẽ Charadriiformes. Công trình này được xuất bản trong bộ sách Động vật chí Việt Nam: “Chim Việt Nam-Aves" (Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 2007”. Trong đó có nhiều loài chim phân bố ở miền Bắc Việt Nam.

Những năm gần đây, nhiều dự án bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam được tài trợ từ quỹ hỗ trợ của chính phủ nước như: Hà Lan, Úc, Đức. từ các tổ chức phi chính phủ: Tổ chức bảo tồn chim Quốc tế (Birdlife international), tổ chức bảo vệ động thực vật Quốc tế (IUCN), quỹ Quốc tế về bảo vệ thiên nhiên (WWF), Ngân hàng Thế giới (WB)…Do vậy mà công tác nghiên cứu, bảo tồn đa dạng sinh học ở nước ta ngày càng được quan tâm. Cho đến nay tại hầu hết các Vườn quốc gia (VQG), khu BTTN của Việt Nam, công tác điều tra cơ bản tài nguyên sinh vật, trong đó có tài nguyên chim đã được tiến hành. Những công trình nghiên cứu đã công bố về tài nguyên sinh vật nói chung, nghiên cứu chim nói riêng ở khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia- Pà Cò Cho tới nay, chỉ có rất ít tài liệu điều tra, đánh giá về Tài nguyên sinh vật của khu BTTN Hang Kia-Pà Cò.