CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHONG CÁCH HỌC TẬP VÀ PHONG CÁCH HỌC TẬP TIẾNG ANH CHUYÊN NGÀNH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong quá trình tìm hiểu, nhóm nghiên cứu đã chọn lọc được các công trình nghiên cứu, các tài liệu có liên quan đến đề tài của nhóm ở cả trong nước và ngoài nước như sau: 1. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài Fang Huang, Cathy Ka Weng Hoi và Timothy Teo trong đề tài nghiên cứu The Influence of Learning Style on English Learning Achievement Among Undergraduates in Mainland China đã cung cấp cái nhìn sâu sắc về PCHT tiếng Anh của sinh viên. Tác giả đã cung cấp hướng dẫn cụ thể cho việc dạy và học tiếng Anh thực tế và thực hành.
Các hướng dẫn hướng trực tiếp vào người học, giúp người học phát triển các PCHT tiếng Anh của mình. Tuy nhiên, các PCHT này lại mang hướng chủ quan gắn liền trực tiếp với văn hóa Trung Quốc, khó có thể tham khảo để áp dụng vào môi trường học tập tại Việt Nam. Công trình nghiên cứu The Importance of Learning Style in End-User Training của ba tác giả Robert P. Bostrom, Lorne Olfman và Maung K.
Sein đã đưa ra các định hướng, phương pháp đào tạo cho từng PCHT của sinh viên chuyên ngành kỹ thuật – máy tính. Nghiên cứu cũng đã nêu lên mức độ hiệu quả của từng PCHT và kết luận rằng các sinh viên có sự kết hợp giữa PCHT thử nghiệm và khái niệm hóa có kết quả cao hơn các PCHT còn lại. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ mới dừng lại ở việc đề xuất các phương pháp giảng dạy cũng như hướng cho sinh viên đi theo phương pháp giảng dạy đó. Điều này có nghĩa là nghiên cứu tập trung vào vai trò của giảng viên hơn là của sinh viên.
Nghiên cứu của các tác giả trong nước Tác giả Đoàn Thị Thu Phương, Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội trong bài nghiên cứu Phong cách học ngoại ngữ của học sinh lớp 11, Nam Định (2017) đã đi sâu vào tìm hiểu phong cách học ngoại ngữ của học sinh lớp 11 và ý thức của giáo viên về vấn đề này. Đề tài đã chỉ ra rằng hầu hết giáo viên ít chú ý đến PCHT 11 ngoại ngữ của học sinh, thay vào đó họ có xu hướng phát triển các chiến lược giảng dạy phù hợp với PCHT của riêng họ và PCHT ngoại ngữ ưa thích nhất của học sinh là PCHT liên quan đến việc nghe và nhìn. Tuy nhiên đề tài vẫn dừng lại ở việc liệt kê các PCHT ngoại ngữ của học sinh dưới cái nhìn của giáo viên và chưa đưa ra được những giải pháp thúc đẩy các PCHT ưa thích hiệu quả của chính sinh viên cũng như chưa đưa ra được các hoạt động mà giáo viên có thể giúp đỡ học sinh trong việc phát triển các PCHT đó. Nghiên cứu phong cách học của sinh viên trường Đại học Khoa học Xã hội – Nhân văn và trường Đại học Khoa học Tự nhiên của PGS.
Nguyễn Công Khanh đã phân tích PCHT của sinh viên dựa trên hành vi học tập của sinh viên, mối liên hệ của phong cách học tập và thành tích học tập, xác định được phong cách học tập giúp sinh viên cải thiện việc học, sự khác nhau gi ữa sinh viên có các ngành học khác nhau. Nghiên cứu đã đề xuất phương pháp dạy và học hướng đến học tập trải nghiệm để phát triển các chiến lược học hiệu quả từ đó tạo thành phong cách học tích cực, tuy nhiên các giải pháp vẫn chưa hướng tới một ngành nghề cụ thể và vẫn chưa có ví dụ cụ thể cho từng giải pháp. Bài viết Vận dụng mô hình CLIL và phương pháp Task-based learning vào giảng dạy tiếng Anh chuyên ngành cho sinh viên chuyên ngành hướng dẫn du lịch ở trường Cao đẳng sư phạm trung ương Nha Trang của Ths. Võ Thị Khánh Linh đề cập đến việc kết hợp mô hình CLIL (Content and Language Integrated Learning - mô hình học ngoại ngữ thông qua nội dung các môn học) và phương pháp Task-based learning (học dựa trên việc thực hiện các nhiệm vụ học tập) vào giảng dạy tiếng Anh chuyên ngành cho sinh viên ngành hướng dẫn du lịch.
Bài viết đã đề ra phương pháp dạy học Tiếng Anh chuyên ngành hướng dẫn du lịch và nêu vai trò của sinh viên cũng như giảng viên đối với hiệu quả của quá trình vận dụng phương pháp. Tuy nhiên, phương pháp được đưa ra trong bài viết còn phụ thuộc nhiều vào việc giảng dạy của giảng viên, sinh viên đóng vai trò bị động thực hiện theo các yêu cầu nhiệm vụ mà giáo viên đưa ra. Bên cạnh đó, giải pháp trong bài viết này chưa hướng tới các nhóm người học với các PCHT khác nhau. Trong đó, đa số các đề tài đều đi tìm hiểu, liệt kê các PCHT hiện có ở người học theo nhiều hướng tiếp cận khác nhau, nhưng chủ yếu là dưới cái nhìn của giáo viên, giảng viên.
Một số ít đề tài đưa ra được các giải pháp để thúc đẩy các PCHT ưa thích 12 của người học. Qua đó đã cung cấp cho nhóm nghiên cứu một cái nhìn tương đối toàn diện về các cách phân loại, đánh giá PCHT của người học. Những vấn đề được đề cập trong các công trình nghiên cứu trên là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị cho đề tài nghiên cứu của nhóm. Tuy nhiên, xét về PCHT tiếng Anh chuyên ngành du lịch tại Khoa Du lịch – Trường Đại học Mở Hà Nội thì cho đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập đến.
Cơ sở lý luận về phong cách học 1. Phong cách học tập 1. Khái niệm về phong cách học tập (PCHT) Thuật ngữ “Phong cách học tập” chỉ mới xuất hiện vào những năm 50 của thế kỉ XX, khi Thelen nêu ra một trong các điều kiện tổ chức hoạt động thảo luận nhóm trong quá trình dạy học là cần phải dựa vào phong cách học tập của học sinh. Từ đó đến nay, trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về phong cách học tập của người học, nên có khá nhiều định nghĩa, quan niệm khác nhau về PCHT.
Rita Dunn (1960) định nghĩa PCHT như là cách thức mỗi người bắt đầu chú ý, xử lý, thu nhận và tái hiện nội dung kiến thức mới. Theo Rose, PCHT là các cách tiếp cận của các biện pháp học tập khác nhau. Một số người học đạt hiệu quả thông qua quan sát, số khác thì bằng lắng nghe và một số khác thì bằng cách tiếp cận thực hành (Rose, 1998) Tóm lại, PCHT có thể xem là các phương pháp học tập riêng biệt mà m ỗi cá nhân chọn lựa để tiếp nhận thông tin, nó liên quan đến sở thích của mỗi người học đối với các kiểu hoạt động học tập khác nhau. Người học khi biết được PCHT của bản thân có thể nhìn ra đượ c mặt mạnh, mặt yếu của mình, t ừ đó chọn lựa được các phương pháp học tập phù hợp để phát huy các mặt mạnh cũng như cải thiện các mặt yếu kém.
Các thành tố của phong cách học tập PCHT của cá nhân bao gồm tổ hợp các chiến lược học tập của cá nhân. Theo Keefe, mỗi PCHT bao gồm các thành tố chiến lược về mặt nhận thức (trí óc), tính xúc cảm (tình cảm), tính xã hội (giao tiếp và văn hóa) và thể chất trong học tập (Keefe, 1987). 13 Theo Dorothy MacKeracher, phong cách học tập bao gồm tổ hợp những chiến lược ổn định và bền vững mà họ ưa thích và hứng thú trong học tập. Về mặt nhận thức: PCHT bao gồm tiếp nhận thông tin, lựa chọn thông tin, lưu trữ và tìm lại thông tin từ trong trí nhớ, tạo sự phán đoán thông tin hoặc chỉnh sửa lại các những ý nghĩa, ý tưởng, giá trị, kĩ năng và chiến lược, dùng những ý nghĩa, ý tưởng, giá trị, kĩ năng và chiến lược để giải quyết vấn đề và đưa ra quyết định, đưa ra kế hoạch và hành động phù hợp, đưa đến trải nghiệm mới từ đó tiếp nhận các thông tin mới.
Về tính xã hội: PCHT bao gồm tương tác với những cá nhân khác, những môi trường học tập. Trong quá trình tương tác, người học có thể thay đổi một, một số hoặc tất cả các chiến lược ban đầu. Ngoài ra, PCHT còn chịu tác động bởi các nhân tố như điều kiện môi trường, mức độ hoạt động ưa thích của người học trong quá trình học, các hình thức và dạng thông tin, các phương thức tiếp nhận thông tin của người học. Như vậy, có thể thấy PCHT do chịu tác động của nhiều yếu tố mà dẫn đến sự thay đổi, xong PCHT vẫn tồn tại những chiến lược ổn định và bền vững trong mỗi cá nhân.
Các đặc điểm của phong cách học tập Mỗi nhóm người học khác nhau sẽ có PCHT khác nhau: Theo mô hình PCHT của Witkin (1962): với cùng một hình ảnh hoặc một hành động, mỗi nhóm người học khác nhau sẽ có PCHT khác nhau. Ví dụ, nhóm người học độc lập (field independence) tập trung vào trung tâm của hình vẽ hoặc hành động, điều đó có thể làm mờ đi các chi tiết của bối cảnh hoặc toàn cảnh của hình ảnh hoặc hành động; nhóm người học phụ thuộc (field dependence) khá nhạy cảm với hoàn cảnh văn hóa xã hội nhưng mất tập trung vào các chi tiết trong quá trình học. PCHT bị tác động bởi những yếu tố ngoại cảnh: PCHT dựa trên yếu tố thể chất (yêu cầu, mong muốn của xã hội lên người học) và bị ảnh hưởng bởi sự di truyền (môi trường học tập, cách giảng dạy khi còn nhỏ). Những PCHT sẵn có của mỗi cá nhân là nền tảng để hình thành nên những PCHT mới: Thông qua các PCHT đã có, người học có thể lựa chọn các chiến lược học tập ưa thích cho cá nhân, từ đó hình thành PCHT mới phù hợp cho cá nhân.