Luận án tiến sĩ về pháp luật mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ pháp luật phân tích mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng tại Việt Nam, đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Hoàng Văn Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Ánh Vân
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Mua Bán Nợ Xấu Từ Hoạt Động Cho Vay Của Các Tổ Chức Tín Dụng Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU TRONG LUẬN ÁN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN NỢ XẤU TỪ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG
• 1.1. Khái quát về tình hình nghiên cứu ở trong và ngoài nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.3. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước
• 1.4. Đánh giá khái quát về tình hình nghiên cứu liên quan tới các nội dung cơ bản của luận án
• 1.5. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 1.5.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MUA BÁN NỢ XẤU VÀ PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN NỢ XẤU TỪ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG
• 2.1. Những vấn đề lý luận về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng
• 2.2. Khái niệm nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng
• 2.3. Khái niệm mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng
• 2.4. Đặc điểm mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng
• 2.5. Vai trò của mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng
• 2.6. Những vấn đề lý luận pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng
• 2.6.1. Khái niệm pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng
• 2.7. Các yếu tố ảnh hưởng tới pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng
• 2.8. Nội dung cơ bản của pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng
• 2.9. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN NỢ XẤU TỪ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Quy định về đối tượng mua bán
• 3.2. Khái niệm nợ xấu. Điều kiện để nợ xấu trở thành đối tượng mua bán
• 3.3. Chuyển giao quyền và nghĩa vụ liên quan đến khoản nợ xấu
• 3.4. Quy định về chủ thể mua bán nợ xấu
• 3.4.1. Bên mua nợ
• 3.5. Quy định về phương pháp xác định giá mua bán nợ xấu
• 3.5.1. Phương pháp xác định giá theo giá trị sổ sách của khoản nợ xấu
• 3.5.2. Phương pháp xác định giá theo giá trị thị trường của khoản nợ xấu
• 3.6. Quy định về phương thức mua bán nợ xấu
• 3.6.1. Phương thức thỏa thuận
• 3.6.2. Phương thức đấu giá
• 3.7. Quy định về công cụ thanh toán trong giao dịch mua bán nợ xấu
• 3.7.1. Thanh toán thông qua việc phát hành trái phiếu, trái phiếu đặc biệt
• 3.7.2. Thanh toán bằng tiền
• 3.8. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN NỢ XẤU TỪ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 4.1. Yêu cầu cơ bản của việc hoàn thiện pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam giai đoạn hiện nay
• 4.1.1. Đảm bảo sự phù hợp các quy định của pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng với chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước
• 4.1.2. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật về mua bán nợ xấu phù hợp với định hướng phát triển thị trường mua bán nợ
• 4.1.3. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật về mua bán nợ xấu trên cơ sở đa dạng hóa nguồn vốn và chủ thể tham gia vào mua bán nợ xấu
• 4.1.4. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật trên cơ sở đảm bảo sự độc lập trong việc điều hành chính sách tiền tệ quốc gia của Ngân hàng Nhà nước
• 4.1.5. Đáp ứng các yêu cầu hội nhập quốc tế và cam kết của Việt Nam trong lĩnh vực ngân hàng
• 4.2. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
• 4.2.1. Sửa đổi quy định về khái niệm nợ xấu quy định tại Thông tư 02/2013/TT-NHNN, sửa đổi, bổ sung tại Thông tư 09/2014/TT-NHNN
• 4.2.2. Sửa đổi quy định tại Điều 174, 175, 176 Luật Đất đai năm 2013 về quyền thu giữ tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất
• 4.2.3. Bổ sung điều kiện về nguồn vốn tổ chức tín dụng được sử dụng để mua nợ xấu của các tổ chức tín dụng khác quy định tại khoản 3 Điều 5 Thông tư 09/2015/TT-NHNN
• 4.2.4. Sửa đổi quy định tại khoản 2 Điều 3 Nghị định 53/2013/NĐ-CP nhằm tăng khả năng huy động vốn của VAMC
• 4.2.5. Bãi bỏ quy định về vốn pháp định và tiêu chuẩn, điều kiện đối với người quản lý của doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ mua bán nợ tại Nghị định số 69/2016/NĐ-CP
• 4.2.6. Bãi bỏ quy định cho phép VAMC mua nợ xấu của tổ chức tín dụng theo giá trị sổ sách tại Nghị định số 53/2013/NĐ-CP
• 4.2.7. Sửa đổi các quy định hạn chế của công cụ trái phiếu đặc biệt quy định tại Điều 21 Nghị định 34/2015/NĐ-CP và Khoản 9 Điều 1 Thông tư 14/2015/TT-NHNN
• 4.2.8. Bổ sung quy định về bảo lãnh của Chính phủ hoặc Ngân hàng Nhà nước đối với trái phiếu, trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành
• 4.2.9. Bổ sung các trường hợp cho phép VAMC thanh toán bằng tiền khi mua nợ xấu của tổ chức tín dụng
• 4.3. Kết luận chương 4
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu pháp luật mua bán nợ xấu tại Việt Nam

Nghiên cứu pháp luật về mua bán nợ xấu trong hoạt động cho vay tín dụng tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng. Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, việc xử lý nợ xấu trở thành một thách thức lớn đối với các tổ chức tín dụng. Các quy định pháp luật hiện hành cần được xem xét và cải thiện để đảm bảo tính hiệu quả trong việc xử lý nợ xấu. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình pháp luật hiện tại và những vấn đề cần giải quyết.

1.1. Khái niệm và vai trò của nợ xấu trong cho vay tín dụng

Nợ xấu được định nghĩa là các khoản nợ không có khả năng thu hồi. Vai trò của nợ xấu trong cho vay tín dụng là rất lớn, ảnh hưởng đến hoạt động của các tổ chức tín dụng và sự ổn định của nền kinh tế.

1.2. Tình hình nghiên cứu pháp luật về mua bán nợ xấu

Tình hình nghiên cứu pháp luật về mua bán nợ xấu tại Việt Nam đã có nhiều tiến bộ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được làm rõ và cải thiện để phù hợp với thực tiễn.

II. Những thách thức trong pháp luật về mua bán nợ xấu tại Việt Nam

Pháp luật hiện hành về mua bán nợ xấu đang đối mặt với nhiều thách thức. Các quy định chưa đồng bộ và thiếu tính khả thi, gây khó khăn cho các tổ chức tín dụng trong việc xử lý nợ xấu. Việc thiếu cơ chế bảo vệ và hỗ trợ cho các bên tham gia cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Các quy định pháp luật chưa đồng bộ

Nhiều quy định pháp luật hiện tại không đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng và thực thi. Điều này ảnh hưởng đến khả năng xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng.

2.2. Thiếu cơ chế bảo vệ cho bên mua nợ

Việc thiếu cơ chế bảo vệ cho bên mua nợ trong các giao dịch mua bán nợ xấu làm giảm tính hấp dẫn của thị trường này, dẫn đến sự e ngại từ các nhà đầu tư.

III. Phương pháp giải quyết nợ xấu hiệu quả trong cho vay tín dụng

Để giải quyết vấn đề nợ xấu, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc cải thiện quy định pháp luật và xây dựng cơ chế hỗ trợ cho các tổ chức tín dụng là rất cần thiết. Các giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc xử lý nợ xấu.

3.1. Cải cách quy định pháp luật về mua bán nợ xấu

Cần có những cải cách mạnh mẽ trong quy định pháp luật về mua bán nợ xấu để tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức tín dụng trong việc xử lý nợ xấu.

3.2. Xây dựng cơ chế hỗ trợ cho tổ chức tín dụng

Xây dựng cơ chế hỗ trợ cho các tổ chức tín dụng trong việc xử lý nợ xấu sẽ giúp tăng cường tính khả thi và hiệu quả của các giao dịch mua bán nợ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của pháp luật về mua bán nợ xấu

Việc áp dụng pháp luật về mua bán nợ xấu trong thực tiễn đã cho thấy những kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần có những điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tế thị trường và nhu cầu của các tổ chức tín dụng.

4.1. Kết quả thực hiện các quy định pháp luật

Các quy định pháp luật đã được thực hiện và mang lại một số kết quả tích cực trong việc xử lý nợ xấu, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn sẽ giúp hoàn thiện hơn nữa quy định pháp luật về mua bán nợ xấu, từ đó nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của pháp luật về mua bán nợ xấu

Kết luận về tình hình pháp luật hiện tại và những hướng phát triển tương lai là rất quan trọng. Cần có những chính sách và quy định phù hợp để thúc đẩy thị trường mua bán nợ xấu phát triển bền vững.

5.1. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật

Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả trong việc xử lý nợ xấu và phát triển thị trường mua bán nợ.

5.2. Tương lai của thị trường mua bán nợ xấu tại Việt Nam

Tương lai của thị trường mua bán nợ xấu tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào sự cải cách và hoàn thiện các quy định pháp luật, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam kể từ sau cột mốc chuyển đổi mô hình hai cấp theo Nghị định số 53/HĐBT ngày 26/03/1988 đã ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc về quy mô tín dụng thương mại. Tuy nhiên, sự cạnh tranh gay gắt nhằm tối đa hóa lợi nhuận cùng hệ lụy từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã làm bộc lộ những khiếm khuyết mang tính hệ thống trong hoạt động cấp tín dụng, dẫn đến sự tích tụ khối nợ xấu khổng lồ trong hệ sinh thái các tổ chức tín dụng (TCTD). Nhận thức được nợ xấu như "cục máu đông" làm tắc nghẽn dòng vốn luân chuyển của nền kinh tế, công trình luận án tiến sĩ luật học "Pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam" (Chuyên ngành Luật Kinh tế, Mã số: 9 38 01 07) do tác giả Hoàng Văn Thành thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Ánh Vân và TS. Lê Đình Vinh tại Trường Đại học Luật Hà Nội đã đặt nền móng tiên phong trong việc nghiên cứu toàn diện, đa chiều và có hệ thống khung pháp lý điều chỉnh hoạt động mua bán nợ xấu ngân hàng tại Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được luận án định vị là sự thiếu hụt một cơ chế pháp lý đồng bộ, nhất quán để vận hành thị trường mua bán nợ sơ cấp giữa TCTD bán nợ và các chủ thể mua nợ. Mặc dù các công ty quản lý nợ và khai thác tài sản trực thuộc TCTD (AMC) đã ra đời từ những năm 1999-2000 (như AMC-Vietcombank, AMC-Vietinbank), hoạt động của các thiết chế này chủ yếu mang tính cục bộ, phân tán và thiếu liên kết. Sự ra đời của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) theo Nghị định số 53/2013/NĐ-CP đã tạo bước ngoặt thể chế, song hàng loạt xung đột pháp lý về phương pháp định giá, công cụ thanh toán trái phiếu đặc biệt và quyền thu giữ tài sản bảo đảm vẫn chưa được giải quyết thấu đáo dưới góc độ lý luận luật học kinh tế.

Luận án tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu trung tâm: "Quy định pháp luật về mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng ở Việt Nam có những hạn chế nào cần khắc phục để đảm bảo mảng pháp luật này thực sự thúc đẩy việc giải quyết nợ xấu một cách triệt để và hiệu quả tại hệ thống các tổ chức tín dụng ở Việt Nam?". Đồng thời, hệ thống 02 giả thuyết nghiên cứu đã được xác lập nhằm bao quát toàn diện các khả năng lập quy:

1. Giả thuyết 1: Việc giải quyết triệt để nợ xấu đòi hỏi một quy chế pháp lý mở, theo đó nợ xấu được nhận diện theo chuẩn mực nợ quá hạn trên 90 ngày kết hợp đánh giá khả năng thu hồi; đa dạng hóa mọi chủ thể tham gia có năng lực tài chính; áp dụng linh hoạt giá trị sổ sách và giá trị thị trường; tôn trọng thỏa thuận thương mại song song với đấu giá; đa dạng hóa công cụ thanh toán bằng tiền và giấy tờ có giá.
2. Giả thuyết 2: Quy chế pháp lý mang tính mệnh lệnh hành chính khép kín, coi mọi khoản nợ không thanh toán được là nợ xấu; chỉ cho phép các AMC nhà nước độc quyền mua bán; bắt buộc định giá thị trường tuyệt đối trong mọi giao dịch; cưỡng chế áp dụng phương thức đấu giá và chỉ chấp nhận giấy tờ có giá làm công cụ thanh toán duy nhất.

Khung lý thuyết của nghiên cứu tích hợp Lý thuyết can thiệp nhà nước trong kiểm soát rủi ro hệ thống, Lý thuyết rủi ro đạo đức (Moral Hazard), Lý thuyết quyền tài sản và các nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng của Hiệp ước Basel II. Về phạm vi nghiên cứu, luận án giới hạn đối tượng khảo sát là các khoản nợ xấu phát sinh từ hợp đồng cho vay trên thị trường sơ cấp trong khung thời gian trọng tâm 2013–2017, với quy mô dữ liệu điển hình phản ánh việc VAMC đã mua 26.221 khoản nợ xấu của 16.269 khách hàng, tổng dư nợ gốc nội bảng đạt 307.932 tỷ đồng với giá mua nợ 277.755 tỷ đồng, kéo giảm tỷ lệ nợ xấu toàn ngành từ 3,61% (năm 2013) xuống 2,18% (năm 2017).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước cho thấy các công trình trước đây đã tiếp cận vấn đề nợ xấu từ nhiều khía cạnh nhưng còn tồn tại các khoảng trống lập luận đáng kể. Về phân loại nợ, Nguyễn Thị Hoài Phương (2012) và Nguyễn Thị Thanh Tú, Nguyễn Hồng Nhung (2013) đã đặt nền móng tiếp cận chuẩn mực Basel II và IMF, nhấn mạnh nguyên tắc phân định định lượng (quá hạn 90 ngày) và định tính (khả năng suy giảm dòng tiền). Về mặt chủ thể, Đào Duy Huân (2013), Đào Thị Hồ Hương (2013) và Cảnh Chí Hoàng (2017) đã phân tích sự tồn tại của DATC (Bộ Tài chính) và các AMC ngân hàng thương mại, đồng thời bước đầu kiến nghị mô hình công ty mua bán nợ tập trung do Nhà nước cấp vốn. Về phương diện định giá và phương thức giao dịch, Nguyễn Văn Thọ, Nguyễn Thị Hương Thanh (2014), TS. Hoàng Xuân Hòa, ThS. Trần Kim Anh (2013), Khúc Thị Phương Nhung (2018) và Tô Ngọc Hưng (2014) đã chỉ ra mâu thuẫn giữa giá trị ghi sổ và giá trị thị trường, cũng như tính khả thi của phương thức thỏa thuận so với đấu giá công khai. Về công cụ thanh toán, TS. Nguyễn Minh Hằng và ThS. Hoàng Văn Thành (2018) đã phân tích bản chất pháp lý của trái phiếu đặc biệt và rào cản dự phòng rủi ro 20%/năm đối với TCTD nắm giữ.

Trên bình diện quốc tế, các nghiên cứu chuyên sâu đã cung cấp góc nhìn so sánh quan trọng:

• Báo cáo số 115 của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) do Guonan Ma và Ben S. C. Fung (2002) cùng luận văn của Li Jiangfeng (Đại học Bắc Kinh, 2013) đã mổ xẻ mô hình 4 AMC quốc doanh Trung Quốc (Huarong, Cinda, Orient, Great Wall). Mô hình này sử dụng 10 tỷ Nhân dân tệ vốn từ Bộ Tài chính cho mỗi AMC, vay 548 tỷ Nhân dân tệ từ Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) và phát hành 846 tỷ Nhân dân tệ trái phiếu lãi suất 2,25% để mua nợ theo giá trị ghi sổ nhằm mục tiêu tái cơ cấu khối doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, sự giám sát chồng chéo từ 6 cơ quan trung ương đã làm suy giảm tính linh hoạt của các tổ chức này.
• Báo cáo số 398 của Masahiro Inoguchi (2012) so sánh Danaharta (Malaysia) và TAMC (Thái Lan), làm nổi bật bài học: Danaharta mua nợ theo giá trị thị trường thông qua thẩm định độc lập ngay từ năm 1998 mang lại hiệu quả vượt trội so với việc Thái Lan trì hoãn thành lập TAMC đến năm 2001 sau khi các AMC tư nhân và cơ quan FRA thất bại.
• Báo cáo của Shekhar Aiyar cùng nhóm chuyên gia IMF (2015) về xử lý nợ xấu tại các nước thuộc Khu vực đồng tiền chung Euro (Hungary, Ireland, Latvia, Slovenia, Tây Ban Nha) khẳng định tầm quan trọng của việc thanh toán bằng trái phiếu có bảo lãnh chính phủ nhằm giảm áp lực thanh khoản trực tiếp lên ngân sách quốc gia.

Tranh luận học thuật lớn nhất hiện nay xoay quanh 2 luồng quan điểm đối lập: một bên ủng hộ can thiệp hành chính tập trung mua nợ theo giá trị sổ sách bằng trái phiếu đặc biệt để nhanh chóng làm sạch bảng cân đối kế toán của ngân hàng; bên còn lại đòi hỏi áp dụng tuyệt đối cơ chế thị trường, định giá nợ theo dòng tiền chiết khấu thực tế và thanh toán bằng tiền mặt. Luận án định vị nghiên cứu của mình tại điểm giao thoa giữa luật công và luật tư: thừa nhận vai trò giai đoạn của định giá sổ sách thông qua VAMC để "thu gom" nợ xấu, nhưng chứng minh việc chuyển đổi sang cơ chế định giá thị trường, đa dạng hóa chủ thể tư nhân và xóa bỏ rào cản hành chính là điều kiện tất yếu để xây dựng thị trường mua bán nợ chuyên nghiệp tại Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm sáng tỏ về mặt học thuật sự khác biệt mang tính bản chất giữa khái niệm "Nợ xấu" (Bad Debt) và "Các khoản cho vay không hiệu quả" (Nonperforming Loans - NPLs). Tác giả chứng minh rằng quy định pháp luật Việt Nam tại Thông tư số 02/2013/TT-NHNN và Thông tư số 09/2014/TT-NHNN đã tiến sát chuẩn mực quốc tế của IMF và Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS) khi kết hợp hài hòa cả phương pháp định lượng (thời gian quá hạn nợ gốc/lãi trên 90 ngày) và phương pháp định tính (khả năng trả nợ suy giảm, rủi ro tiềm ẩn của khách hàng vay).

Luận án mở rộng học thuyết Luật Kinh tế bằng việc giải quyết xung đột giữa tính chất hợp đồng dân sự thuần túy và sự can thiệp điều tiết của Nhà nước trong quan hệ mua bán nợ xấu. Luận án khẳng định quan hệ mua bán nợ xấu ngân hàng không đơn thuần là sự chuyển dịch quyền đòi nợ theo Bộ luật Dân sự, mà là một chế định đặc thù thuộc Luật Ngân hàng mang tính chất liên ngành, chịu sự chi phối chặt chẽ bởi các mục tiêu an toàn vĩ mô, kiểm soát cung tiền tệ và bảo vệ kỷ cương tài chính quốc gia.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được cấu trúc thành hệ thống 05 trụ cột pháp lý cốt lõi cấu thành thị trường mua bán nợ sơ cấp:

1. Đối tượng mua bán: Khoản nợ xấu phát sinh từ hợp đồng tín dụng cho vay (nhóm 3, 4, 5) cùng toàn bộ quyền yêu cầu, quyền đối với tài sản bảo đảm và các biện pháp bảo đảm đi kèm.
2. Chủ thể tham gia: Phân định rõ vai trò của công ty quản lý tài sản công tập trung (VAMC, DATC) với tư cách là chủ thể dẫn dắt định hướng, và các AMC trực thuộc TCTD cùng các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ mua bán nợ độc lập.
3. Phương pháp xác định giá: Cơ chế chuyển dịch biện chứng từ phương pháp định giá theo giá trị sổ sách (phục vụ mục tiêu khẩn cấp làm sạch báo cáo tài chính) sang phương pháp định giá theo giá trị thị trường dựa trên dòng tiền thu hồi thực tế và giá trị thanh lý tài sản bảo đảm.
4. Phương thức giao dịch: Kết hợp hài hòa giữa phương thức thỏa thuận (tối ưu hóa tốc độ gom nợ) và phương thức đấu giá công khai (tối đa hóa giá trị thu hồi và minh bạch thị trường).
5. Công cụ thanh toán: Thiết lập lộ trình pháp lý chuyển đổi từ công cụ trái phiếu đặc biệt sang công cụ thanh toán bằng tiền mặt, gắn liền với cơ chế tái cấp vốn của Ngân hàng Nhà nước (NHNN).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án được xây dựng trên nền tảng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, kết hợp với trường phái luật học thực định (Legal Positivism). Nghiên cứu tích hợp phương pháp tiếp cận đa tầng: từ phân tích quy phạm văn bản quy phạm pháp luật (normative legal analysis) đến khảo sát thực nghiệm dữ liệu tài chính ngân hàng (empirical financial data analysis).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Thiết kế nghiên cứu kết hợp 04 phương pháp chuyên ngành chặt chẽ:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Mổ xẻ các nhóm quy phạm trong Luật các TCTD, Luật NHNN, Bộ luật Dân sự, Luật Đất đai năm 2013 và hệ thống văn bản dưới luật (Nghị định số 53/2013/NĐ-CP, Nghị định số 34/2015/NĐ-CP, Nghị định số 69/2016/NĐ-CP, Nghị quyết số 42/2017/QH14, Thông tư số 09/2015/TT-NHNN, Thông tư số 14/2015/TT-NHNN).
• Phương pháp so sánh luật học: Khảo cứu đối chiếu mô hình tổ chức và khung pháp lý xử lý nợ xấu của Trung Quốc (4 AMC quốc doanh), Hàn Quốc (KAMCO), Thái Lan (TAMC, FRA), Malaysia (Danaharta) và Indonesia (IBRA).
• Phương pháp thống kê mô tả: Thu thập và xử lý chuỗi số liệu hoạt động mua bán nợ giai đoạn 2013–2017 từ báo cáo thường niên của VAMC, DATC, NHNN và Báo cáo Tổng quan Thị trường Tài chính của Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia.
• Phương pháp chuyên gia: Phỏng vấn sâu và tham vấn học thuật các chuyên gia đầu ngành về quản trị rủi ro tín dụng và pháp luật ngân hàng tại Việt Nam (GS. Nguyễn Văn Tiến, TS. Nguyễn Thái Hà, TS. Bùi Hữu Toàn).

Data và phân tích

Dữ liệu thực nghiệm của luận án ghi nhận tính xác thực thông qua các báo cáo tài chính và báo cáo tổng kết ngành. Luận án trích dẫn cụ thể:

"Kể từ khi thành lập vào tháng 10/2013 đến hết ngày 31/12/2017, VAMC đã mua 26.221 khoản nợ xấu của 16.269 khách hàng tại các TCTD, với tổng dư nợ gốc nội bảng là 307.932 tỷ đồng, giá mua nợ là 277.755 tỷ đồng, qua đó đưa tỷ lệ nợ xấu của ngành ngân hàng giảm từ 3,61% của năm 2013 xuống còn 2,18% vào cuối năm 2017" (Báo cáo tổng kết 5 năm hoạt động của VAMC).

Bên cạnh đó, nghiên cứu đối chiếu quy mô xử lý nợ của DATC:

"Năm 2016 DATC đã mua và xử lý được hơn 7.132 tỷ đồng nợ xấu, năm 2017 là gần 7.000 tỷ đồng nợ xấu của các TCTD đã được DATC mua và xử lý... so với quy mô khổng lồ của nợ xấu trong hệ thống TCTD vào khoảng 600.000 tỷ đồng năm 2016 và 566.000 tỷ đồng năm 2017 để thấy rằng vai trò của DATC vẫn còn rất nhỏ bé" (Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia & Báo cáo tài chính DATC).

Luận án khẳng định tính chuẩn mực của khái niệm nợ xấu qua trích dẫn nghiên cứu của ThS. Nguyễn Thị Thanh Tú và Nguyễn Hồng Nhung:

"Về cơ bản một khoản nợ được coi là nợ xấu khi quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày, hoặc các khoản lãi chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thỏa thuận, hoặc các khoản phải thanh toán đã quá hạn 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ" [88, tr. 7].

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Nghịch lý công cụ Trái phiếu đặc biệt: Việc phát hành trái phiếu đặc biệt của VAMC theo Nghị định số 53/2013/NĐ-CP và Nghị định số 34/2015/NĐ-CP chỉ đóng vai trò "nhốt nợ" tạm thời để làm sạch sổ sách kế toán chứ chưa giải quyết tận gốc nợ xấu. TCTD nắm giữ trái phiếu đặc biệt không thể chuyển nhượng trên thị trường thứ cấp, vẫn phải trích lập dự phòng rủi ro 20%/năm và chịu giới hạn khi tái cấp vốn tại NHNN do thiếu cơ chế bảo lãnh rõ ràng từ Chính phủ hoặc NHNN.
2. Bất cập trong điều kiện gia nhập thị trường theo Nghị định số 69/2016/NĐ-CP: Quy định áp đặt mức vốn pháp định quá cao (100 tỷ đồng đối với doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ mua bán nợ) cùng các tiêu chuẩn hành chính khắt khe đối với người quản lý đã tạo rào cản ngăn chặn sự tham gia của các tổ chức mua bán nợ tư nhân, triệt tiêu động lực cạnh tranh lành mạnh trên thị trường mua bán nợ sơ cấp.
3. Điểm nghẽn xử lý tài sản bảo đảm là Quyền sử dụng đất: Xung đột pháp lý giữa Luật Đất đai năm 2013 (Điều 174, 175, 176) và pháp luật ngân hàng khiến bên mua nợ là các tổ chức không phải TCTD (như cá nhân, doanh nghiệp thông thường hoặc nhà đầu tư nước ngoài) không có quyền nhận chuyển nhượng, thế chấp hoặc thu giữ quyền sử dụng đất nông nghiệp/đất thuê trả tiền hàng năm. Điều này làm đóng băng khả năng thanh khoản của các khoản nợ xấu bất động sản.
4. Sự thiếu hụt nguồn lực cho phương án mua nợ theo giá thị trường: Mặc dù Nghị quyết số 42/2017/QH14 cho phép VAMC mua nợ theo giá trị thị trường và thanh toán bằng tiền mặt, song việc thiếu hụt cơ chế cấp bù vốn điều lệ từ ngân sách nhà nước và khung pháp lý huy động vốn quốc tế đã vô hiệu hóa khả năng triển khai trên thực tế.

Implications đa chiều

• Về lý luận: Đặt nền tảng xây dựng học thuyết pháp lý về thị trường mua bán nợ tại Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Về hoàn thiện pháp luật: Đề xuất gói sửa đổi đồng bộ gồm 09 nội dung lập pháp then chốt:
  1. Sửa đổi khái niệm nợ xấu tại Thông tư số 02/2013/TT-NHNN và Thông tư số 09/2014/TT-NHNN theo chuẩn mực IFRS 9 và Basel II.
  2. Sửa đổi Điều 174, 175, 176 Luật Đất đai năm 2013 nhằm mở rộng quyền thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất cho mọi chủ thể mua nợ hợp pháp.
  3. Bổ sung điều kiện nguồn vốn TCTD được phép dùng để mua nợ của TCTD khác tại Khoản 3 Điều 5 Thông tư số 09/2015/TT-NHNN.
  4. Sửa đổi Khoản 2 Điều 3 Nghị định số 53/2013/NĐ-CP nhằm tăng năng lực huy động vốn thị trường cho VAMC.
  5. Bãi bỏ quy định về vốn pháp định và tiêu chuẩn người quản lý tại Nghị định số 69/2016/NĐ-CP để giải phóng sức cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân.
  6. Chấm dứt cơ chế cho phép VAMC mua nợ theo giá trị sổ sách tại Nghị định số 53/2013/NĐ-CP, chuyển dịch hoàn toàn sang cơ chế giá trị thị trường.
  7. Xóa bỏ các hạn chế chuyển nhượng trái phiếu đặc biệt tại Điều 21 Nghị định số 34/2015/NĐ-CP và Khoản 9 Điều 1 Thông tư số 14/2015/TT-NHNN.
  8. Ban hành quy định về bảo lãnh của Chính phủ hoặc NHNN đối với trái phiếu do VAMC phát hành.
  9. Mở rộng các trường hợp thanh toán bằng tiền mặt khi VAMC mua nợ xấu của các TCTD.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

• Phạm vi đối tượng: Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào nợ xấu phát sinh từ hợp đồng cho vay, chưa bao quát toàn diện các hình thức cấp tín dụng phức tạp khác như bảo lãnh ngân hàng, bao thanh toán (factoring), chiết khấu giấy tờ có giá hoặc các công cụ phái sinh tín dụng.
• Giới hạn thời gian và bối cảnh: Dữ liệu nghiên cứu phản ánh giai đoạn 2013–2017. Thời điểm này Nghị quyết số 42/2017/QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu vừa được ban hành nên luận án chưa thể đánh giá toàn diện hiệu quả dài hạn của văn bản thí điểm này trong chu kỳ 5 năm.

Các hướng nghiên cứu tiếp nối được gợi mở:

1. Nghiên cứu khung pháp lý cho hoạt động chứng khoán hóa nợ xấu (Asset-Backed Securitization - ABS) tại Việt Nam.
2. Hoàn thiện pháp luật điều chỉnh sàn giao dịch nợ xấu tập trung ứng dụng công nghệ chuỗi khối (Blockchain) và hợp đồng thông minh (Smart Contracts).
3. Pháp luật về sự tham gia của các quỹ đầu tư nợ xấu xuyên biên giới (Distressed Debt Funds) và cơ chế xử lý tranh chấp theo trọng tài quốc tế.
4. Tác động của việc luật hóa Nghị quyết số 42/2017/QH14 vào Luật các TCTD sửa đổi đối với thị trường tài chính.

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo nền tảng cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính - Ngân hàng tại Đại học Luật Hà Nội, Học viện Ngân hàng, Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học Luật TP.HCM.
• Thực tiễn ngành ngân hàng: Cung cấp luận cứ pháp lý trực tiếp cho các ngân hàng thương mại cổ phần và các AMC trong việc thẩm định rủi ro pháp lý khi chuyển giao danh mục nợ xấu, đồng thời định hình chiến lược đàm phán hợp đồng mua bán nợ.
• Tác động chính sách: Các kiến nghị của luận án đã đóng góp tiếng nói khoa học quan trọng cho NHNN, Bộ Tư pháp và Ủy ban Kinh tế của Quốc hội trong quá trình giám sát thực thi Nghị quyết số 42/2017/QH14 và soạn thảo Luật các Tổ chức tín dụng sửa đổi.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả: Tiếp cận hệ thống luận điểm khoa học, số liệu thực chứng giai đoạn 2013–2017 và phương pháp luận so sánh luật học chuyên sâu.
• Lãnh đạo TCTD và Giám đốc AMC: Nắm vững rủi ro pháp lý về chuyển giao quyền đòi nợ, trích lập dự phòng và cơ chế tất toán trái phiếu đặc biệt.
• Nhà hoạch định chính sách: Sở hữu bản đồ giải pháp lập pháp chi tiết với lộ trình sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật rõ ràng.
• Cộng đồng doanh nghiệp mua bán nợ tư nhân: Cơ sở kiến nghị tháo gỡ rào cản vốn pháp định và tiêu chuẩn điều hành doanh nghiệp.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng học thuyết Luật Kinh tế bằng việc chứng minh rằng mua bán nợ xấu ngân hàng trên thị trường sơ cấp là quan hệ pháp luật hỗn hợp công - tư đặc thù. Nó không thể vận hành thuần túy theo nguyên tắc tự do ý chí của luật tư (Bộ luật Dân sự) mà phải đặt dưới sự điều tiết của luật công (Luật Ngân hàng) nhằm triệt tiêu rủi ro đạo đức và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính quốc gia.
2. Tính đổi mới trong phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây? Khác với các nghiên cứu kinh tế học thuần túy của Nguyễn Thị Hoài Phương (2012) hay nghiên cứu mô tả chính sách của Đào Duy Huân (2013), luận án kết hợp chặt chẽ giữa luật học thực định với phân tích dữ liệu vĩ mô (307.932 tỷ đồng nợ xấu VAMC) và phương pháp so sánh luật học đa chiều (mô hình 4 AMC Trung Quốc, Danaharta Malaysia, TAMC Thái Lan).
3. Phát hiện thực nghiệm gây bất ngờ nhất có số liệu chứng minh? Mặc dù VAMC mua tới 277.755 tỷ đồng nợ xấu trong giai đoạn 2013–2017, nhưng tỷ trọng mua nợ bằng tiền mặt theo giá trị thị trường gần như bằng không; hơn 90% giao dịch thực hiện bằng trái phiếu đặc biệt theo giá trị sổ sách. Điều này phản ánh thực chất nợ xấu chưa được giải quyết dứt điểm bằng dòng tiền của nền kinh tế mà mới chỉ được hoãn trích lập dự phòng sang chu kỳ 5 năm.
4. Nghiên cứu có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không? Có. Luận án cung cấp hệ thống 5 trụ cột phân tích chuẩn mực (Đối tượng - Chủ thể - Định giá - Phương thức - Thanh toán) có thể áp dụng trực tiếp để đánh giá khung pháp lý mua bán nợ tại các thị trường tài chính mới nổi đang chuyển đổi mô hình ngân hàng.
5. Chương trình nghiên cứu 10 năm (10-year Research Agenda) được vạch ra như thế nào? Tập trung vào 3 hướng mũi nhọn: (1) Hoàn thiện thể chế chứng khoán hóa nợ xấu và thị trường nợ thứ cấp; (2) Thiết lập khung pháp lý sàn giao dịch nợ số hóa (Digital Debt Exchange); (3) Cơ chế giải quyết phá sản ngân hàng gắn liền với thanh lý danh mục NPLs theo chuẩn Basel III.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hoàng Văn Thành là công trình nghiên cứu khoa học pháp lý xuất sắc, toàn diện và có đóng góp to lớn đối với khoa học Luật Kinh tế Việt Nam. Những giá trị cốt lõi được khẳng định gồm:

1. Xác lập cơ sở lý luận vững chắc phân định bản chất nợ xấu và các khoản cho vay không hiệu quả tiệm cận chuẩn mực Basel II và IMF.
2. Đánh giá khách quan, định lượng hóa kết quả hoạt động mua bán nợ của VAMC (26.221 khoản nợ, 307.932 tỷ đồng dư nợ gốc) và DATC giai đoạn 2013–2017.
3. Chỉ rõ các điểm nghẽn thể chế của trái phiếu đặc biệt, rào cản gia nhập thị trường tại Nghị định số 69/2016/NĐ-CP và quyền thu giữ tài sản bảo đảm đất đai theo Luật Đất đai năm 2013.
4. Đúc kết bài học so sánh quốc tế có giá trị cao từ kinh nghiệm điều hành AMC của Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan và Malaysia.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ 09 điểm nhằm chuyển dịch thị trường mua bán nợ Việt Nam từ cơ chế hành chính sang cơ chế thị trường minh bạch.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật tiên phong về chứng khoán hóa nợ xấu và sàn giao dịch tài sản nợ tập trung trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT VỀ MUA BÁN NỢ XẤU TỪ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG 1. Khái quát về tình hình nghiên cứu ở trong và ngoài nước 1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước Mặc dù quan hệ mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các TCTD ở nước ta đã hình thành từ những năm 1999, 2000 khi các công ty mua bán nợ chuyên nghiệp trực thuộc Vietcombank và Vietinbank chính thức được thành lập, tuy nhiên, vấn đề này chỉ thực sự nhận được sự quan tâm của các chuyên gia kinh tế và pháp lý kể từ thời điểm Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC) được thành lập năm 2013 để giải quyết khối nợ xấu khổng lồ của hệ thống ngân hàng. Bên cạnh những công trình nghiên cứu chuyên sâu, liên quan trực tiếp tới nội dung của luận án, có thể nhận thấy rằng, nợ xấu và mua bán nợ xấu từ hoạt động cho vay của các TCTD là đề tài nghiên cứu nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu ở các góc độ tiếp cận khác nhau.

Mức độ quan tâm này ngày càng trở nên rõ nét từ sau năm 2013 trở lại đây, khi Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC) được thành lập. Những công trình này đã cung cấp những luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc triển khai nghiên cứu đề tài như sau: Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về nợ xấu – đối tượng của hoạt động mua bán: Trước tiên có thể kể tới luận án tiến sĩ kinh tế “Quản lý nợ xấu tại ngân hàng thương mại Việt Nam” của Nguyễn Thị Hoài Phương, Trường Đại học Kinh tế quốc dân, năm 2012. Có thể thấy rằng luận án đã hệ thống một số vấn đề lý luận về nợ xấu và quản lý nợ xấu tại các NHTM, bao gồm việc tìm hiểu các quan điểm khác nhau về nợ xấu, cách nhận biết, phân loại, đo lường cũng như quản lý nợ xấu. Cụ thể, thông qua việc tiếp cận các nguyên tắc của Hiệp ước Basel II trong hoạt động quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng, tác giả đã chỉ ra được những chuẩn mực quốc tế trong việc đưa ra tiêu chí để xác định một khoản nợ được xếp vào nhóm nợ xấu.

Trên cơ sở đó, tác giả đã có sự vận dụng các nguyên tắc của Basel II LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 để so sánh với các tiêu chí phân loại các nhóm nợ ở Việt Nam theo quy định của pháp luật hiện hành. Từ đó, tác giả nhấn mạnh về sự cần thiết phải sớm thể chế hóa các nguyên tắc cơ bản của Basel II vào việc phân loại nợ ở Việt Nam. Ngoài ra, thông qua việc thu thập và phân tích thực trạng nợ xấu tại 5 NHTM lớn ở Việt Nam (bao gồm: Agribank, Vietinbank, BIDV, VCB và ACB) giai đoạn 2005 – 2011, tác giả đã đi sâu tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến tình trạng nợ xấu tăng cao, cơ cấu nợ xấu tại các ngân hàng và các giải pháp quản lý nợ xấu đã được các ngân hàng này sử dụng nhằm giải quyết vấn đề nợ xấu. Qua đó, tác giả đã chỉ ra rằng mua bán nợ là một giải pháp quan trọng để giải quyết vấn đề nợ xấu vốn đã được sử dụng rất thành công tại các nước: Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan giai đoạn 1997 – 1999 nhưng không được các NHTM ở trong nước quan tâm thỏa đáng.

Trong bài viết “Giải quyết nợ xấu bằng hoạt động mua bán nợ: một số kinh nghiệm châu Á giai đoạn 1998-2004” của TS. Lê Thanh Tùng, Tạp chí Thị trường tài chính tiền tệ, Số 3+4 (372+373), năm 2013, thông qua việc nghiên cứu về cuộc khủng hoảng kinh tế khu vực bắt nguồn từ Thái Lan năm 1997, sau đó lan sang các nước khác trong khu vực Đông Nam Á (Malaysia, Indonesia) và các nước Đông Á (Trung Quốc, Hàn Quốc) đã đẩy tỷ lệ nợ xấu trong hệ thống ngân hàng của các nước này lên cao gây ra những hệ lụy tiêu cực tới sự tồn tại an toàn của hệ thống ngân hàng và đời sống xã hội, bài viết đã tập trung tổng kết kinh nghiệm của một số quốc gia châu Á giai đoạn 1998 – 2004 trong giải quyết nợ xấu bằng hoạt động mua bán nợ. Qua các bài học kinh nghiệm trong việc xử lý nợ xấu của các công ty mua bán nợ quốc gia ở các nước bị khủng hoảng như TAMC ở Thái Lan; IBRA ở Indonesia; Danaharta ở Malaysia; Huarong, Cinda, Orient và Great Wall ở Trung Quốc; KAMCO ở Hàn Quốc, bài viết đã khẳng định, hoạt động mua bán nợ xấu là giải pháp quan trọng và hữu hiệu nhất để xử lý nhanh chóng và tận gốc vấn đề nợ xấu tăng cao trong hệ thống ngân hàng. Bên cạnh đó, bài viết đã chỉ ra được các phương thức mua bán nợ xấu cơ bản đã được các công ty mua bán nợ quốc gia ở các nước sử dụng, đồng thời lý giải LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 15 được những yếu tố về quan điểm chính trị, mục tiêu chính sách, thực trạng của thị trường đã tác động trực tiếp tới quyết định lựa chọn phương thức mua bán nợ xấu của các công ty này.

Chẳng hạn, TAMC, KAMCO mua nợ xấu theo giá trị thị trường, tức là có tính tới mức độ rủi ro và khả năng thu hồi vốn thực tế khi mua nợ xấu của các ngân hàng, trong khi bốn công ty mua bán nợ quốc gia của Trung Quốc vì mục tiêu bơm vốn cho bốn ngân hàng quốc doanh nên mua nợ xấu theo giá trị sổ sách, tức là bằng 100% giá trị ghi sổ của khoản nợ, không tính tới mức độ rủi ro và khả năng thu hồi vốn thực tế của khoản nợ. Trên cơ sở đó, bài viết đã phân tích được những ưu điểm và hạn chế của mỗi phương thức mua bán nợ đã được áp dụng ở các nước, làm bài học kinh nghiệm trong giải quyết nợ xấu ở Việt Nam hiện nay. Cùng với đó, trong nội dung của bài viết “Nợ xấu của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam: nguyên nhân và một số giải pháp” của ThS. Nguyễn Thị Thanh Tú, Nguyễn Hồng Nhung, Tạp chí Thị trường tài chính tiền tệ, Số 3+4 (372+373), năm 2013, hai tác giả đã phân tích được khá sắc nét khái niệm nợ xấu phát sinh trong hoạt động của các TCTD dưới góc độ kinh tế và pháp lý.

Đồng thời thông qua những so sánh về phương pháp định tính và định lượng trong việc phân loại nợ ở Việt Nam với phương pháp phân loại nợ của Ủy ban Basel II, Ngân hàng trung ương Châu Âu ECB, Quỹ tiền tệ quốc tế IMF, hai tác giả đã chỉ ra được sự tương đồng nhất định và xu hướng hội nhập của NHNN trong quyết tâm đưa các chuẩn mực quốc tế vào việc phân loại nợ ở Việt Nam. Ngoài ra, hai tác giả cũng đã chỉ ra được nguyên nhân hình thành nợ xấu trong hoạt động ngân hàng ở Việt Nam thời gian qua bắt nguồn tổng thể từ những nguyên nhân khách quan từ sự ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới tác động tiêu cực tới nền kinh tế trong nước và những nguyên nhân chủ quan xuất phát trực tiếp từ những khoản cho vay dưới chuẩn tập trung nhiều vào mảng cho vay và thế chấp bằng bất động sản. Trên cơ sở đó, bài viết đã đưa ra được một số giải pháp quan trọng nhằm giải quyết tình trạng nợ xấu hiện nay, từ yêu cầu hoàn thiện các quy định của pháp luật có liên quan cho tới việc nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan thanh tra giám sát ngân hàng, trong đó, mua bán các khoản nợ xấu giữa các TCTD được nhìn nhận như một giải pháp hữu hiệu có thể hướng tới. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 16 Thứ hai, các công trình nghiên cứu về các chủ thể của hoạt động mua bán nợ xấu: Trong bài viết “Hiện trạng thị trường mua bán nợ Việt Nam và chính sách phát triển” của tác giả Đào Duy Huân, Tạp chí Phát triển và Hội nhập, số 8(18), năm 2013, tác giả đã chứng minh được tính tất yếu khách quan của hoạt động mua bán nợ phát sinh từ hoạt động cho vay của TCTD đối với khách hàng, đồng thời coi đó là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự hình thành thị trường mua bán nợ ở Việt Nam.

Trên cơ sở phân tích về thực trạng của thị trường, tác giả chỉ ra những vấn đề cần được giải quyết khi hướng tới xây dựng thị trường mua bán nợ thông qua vai trò trung tâm của công ty mua bán nợ trực thuộc NHNN, đó là: công ty mua bán nợ khi mua nợ xấu của NHTM chỉ làm giảm tỷ lệ nợ xấu trên sổ sách chứ không thực sự xóa bỏ được nợ xấu; công ty mua bán nợ sẽ làm gì khi tiếp nhận các khoản nợ xấu từ các TCTD và trở thành chủ sở hữu của khoản nợ xấu; công ty mua bán nợ sau khi mua nợ xấu có tiếp tục bán lại cho các công ty có nhu cầu hay tự mình xử lý các khoản nợ xấu đó. Đây là những vấn đề rõ ràng mang tính thời sự đến thời điểm hiện nay, vì mặc dù VAMC đã đi vào hoạt động một thời gian nhưng hiệu quả hoạt động vẫn là một dấu hỏi khi chưa giải quyết được những yêu cầu, đòi hỏi then chốt trên. Trên cơ sở các số liệu thống kê được về tỷ lệ nợ xấu và tổng giá trị nợ xấu của hệ thống ngân hàng, bài viết đã chứng minh sự tồn tại của công ty mua bán nợ trực thuộc Bộ Tài chính (DATC) và công ty mua bán nợ và khai thác tài sản trực thuộc các NHTM (AMC) không phát huy hiệu quả khi quy mô vốn của các chủ thể này quá nhỏ bé so với khối nợ xấu khổng lồ của hệ thống TCTD và phạm vi hoạt động bị bó hẹp trong giới hạn nhất định, như DATC bị giới hạn khi chỉ được mua các khoản nợ xấu của các NHTMNN và NHTMCP do Nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối, còn các AMC bị hạn chế khi chỉ giải quyết được các khoản nợ xấu trong hệ thống, ít có khả năng tiếp cận các khoản nợ xấu của các TCTD khác. Với ThS Đào Thị Hồ Hương, trong bài viết “Bàn về hướng xử lý nợ xấu của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam”, Tạp chí Ngân hàng, số 4, năm 2013, dưới góc độ lý luận về xử lý nợ từ hoạt động cho vay của các TCTD, tác giả có LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.