Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu ô nhiễm môi trường nước giêng do chì và bệnh tật người trưởng thành sống xung quanh xí nghiệp kẽm chì làng hích thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu ô nhiễm môi trường nước giêng do chì và bệnh tật người trưởng thành sống xung quanh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đỗ Thị Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Quỳnh Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Y Học Dự Phòng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ô Nhiễm Môi Trƣờng Nƣớc Giếng Do Chì Và Bệnh Tật Ngƣời Trƣởng Thành Sống Xung Quanh Xí Nghiệp Kẽm Chì Làng Hích, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Y Học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Ô nhiễm môi trường
• 1.2. Ô nhiễm môi trường do sản xuất nói chung
• 1.3. Ô nhiễm môi trường nước do khai thác mỏ
• 1.4. Ô nhiễm môi trường do chì
• 1.4.1. Đặc điểm lý, hóa của chì
• 1.4.2. Sự tồn lưu và các con đường xâm nhập của chì vào cơ thể con người
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.3. Các chỉ số nghiên cứu
• 2.2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.5. Phương pháp xử lý hạn chế sai số
• 2.2.6. Đạo đức trong nghiên cứu
• 2.2.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Mức độ ô nhiễm chì trong nước giếng của người dân sống xung quanh xí nghiệp kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên
• 3.3. Thực trạng bệnh tật của người trưởng thành sống xung quanh xí nghiệp kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên
• 3.4. Tỷ lệ mắc một số chứng bệnh của người trưởng thành sống xung quanh xí nghiệp kẽm chì Làng Hích
• 3.5. Kết quả xét nghiệm chì trong máu, chì trong nước tiểu, nồng độ Hb của người trưởng thành sống xung quanh xí nghiệp kẽm chì Làng Hích và liên quan giữa hàm lượng chì trong máu với một số bệnh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Phiếu khám sức khỏe. Danh sách người dân xét nghiệm. Một số hình ảnh triển khai đề tài nghiên cứu.

Tóm tắt

I. Tổng quan về ô nhiễm nước giếng do chì tại Thái Nguyên

Ô nhiễm nước giếng do chì là một vấn đề nghiêm trọng tại Thái Nguyên, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân. Nước giếng là nguồn nước chính cho sinh hoạt của nhiều hộ gia đình. Tuy nhiên, sự phát triển của các ngành công nghiệp, đặc biệt là khai thác khoáng sản, đã dẫn đến ô nhiễm nặng nề. Theo nghiên cứu, hàm lượng chì trong nước giếng vượt mức cho phép, gây ra nhiều bệnh tật cho người dân. Việc hiểu rõ về tình trạng ô nhiễm này là cần thiết để có biện pháp khắc phục hiệu quả.

1.1. Nguyên nhân ô nhiễm nước giếng do chì tại Thái Nguyên

Ô nhiễm nước giếng do chì chủ yếu xuất phát từ hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản. Các chất thải từ quá trình sản xuất không được xử lý đúng cách, dẫn đến việc chì xâm nhập vào nguồn nước ngầm. Ngoài ra, việc sử dụng hóa chất trong nông nghiệp cũng góp phần làm tăng hàm lượng chì trong nước.

1.2. Tác động của ô nhiễm chì đến sức khỏe người dân

Chì là một chất độc hại, có thể gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng như bệnh thần kinh, bệnh tiêu hóa và các vấn đề về sinh sản. Người dân sống gần khu vực ô nhiễm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với những khu vực khác. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

II. Phương pháp nghiên cứu ô nhiễm nước giếng do chì

Nghiên cứu ô nhiễm nước giếng do chì được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau. Các mẫu nước giếng được thu thập và phân tích để xác định hàm lượng chì. Đồng thời, khảo sát sức khỏe người dân cũng được tiến hành để đánh giá tác động của ô nhiễm. Phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về tình trạng ô nhiễm và ảnh hưởng đến sức khỏe.

2.1. Phương pháp thu thập mẫu nước giếng

Mẫu nước giếng được thu thập từ nhiều hộ gia đình khác nhau trong khu vực nghiên cứu. Các mẫu này được bảo quản và vận chuyển đến phòng thí nghiệm để phân tích. Việc thu thập mẫu cần tuân thủ quy trình nghiêm ngặt để đảm bảo độ chính xác của kết quả.

2.2. Phân tích hàm lượng chì trong nước

Hàm lượng chì trong mẫu nước được xác định bằng các phương pháp phân tích hóa học hiện đại. Kết quả phân tích sẽ cho thấy mức độ ô nhiễm và giúp đánh giá tình trạng sức khỏe của người dân. Việc so sánh với tiêu chuẩn cho phép là cần thiết để xác định mức độ nguy hiểm.

III. Kết quả nghiên cứu ô nhiễm nước giếng do chì

Kết quả nghiên cứu cho thấy hàm lượng chì trong nước giếng tại Thái Nguyên vượt mức cho phép. Nhiều hộ gia đình có nước giếng bị ô nhiễm nặng, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Tỷ lệ mắc các bệnh liên quan đến ô nhiễm chì cũng cao hơn so với các khu vực khác. Những kết quả này cần được công bố rộng rãi để nâng cao nhận thức cộng đồng.

3.1. Mức độ ô nhiễm chì trong nước giếng

Kết quả phân tích cho thấy nhiều mẫu nước giếng có hàm lượng chì vượt quá tiêu chuẩn cho phép từ 2-10 lần. Điều này cho thấy mức độ ô nhiễm nghiêm trọng và cần có biện pháp khắc phục ngay lập tức.

3.2. Tình trạng sức khỏe người dân xung quanh xí nghiệp

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh ở người dân sống gần khu vực ô nhiễm cao hơn so với những khu vực khác. Các bệnh lý phổ biến bao gồm bệnh tiêu hóa, bệnh thần kinh và các vấn đề về hô hấp. Việc theo dõi sức khỏe định kỳ là cần thiết để phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe.

IV. Giải pháp khắc phục ô nhiễm nước giếng do chì

Để khắc phục tình trạng ô nhiễm nước giếng do chì, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền và cộng đồng. Việc kiểm soát chất thải từ các cơ sở sản xuất là rất quan trọng. Đồng thời, nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của ô nhiễm chì cũng cần được chú trọng.

4.1. Kiểm soát chất thải từ các cơ sở sản xuất

Các cơ sở sản xuất cần thực hiện đúng quy trình xử lý chất thải để giảm thiểu ô nhiễm. Việc áp dụng công nghệ sạch và thân thiện với môi trường là cần thiết để bảo vệ nguồn nước.

4.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về ô nhiễm chì

Tổ chức các buổi tuyên truyền, giáo dục về tác hại của ô nhiễm chì đến sức khỏe. Người dân cần được trang bị kiến thức để tự bảo vệ mình và gia đình khỏi các nguy cơ từ ô nhiễm.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nghiên cứu ô nhiễm nước giếng

Nghiên cứu ô nhiễm nước giếng do chì tại Thái Nguyên đã chỉ ra mức độ nghiêm trọng của vấn đề này. Cần có các biện pháp khắc phục hiệu quả để bảo vệ sức khỏe người dân. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng nước và nâng cao nhận thức cộng đồng về ô nhiễm môi trường.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ nguồn nước

Bảo vệ nguồn nước là trách nhiệm của toàn xã hội. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đảm bảo nước sạch cho mọi người.

5.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo về ô nhiễm chì

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tác động của ô nhiễm chì đến sức khỏe con người. Việc theo dõi thường xuyên và đánh giá tình trạng ô nhiễm là cần thiết để có biện pháp kịp thời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động khai khoáng và chế biến kim loại màu đóng vai trò quan trọng trong phát triển công nghiệp nhưng đồng thời tạo ra áp lực nặng nề đối với môi trường sinh thái. Báo cáo kiểm tra môi trường trên phạm vi toàn quốc ghi nhận hơn 70% cơ sở sản xuất có nguồn nước thải vượt tiêu chuẩn cho phép. Riêng tại tỉnh Thái Nguyên, kết quả khảo sát của Sở Tài nguyên và Môi trường ghi nhận 31 cơ sở gây ô nhiễm môi trường và 17 cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp tới nguồn tài nguyên nước và sức khỏe cộng đồng lân cận.

Xí nghiệp kẽm chì Làng Hích thuộc xã Tân Long, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên là đơn vị khai thác quy mô lớn với diện tích sản xuất 287 ha. Bình quân mỗi năm xí nghiệp khai thác khoảng 20.000 tấn quặng nguyên khai, cung cấp từ 3.500 đến 4.000 tấn quặng kẽm tinh và 800 đến 1.000 tấn quặng chì tinh. Đáng chú ý, dòng suối tiếp nhận nước thải chế biến từ mỏ chảy trực tiếp qua khu dân cư xóm Làng Mới (200 hộ dân) và xóm Đồng Mẫu (110 hộ dân). Sự xâm nhập của kim loại nặng vào nguồn nước ngầm nông là mối nguy cơ tiềm tàng đối với đời sống sinh hoạt của người dân.

Luận văn thạc sĩ y học chuyên ngành Y học dự phòng của học viên Đỗ Thị Hằng, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Quỳnh Hoa tại Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên, tập trung giải quyết hai mục tiêu cốt lõi:

1. Xác định mức độ ô nhiễm chì trong nước giếng sinh hoạt của các hộ dân sống xung quanh xí nghiệp kẽm chì Làng Hích năm 2011.
2. Mô tả thực trạng bệnh tật và phân tích mối liên quan giữa hàm lượng chì sinh học với sức khỏe của 288 người dân trưởng thành trong bán kính 2.000 mét quanh khu vực xí nghiệp.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống số liệu dịch tễ học và độc học môi trường làm căn cứ khoa học cho các can thiệp y tế dự phòng nhằm bảo vệ nguồn nước và sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng mô hình lan truyền và tích lũy sinh học của kim loại nặng trong hệ sinh thái (Ecological Heavy Metal Pathway). Theo mô hình này, nước thải công nghiệp chứa chì thẩm thấu qua đất vào tầng nước ngầm, đi vào chuỗi thức ăn và nguồn nước sinh hoạt của con người. Chì xâm nhập vào cơ thể qua ba con đường chính: đường hô hấp (hấp thu gần như hoàn toàn qua màng phế nang), đường tiêu hóa (hấp thu khoảng 10% lượng đưa vào và đào thải 90% qua phân), và qua da khi có tổn thương. Sau khi vào máu, 90% đến 95% lượng chì gắn vào hồng cầu, tồn tại với thời gian bán hủy 36 ± 5 ngày trước khi phân bố tích lũy tại xương và các mô mềm. Khoảng 75% lượng chì hấp thu được đào thải qua đường nước tiểu.

Cơ chế bệnh sinh được lý giải dựa trên tác động ức chế men của ion chì đối với quá trình sinh tổng hợp Hemoglobin (Hb). Chì gắn mạnh vào các nhóm hoạt động -SH của phân tử protein, ức chế enzyme delta-aminolevulinic acid dehydrase (δ-ALA dehydrase) và enzyme Decacboxilase, đồng thời cản trở enzyme Ferochelataza kết hợp ion Fe2+ với Protopocphyrin để tạo nhân Hem. Hậu quả là làm gia tăng nồng độ delta-ALA và Copropocphyrin trong nước tiểu, giảm tổng hợp hemoglobin, dẫn đến thiếu máu và gây tổn thương đa cơ quan như hệ thần kinh, hệ tiêu hóa, thận và tổ chức da. Nghiên cứu áp dụng các quy chuẩn an toàn: nồng độ chì trong nước sinh hoạt theo tiêu chuẩn Việt Nam dưới 0,01 mg/l, tiêu chuẩn chì máu cho phép dưới 80 µg/100ml và chì niệu dưới 100 µg/l.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế dịch tễ học mô tả cắt ngang (cross-sectional descriptive study), triển khai thu thập số liệu thực địa từ tháng 01 đến tháng 10 năm 2011 tại hai xóm Làng Mới và Đồng Mẫu, xã Tân Long, huyện Đồng Hỷ.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo các công thức thống kê chuẩn:

• Mẫu môi trường nước: Áp dụng công thức ước lượng giá trị trung bình với độ tin cậy 95% (Z = 1,96), mức sai lệch tương đối 0,3 và phương sai từ nghiên cứu tiền trạm. Tổng số 30 mẫu nước giếng (gồm giếng đào và giếng khoan) được chọn theo phương pháp có chủ đích phân bố đều theo khoảng cách địa lý.
• Mẫu khám lâm sàng: Áp dụng công thức ước lượng tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95%, sai số tuyệt đối 5%, tỷ lệ ước lượng p = 0,202. Cỡ mẫu tính toán cộng thêm 10% dự phòng là 248 người, thực tế nghiên cứu đã khám toàn diện cho 288 người dân trưởng thành từ 18 tuổi trở lên, sinh sống liên tục tại địa phương từ 3 năm trở lên và không làm việc trực tiếp trong xí nghiệp kẽm chì.
• Mẫu xét nghiệm sinh hóa: Thu thập 30 mẫu máu tĩnh mạch và 30 mẫu nước tiểu ngẫu nhiên từ các đối tượng khám lâm sàng.

Kỹ thuật phân tích hiện đại bảo đảm kiểm soát sai số nghiêm ngặt:

• Định lượng chì trong nước giếng: Vô cơ hóa mẫu bằng nhiệt và acid, đo trên máy quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS 3300 tại bước sóng 283,3 nm, khe sáng 0,7 nm, độ nhạy 0,032 mg/l.
• Định lượng chì máu: Vô cơ hóa ướt 1 ml máu với 5 ml HNO3 đậm đặc 65% và 1 ml H2O2 100%, phân tích bằng quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS.
• Định lượng chì niệu: Phân tích bằng máy quang phổ hấp thụ nguyên tử không ngọn lửa lò graphite Analyst 600 (Perkin Elmer).
• Định lượng Hemoglobin: Đo tự động bằng máy phân tích huyết học SYSMEX KX-21. Toàn bộ số liệu được nhập và xử lý thống kê y sinh học bằng phần mềm SPSS 11.0.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích đặc điểm nhân khẩu học của 288 đối tượng nghiên cứu cho thấy: Tỷ lệ nữ giới chiếm 61,81% (178 người) và nam giới chiếm 38,19% (110 người). Nghề nghiệp chủ yếu là nông dân, chiếm tỷ lệ 93,75% (270 người). Thời gian cư trú tại địa phương trên 15 năm chiếm tỷ lệ áp đảo 93,06% (268 người), phản ánh tính chất phơi nhiễm môi trường lâu dài và liên tục.

Về mức độ ô nhiễm chì trong nước giếng sinh hoạt:

• Nồng độ chì trung bình trong 30 mẫu nước giếng là 0,00585 ± 0,00323 mg/l (nằm trong giới hạn cho phép chung dưới 0,01 mg/l).
• Tỷ lệ mẫu nước vượt tiêu chuẩn cho phép chiếm 20,00% (6/30 hộ gia đình). Trong đó, giếng đào có tỷ lệ ô nhiễm cao gấp đôi giếng khoan với 13,33% (4/30 mẫu) so với 6,67% (2/30 mẫu).

Về các chỉ số sinh hóa và nồng độ chì sinh học:

• Hàm lượng chì máu trung bình đạt 59,12 ± 22,92 µg/100ml (dưới tiêu chuẩn cho phép < 80 µg/100ml), tuy nhiên có 20,00% số người (6/30 mẫu) có nồng độ chì máu vượt ngưỡng an toàn.
• Hàm lượng chì niệu trung bình đạt 40,48 ± 22,35 µg/l (dưới tiêu chuẩn cho phép < 100 µg/l), với 10,00% số mẫu (3/30 người) vượt tiêu chuẩn cho phép.
• Nồng độ Hemoglobin trung bình của người dân đạt 13,87 ± 1,32 g/dl.

Về thực trạng bệnh tật tại cộng đồng:

• Bệnh ngoài da có tỷ lệ mắc cao nhất, chiếm 47,57% (137/288 người), phổ biến nhất là nấm da (38,69%) và viêm da cơ địa (15,33%).
• Bệnh cơ xương khớp chiếm 46,18% (133/288 người), với biểu hiện đau khớp chiếm 72,18% và đau mỏi cơ chiếm 63,91%.
• Bệnh tai mũi họng chiếm 30,90% (89/288 người), trong đó viêm họng chiếm 64,04% và viêm mũi dị ứng chiếm 48,31%.
• Bệnh tiêu hóa chiếm 26,74% (77/288 người), chủ yếu là viêm loét hành tá tràng (46,75%) và viêm đại tràng mạn (16,88%).
• Bệnh tiết niệu chiếm 22,22% (64/288 người), với triệu chứng đái buốt chiếm 68,75% và đái rắt chiếm 62,50%.
• Bệnh hệ thần kinh chiếm 17,71% (51/288 người), trong đó đau đầu chiếm 84,31% và rối loạn giấc ngủ chiếm 43,14%.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự xâm nhập rõ rệt của chì từ chất thải tuyển khoáng vào nguồn nước ngầm. Việc 20,00% hộ gia đình có nguồn nước giếng nhiễm chì vượt tiêu chuẩn bắt nguồn từ việc nước thải mỏ chảy qua dòng suối tự nhiên ngấm trực tiếp vào các tầng chứa nước nông. Giếng đào có kết cấu hở và độ sâu hạn chế nên chịu mức độ tích tụ kim loại nặng cao hơn hẳn so với giếng khoan sâu (13,33% so với 6,67%). Các kết quả này có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ phân bố tần số nồng độ chì và bảng ma trận tương quan giữa chất lượng nguồn nước với vị trí địa lý.

So sánh với các nghiên cứu trong nước, tình trạng ô nhiễm chì tại Làng Hích tương đồng với các khu vực khai khoáng phía Bắc. Tại khu vực mỏ thiếc Sơn Dương (Tuyên Quang), nồng độ chì trong máu người dân vùng khai thác đạt 197,6 µg/l, cao hơn nhiều so với vùng đối chứng. Nghiên cứu của các tác giả tại vùng luyện kim màu Thái Nguyên cũng chỉ ra tỷ lệ nhiễm độc chì môi trường có liên quan mật thiết đến các bệnh phụ khoa và tiêu hóa.

Đặc biệt, nghiên cứu đã chứng minh mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa khoảng cách địa lý và bệnh tật:

• Tỷ lệ mắc bệnh ngoài da ở nhóm người sống cách xí nghiệp ≤ 1.000 mét là 54,62%, cao hơn có ý nghĩa thống kê (p < 0,05) so với nhóm sống ở khoảng cách > 1.000 mét (41,77%).
• Tỷ lệ mắc bệnh ngoài da ở nhóm có nồng độ chì máu cao hơn tiêu chuẩn cho phép lên tới 83,33% (5/6 người), trong khi ở nhóm chì máu bình thường chỉ là 16,66% (4/24 người). Tỷ suất chênh OR đạt mức 25 (p < 0,05), khẳng định phơi nhiễm chì là yếu tố nguy cơ làm tăng mạnh tỷ lệ tổn thương da liễu và các bệnh mạn tính liên quan.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm kim loại nặng và cải thiện sức khỏe cho nhân dân khu vực mỏ Làng Hích, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ:

1. Kiểm soát và xử lý nguồn thải công nghiệp: Yêu cầu Xí nghiệp kẽm chì Làng Hích và Công ty TNHH MTV Kim loại màu Thái Nguyên khẩn trương nâng cấp hệ thống thu gom, xử lý nước thải tuyển quặng đạt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước khi xả ra môi trường. Hoàn thành việc gia cố bờ bao các hồ lắng quặng đuôi trước quý IV năm 2012, bảo đảm ngăn chặn 100% lượng nước thải thẩm thấu vào nguồn suối tự nhiên.
2. Cải tạo và chuyển đổi nguồn nước sinh hoạt: Ủy ban nhân dân huyện Đồng Hỷ và UBND xã Tân Long phối hợp với các cơ quan chức năng triển khai dự án cấp nước sinh hoạt hợp vệ sinh cho 310 hộ dân tại hai xóm Làng Mới và Đồng Mẫu. Hướng dẫn người dân áp dụng công nghệ lọc nước giếng bằng cát sỏi kết hợp vật liệu hấp phụ kim loại nặng, khuyến cáo chuyển đổi từ giếng đào nông sang giếng khoan có tầng bảo vệ trong vòng 6 tháng.
3. Thiết lập hệ thống quan trắc và giám sát y tế định kỳ: Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Thái Nguyên phối hợp với Trạm Y tế xã Tân Long tổ chức khám sức khỏe định kỳ 6 tháng một lần cho 288 đối tượng nguy cơ cao. Định kỳ lấy mẫu xét nghiệm chì máu, chì niệu và kiểm tra chức năng gan thận, phát hiện sớm các biểu hiện nhiễm độc chì mạn tính để điều trị thải độc kịp thời.
4. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các lớp tập huấn y tế công cộng, tuyên truyền về đường lây truyền và tác hại của chì đối với cơ thể. Hướng dẫn nhân dân thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm, không sử dụng nước suối ô nhiễm để tưới tiêu hoa màu, phấn đấu giảm tỷ lệ mắc các bệnh ngoài da từ 47,57% xuống dưới 25% trong giai đoạn 2 năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu và hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cán bộ nghiên cứu và chuyên gia Y học dự phòng, Độc chất học: Cung cấp quy trình chuẩn về thiết kế nghiên cứu dịch tễ học môi trường, kỹ thuật vô cơ hóa mẫu sinh học và phương pháp định lượng kim loại nặng bằng hệ thống quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS 3300 và lò graphite Analyst 600.
2. Cơ quan quản lý Tài nguyên Môi trường và Y tế địa phương: Cung cấp bằng chứng thực địa tin cậy phục vụ công tác thanh tra, giám sát môi trường, thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và xây dựng quy hoạch khoảng cách ly vệ sinh tối thiểu 1.000 mét quanh các mỏ khai khoáng.
3. Ban lãnh đạo và kỹ sư môi trường tại các doanh nghiệp khai khoáng: Nắm bắt dữ liệu tác động phát tán ô nhiễm của công nghệ tuyển quặng (sản lượng 20.000 tấn quặng/năm), từ đó chủ động cải tiến quy trình xử lý nước thải tuần hoàn và nâng cao trách nhiệm xã hội đối với cộng đồng dân cư lân cận.
4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Y tế công cộng, Kỹ thuật môi trường: Làm tài liệu mẫu mực về phương pháp tính toán cỡ mẫu dịch tễ học, xử lý số liệu y sinh học trên phần mềm SPSS 11.0 và phân tích mối liên quan phơi nhiễm qua chỉ số nguy cơ OR.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác nhân chính gây ô nhiễm chì trong nước giếng tại xã Tân Long là gì?
Nguồn gốc chính là nước thải từ quy trình tuyển rửa và chế biến 20.000 tấn quặng kẽm chì nguyên khai mỗi năm của Xí nghiệp kẽm chì Làng Hích. Nước thải chứa kim loại nặng theo dòng suối ngấm trực tiếp vào đất và các tầng chứa nước ngầm nông phục vụ sinh hoạt.

2. Tại sao giếng đào lại có tỷ lệ ô nhiễm chì cao hơn giếng khoan?
Kết quả nghiên cứu ghi nhận giếng đào có tỷ lệ nhiễm chì vượt chuẩn 13,33%, cao gấp đôi so với giếng khoan (6,67%). Nguyên nhân do giếng đào khai thác tầng nước ngầm mặt nông, thành giếng hở nên dễ bị thẩm thấu trực tiếp bởi nước mặt và nước mưa mang theo chất ô nhiễm từ dòng suối thải.

3. Mức độ chì máu vượt ngưỡng tác động như thế nào đến bệnh ngoài da của người dân?
Nghiên cứu chỉ ra mối liên quan mật thiết: tỷ lệ mắc bệnh ngoài da ở nhóm người có hàm lượng chì máu vượt tiêu chuẩn lên tới 83,33%, so với 16,66% ở nhóm có chì máu bình thường. Tỷ suất chênh OR = 25 (p < 0,05) khẳng định chì máu cao là yếu tố nguy cơ làm tăng mạnh tổn thương da liễu.

4. Quy chuẩn nồng độ chì an toàn trong nước và cơ thể người được áp dụng trong nghiên cứu là bao nhiêu?
Nghiên cứu căn cứ theo các quy chuẩn y tế hiện hành: hàm lượng chì trong nước sinh hoạt cho phép dưới 0,01 mg/l, tiêu chuẩn hàm lượng chì máu tối đa cho phép ở người trưởng thành dưới 80 µg/100ml và hàm lượng chì niệu dưới 100 µg/l.

5. Khoảng cách nơi ở đến xí nghiệp có ảnh hưởng thế nào đến nguy cơ mắc bệnh?
Người dân sinh sống ở khoảng cách gần (≤ 1.000 mét) có tỷ lệ mắc bệnh ngoài da là 54,62%, cao hơn rõ rệt so với người dân sống ở khoảng cách xa hơn (> 1.000 mét) với tỷ lệ 41,77% (p < 0,05), cho thấy nồng độ phát tán chất ô nhiễm giảm dần theo khoảng cách địa lý.

Kết luận

• Luận văn đã xác định nồng độ chì trung bình trong nước giếng tại khu vực nghiên cứu là 0,00585 mg/l, trong đó 20,00% số hộ gia đình có nguồn nước vượt tiêu chuẩn cho phép (giếng đào 13,33%, giếng khoan 6,67%).
• Ghi nhận 20,00% mẫu máu và 10,00% mẫu nước tiểu của người dân trưởng thành có hàm lượng chì vượt giới hạn an toàn, phản ánh tình trạng nhiễm độc chì mạn tính do phơi nhiễm môi trường lâu năm (93,06% sống trên 15 năm).
• Bệnh ngoài da (47,57%) và bệnh cơ xương khớp (46,18%) chiếm tỷ lệ cao nhất trong mô hình bệnh tật cộng đồng; nhóm người sống trong bán kính ≤ 1.000 mét có tỷ lệ mắc bệnh ngoài da cao vượt trội (54,62%).
• Khẳng định mối liên quan nhân quả chặt chẽ giữa hàm lượng chì trong máu với nguy cơ mắc bệnh ngoài da với tỷ suất chênh OR = 25 (p < 0,05).
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giúp chính quyền địa phương và ngành y tế triển khai ngay các giải pháp xử lý nước sạch và kiểm soát nguồn thải mỏ khoáng sản.

Để bảo vệ sức khỏe cộng đồng lâu dài, các cơ quan chức năng cần khẩn trương đưa dự án nước sạch tập trung vào kế hoạch hành động giai đoạn tới và duy trì chương trình khám sàng lọc định kỳ cho 288 người dân vùng phơi nhiễm. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý có thể tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác chi tiết các bộ số liệu phân tích chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ô nhiễm môi trường hiện nay vẫn là vấn đề bức xúc của mỗi quốc gia, trong đó bảo vệ môi trường đang là thách thức lớn đối với chúng ta cũng như toàn nhân loại. Hành tinh của chúng ta chưa bao giờ phải đối mặt với những vấn đề môi trường nghiêm trọng như hiện nay, nó không những ảnh hưởng xấu mà còn đe dọa trực tiếp đến sự phát triển và tồn tại cả nhân loại [5], [25], [11], [22]. Vấn đề ô nhiễm môi trường đã trở thành nỗi lo của toàn dân. Hầu hết dân số trên thế giới từng ngày từng giờ tiếp nhận vào cơ thể nhiều chất độc hại qua con đường tiêu hóa, hô hấp, trong đó có một số kim loại độc hại như chì, thủy ngân, asen…Từ những năm 1970 trở lại đây, khối lượng Pb, Cd, As được con người đào thải vào vào môi trường đã tăng gấp bội.

Chúng làm ô nhiễm nhiều vùng trên thế giới, xâm nhập vào thức ăn qua môi trường nước tưới và nước sinh hoạt.000 người bị nhiễm độc nông dược, 70.000 người bị mắc bệnh vì uống nước không hợp vệ sinh [20], [24]. Kết quả kiểm tra môi trường năm 2007 của gần 200 cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và khu công nghiệp trên cả nước cho thấy trên 70% cơ sở có nước thải ô nhiễm vượt tiêu chuẩn cho phép. Hơn 80% cơ sở không thực hiện đúng nội dung đánh giá tác động môi trường hoặc bản cam kết bảo vệ môi trường. Hầu hết các cơ sở có phát sinh chất thải nhưng không có hệ thống xử lý chất thải hoặc có nhưng không đạt tiêu chuẩn.

Các ngành công nghiệp, đặc biệt là kim loại phát triển nhanh trong khi cơ sở hạ tầng và khả năng kiểm soát ô nhiễm không bắt kịp nên ô nhiễm môi trường có nguy cơ tăng nhanh và ngày càng trầm trọng. Các ngành luyện kim thải ra nhiều khí độc sinh ra trong quá trình luyện chì, kẽm và kim loại màu khác như asen, thủy ngân…[1]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN Http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Theo kết quả điều tra của Sở Tài nguyên và Môi trường Thái Nguyên năm 2008, có tới 31 cơ sở gây ô nhiễm môi trường và 17 cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người dân [26]. Trong các khu công nghiệp lớn của chúng ta, khu công nghiệp khai khoáng, tuyển quặng kim loại màu là một trong những ngành công nghiệp chính.

Xung quanh vùng tiếp giáp với khu vực này có rất nhiều dân cư sinh sống, bất kỳ một cơ sở sản xuất kinh doanh nào hoạt động đều đem lại nhiều lợi ích cho nhân dân, cho nền kinh tế quốc dân thì mặt trái của nó vẫn có thể tác động, gây ô nhiễm môi trường các khu vực xung quanh, ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ cộng đồng dân cư. Đã có những công trình nghiên cứu và nhiều tác giả đề cập vấn đề ô nhiễm môi trường bởi các khu vực sản xuất của nhà máy, xí nghiệp và ảnh hưởng đến sức khỏe công nhân. Tuy nhiên, việc đánh giá khả năng phát tán các chất ô nhiễm ra xung quanh khu vực dân cư vùng tiếp giáp đặc biệt là chì cùng với sự ảnh hưởng của nó đến sức khỏe của người dân xung quanh xí nghiệp kẽm chì là chưa hệ thống [1]. Vì vậy chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu ô nhiễm môi trường nước giếng do chì và bệnh tật người trưởng thành sống xung quanh xí nghiệp kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên” với các mục tiêu sau: 1.

Xác định mức độ ô nhiễm chì trong nước giếng của người dân sống xung quanh xí nghiệp kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên, năm 2011. Mô tả thực trạng bệnh tật của người trưởng thành sống xung quanh xí nghiệp kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên, năm 2011. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN Http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Ô nhiễm môi trƣờng Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật [33].

Hiện tượng ô nhiễm nước xảy ra khi các loại hóa chất độc hại, các loại vi khuẩn gây bệnh, vi rút, ký sinh trùng phát sinh từ các nguồn thải khác nhau như chất thải công nghiệp từ các nhà máy sản xuất…được đẩy ra các ao, hồ, sông, suối hoặc ngấm xuống nước dưới đất mà không qua xử lý hoặc khối lượng quá lớn vượt quá khả năng tự điều chỉnh và tự làm sạch của các loại ao, hồ, sông, suối. Ô nhiễm môi trường do sản xuất nói chung Từ thế kỷ XIX nhiều nhà vật lý học, y học như Ericman, Parscelus, Genman (1800 - 1915) đã phát hiện ra các hoá chất và dung môi độc hại được sử dụng trong chế biến các kim loại màu, tác giả đã cho thấy có rất nhiều kim loại có nhiễm chì, asen, thuỷ ngân. Bước vào đầu thế kỷ XX, bắt đầu xuất hiện các công trình nghiên cứu về điều kiện môi trường làm việc, các yếu tố độc hại cũng như các bệnh nghề nghiệp. Đặc biệt là các công trình nghiên cứu của Lanphear, Succop, P.

Các công trình nghiên cứu về điều kiện lao động và các yếu tố độc hại của các tác giả trên đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề bệnh lý, giúp cho các nhà lâm sàng tìm ra nguyên nhân và phương thức điều trị những trường hợp bệnh nghề nghiệp và nhiễm độc [44]. Ô nhiễm môi trường nước do khai thác mỏ Đặc điểm qui trình khai thác, tuyển quặng tại các khu vực mỏ khai thác, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN Http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 khu chế biến khoáng sản, tuyến đường vận chuyển đất đá thải, sản phẩm, mức độ gây ô nhiễm môi trường là rất lớn, ô nhiễm môi trường do nguồn nước thải phát sinh từ quá trình chế biến, tuyển rửa với đặc thù ô nhiễm về kim loại nặng, chất rắn lơ lửng,.[50] Hoạt động khai thác mỏ: Kim loại nặng và các loại hóa chất nguy hại phát sinh trong khai thác mỏ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của những người tiếp xúc và gây ra các bệnh có liên quan tới mắt, da, mũi họng; những bệnh tiêu hóa, hô hấp, tuần hoàn máu, thận, gan; thậm chí có thể gây ra các bệnh ung thư, phá hủy hệ thần kinh trung ương, gây ra các dị dạng bẩm sinh. Nguồn nước mặt và nước ngầm cũng bị ô nhiễm nghiêm trọng bởi hoạt động này [39]. Các chất độc hại, kim loại nặng theo các nguồn nước từ mỏ gây ô nhiễm nước mặt, nước ngầm khu dân cư, có khi gần thậm chí có sự xen kẽ với khu vực dân cư sinh sống và thường chưa có các biện pháp bảo vệ hữu hiệu, nên các chất độc hại được thải từ khu khai thác, ảnh hưởng trực tiếp không chỉ với công nhân mà cả cư dân sống tiếp giáp với khu vực khai thác và chế biến.

Các kết quả nghiên cứu của Viện Y học lao động và vệ sinh môi trường cho thấy môi trường các khu vực khai thác, chế biến kim loại màu ở phía Bắc nước ta như mỏ kẽm chì Làng Hích, mỏ chì kẽm Bản Thi, mỏ Mangan Cao Bằng, mỏ thiếc Sơn Dương…thường có hàm lượng kim loại nặng vượt giới hạn cho phép từ 2-10 lần về chì, 1,5-5 lần về Asen, 2-15 lần về kẽm…Tại mỏ than lộ thiên Khánh Hòa nồng độ bụi than và bụi đá trong môi trường có lúc lên tới 42mg/m3 1. Ô nhiễm môi trƣờng do chì 1. Đặc điểm lý, hóa của chì Chì là kim loại nặng màu xanh xám dễ dát thành lá mỏng và kéo thành Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN Http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 sợi, nhiệt độ chảy của chì bằng 2370C và nhiệt độ sôi của chì bằng 1525 0C. Chì bị hòa tan nhanh bởi acid nitric; chì dễ tan trong các chất hữu cơ (như acid acetic, thực phẩm có môi trường acid) và trong nước có chứa muối nitrat Chì được con người phát hiện và khai thác cách đây 8.000 năm dưới dạng quặng như galen [12], [28].

Chì là kim loại có ích và được biết đến từ thời thượng cổ cùng với các kim loại khác như vàng, bạc, đồng, thủy ngân, sắt. Chì tác dụng trên bề mặt dung dịch H2SO4 ở nồng độ thấp hơn 80% tạo thành lớp muối khó tan. Con người sử dụng tính chất này để sản xuất ắc quy chì. Ngoài ra, chì còn được sử dụng để sản xuất vỏ dây cáp, đầu đạn, ống dẫn nước và chế tạo các thiết bị bảo vệ khỏi tia phóng xạ [38].

Chì có trong thành phần của nhiều hợp kim như hợp kim cho ổ trục, hợp kim in, que hàn. PbO được dùng làm nguyên liệu trong các nhà máy sản xuất ắc quy chì, trong nhà máy sản xuất dụng cụ quang học, chế tạo thủy tinh [10]. Pb3O4 (Minium) được dùng chủ yếu trong sản xuất thủy tinh, men đồ sứ và trong công nghiệp chế tạo sơn. Chì Axetat được sử dụng trong ngành nhuộm và trong y học.

Chì cacbonat là chất bột màu trắng không tan trong nước được dùng để làm sơn dầu màu trắng nên được gọi là “trắng chì”. Tetraetyl chì là chất lỏng, nặng, độc. Nó là hợp chất cơ kim, là chất chống kích nổ, một lượng nhỏ Tetraetyl chì làm giảm mạnh sự nổ. Các hợp chất cả chì IV đều là chất ô xi hóa mạnh, trong đó PbO2 (oxyt chì) được ứng dụng thực tế trong công nghiệp hóa học.

Chì cromat (PbCrO4) màu vàng đẹp dùng pha sơn. Chì được sử dụng rộng rãi trong công nghiệp, y tế và đời sống hàng ngày vì vậy nguy cơ ô nhiễm môi trường do chì là không tránh khỏi. Chì là một chất gây ô nhiễm, sự ô nhiễm chì bắt đầu xuất hiện cùng kỹ thuật khai thác mỏ và nấu quặng chì. Thực tế cho thấy sự ô nhiễm chì trên bề mặt trái đất đã tăng gấp 10 lần so với lượng chì vốn có quá trình hình thành đất.

Chì có nhiều trong lớp vỏ trái đất với hàm lượng 10 -20 mg/kg [19], [25]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN Http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sự tồn lưu và các con đường xâm nhập của chì vào cơ thể con người Môi trường luôn bị đe dọa ô nhiễm chì từ các hoạt động trong công nghiệp, nông nghiệp, giao thông…Con người tiếp xúc với chì thông qua không khí, đất, nước theo hai loại hình tiếp xúc là nguồn tiếp xúc nghề nghiệp và không nghề nghiệp [12]. NƢỚC THẢI ĐẤT NƯỚC NGẦM Nƣớc bề mặt Cây Động vật THỨC ĂN Đồ uống CON NGƢỜI Sơ đồ 1.