Luận án tiến sĩ về ngữ nghĩa của các từ chỉ hoa trong tiếng Hán và tiếng Việt

Luận án tiến sĩ khám phá ngữ nghĩa của từ chỉ hoa trong tiếng Hán và mối liên hệ với tiếng Việt, góp phần vào nghiên cứu ngôn ngữ học.

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Ngôn ngữ học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận án Tiến sĩ

2020

327
2
0

Phí lưu trữ

75 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỞ ĐẦU

0.1. Lý do chọn đề tài

0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

0.3. Câu hỏi nghiên cứu

0.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

0.5. Ngữ liệu nghiên cứu của luận án

0.6. Phương pháp nghiên cứu

0.7. Đóng góp của luận án

0.8. Bố cục của luận án

1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.2. Những nghiên cứu hữu quan ở Trung Quốc về trường từ vựng thực vật và hoa. Những nghiên cứu hữu quan ở Việt Nam về trường từ vựng thực vật và hoa

1.3. Cơ sở lý luận có liên quan đến luận án

1.4. Nghĩa và nghĩa của từ

1.5. Cấu trúc nghĩa của từ

1.6. Phương pháp phân tích nghĩa của từ

1.7. Quá trình chuyển nghĩa của từ. Phương thức chuyển nghĩa của từ

1.8. Vấn đề văn hóa và mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa

1.9. Nghĩa biểu trưng

1.10. Ngôn ngữ học đối chiếu và đối chiếu ngôn ngữ Hán - Việt

1.11. Tiểu kết chương 1

2. CHƯƠNG 2: NGHĨA CỦA TỪ (HOA) TRONG TIẾNG HÁN (LIÊN HỆ VỚI NGHĨA CỦA TỪ HOA TRONG TIẾNG VIỆT)

2.1. Cấu trúc nghĩa của từ (hoa) trong tiếng Hán (liên hệ với cấu trúc nghĩa của từ hoa trong tiếng Việt)

2.2. Khái niệm ngữ cố định

2.3. Từ (hoa) trong cấu tạo ngữ cố định tiếng Hán

2.4. Từ hoa trong cấu tạo ngữ cố định tiếng Việt

2.5. So sánh từ (hoa) trong cấu tạo ngữ cố định tiếng Hán và từ hoa trong cấu tạo ngữ cố định tiếng Việt

2.6. Sự chuyển nghĩa của từ (hoa) trong tiếng Hán (liên hệ với sự chuyển nghĩa của từ hoa trong tiếng Việt)

2.7. Sự chuyển nghĩa của từ (hoa) trong tiếng Hán

2.8. Sự chuyển nghĩa của từ hoa trong tiếng Việt

2.9. So sánh sự chuyển nghĩa từ (hoa) trong tiếng Hán và từ hoa trong tiếng Việt

2.10. Tiểu kết chương 2

3. CHƯƠNG 3: NGHĨA CỦA MỘT SỐ TỪ CHỈ HOA ĐIỂN HÌNH TRONG TIẾNG HÁN (LIÊN HỆ VỚI NGHĨA CỦA CÁC TỪ TƯƠNG ĐƯƠNG TRONG TIẾNG VIỆT)

3.1. Lý do chọn các từ chỉ hoa trong tiếng Hán và tiếng Việt

3.2. Nghĩa của năm từ - tên năm loài hoa trong tiếng Hán và tiếng Việt

3.3. Nghĩa của từ đào trong tiếng Hán (liên hệ với tiếng Việt)

3.4. Nghĩa của từ sen trong tiếng Hán (liên hệ với tiếng Việt)

3.5. Nghĩa của từ mai trong tiếng Hán (liên hệ với tiếng Việt)

3.6. Nghĩa của từ lan trong tiếng Hán (liên hệ với tiếng Việt)

3.7. Nghĩa của từ cúc trong tiếng Hán (liên hệ với tiếng Việt)

3.8. Tiểu kết chương 3

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

TỪ ĐIỂN TRA CỨU

NGUỒN TÀI LIỆU TRÍCH DẪN

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ======  ====== LÊ THỊ KIM DUNG NGỮ NGHĨA CỦA CÁC TỪ CHỈ HOA TRONG TIẾNG HÁN (LIÊN HỆ VỚI TIẾNG VIỆT) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Hà Nội – 2020 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ======  ====== LÊ THỊ KIM DUNG NGỮ NGHĨA CỦA CÁC TỪ CHỈ HOA TRONG TIẾNG HÁN (LIÊN HỆ VỚI TIẾNG VIỆT) Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu Mã số: 62 22 02 41 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Phạm Ngọc Hàm Hà Nội – 2020 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực. Những kết luận trong luận án chưa được công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tác giả luận án Lê Thị Kim Dung LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập cũng như hoàn thiện luận án, tôi luôn nhận được sự giúp đỡ, hướng dẫn của các thầy cô, anh chị em, bạn bè đồng nghiệp và gia đình. Tôi xin cảm ơn sự hướng dẫn tận tình của thầy hướng dẫn PGS.TS Phạm Ngọc Hàm, người Thầy đã luôn dành thời gian và tâm huyết hướng dẫn tôi hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn thầy cô khoa Ngôn ngữ học, trường Đại học khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình dạy dỗ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho việc học tập và nghiên cứu của mình. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến tới Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Trung Quốc, Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội nơi tôi đang công tác, đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp luôn bên cạnh động viên, giúp đỡ tôi. Tác giả luận án Lê Thị Kim Dung LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU . Lý do chọn đề tài . Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu . Câu hỏi nghiên cứu . Đối tượng, phạm vi nghiên cứu . Ngữ liệu nghiên cứu của luận án . Phương pháp nghiên cứu . Đóng góp của luận án . Bố cục của luận án . TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN . Tổng quan tình hình nghiên cứu . Những nghiên cứu hữu quan ở Trung Quốc về trường từ vựng thực vật và hoa. Những nghiên cứu hữu quan ở Việt Nam về trường từ vựng thực vật và hoa . Cơ sở lý luận có liên quan đến luận án . Nghĩa và nghĩa của từ . Cấu trúc nghĩa của từ . Phương pháp phân tích nghĩa của từ . Quá trình chuyển nghĩa của từ. Phương thức chuyển nghĩa của từ . Vấn đề văn hóa và mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa . Nghĩa biểu trưng . Ngôn ngữ học đối chiếu và đối chiếu ngôn ngữ Hán - Việt .43 Tiểu kết chƣơng 1 . NGHĨA CỦA TỪ (HOA) TRONG TIẾNG HÁN (LIÊN HỆ VỚI NGHĨA CỦA TỪ HOA TRONG TIẾNG VIỆT) . Cấu trúc nghĩa của từ (hoa) trong tiếng Hán (liên hệ với cấu trúc nghĩa của từ hoa trong tiếng Việt). Cấu trúc nghĩa của từ (hoa) trong tiếng Hán . Cấu trúc nghĩa của từ hoa trong tiếng Việt . So sánh cấu trúc nghĩa của từ (hoa) trong tiếng Hán và từ hoa trong tiếng Việt .62 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm ngữ cố định . Từ (hoa) trong cấu tạo ngữ cố định tiếng Hán . Từ hoa trong cấu tạo ngữ cố định tiếng Việt . So sánh từ (hoa) trong cấu tạo ngữ cố định tiếng Hán và từ hoa trong cấu tạo ngữ cố định tiếng Việt . Sự chuyển nghĩa của từ (hoa) trong tiếng Hán (liên hệ với sự chuyển nghĩa của từ hoa trong tiếng Việt) . Sự chuyển nghĩa của từ (hoa) trong tiếng Hán . Sự chuyển nghĩa của từ hoa trong tiếng Việt . So sánh sự chuyển nghĩa từ (hoa) trong tiếng Hán và từ hoa trong tiếng Việt .101 Tiểu kết chƣơng 2 . NGHĨA CỦA MỘT SỐ TỪ CHỈ HOA ĐIỂN HÌNH TRONG TIẾNG HÁN (LIÊN HỆ VỚI NGHĨA CỦA CÁC TỪ TƢƠNG ĐƢƠNG TRONG TIẾNG VIỆT) . Lý do chọn các từ chỉ hoa trong tiếng Hán và tiếng Việt . Nghĩa của năm từ - tên năm loài hoa trong tiếng Hán và tiếng Việt . Nghĩa của từ đào trong tiếng Hán( liên hệ với tiếng Việt) . Nghĩa của từ sen trong tiếng Hán (liên hệ với tiếng Việt) . Nghĩa của từ mai trong tiếng Hán( liên hệ với tiếng Việt) . Nghĩa của từ lan trong tiếng Hán( liên hệ với tiếng Việt) . Nghĩa của từ cúc trong tiếng Hán (liên hệ với tiếng Việt) .162 Tiểu kết chƣơng 3 .172 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .178 TÀI LIỆU THAM KHẢO .179 TỪ ĐIỂN TRA CỨU.187 NGUỒN TÀI LIỆU TRÍCH DẪN .189 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Bảng đối chiếu nghĩa của từ (hoa) trong tiếng Hán và từ hoa trong tiếng Việt . Bảng thống kê từ (hoa) trong cấu tạo ngữ cố định tiếng Hán . Bảng thống kê từ hoa trong cấu tạo ngữ cố định tiếng Việt . Bảng so sánh ngữ cố định có hoa trong tiếng Hán và tiếng Việt . Bảng đối chiếu phạm vi chuyển nghĩa của từ hoa trong tiếng Hán và tiếng Việt . Bảng thống kê số lần xuất hiện mục từ tên năm loài hoa trong (Từ điển tiếng Hán hiện đại) . Bảng thống kê số lần xuất hiện mục từ của tên năm loài hoa trong Từ điển tiếng Việt . Tần số xuất hiện tên gọi năm loài hoa trong ngữ liệu tiếng Hán . Tần số xuất hiện tên gọi năm loài hoa trong ngữ liệu tiếng Việt . Bảng so sánh nghĩa biểu trưng của đào trong tiếng Hán và tiếng Việt. Bảng so sánh nghĩa biểu trưng của từ sen trong tiếng Hán và tiếng Việt . Bảng so sánh nghĩa biểu trưng của mai trong tiếng Hán và tiếng Việt . Bảng so sánh nghĩa biểu trưng của từ lan trong tiếng Hán và tiếng Việt . Bảng so sánh nghĩa biểu trưng của từ cúc trong tiếng Hán và tiếng Việt.171 DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Sơ đồ 2.1: Sơ đồ về quan hệ các nghĩa của từ (hoa) trong tiếng Hán .2: Sơ đồ về quan hệ nghĩa của từ hoa trong tiếng Việt . Mô tả phạm vi chuyển nghĩa của từ hoa trong tiếng Hán . Mô tả phạm vi chuyển nghĩa của từ hoa trong tiếng Việt . Biểu đồ tương quan sự xuất hiện mục từ của tên gọi năm loài hoa trong (Từ điển tiếng Hán hiện đại) .108 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Biểu đồ tương quan sự xuất hiện mục từ của tên gọi năm loài hoa trong Từ điển tiếng Việt .109 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÍ HIỆU 1. Cái biểu đạt: CBĐ 2. Cái được biều đạt: CĐBĐ 3. Nxb: Nhà xuất bản 4.46]: Tài liệu số 48 trên thư mục, trang 46. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Thế giới xung quanh ta rộng lớn vô cùng. Với vai trò là trung tâm của vũ trụ, con người không ngừng khám phá vạn vật xung quanh, nhằm mục đích phục vụ ngày càng tốt hơn cho cuộc sống vật chất và tinh thần của mình. Trong quá trình khám phá đó, động vật và thực vật với muôn ngàn loài, mỗi loài có một đặc tính riêng, từ lâu đã trở thành mối quan tâm hàng đầu của con người. Nghiên cứu về mọi phương diện đời sống, trong đó có nghiên cứu về ngôn ngữ thì không thể bỏ qua mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên mà động thực vật có thể nói là gắn kết nhất. Mối liên hệ đó được phản ánh sinh động trong ngôn ngữ, thể hiện đặc điểm tri nhận của mỗi dân tộc về động, thực vật. Vì vậy, thông qua ngôn ngữ để tìm hiểu văn hóa là hướng nghiên được giới ngôn ngữ đặc biệt quan tâm. Trong đó, nghiên cứu về lớp từ ngữ thực vật từ trước tới nay chủ yếu nghiêng về trường thực vật nói chung, nhưng hoa với tư cách là một bình diện ngôn ngữ và từ góc độ biểu trưng hoa vừa gắn liền với ngôn ngữ, vừa gắn với văn hóa, mang tính đặc thù của từng dân tộc, thì cho đến nay vẫn chưa được giới nghiên cứu quan tâm đúng với tầm giá trị của nó. Mối quan hệ giữa thế giới thực vật và con người là mối quan hệ trên cả hai phương diện vật chất và tinh thần, nó có tác động qua lại với nhau. Mỗi dân tộc trên thế giới không chỉ coi thực vật là cơ sở vật chất sinh tồn, mà còn căn cứ vào các đặc trưng của thực vật để biểu đạt tư duy, bày tỏ quan điểm, gửi gắm tình cảm và lý tưởng của mình, hình thành nên trường từ vựng ngữ nghĩa thực vật mang đậm tính dân tộc. Quan sát quá trình sinh trưởng của phần lớn các loài thực vật, có thể thấy, hoa là sự kết tinh nhựa sống của cây, tỏa hương khoe sắc, để lại ấn tượng đặc biệt cho con người và trở thành hình ảnh biểu trưng của cái đẹp. Ở Trung Quốc và Việt Nam, đến nay đã có khá nhiều nghiên cứu về trường từ vựng ngữ- nghĩa thực vật. Tuy nhiên, nghiên cứu chuyên sâu về tiểu trường từ vựng- ngữ nghĩa hoa nói chung và biểu hiện của chúng trong các tác phẩm văn học của các tác giả nói riêng, nhất là nghiên cứu dưới góc độ so sánh ngôn ngữ - văn 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hóa thì còn hạn chế và phân tán. Vì vậy từ góc độ ngôn ngữ và ngôn ngữ học, ngôn ngữ- văn hóa, vấn đề ngữ nghĩa của từ hoa- nghĩa biểu trưng của từ hoa cần được phân tích tập trung hơn trên nền tảng ngôn ngữ học, cụ thể là ngữ nghĩa học. Tất cả những lý do trên thôi thúc chúng tôi tập trung nghiên cứu về trường từ vựng – ngữ nghĩa của ―hoa‖ trong tiếng Hán và tiếng Việt dưới góc nhìn ngôn ngữ- ngôn ngữ học- văn hóa, từ đó có thể thấy được nghĩa của từ hoa được tổ chức, hình thành và phát triển như thế nào. Hoa không chỉ dùng để gọi tên sự vật mà nó có quá trình chuyển nghĩa để gọi tên nhiều thứ khác, điều này sẽ tạo nên những điểm khác biệt giữa các ngôn ngữ khác nhau.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ