chương 1 và chương 2, trong chương 3 luận văn xây dựng một đề án cụ thể trong việc xây dựng các tiêu chí xác định nguồn và thành phần tài liệu nghe nhìn cần nộp lưu vào lưu trữ lịch sử tỉnh Thừa Thiên Huế. Kết luận: Dựa trên những kết quả khảo sát và nghiên cứu, luận văn đưa 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ra một số nhận xét và kiến nghị đối với nhà nước, đặc biệt là đối với Cục Văn thư và lưu trữ Nhà nước, các nhà khoa học cần quản lý có hệ thống tài liệu nghe nhìn, một loại hình tài liệu vô cùng quý giá. Nếu không kịp thời quản lý tốt loại hình tài liệu này thì lịch sử Việt Nam sẽ thiếu đi những khoảnh khắc quý giá của quá khứ mà tài liệu nghe nhìn ghi lại được. Để làm sáng tỏ thêm những vấn đề đã trình bày, luận văn còn có phần phụ lục và tài liệu tham khảo.
21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ NGUỒN VÀ THÀNH PHẦN TÀI LIỆU NGHE NHÌN CẦN NỘP LƢU VÀO LƢU TRỮ LỊCH SỬ CẤP TỈNH 1. Khái niệm về tài liệu lưu trữ nghe nhìn Theo Luật Lưu trữ năm 2011, tài liệu là vật mang tin được hình thành trong quá trình hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Tài liệu bao gồm văn bản, dự án, bản vẽ thiết kế, bản đồ, công trình nghiên cứu, sổ sách, biểu thống kê; âm bản, dương bản phim, ảnh, vi phim; băng, đĩa ghi âm, ghi hình; tài liệu điện tử; bản thảo tác phẩm văn học, nghệ thuật; sổ công tác, nhật ký, hồi ký, bút tích, tài liệu viết tay; tranh vẽ hoặc in; ấn phẩm và vật mang tin khác.[39,1] Theo Từ điển giải thích nghiệp vụ văn thư, lưu trữ Việt Nam: Tài liệu là vật mang thông tin làm phương tiện cho hoạt động xã hội. Tài liệu bao gồm các loại văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hành chính, hoặc các nguồn tư liệu khác, được ghi trên các vật mang tin khác nhau, như trên giấy, băng từ, đĩa từ, thẻ nhớ… dùng làm căn cứ để xử lý, giải quyết công việc thuộc các lĩnh vực khác nhau của xã hội và lưu trữ thông tin của những hoạt động đó.[25,343] Theo Tiêu chuẩn quốc tế ISO 15489-1 “Thông tin và hệ thống tài liệu.
Quản lý văn bản”: Tài liệu là thông tin được ghi lại hoặc một đối tượng có thể được xử lý như một đơn vị hoàn chỉnh. Theo Từ điển Lưu trữ Việt Nam năm 1992 định nghĩa: “Tài liệu nghe nhìn - những tài liệu phim, ảnh, phim điện ảnh, ghi âm, ghi hình. Đặc điểm sử dụng những tài liệu này là trực tiếp nghe, nhìn thấy hình ảnh”.[23,73] Khái niệm về tài liệu lưu trữ nghe nhìn là một nội dung cơ bản, quan trọng liên quan đến nhiều vấn đề nghiệp vụ lưu trữ tài liệu nghe nhìn, giúp những người làm lưu trữ biết được tài liệu lưu trữ nghe nhìn, phân biệt được sự khác nhau giữa tài liệu lưu trữ nghe nhìn với các loại tài liệu lưu trữ khác (tài liệu lưu trữ quản lý hành chính, tài liệu khoa học công nghệ, tư liệu khoa 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học kỹ thuật v. Theo “Lưu trữ tài liệu nghe - nhìn’’ của PGS TS Đào Xuân Chúc định nghĩa: “ Tài liệu ảnh, phim điện ảnh, ghi âm và ghi hình - ghi âm được sản sinh ra trong hoạt động của các cơ quan văn hóa, thông tin, tuyên truyền, các cơ quan quản lý nhà nước, các cơ quan nghiên cứu khoa học và những người chụp ảnh nghiệp dư có giá trị khoa học, lịch sử và thực tiễn không phân biệt thời gian, địa điểm sản sinh và vật liệu mang tin, được nộp vào các kho (Viện) Lưu trữ Nhà nước theo các chế độ nhất định thì gọi là tài liệu lưu trữ ảnh, phim điện ảnh và ghi âm, ghi hình (Tài liệu nghe - nhìn).[19,8] Theo sách “ Quản lý tài liệu lưu trữ“ do NXB Lưu trữ, Trung Quốc năm 1991 định nghĩa: “ Tài liệu lưu trữ nghe nhìn là tài liệu lưu trữ được tạo thành cùng với sự tiến bộ của các kỹ thuật khoa học.
Vật mang tin của nó là phim nhựa và nguyên liệu từ tính. Nó ghi chép về những sự kiện lịch sử trọng đại và tình hình thực tế của các hoạt động lịch sử, khoa học kỹ thuật quan trọng, ghi chép bằng hình ảnh một cách sinh động và phản ánh được hoạt động của các nhân vật có liên quan“ [48,18]. Định nghĩa này đã định nghĩa theo đặc điểm tài liệu là nghe hoặc nhìn thấy, vật mang tin cũng như nội dung có giá trị của tài liệu nghe nhìn được lựa chọn để đưa vào bảo quản. Tuy nhiên, có những hình ảnh, những âm thanh hình thành từ việc thu thập, tổng hợp từ các nguồn khác nhau tạo thành nội dung của tài liệu lưu trữ.
Tài liệu này không phản ánh riêng biệt hoạt động của cơ quan cụ thể nào cả mà phản ánh những sự kiện, hiện tượng diễn ra như tài liệu ảnh phục vụ trùng tu các công trình di tích cố đô Huế được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau. Từ những phân tích trên, trong luận văn này, chúng ta có thể định nghĩa tài liệu lưu trữ nghe nhìn như sau: Tài liệu lƣu trữ nghe nhìn (bao gồm tài liệu ảnh, phim điện ảnh và tài liệu ghi âm) phản ánh các sự kiện, hiện tƣợng bằng hình ảnh và âm thanh hình thành trong quá trình hoạt động của cơ quan, tổ chức và cá nhân có giá trị khoa học, lịch sử và thực tiễn đƣợc nộp lƣu vào các kho, viện lƣu trữ theo các chế độ nhất định. 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Định nghĩa này, thể hiện được xuất xứ, giá trị lịch sử và giá trị thực tiễn của tài liệu nghe nhìn, đồng thời chỉ rõ nơi bảo quản của tài liệu nghe nhìn theo các quy định. Định nghĩa không nêu cụ thể chất liệu, vật mang tin của tài liệu nghe nhìn vì theo sự phát triển của khoa học công nghệ vật mang tin của tài liệu các loại tài liệu đang dần được thay thế (file điện tử).
Đặc điểm của tài liệu nghe nhìn Để xác định nguồn và thành phần tài liệu nghe nhìn nộp lưu vào lưu trữ lịch sử, chúng ta cần phân tích làm rõ xuất xứ, nội dung, phương thức chuyển tải thông tin. khác nhau giữa tài liệu nghe nhìn và tài liệu giấy. - Tài liệu nghe nhìn được hình thành và phát triển từ cuộc cách mạng của khoa học công nghệ. Cho đến nay, kỹ thuật tạo lập nghe nhìn đã có những phát triển vượt bậc, phổ biến và trở thành một hiện tượng mang tính văn hóa xã hội quan trọng.
Vật mang tin của tài liệu nghe nhìn thay đổi theo sự phát triển của khoa học công nghệ. Ví dụ: Từ phương pháp làm ảnh Daguerre được Viện hàn lâm khoa học Pháp công bố (ngày 19/8/1839), đến nay phần lớn vật mang tin chuyển sang kỹ thuật số, được điều khiển bằng các vật liệu công nghệ mới như các mạch điện tích hợp, hạt Quazt. Chất lượng các bức ảnh được điều khiển bằng các phần mềm xử lý ảnh có thể làm thay đổi màu sắc, độ tương phản hoặc bỏ đi một số chi tiết theo chủ quan của tác giả tạo ra bức ảnh. Từ đặc điểm này, việc ghi lại hình ảnh không cần phim cũng là những thách thức lớn trong việc xác định bản gốc, bản sao tài liệu nghe nhìn.
Tài liệu ghi âm, ghi hình cũng được thực hiện trên những thiết bị công nghệ mới đặt ra cho chúng ta cần thiết phải xác định rõ cần thu thập vào lưu trữ lịch sử những tài liệu nghe nhìn nào đảm bảo tính chân thực, chính xác để làm một nguồn sử liệu có giá trị nhất. Trong lĩnh vực lưu trữ, việc tổ chức quản lý tài liệu nghe nhìn nhằm kéo dài tuổi thọ và tổ chức sử dụng có hiệu quả tài liệu nghe nhìn cần thiết phải đặt ra từ khi loại tài liệu này chưa được hình thành như việc lựa chọn vật mang tin nghe nhìn, phương tiện kỹ thuật tạo lập, lưu giữ tài liệu nghe nhìn. 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tài liệu nghe nhìn hình thành từ những thiết bị công nghệ nên vật mang tin, kỹ thuật chế tác, khả năng phản ánh thông tin, điều kiện bảo quản khác tài liệu giấy - Tài liệu nghe nhìn ghi nhận và tái hiện lại các sự kiện, hiện tượng đúng như nó đã xãy ra trong quá khứ. Tài liệu này thường được sử dụng trong các sự kiện quan trọng giúp chúng ta chứng kiến lại các sự kiện này, địa điểm này và những việc chúng ta không tham dự.
Đây là một đặc điểm cơ bản để phân biệt tài liệu giấy và tài liệu nghe nhìn. Đặc điểm này giúp chúng ta xác định nguồn và thành phần tài liệu nghe nhìn như là một nguồn sử liệu độc lập với tài liệu giấy. - Tác giả của tài liệu nghe nhìn không phản ánh trực tiếp hoạt động của cá nhân, tổ chức tạo lập ra tài liệu mà phụ thuộc vào nội dung hình ảnh, âm thanh được ghi lại. Vì vậy, khi lựa chọn tài liệu nghe nhìn cần dựa chủ yếu vào ý nghĩa nội dung các sự kiện, hiện tượng mà nó phản ánh.
- Tài liệu nghe nhìn khác với tài liệu chữ viết là chúng không phản ánh trực tiếp các hoạt động của người quay phim, chụp ảnh hoặc của cơ quan tạo ra tài liệu nghe nhìn. Giá trị tài liệu nghe nhìn không phụ thuộc vào vị trí của cơ quan sản sinh ra như tài liệu giấy, không có khái niệm tài liệu cơ quan cấp trên bao hàm tài liệu cơ quan cấp dưới mà phụ thuộc phần lớn vào giá trị nó mang lại cho xã hội. Những thước phim, những bức ảnh có thể chứng minh những sự kiện thay đổi nhận thức về lịch sử mà tài liệu giấy không thể thực hiện được. - Khác với tài liệu giấy, tài liệu nghe nhìn vừa mang tính thời sự vừa mang tính nghệ thuật.
Đây là một đặc điểm giúp chúng ta xây dựng các tiêu chí xác định nguồn, thành phần tài liệu nghe nhìn mang tính nghệ thuật cao để nộp lưu vào lưu trữ lịch sử. - Tài liệu nghe nhìn có khả năng tuyên truyền, giáo dục hiệu quả hơn nhiều so với tài liệu chữ viết. Khả năng đem thông tin hình ảnh, âm thanh của tài liệu nghe nhìn đến với người tiếp nhận một các nhanh chóng thông qua các phương tiện truyền thông đa phương tiện. Đây là một đặc điểm ngày càng trở 25 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.