Nghiên cứu đặc điểm phân bố và nhân giống cây xạ đen (Ehretia asperula Zoll.) tại tỉnh Hòa Bình

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu đặc điểm phân bố thử nghiệm nhân giống cây xạ đen ehretia asperula zoll mor bằng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Đỗ Thanh Hải
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Dư
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm phân bố, thử nghiệm nhân giống cây xạ đen (Ehretia asperula Zoll.) bằng phương pháp giâm hom và gieo hạt tại tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu về chi Cườm rụng (Ehretia P. Browne) trên thế giới
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về chi Cườm rụng tại Việt Nam
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về cây Xạ đen
• 1.4. Cơ sở khoa học của nhân giống thực vật bằng hom

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu nhân giống cây xạ đen Ehretia asperula Zoll

Cây xạ đen (Ehretia asperula Zoll.) là một trong những loài cây dược liệu quý hiếm tại Việt Nam, đặc biệt là ở tỉnh Hòa Bình. Nghiên cứu về cây xạ đen không chỉ giúp bảo tồn nguồn gen mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho người dân địa phương. Cây xạ đen được biết đến với nhiều công dụng trong y học cổ truyền, đặc biệt là khả năng hỗ trợ điều trị ung thư. Tuy nhiên, việc khai thác quá mức đã dẫn đến tình trạng cạn kiệt nguồn tài nguyên này. Do đó, nghiên cứu nhân giống cây xạ đen trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây xạ đen

Cây xạ đen là cây bụi cao từ 3-10m, có lá đơn mọc cách, hoa màu trắng và quả hình cầu. Đặc điểm sinh học của cây giúp xác định phương pháp nhân giống hiệu quả. Cây xạ đen có khả năng sinh trưởng nhanh và thích nghi tốt với điều kiện khí hậu tại Hòa Bình.

1.2. Tình hình phân bố cây xạ đen tại Hòa Bình

Cây xạ đen phân bố chủ yếu ở các khu rừng tự nhiên tại Hòa Bình. Tuy nhiên, do khai thác bừa bãi, nguồn cây xạ đen tự nhiên đang bị đe dọa. Việc nghiên cứu và bảo tồn cây xạ đen là cần thiết để duy trì nguồn dược liệu quý giá này.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu nhân giống cây xạ đen

Mặc dù cây xạ đen có giá trị kinh tế và y học cao, nhưng việc nhân giống cây này gặp nhiều thách thức. Nguồn hạt giống khan hiếm và kỹ thuật nhân giống chưa được phổ biến rộng rãi. Điều này dẫn đến khó khăn trong việc phát triển quy mô trồng trọt cây xạ đen. Hơn nữa, việc bảo tồn nguồn gen cũng là một vấn đề cần được quan tâm.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập hạt giống

Nguồn hạt giống cây xạ đen hiện nay rất khan hiếm do khai thác tự nhiên quá mức. Việc tìm kiếm và thu thập hạt giống chất lượng cao là một thách thức lớn cho các nhà nghiên cứu và nông dân.

2.2. Thiếu kiến thức về kỹ thuật nhân giống

Kỹ thuật nhân giống cây xạ đen chưa được nghiên cứu và phổ biến rộng rãi. Nhiều nông dân và nhà nghiên cứu vẫn chưa nắm rõ các phương pháp nhân giống hiệu quả, dẫn đến việc nhân giống không đạt yêu cầu.

III. Phương pháp nhân giống cây xạ đen hiệu quả

Để giải quyết các vấn đề trong nhân giống cây xạ đen, các phương pháp như giâm hom và gieo hạt đã được nghiên cứu và áp dụng. Giâm hom là phương pháp đơn giản, dễ thực hiện và có tỷ lệ thành công cao. Gieo hạt cũng là một phương pháp truyền thống nhưng cần có sự cải tiến để nâng cao hiệu quả.

3.1. Phương pháp giâm hom cây xạ đen

Giâm hom là phương pháp nhân giống phổ biến, giúp tạo ra cây con từ các đoạn cành. Phương pháp này không yêu cầu thiết bị phức tạp và có thể thực hiện tại các hộ gia đình. Tỷ lệ ra rễ của hom cây xạ đen khá cao, cho phép nhân giống số lượng lớn.

3.2. Kỹ thuật gieo hạt cây xạ đen

Gieo hạt là phương pháp truyền thống nhưng cần chú ý đến điều kiện sinh trưởng của hạt giống. Việc xử lý hạt trước khi gieo có thể nâng cao tỷ lệ nảy mầm. Cần nghiên cứu thêm về thời điểm và cách thức gieo hạt để đạt hiệu quả cao nhất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu nhân giống cây xạ đen không chỉ giúp bảo tồn nguồn gen mà còn tạo ra nguồn dược liệu phục vụ cho nhu cầu chữa bệnh. Các kết quả nghiên cứu cho thấy cây xạ đen có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện trồng trọt tại Hòa Bình. Việc áp dụng các phương pháp nhân giống hiệu quả sẽ góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho người dân địa phương.

4.1. Kết quả thử nghiệm nhân giống cây xạ đen

Các thử nghiệm nhân giống cây xạ đen bằng phương pháp giâm hom và gieo hạt đã cho kết quả khả quan. Cây con phát triển tốt, tỷ lệ sống cao, cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển quy mô trồng trọt.

4.2. Ứng dụng cây xạ đen trong y học

Cây xạ đen được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền với nhiều công dụng chữa bệnh. Việc nhân giống và trồng trọt cây xạ đen sẽ cung cấp nguồn dược liệu ổn định cho thị trường, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu cây xạ đen

Nghiên cứu nhân giống cây xạ đen (Ehretia asperula Zoll.) tại Hòa Bình là một bước đi quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu quý. Tương lai của cây xạ đen phụ thuộc vào việc áp dụng các phương pháp nhân giống hiệu quả và bảo tồn nguồn gen. Cần có sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, nông dân và chính quyền địa phương để phát triển bền vững cây xạ đen.

5.1. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu cây xạ đen

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp nhân giống cây xạ đen để nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn sản xuất sẽ giúp phát triển bền vững cây xạ đen.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong bảo tồn cây xạ đen

Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển cây xạ đen. Cần nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của cây xạ đen và khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động bảo tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu về chi Cườm rụng (Ehretia P. Browne) trên thế giới Chi Cườm rụng (Ehretia P. Browne) thuộc họ Vòi voi (Boraginaceae), bộ Hoa lốc (Polemoniales), lớp Hai lá mầm (Dycotyledones) [1].

Chi Cườm ru ̣ng bao gồ m các cây gố hay cây bu ̣i, thường xanh hay ru ̣ng lá, kích thước trưng biǹ h tới các cây gỗ cao tới 30 m, thân thẳ ng và đường kính tới 65 cm, có rañ h ở gố c, vỏ mà nâu hoă ̣c xám, có nhiề u vế t nứt nhỏ, vỏ trong thì xố p và có sơ ̣i, màu vàng nha ̣t. Lá đơn, mo ̣c cách, có cuố ng, mép lá nguyên hay khía răng cưa, đôi khi lươ ̣n sóng, có gân hình ma ̣ng, không có lá kèm. Cu ̣m hoa ở đầ u cành hay nách lá, phân nhánh hoă ̣c không, đôi khi sắ p xế p thành da ̣ng ngù hoă ̣c xim cuô ̣n mô ̣t ngả (xim bo ̣ ca ̣p). Hoa lưỡng tính, mẫu 5; đài rời, xế p lơ ̣p, có 5 thùy; tràng màu trắ ng hay vàng, hình ố ng hoă ̣c hình chuông, ít khi hiǹ h phễu, trên có 5 thùy, các thùy mở rô ̣ng hoă ̣c uố n cong gâ ̣p la ̣i.

Nhi ̣5, chỉ nhi ̣ điń h trên ố ng tràng, vươ ̣t ra khỏi tràng, bao phấ n hình thuôn tới hình bầ u du ̣c thuôn. Bầ u thươ ̣ng, hin ̀ h trứng, 2 ô, mỗi ô chứa 2 noañ. Vòi nhu ̣y ở đin̉ h bầ u, chia 2 nhánh hoă ̣c xẻ sâu tới giữa vòi nhu ̣y; núm nhu ̣y 2, hình đầ u hoă ̣c thon dài. Quả ha ̣ch, màu vàng, cam hoă ̣c đỏ nha ̣t, gầ n hình cầ u, nhẵn, vỏ quả trong khi chín chia 2 ô, mỗi ô 2 ha ̣t hoă ̣c 4 ô, mỗi ô 1 ha ̣t.

Cây thuô ̣c chi Cườm ru ̣ng đươ ̣c đánh giá là sinh trưởng nhanh, những cây gỗ có thể tăng trưởng 0,6-0,8 cm đường kính mô ̣t năm. javanica trổ hoa khi đã ru ̣ng hế t lá. Các cây thuô ̣c chi Cườm ru ̣ng thu ̣ phấ n nhờ sâu bo ̣. Về mă ̣t hê ̣ thố ng ho ̣c, đôi khi chi Cườm ru ̣ng la ̣i đươ ̣c tách thành mô ̣t ho ̣ riêng biê ̣t, ho ̣ Cườm ru ̣ng (Ehretiaceae) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -5- Người ta có thể tìm thấ y các loài thuô ̣c chi Cườm ru ̣ng mo ̣c rải rác ở vùng đấ t thấ p tới vùng rừng núi cao tới 2.

Các loài Cườm ru ̣ng truyề n giố ng bằ ng ha ̣t. Tỉ lê ̣ nảy mầ m của ha ̣t không sử lý ước tính vào khoảng 50%, trong khi nế u sử lý bằ ng sulphuric acid nồ ng đô ̣ thấ p trong 10 phút thì tỉ lể này mầ m có thể đa ̣t 90%. Trên thế giới, chi này bao gồ m khoảng 50 loài, phân bố chủ yế u ở vùng nhiêṭ đới và câ ̣n nhiêṭ đới thuô ̣c châu Á, châu Âu, châu Phi và Tân Thế giới. Browne mô tả lầ n đầ u tiên vào năm 1756 và đă ̣t theo tên của nhà thực vâ ̣t ho ̣c Georg Dionysius Ehret (1708-1770).

Công trình nghiên cứu mô ̣t cách hê ̣ thố ng nhấ t về chi Cườm ru ̣ng là công trình của J. Trong công trình này tấ t cả các loài của chi Cườm ru ̣ng ở Tân Thế giới đã đươ ̣c xem xét và nghiên cứu la ̣i mô ̣t cách kỹ lưỡng cả về mă ̣t danh pháp thực vâ ̣t và thực vâ ̣t ho ̣c. Trong đó ông đã cho ̣n la ̣i tên đúng theo luâ ̣t danh pháp và type của chi là loài Ehretia tinifolia L. Dựa theo nghiên cứu của Miller, tên chi Ehretia L.

do Linnaeus đă ̣t năm 1759 khi công bố loài Ehretia tinifolia L. đã trở thành tên đồ ng nghiã do là tên lă ̣p danh có muô ̣n hơn. Sau đó, cũng chiń h Miller còn có công triǹ h về chi Cườm ru ̣ng ở Madagasca [44]. Trong 7 loài ông mô tả có tới 5 loài là loài mới cho khoa ho ̣c.

Ở Trung Quố c, trong khi Lian và Liu nghiên cứu khá kỹ về ho ̣ Boraginaceae và cũng công bố nhiề u tài liê ̣u liên quan tới ho ̣ thực vâ ̣t này ở phầ n lu ̣c điạ [39, 41] thì Hsiao và mô ̣t số tác giả khác la ̣i tâ ̣p trung nghiên cứu ho ̣ này ở Đài Loan và cũng công bố mô ̣t số công trình liên quan tới chi Ehretia [36]. Ngoài ra còn mô ̣t số công trình liên quan tới chi Ehretia và ho ̣ Boraginaceae của các tác giả khác như của Hara ở Nhâ ̣t [33] hay của Riedl ở Malaysia [47], v. Trong cuốn “Medicinal and poisonous plants 3”, tác giả G. Schmelzer đã đề câ ̣p tới loài E.

[50] được sử dụng như LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -6- là thuốc chống viêm nhiễm, vỏ thân và rễ làm thuốc tiêu chảy, kiết lị hay nước súc miệng để điều trị đau răng. resinosa của Đài Loan và Philippines được sử dụng như là thuốc hạ sốt ở Philippines. Ngoài ra, dịch chiết của loài này còn được sử dụng trong công nghệ mỹ phẩm làm thuốc chăm sóc da. acuminata giã nhỏ dùng để điều trị sưng tấy.

Gỗ của Ehretia thì không cứng lắm nên chỉ được sử dụng trên quy mô địa phương, lá của nó còn được sử dụng làm thức ăn gia súc. Hai tác giả E. Sosef la ̣i đề câ ̣p tới giá tri ̣ làm gỗ của các loài thuô ̣c chi Cườm ru ̣ng trong mô ̣t cuố n sách khác về tài nguyên thực vâ ̣t Đông Nam Á [29]. Theo 2 tác giả này, gỗ của nhưng loài thuô ̣c chi Cườm ru ̣ng đươ ̣c sử du ̣ng trong xây dựng, làm bàn ghế , đồ gia du ̣ng, du ̣ng cu ̣ thủ công và trang trí cho những loa ̣i thuyề n nhỏ.

Gỗ của chi này cũng thích hơ ̣p đề làm những loa ̣i du ̣ng cu ̣ thể thao đòi hỏi khỏe và gỗ chắ c. Ở Ấn Đô ̣, người ta ăn quả của loài E. acuminata, còn là thì dùng để chăn nuôi gia súc. Lá non của loài này thì đươ ̣c người Tibet trô ̣n lẫn với trà khi uố ng.

Tuy nhiên những nghiên cứu cu ̣ thể về cây Xa ̣ đen (E. asperula) la ̣i rấ t ít. Nguyên nhân có thể do cây này chỉ phân bố ở Viê ̣t Nam, Trung Quố c và Malaysia. Tình hình nghiên cứu về chi Cườm rụng tại Việt Nam Chi Cườm ru ̣ng ở Viê ̣t Nam lầ n đầ u tiên đươ ̣c Gagnepain và Courcher nghiên cứu khi viế t ho ̣ Boraginaceae trong cuố n Thực vâ ̣t Đa ̣i Cương Đông Dương [32].

Trong đó các tác giả đã mô tả 8 loài thuô ̣c chi Cườm ru ̣ng. Khi viế t về chi Cườm ru ̣ng ở Nam Viê ̣t Nam, P. Hô ̣ đã thố ng kê và mô tả 3 loài [14]. Hô ̣ chi Cườm ru ̣ng ở Viê ̣t Nam bao gồ m 7 loài [15, 16].

Cả 7 loài đã đươ ̣c ông mô tả ngắ n go ̣n và kèm theo hiǹ h ve.̃ Năm 2001, theo Võ Văn Chi trong cuố n “Từ điể n cây thuố c” [5] ông la ̣i cho là chi Ehretia chỉ có 5 loài do loài E. đươ ̣c chuyể n sang chi Carmona và E. thyrsiflora Nakai trở thành tên đồ ng nghiã của loài E. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Theo Bùi Hồ ng Quang, Vũ Xuân Phương và Trần Ninh, năm 2007, chi Cườm ru ̣ng ở Viêṭ Nam có 6 loài [24]. Ngoài các tài liêụ chuyên khảo kể trên trong danh lu ̣c của các Vườn Quố c gia như Cúc Phương hay Pù Mát, các loài của chi Cườm ru ̣ng cũng đươ ̣c thố ng kê. Năm 1997 và 2005 khi lâ ̣p danh lu ̣c các loài thực vâ ̣t ở VQG Pù Mát, Nguyễn Nghiã Thiǹ cho rằ ng loài E. có ở Pù Mát (Nghê ̣ An) và như vâ ̣y số loài của chi Cườm ru ̣ng là 7 loài [26].

Gầ n đây (2010) nghiên cứu sinh Hoàng Quỳnh Hoa, trường Đa ̣i ho ̣c Dươ ̣c Hà Nô ̣i đã hoàn thành luâ ̣n án tiế n si ̃ “Nghiên cứu mô ̣t số cây thuố c chi Cườm ru ̣ng (Ehretia P.), ho ̣ Vòi voi (Boraginaceae) ở miề n Bắ c Viêṭ Nam” [12]. Trong luâ ̣n án này, tác giả đã tổ ng kế t la ̣i các nghiên cứu về chi Cườm ru ̣ng trên thế giới và ở Viêṭ Nam. Theo tác giả chi Cườm ru ̣ng ở miề n Bắ c Viê ̣t Nam có 7 loài bao gồ m: E. Tác giả đã mô tả đầ y đủ các đă ̣c điể m hiǹ h thái, xây dựng khóa đinh ̣ loa ̣i các loài trong chi.

Lầ n đầ u tiên tác giả đã công bố các đă ̣c điể m vi phẫu cành và lá của 7 loài này. Trong luâ ̣n án, tác giả cũng khẳ ng đinh ̣ tên khoa ho ̣c của cây Xa ̣ đen là Ehretia asperula Zoll., mô tả chi tiế t các đă ̣c điể m hình thái và ngoa ̣i da ̣ng của cây này dựa theo mẫu thu đươ ̣c từ tỉnh Hòa Bình. Qua các kế t quả nghiên cứu và điề u tra, trong luâ ̣n án tác giả cũng xác đinh ̣ đươ ̣c 7 chứng/bênh ̣ đươ ̣c điề u tri ̣bằ ng các loài thuô ̣c chi Cườm ru ̣ng là số t nóng, ung bướu, di ̣ứng mẩ n ngứa, hậu sản, iả chảy, gan và đau xương. Trong đó, qua điề u tra thực vâ ̣t dân tô ̣c ho ̣c, tác giả cũng khẳ ng đinh ̣ lá hoă ̣c toàn bô ̣ phầ n trên mă ̣t đấ t của cây Xa ̣ đen và vỏ thân của cây Cườm ru ̣ng hoa dài (E.

longiflora) là đươ ̣c sử du ̣ng nhiề u nhấ t. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Tình hình nghiên cứu về cây Xạ đen Mă ̣c dù trong dân gian, cây Xa ̣ đen đươ ̣c sử du ̣ng làm thuố c từ lâu đời nhưng rấ t ít các công trình khoa ho ̣c nghiên cứu về cây này. Theo nghiên cứu sinh Hoàng Quỳnh Hoa, trường Đa ̣i ho ̣c Dươ ̣c Hà Nô ̣i Trong luâ ̣n án tiế n si ̃ “Nghiên cứu mô ̣t số cây thuố c chi Cườm ru ̣ng (Ehretia P.), ho ̣ Vòi voi (Boraginaceae) ở miề n Bắ c Viê ̣t Nam”, tác giả cũng khẳ ng đinh ̣ tên khoa ho ̣c của cây Xa ̣ đen là Ehretia asperula Zoll.