Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện trạng phân bố và đặc điểm tái sinh của loài trà hoa vàng hakoda camellia hakodae ninh tr tại vườn quốc gia tam đảo

Nghiên cứu phân bố và tái sinh trà hoa vàng Hakoda Camellia tại Vườn Quốc Gia Tam Đảo, cung cấp thông tin chi tiết về loài thực vật quý hiếm này.

• Tác giả: Vũ Thị Luận
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thị Thu Hà
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu hiện trạng phân bố và đặc điểm tái sinh của loài Trà hoa vàng Hakoda (Camellia hakodae Ninh, Tr.) tại Vườn Quốc gia Tam Đảo, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở của nghiên cứu
• 1.2. Giới thiệu về loài Trà hoa vàng Hakoda
• 1.2.1. Nguồn gốc, vị trí, phân loại loài Trà hoa vàng Hakoda
• 1.2.2. Đặc điểm của loài Trà hoa vàng Hakoda
• 1.2.2.1. Đặc điểm thực vật học
• 1.2.2.2. Yêu cầu ngoại cảnh đối với Trà hoa vàng Hakoda
• 1.3. Khái niệm tái sinh rừng
• 1.4. Cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học
• 1.5. Trên thế giới
• 1.5.1. Những nghiên cứu về tái sinh rừng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và giới hạn nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Một số đặc điểm hình thái loài Trà vàng Hakoda tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.1. Hình thái thân, cành
• 3.1.2. Hình thái hoa
• 3.2. Đặc điểm sinh thái nơi có loài Trà hoa vàng Hakoda và hiện trạng phân bố của loài tại khu vực nghiên cứu
• 3.2.1. Điều kiện khí hậu nơi có loài Trà hoa vàng Hakoda phân bố
• 3.2.2. Đặc điểm đất đai nơi có Trà hoa vàng Hakoda phân bố
• 3.2.3. Hiện trạng phân bố của loài Trà hoa vàng Hakoda tại khu vực nghiên cứu
• 3.2.4. Một số đặc điểm cấu trúc rừng nơi có loài Trà hoa vàng Hakoda phân bố
• 3.2.4.1. Cấu trúc tổ thành tầng cây gỗ
• 3.2.4.2. Đặc điểm tầng cây gỗ
• 3.2.4.3. Thành phần loài cây đi kèm với Trà hoa vàng Hakoda
• 3.2.4.4. Đặc điểm độ tàn che tầng cây gỗ
• 3.2.4.5. Đặc điểm tầng cây bụi, thảm tươi
• 3.3. Tình hình sinh trưởng và tái sinh tự nhiên của loài Trà hoa vàng Hakoda tại khu vực nghiên cứu
• 3.3.1. Tình hình sinh trưởng của loài Trà hoa vàng Hakoda tại khu vực nghiên cứu
• 3.3.2. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của loài Trà hoa vàng Hakoda tại khu vực nghiên cứu
• 3.4. Đề xuất một số biện pháp bảo vệ tái sinh tự nhiên cho loài Trà hoa vàng Hakoda ở các trạng thái rừng IIA, IIIA1
• 3.4.1. Một số biện pháp bảo vệ tái sinh tự nhiên cho cây Trà vàng Hakoda
• 3.4.2. Điều kiện gây trồng loài Trà hoa vàng Hakoda
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu

Nghiên cứu về Trà hoa vàng Hakoda tại Vườn Quốc Gia Tam Đảo tập trung vào việc xác định hiện trạng phân bố và đặc điểm tái sinh của loài này. Mục tiêu chính là bảo tồn và phát triển loài cây quý hiếm này trong bối cảnh môi trường sống đang bị đe dọa. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý và bảo vệ đa dạng sinh học tại khu vực.

1.1. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập số liệu thực địa và phân tích dữ liệu. Các yếu tố như hình thái, sinh thái, và tái sinh tự nhiên của Trà hoa vàng Hakoda được đánh giá chi tiết. Các phương pháp thống kê và phân tích sinh thái học được áp dụng để đảm bảo độ chính xác của kết quả.

1.2. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy Trà hoa vàng Hakoda phân bố chủ yếu ở độ cao từ 150m đến 500m, trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa. Loài này có khả năng tái sinh chồi mạnh, nhưng tái sinh hạt kém. Điều này đặt ra thách thức cho việc bảo tồn và nhân giống loài.

II. Phân bố

Phân bố của Trà hoa vàng Hakoda tại Vườn Quốc Gia Tam Đảo được xác định dựa trên các yếu tố địa lý và sinh thái. Loài này thường xuất hiện ở các thung lũng ẩm ướt, nơi có điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp. Sự phân bố không đồng đều của loài này phản ánh sự phức tạp của hệ sinh thái tại khu vực.

2.1. Đặc điểm sinh thái

Trà hoa vàng Hakoda thích nghi với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, với lượng mưa trung bình năm là 1526mm và độ ẩm không khí trung bình là 81%. Loài này phát triển tốt trên đất Feralit phát triển từ đá mẹ Macmaxit, có độ chua nhẹ.

2.2. Hiện trạng phân bố

Hiện trạng phân bố của Trà hoa vàng Hakoda cho thấy loài này tập trung chủ yếu ở các khu vực có độ cao từ 150m đến 500m. Sự phân bố này bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như độ ẩm, ánh sáng, và cấu trúc rừng.

III. Tái sinh

Tái sinh của Trà hoa vàng Hakoda là một quá trình sinh học quan trọng, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của loài trong hệ sinh thái rừng. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá khả năng tái sinh tự nhiên và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình này.

3.1. Đặc điểm tái sinh tự nhiên

Trà hoa vàng Hakoda có khả năng tái sinh chồi mạnh, nhưng tái sinh hạt kém. Điều này cho thấy sự phụ thuộc lớn của loài vào phương thức sinh sản vô tính. Các yếu tố như ánh sáng, độ ẩm, và cấu trúc rừng đóng vai trò quan trọng trong quá trình tái sinh.

3.2. Biện pháp bảo vệ tái sinh

Để bảo vệ và thúc đẩy quá trình tái sinh của Trà hoa vàng Hakoda, cần áp dụng các biện pháp như hạn chế khai thác rừng, tăng cường giám sát, và thực hiện các chương trình nhân giống sinh dưỡng. Các biện pháp này sẽ góp phần duy trì và phát triển loài cây quý hiếm này.

IV. Bảo tồn

Bảo tồn Trà hoa vàng Hakoda tại Vườn Quốc Gia Tam Đảo là một nhiệm vụ cấp thiết, nhằm duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên quý giá. Nghiên cứu này đề xuất các giải pháp bảo tồn dựa trên kết quả phân tích hiện trạng phân bố và tái sinh của loài.

4.1. Giải pháp bảo tồn

Các giải pháp bảo tồn bao gồm tăng cường giám sát, hạn chế khai thác rừng, và thực hiện các chương trình nhân giống sinh dưỡng. Việc bảo vệ môi trường sống tự nhiên của Trà hoa vàng Hakoda cũng là yếu tố quan trọng trong chiến lược bảo tồn.

4.2. Ý nghĩa bảo tồn

Bảo tồn Trà hoa vàng Hakoda không chỉ góp phần duy trì đa dạng sinh học mà còn bảo vệ các giá trị văn hóa và kinh tế liên quan đến loài cây này. Việc bảo tồn thành công sẽ là tiền đề cho các nghiên cứu và ứng dụng trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Loài Trà hoa vàng Hakoda (Camellia hakodae Ninh, Tr.) là một loài cây gỗ nhỏ quý hiếm, đặc hữu của Việt Nam, phân bố tự nhiên tại Vườn Quốc gia Tam Đảo, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Với chiều cao trung bình 3-4m, lá to, hoa vàng rực rỡ, loài cây này không chỉ có giá trị cảnh quan mà còn có tiềm năng dược liệu và kinh tế cao. Tuy nhiên, hiện trạng phân bố và khả năng tái sinh tự nhiên của Trà hoa vàng Hakoda đang bị đe dọa nghiêm trọng do khai thác trái phép và suy giảm môi trường sống. Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định đặc điểm hình thái, sinh thái, phân bố và tái sinh tự nhiên của loài tại ba xã La Bằng, Mỹ Yên và Quân Chu trong huyện Đại Từ, với phạm vi thời gian khảo sát năm 2015. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ hiện trạng nguồn gen quý hiếm này, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý tài nguyên rừng tại khu vực. Với tổng diện tích Vườn Quốc gia Tam Đảo là 36.883 ha, độ cao từ 250 đến 750 m so với mực nước biển, khí hậu nhiệt đới gió mùa với nhiệt độ trung bình năm 24,5°C và lượng mưa trung bình 1.971 mm/năm, điều kiện tự nhiên tại đây rất phù hợp cho sự sinh trưởng của Trà hoa vàng Hakoda. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế sinh thái vùng trung du miền núi phía Bắc Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh thái học rừng và tái sinh tự nhiên, bao gồm:

• Lý thuyết tái sinh rừng: Tái sinh rừng là quá trình sinh học đặc thù của hệ sinh thái rừng, thể hiện sự xuất hiện các thế hệ cây con thay thế cây già cỗi, đảm bảo sự tồn tại liên tục của rừng. Tái sinh có thể là tự nhiên hoặc nhân tạo, trong đó tái sinh tự nhiên được ưu tiên do tính bền vững và phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương.

• Mô hình cấu trúc tổ thành rừng: Xác định tỷ lệ tổ thành loài dựa trên số lượng cá thể trong quần xã, giúp đánh giá mức độ ưu thế và phân bố của các loài trong rừng.

• Khái niệm mức độ thân thuộc loài: Sử dụng chỉ số thân thuộc Sorensen để đánh giá mối quan hệ gắn bó giữa các loài trong quần xã, từ đó xác định các loài phù trợ hoặc cạnh tranh với Trà hoa vàng Hakoda.

• Phân loại trạng thái rừng theo Loeschau (1977): Phân chia rừng thành các kiểu từ rừng nguyên sinh đến rừng bị tác động, giúp đánh giá mức độ suy thoái và khả năng tái sinh của rừng.

Các khái niệm chính bao gồm: tái sinh tự nhiên, cấu trúc tổ thành rừng, mức độ thân thuộc loài, trạng thái rừng, và chất lượng cây tái sinh.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập trực tiếp tại hiện trường qua việc lập 9 ô tiêu chuẩn (OTC) với diện tích mỗi ô 1.000 m² tại ba xã La Bằng, Mỹ Yên và Quân Chu. Mỗi OTC được chia thành 5 ô dạng bản (ODB) 25 m² để điều tra cây tái sinh, cây bụi và thảm tươi. Tổng cộng 45 ô ODB được khảo sát.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn ô tiêu chuẩn đại diện cho các trạng thái rừng có sự xuất hiện của Trà hoa vàng Hakoda, tránh các vị trí đặc biệt như khe suối, đỉnh núi hoặc đường mòn để đảm bảo tính đại diện.

• Phương pháp thu thập số liệu ngoại nghiệp: Quan sát, đo đạc đặc điểm hình thái thân, lá, hoa của cây trưởng thành và cây tái sinh; thu thập dữ liệu khí hậu từ trạm khí tượng Thái Nguyên; đào phẫu diện đất để phân tích đặc điểm thổ nhưỡng.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng công thức tính tỷ lệ tổ thành loài, chỉ số thân thuộc Sorensen để đánh giá mối quan hệ loài; phân loại trạng thái rừng theo tiêu chuẩn Loeschau; đánh giá chất lượng cây tái sinh dựa trên hình thái tán lá và sự phát triển chiều cao. Xử lý số liệu bằng phần mềm Excel với các phương pháp thống kê toán học trong lâm nghiệp.

• Timeline nghiên cứu: Khảo sát thực địa và thu thập số liệu trong năm 2015, xử lý và phân tích dữ liệu trong năm 2016, hoàn thiện báo cáo và đề xuất giải pháp trong năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm hình thái của Trà hoa vàng Hakoda: Cây trưởng thành cao trung bình 3-4 m, thân thẳng, vỏ xám trắng nhẵn. Lá dài trung bình 23,8 cm, rộng 10,2 cm, có 14 cặp gân bên, dày và không có lông. Hoa vàng tươi, đường kính 6-8 cm, mọc đơn độc ở đầu cành hoặc nách lá.

2. Hiện trạng phân bố: Tổng số cá thể trưởng thành được ghi nhận là 46 cá thể phân bố rải rác tại ba xã, trong đó xã La Bằng chiếm 47,83%, Mỹ Yên và Quân Chu mỗi xã chiếm 26,09%. Phạm vi phân bố từ độ cao 250 m đến 750 m, chủ yếu ở các hướng phơi Đông - Nam, Đông - Bắc và Tây - Nam.

3. Điều kiện sinh thái: Khu vực nghiên cứu có nhiệt độ trung bình năm 24,5°C, lượng mưa trung bình 1.971 mm/năm, độ ẩm không khí trung bình 81%. Đất có tầng mặt xốp, thành phần cơ giới từ thịt nhẹ đến trung bình, pH đất dao động từ 4,2 đến 5,0, phù hợp với yêu cầu sinh trưởng của loài.

4. Tái sinh tự nhiên: Khả năng tái sinh chồi rất mạnh với tỷ lệ tái sinh chồi đạt khoảng 90%. Cây tái sinh phân bố đều ở các cấp chiều cao từ 20 cm đến trên 1 m, chất lượng cây tái sinh tốt chiếm tỷ lệ cao, cho thấy tiềm năng phục hồi quần thể nếu được bảo vệ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy Trà hoa vàng Hakoda có đặc điểm hình thái phù hợp với môi trường rừng nhiệt đới ẩm ướt, dưới tán rừng kín. Phân bố rải rác và số lượng cá thể còn ít phản ánh tình trạng suy giảm do khai thác và tác động môi trường. Điều kiện khí hậu và đất đai tại khu vực nghiên cứu tương đối thuận lợi cho sự sinh trưởng và tái sinh của loài, phù hợp với các nghiên cứu trước đây về yêu cầu sinh thái của Trà hoa vàng.

Khả năng tái sinh chồi mạnh mẽ là điểm sáng trong việc bảo tồn loài, đồng thời cho thấy phương pháp nhân giống sinh dưỡng có thể được áp dụng hiệu quả. So sánh với các nghiên cứu về tái sinh rừng nhiệt đới, sự phân bố tái sinh theo dạng cụm và mức độ thân thuộc với các loài cây khác trong quần xã cho thấy Trà hoa vàng Hakoda có mối quan hệ sinh thái mật thiết với các loài cây tầng trên và tầng bụi, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và phát triển.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố chiều cao cây tái sinh, bảng phân bố cá thể theo khu vực và biểu đồ diễn biến khí hậu để minh họa mối liên hệ giữa điều kiện môi trường và sinh trưởng của loài.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường bảo vệ môi trường sống tự nhiên: Hạn chế khai thác trái phép và kiểm soát chặt chẽ hoạt động thu hái Trà hoa vàng Hakoda tại Vườn Quốc gia Tam Đảo trong vòng 1-3 năm tới, do Ban quản lý Vườn Quốc gia phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện.

2. Phát triển nhân giống sinh dưỡng: Áp dụng phương pháp giâm hom và chiết cành để nhân giống loài với mục tiêu tăng số lượng cây giống chất lượng cao, phục vụ trồng bổ sung và phát triển quần thể trong 2 năm tiếp theo, do các viện nghiên cứu và trung tâm giống cây trồng đảm nhiệm.

3. Xây dựng mô hình trồng dưới tán rừng: Khuyến khích trồng Trà hoa vàng Hakoda dưới tán các rừng phòng hộ nhằm bảo vệ đất và nguồn nước, đồng thời tạo nguồn gen ổn định, thực hiện trong 3-5 năm, do các tổ chức lâm nghiệp và cộng đồng dân cư địa phương phối hợp triển khai.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo về giá trị và bảo tồn Trà hoa vàng Hakoda cho người dân vùng đệm, nhằm giảm áp lực khai thác và tăng cường sự tham gia bảo vệ, thực hiện liên tục hàng năm, do các cơ quan quản lý và tổ chức phi chính phủ thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý tài nguyên rừng và bảo tồn thiên nhiên: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách bảo vệ và phát triển nguồn gen quý hiếm, đồng thời thiết kế các chương trình quản lý bền vững tại Vườn Quốc gia Tam Đảo.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành lâm nghiệp, sinh thái học: Tham khảo phương pháp điều tra, phân tích và kết quả nghiên cứu về đặc điểm sinh thái, tái sinh của loài cây quý hiếm trong môi trường rừng nhiệt đới.

3. Người làm nghề trồng cây cảnh và dược liệu: Áp dụng kiến thức về đặc điểm sinh trưởng và nhân giống Trà hoa vàng Hakoda để phát triển mô hình trồng cây cảnh, khai thác dược liệu bền vững.

4. Cộng đồng dân cư vùng đệm và các tổ chức phi chính phủ: Nâng cao nhận thức về giá trị đa dạng sinh học và tham gia bảo vệ, phát triển nguồn gen quý hiếm, góp phần phát triển kinh tế sinh thái địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Trà hoa vàng Hakoda có đặc điểm sinh thái nào nổi bật?
   Trà hoa vàng Hakoda là cây gỗ nhỏ, ưa bóng, sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm với nhiệt độ trung bình 24,5°C và lượng mưa gần 2.000 mm/năm. Loài này có khả năng tái sinh chồi rất mạnh, phù hợp với môi trường rừng kín tán.

2. Phạm vi phân bố của Trà hoa vàng Hakoda tại Vườn Quốc gia Tam Đảo như thế nào?
   Loài phân bố rải rác ở độ cao từ 250 đến 750 m so với mực nước biển, chủ yếu tại ba xã La Bằng, Mỹ Yên và Quân Chu, với số lượng cá thể trưởng thành còn rất ít, chỉ khoảng 46 cá thể được ghi nhận.

3. Khả năng tái sinh tự nhiên của loài ra sao?
   Khả năng tái sinh chồi đạt khoảng 90%, cây tái sinh phân bố đều ở các cấp chiều cao từ 20 cm đến trên 1 m, chất lượng cây tái sinh tốt chiếm tỷ lệ cao, cho thấy tiềm năng phục hồi quần thể nếu được bảo vệ đúng cách.

4. Những yếu tố sinh thái nào ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của Trà hoa vàng Hakoda?
   Khí hậu nhiệt đới ẩm, đất có tầng mặt xốp, pH từ 4,2 đến 5,0, độ ẩm cao và lượng mưa phân bố không đều trong năm là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của loài.

5. Giải pháp bảo tồn nào được đề xuất cho Trà hoa vàng Hakoda?
   Bao gồm tăng cường bảo vệ môi trường sống, phát triển nhân giống sinh dưỡng, xây dựng mô hình trồng dưới tán rừng và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm giảm khai thác trái phép và bảo vệ nguồn gen quý hiếm.

Kết luận

• Trà hoa vàng Hakoda là loài cây gỗ nhỏ quý hiếm, phân bố tự nhiên tại Vườn Quốc gia Tam Đảo với số lượng cá thể trưởng thành còn rất ít, phân bố chủ yếu ở độ cao 250-750 m.
• Điều kiện khí hậu và đất đai tại khu vực nghiên cứu phù hợp với sự sinh trưởng và tái sinh của loài, đặc biệt khả năng tái sinh chồi rất mạnh với tỷ lệ lên đến 90%.
• Hiện trạng phân bố và tái sinh cho thấy tiềm năng phục hồi nếu có các biện pháp bảo vệ và phát triển hợp lý.
• Đề xuất các giải pháp bảo tồn bao gồm bảo vệ môi trường sống, nhân giống sinh dưỡng, trồng dưới tán rừng và nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác bảo tồn và phát triển bền vững loài Trà hoa vàng Hakoda tại Vườn Quốc gia Tam Đảo, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển kinh tế sinh thái địa phương.

Next steps: Triển khai các giải pháp bảo tồn trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời mở rộng nghiên cứu về nhân giống và ứng dụng dược liệu từ Trà hoa vàng Hakoda. Đề nghị các cơ quan quản lý và nhà khoa học phối hợp chặt chẽ để bảo vệ nguồn gen quý hiếm này.

Call-to-action: Các nhà nghiên cứu, quản lý và cộng đồng địa phương cần chung tay bảo vệ và phát triển loài Trà hoa vàng Hakoda nhằm duy trì sự đa dạng sinh học và phát triển bền vững vùng trung du miền núi phía Bắc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở của nghiên cứu 1. Giới thiệu về loài Trà hoa vàng Hakoda a) Nguồn gốc, vị trí, phân loại loài Trà hoa vàng Hakoda Trà hoa vàng Hakoda là loài đặc hữu của Việt Nam và mới chỉ tìm thấy ở Vườn Quốc gia Tam Đảo, Thái Nguyên, thuộc bộ Thạch nam (Ericales), họ Chè (Theaceae), chi Trà (Camellia) là một chi thực vật hạt kín (Trần Ninh và Hakoda Naotoshi, 2010) [20]. b) Đặc điểm của loài Trà hoa vàng Hakoda * Đặc điểm thực vật học Trà hoa vàng Hakoda là loài cây gỗ nhỏ, cao 3- 4m.

Cành non màu nâu nhạt, lá có cuống dài 8- 15 mm, xanh đậm và láng ở mặt trên, xanh sáng ở mặt dưới với nhiều điểm tuyến màu đen, cả hai mặt đều không lông, lá dạng da, dày, gốc lá hình nêm hoặc tròn, chóp lá có mũi nhọn, mép lá có răng cưa nhỏ cách đều nhau, hệ gân lõm ở mặt trên và nổi rõ ở mặt dưới, gân bên 12-16 cặp. Hoa màu vàng, mọc ở đầu cành hoặc nách lá, đường kính khi nở khoảng 6-8 cm. Cuống hoa dài 1-1,2 cm, mang 5-6 lá bắc hình móng hoặc hình vẩy đến gần tròn, cao 4-6 mm, rộng 7-12 mm, mép và mặt trong có lông. Tràng hoa gồm 16-17 cánh, gần tròn đến bầu dục, dài 2-5,3 cm, rộng 2,3-3,5 cm, có lông ở mặt trong và thưa dần ở các cánh bên trong.

Bộ nhị nhiều, cao 4-4,5 cm, các chỉ nhị vòng ngoài, dính nhau 1,4-2,1 cm, chỉ nhị bên trong rời, có lông. Bộ nhụy gồm 4 hoặc 5 lá noãn hợp thành bầu 4-5 ô, không lông, vòi nhụy 4 hoặc 5, rời, dài 3,2-3,5 cm, không lông. Quả gần dạng cầu, đường kính 5-6 cm, cao 4-4,5 cm, 3-4 hạt trong mỗi ô, vỏ quả dày 4,5-6,5 mm. Hạt dài 2,2 cm, có lông (Trần Ninh và Hakoda Naotoshi, 2010) [20] (Hình 1.

n 5 a) Cây con b) Cây trưởng thành c) Cành mang lá d) Cành man d) Cành mang hoa đ) Quả và hạt Hình 1.1: Trà hoa vàng Hakoda (Trần Ninh và Hakoda Naotoshi, 2010) [20] * Yêu cầu ngoại cảnh đối với Trà hoa vàng Hakoda Cây Trà hoa vàng Hakoda sống trong điều kiện có khí hậu nhiệt đới gió mùa, có mùa mưa và mùa khô phân biệt rõ rệt thường mọc trong những thung lũng ẩm ướt trong rừng nhiệt đới ở độ cao 150m - 500 m. Nhiệt độ không khí bình quân năm là 23,50C, độ ẩm không khí trung bình là 81%. Lượng mưa trung bình năm là 1526 mm. Thích hợp với Feralit phát triển trên đá mẹ Macmaxit kết n 6 tinh chua, đất hơi chua.

Trà hoa vàng Hakoda ra hoa từ đầu mùa Đông cho tới đầu Xuân. Khả năng tái sinh hạt kém, thụ phấn nhờ gió và côn trùng. Song khả năng tái sinh chồi rất mạnh, điều này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nhân giống sinh dưỡng (Trần Ninh và Hakoda Naotoshi, 2010) [20]. Khái niệm tái sinh rừng Tái sinh rừng là một quá trình sinh học mang đặc thù của hệ sinh thái rừng.

Đó là sự xuất hiện các thế hệ cây con của những loài cây gỗ ở những nơi còn hoàn cảnh rừng như dưới tán rừng, khoảng trống trong rừng, trên đất rừng sau khi khai thác hoặc sau khi làm nương rẫy, các cây con sẽ thay thế cây già cỗi. Theo nghĩa hẹp, tái sinh rừng là quá trình phục hồi lại thành phần cơ bản của rừng, chủ yếu là tầng cây gỗ. Theo nghĩa rộng, tái sinh rừng là sự tái sinh nhằm đảm bảo cho sự tồn tại liên tục của một hệ sinh thái rừng (Nguyễn Anh Dũng, 2000) [5]. Theo Phùng Ngọc Lan (1986) [15], tái sinh được coi là một quá trình sinh học mang tính đặc thù của hệ sinh thái rừng.

Biểu hiện đặc trưng của tái sinh rừng là sự xuất hiện một thế hệ cây con của những loài cây gỗ ở nơi còn hoàn cảnh rừng. Theo tác giả vai trò lịch sử của thế hệ cây con là thay thế thế hệ cây gỗ già cỗi. Vì vậy, tái sinh rừng hiểu theo nghĩa hẹp là quá trình phục hồi lại thành phần cơ bản của rừng, chủ yếu là tầng cây gỗ. Tác giả cũng khẳng định tái sinh rừng có thể hiểu theo nghĩa rộng là sự tái sinh của một hệ sinh thái rừng.

Bàn về vai trò của lớp cây tái sinh, Trần Xuân Thiệp (1995) [26] cho rằng nếu thành phần loài cây tái sinh giống với thành phần cây đứng thì đó là quá trình thay thế một thế hệ cây này bằng thế hệ cây tái sinh khác với thành phần cây đứng thì quá trình diễn thế xảy ra. Như vậy, tái sinh rừng là một khái niệm chỉ khả năng và quá trình hình thành lớp cây con dưới tán rừng. Đặc điểm cơ bản của quá trình này là lớp cây con đều có nguồn gốc từ hạt và chồi có sẵn, kể cả trong trường hợp tái sinh nhân tạo thì cây con cũng phải mọc từ nguồn hạt do con người gieo trước n 7 đó. Nó được phân biệt với các khái niệm khác (như trồng rừng) là sự thiết lập lớp cây con bằng việc trồng cây giống đã được chuẩn bị trong vườn ươm.

Vì đặc trưng đó nên tái sinh là một quá trình sinh học mang tính đặc thù của các hệ sinh thái rừng. Cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học Bảo tồn đa dạng sinh học (ĐDSH) là quá trình quản lý mối tác động qua lại giữa con người với các gen, các loài và các hệ sinh thái nhằm mang lại lợi ích lớn nhất cho thế hệ hiện tại và vẫn duy trì tiềm năng của chúng để đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của các thế hệ tương lai. Để có thể tiến hành các hoạt động quản lý nhằm bảo tồn ĐDSH, điều cần thiết là phải tìm hiểu những tác động tiêu cực, các nguy cơ mà loài hiện đang đối mặt và từ đó xây dựng các phương pháp quản lý phù hợp nhằm giảm đi các tác động tiêu cực của các nguy cơ đó và đảm bảo sự phát triển của loài và hệ sinh thái đó trong tương lai (Trần Thế Liên, 2006) [16], (Hoàng Đình Quang, 2011) [21], (Phạm Bình Quyền, 2012) [22]. Tuy nhiên, dưới áp lực ngày càng tăng của sự thay đổi khá nhanh các điều kiện môi trường, đặc biệt do sự nóng lên toàn cầu, mục tiêu của một chiến lược bảo tồn nguồn gen thực vật là không chỉ bảo tồn các khác biệt di truyền hiện có mà còn tạo ra các điều kiện phù hợp cho việc tăng sự thích nghi và sự tiến hóa tương lai của loài.

Dựa trên các tiêu chuẩn đánh giá tình trạng các loài của IUCN 1978, Việt Nam cũng công bố trong Sách đỏ (Sách đỏ Việt nam, 1986) phần II, Thực vật [2]. Sách đỏ Việt Nam năm 2007 (Sách đỏ việt Nam, 2007) phần II Thực vật [3] để hướng dẫn, thúc đẩy công tác bảo vệ tài nguyên sinh vật thiên nhiên phân chia ra các thứ hạng sau: + Bị tuyệt chủng (EX) + Tuyệt chủng trong tự nhiên (EW) + Cực kì nguy cấp (CR) + Nguy cấp (EN) n 8 + Sắp nguy cấp (VU) + Ít nguy cấp: (LR) + Không đánh giá: Not Evaluated (NE) Căn cứ vào phân cấp bảo tồn loài và ĐDSH tại VQG Tam Đảo có rất nhiều loài động, thực vật được xếp vào cấp bảo tồn CR, EN và VU cần được bảo tồn, nhằm gìn giữ nguồn gen quý giá cho thành phần đa dạng sinh học ở Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung. Trong đó loài Trà hoa vàng Hakoda đang được xếp vào cấp bảo tồn sắp nguy cấp (VU). Với những nội dung trên là cơ sở để chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài này.

Trên thế giới 1. Những nghiên cứu về tái sinh rừng Nhân tố sinh thái được nhiều tác giả quan tâm và tìm hiểu là sự thiếu hụt ánh sáng của cây con dưới tán rừng. Nếu ở trong rừng, cây con chết vì thiếu nước thì cũng không nên loại trừ do thiếu ánh sáng. Trong rừng mưa nhiệt đới, sự thiếu hụt ánh sáng ảnh hưởng chủ yếu đến phát triển cây con, còn đối với sự nảy mầm và phát triển mần non thường không rõ (Baur G.

Khi tái sinh tự nhiên (TSTN) của rừng, các tác giả nhận định tầng cây bụi đã ảnh hưởng tới cây tái sinh các loài cây gỗ. Ở quần thụ kín tán, tuy thảm cỏ phát triển kém nhưng cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng của chúng vẫn ảnh hưởng đến cây tái sinh. Những lâm phần đã qua khai thác, thảm cỏ có điều kiện phát sinh mạnh mẽ sẻ trở ngại lớn cho tái sinh rừng. Ngoài ra Ghent, A.W (1969) [29] còn nhận xét: Thảm mục, chế độ thủy nhiệt, tầng đất mặt quan hệ với tái sinh rừng cũng cần được làm rõ.

Hiển nhiên, trong những trường hợp cụ thể ảnh hưởng của động vật và lửa rừng có thể gây những tác hại đến TSTN ở mức độ khác nhau. Nghiên cứu tái sinh rừng tự nhiên đã trải qua hàng trăm năm, nhưng ở rừng nhiệt đới, vấn đề này được đề cập từ năm 1930 trở lại đây. Đầu thế kỷ n 9 19 khi công nghiệp phát triển mạnh, nhu cầu gỗ đòi hòi quá lớn, con người phải tập trung khai thác rừng tự nhiên và tiến hành tái sinh nhân tạo. Nhưng từ những thất bại tái sinh rừng nhân tạo ở Đức nhiều nhà khoa học ủng hộ và đồng nhất quan điểm “Hãy quay trở lại với tái sinh tự nhiên”.

Khi nghiên cứu tái sinh rừng tự nhiên nhiệt đới, Van steenis.J (1956) [32] đã nêu hai đặc điểm tái sinh phổ biến: Tái sinh phân tán liên tục của các loài cây chịu bóng và kiểu tái sinh vệt của các loài cây ưa sáng. Vấn đề tái sinh rừng nhiệt đới được thảo luận nhiều nhất là hiệu quả các cách thức xử lý lâm sinh liên quan đến tái sinh của các loài cây mục đích ở các kiểu rừng. Từ đó các nhà lâm sinh học đã xây dựng thành công nhiều phương thức chặt tái sinh. Nội dung chi tiết các bước và hiệu quả của từng phương thức đối với tái sinh đã được (Baur G.

1962) [1] tổng kết trong “Cơ sở sinh thái học của kinh doanh rừng mưa”. Về phương pháp điều tra tái sinh tự nhiên, nhiều tác giả đã sử dụng cách lấy mẫu ô vuông với diện tích ô đo đếm thông thường từ 1-4m2, diện tích ô đo đếm nhỏ nên thuận lợi cho điều tra nhưng số lượng ô phải đủ lớn mới phản ánh được trung thực tình hình tái sinh rừng. Diện tích ô đo đếm nhỏ nên thuận lợi cho điều tra nhưng số lượng ô phải đủ lớn mới phản ánh được trung thực tình hình tái sinh.