Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu mối quan hệ tự nhiên giữa các loài cây cây rừng với loài cây thung tetrameles nudiflora và loài cây phay duabanga sonneratioides buchham tại vườn quốc gia ba bể tỉnh bắc kạn

Khóa luận nghiên cứu mối quan hệ tự nhiên giữa cây rừng, cây thung tetrameles nudiflora và cây phay duabanga sonneratioides tại vườn quốc gia Ba Bể.

• Tác giả: Hoàng Văn Thái
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Đức Chính
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu mối quan hệ tự nhiên giữa cây thung và cây phay tại Vườn Quốc gia Ba Bể
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa nghiên cứu khoa học
• 1.2.1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn sản xuất
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1. Những khái niệm và thuật ngữ liên quan
• 2.1.2. Những nghiên cứu trên thế giới
• 2.1.3. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.2. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 2.2.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu (VQG Ba Bể)
• 2.2.2. Điều kiện dân sinh, kinh tế, xã hội khu vực nghiên cứu
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Vật tư và dụng cụ cần thiết cho nghiên cứu
• 3.4.2. Phương pháp kế thừa số liệu
• 3.4.3. Nội dung phương pháp
• 3.4.3.1. Xác định tên cây (định danh loài)
• 3.4.3.2. Xử lý số liệu điều tra
• 3.4.3.3. Xác định tần suất xuất hiện các loài
• 3.4.3.4. Mô phỏng sơ đồ không gian mặt cắt ngang
• 3.4.3.5. Nghiên cứu mối quan hệ giữa các loài
• 3.4.3.6. Tổng hợp viết báo cáo
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả nghiên cứu đặc điểm lâm phần rừng nơi sinh sống của loài cây Thung và loài cây Phay tại VQ Ba Bể
• 4.1.1. Với loài cây Thung
• 4.1.2. Với loài cây Phay
• 4.2. Kết quả nghiên cứu mối quan hệ tự nhiên giữa các loài cây rừng tự nhiên với các loài cây Thung (Tetrameles nudiflora) tại VQ Ba Bể
• 4.2.1. Tần suất xuất hiện các loài cây bạn trong quá trình điều tra
• 4.2.2. Mối quan hệ giữa loài cây Thung với các cây bạn
• 4.3. Mối quan hệ tự nhiên giữa các loài cây rừng khác nhau với loài cây Phay (Duabanga sonneratioides Buch-Ham) tại Vườn Quốc Gia Ba Bể
• 4.3.1. Tần suất xuất hiện các loài cây bạn trong quá trình điều tra
• 4.3.2. Mối quan hệ giữa loài cây Phay với các cây bạn
• 4.4. Sơ đồ lâm học (trắc đồ ngang, trắc đồ dọc lâm phần có loài cây Thung và cây Phay)
• 4.5. Đề xuất tập đoàn loài cây trồng rừng hỗn giao với loài cây Thung và loài cây Phay
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu tiếng Việt
• Tài liệu tiếng Anh

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối quan hệ tự nhiên giữa cây thung và cây phay

Nghiên cứu mối quan hệ tự nhiên giữa các loài cây rừng, đặc biệt là giữa cây thung (Tetrameles nudiflora) và cây phay (Duabanga sonneratioides Buch-Ham) tại Vườn Quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực sinh thái học. Cây thung và cây phay không chỉ có giá trị kinh tế mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa chúng sẽ giúp cải thiện công tác quản lý tài nguyên rừng và bảo tồn đa dạng sinh học.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây thung và cây phay

Cây thung và cây phay có những đặc điểm sinh học riêng biệt. Cây thung thường phát triển ở những vùng đất ẩm ướt, có khả năng chịu ngập nước tốt. Trong khi đó, cây phay lại ưa thích những vùng đất khô ráo hơn. Sự khác biệt này tạo ra những mối quan hệ sinh thái phong phú giữa chúng và các loài cây khác trong khu vực.

1.2. Vai trò của cây thung và cây phay trong hệ sinh thái

Cây thung và cây phay đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thức ăn và nơi cư trú cho nhiều loài động vật. Chúng cũng góp phần vào việc cải thiện chất lượng đất và duy trì độ ẩm trong môi trường sống. Sự hiện diện của hai loài cây này giúp tăng cường khả năng chống chịu của hệ sinh thái trước các tác động môi trường.

II. Những thách thức trong nghiên cứu mối quan hệ giữa cây thung và cây phay

Mặc dù có nhiều lợi ích từ việc nghiên cứu mối quan hệ giữa cây thung và cây phay, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các yếu tố như biến đổi khí hậu, sự phát triển đô thị hóa và khai thác tài nguyên rừng đang gây áp lực lên hệ sinh thái tại Vườn Quốc gia Ba Bể. Những thách thức này cần được giải quyết để bảo tồn và phát triển bền vững các loài cây này.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến cây thung và cây phay

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện môi trường sống của cây thung và cây phay. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể ảnh hưởng đến sự phát triển và sinh trưởng của chúng. Việc theo dõi và đánh giá tác động này là rất cần thiết để có biện pháp ứng phó kịp thời.

2.2. Sự cạnh tranh giữa các loài cây trong khu vực

Sự cạnh tranh giữa cây thung, cây phay và các loài cây khác có thể dẫn đến sự suy giảm số lượng và chất lượng của chúng. Việc nghiên cứu mối quan hệ cạnh tranh này sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách thức tồn tại và phát triển của các loài cây trong hệ sinh thái.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa cây thung và cây phay

Để nghiên cứu mối quan hệ giữa cây thung và cây phay, các phương pháp nghiên cứu sinh thái hiện đại đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm khảo sát hiện trường, phân tích mẫu đất và cây, cũng như sử dụng các công nghệ mới như GIS và Remote Sensing để theo dõi sự phát triển của các loài cây.

3.1. Khảo sát hiện trường và thu thập dữ liệu

Khảo sát hiện trường là bước đầu tiên trong nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu sẽ tiến hành thu thập dữ liệu về số lượng, kích thước và tình trạng sức khỏe của cây thung và cây phay. Dữ liệu này sẽ giúp xác định mối quan hệ giữa chúng và các loài cây khác.

3.2. Phân tích mẫu đất và cây

Phân tích mẫu đất và cây giúp xác định các yếu tố sinh thái ảnh hưởng đến sự phát triển của cây thung và cây phay. Các chỉ tiêu như độ pH, độ ẩm và hàm lượng dinh dưỡng trong đất sẽ được đánh giá để hiểu rõ hơn về điều kiện sống của chúng.

IV. Kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa cây thung và cây phay

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây thung và cây phay có mối quan hệ hỗ trợ lẫn nhau trong việc phát triển và sinh trưởng. Cây thung cung cấp bóng mát và độ ẩm cho cây phay, trong khi cây phay giúp cải thiện chất lượng đất cho cây thung. Sự tương tác này không chỉ có lợi cho hai loài cây mà còn cho toàn bộ hệ sinh thái tại Vườn Quốc gia Ba Bể.

4.1. Mối quan hệ hỗ trợ giữa cây thung và cây phay

Mối quan hệ hỗ trợ giữa cây thung và cây phay được thể hiện qua việc chúng cùng phát triển trong một môi trường sinh thái. Cây thung tạo ra bóng mát, giúp cây phay phát triển tốt hơn trong điều kiện ánh sáng mạnh.

4.2. Tác động tích cực đến đa dạng sinh học

Sự hiện diện của cây thung và cây phay góp phần tăng cường đa dạng sinh học trong khu vực. Chúng tạo ra môi trường sống cho nhiều loài động vật và thực vật khác, từ đó duy trì sự cân bằng sinh thái.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu mối quan hệ giữa cây thung và cây phay tại Vườn Quốc gia Ba Bể đã chỉ ra tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát triển bền vững các loài cây này. Các kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị trong việc quản lý tài nguyên rừng mà còn góp phần vào công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ này để có những biện pháp bảo tồn hiệu quả.

5.1. Đề xuất các biện pháp bảo tồn

Để bảo tồn cây thung và cây phay, cần có các biện pháp quản lý tài nguyên rừng hiệu quả. Việc xây dựng các khu bảo tồn và thực hiện các chương trình giáo dục cộng đồng về bảo vệ rừng là rất cần thiết.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Hướng nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến sự phát triển của cây thung và cây phay. Ngoài ra, nghiên cứu về mối quan hệ giữa chúng và các loài cây khác cũng cần được thực hiện để hiểu rõ hơn về hệ sinh thái.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tài nguyên rừng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường sinh thái, duy trì tính đa dạng sinh học và phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại Việt Nam. Theo số liệu thống kê năm 2012 được tác giả trích dẫn, diện tích đất lâm nghiệp cả nước đạt 15,4 triệu ha (chiếm 58,5% diện tích đất nông nghiệp và 46,4% tổng diện tích toàn quốc), là địa bàn sinh sống của hơn 25 triệu dân, trong đó có khoảng 12 triệu đồng bào dân tộc thiểu số phụ thuộc sinh kế vào rừng. Tuy nhiên, trước các áp lực gia tăng dân số, tập quán canh tác lạc hậu và tình trạng khai thác quá mức, diện tích và chất lượng rừng tự nhiên đang đứng trước nguy cơ suy thoái nghiêm trọng. Để phục hồi rừng và triển khai các giải pháp lâm sinh hiệu quả, việc hiểu rõ cấu trúc lâm phần và quy luật tương tác sinh thái tự nhiên giữa các loài cây bản địa là cơ sở khoa học mang tính quyết định, tránh tình trạng trồng rừng thuần loài kém ổn định. Khóa luận tập trung nghiên cứu mối quan hệ tự nhiên giữa các loài cây rừng với loài Thung (Tetrameles nudiflora) và loài Phay (Duabanga sonneratioides Buch-Ham) tại Vườn Quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định cụ thể gồm 3 nhiệm vụ:

1. Xác định cấu trúc rừng nơi sinh sống của hai loài cây Thung (Tetrameles nudiflora) và loài cây Phay (Duabanga sonneratioides Buch-Ham) tại Vườn Quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.
2. Xác định mối quan hệ tự nhiên giữa các loài cây rừng khác với hai loài cây Thung (Tetrameles nudiflora) và loài cây Phay (Duabanga sonneratioides Buch-Ham) tại Vườn Quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.
3. Đề xuất tập đoàn cây trồng rừng hỗn giao với loài cây Thung (Tetrameles nudiflora) và loài cây Phay (Duabanga sonneratioides Buch-Ham) tại Vườn Quốc gia Ba Bể nói riêng và các vùng sinh thái tương tự nói chung.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cấu trúc rừng nơi sinh sống của loài Thung và cây Phay; khoảng cách không gian dinh dưỡng và tần suất xuất hiện tự nhiên của các loài cây bạn đi kèm hai loài cây chính này.
• Phạm vi không gian: Xã Nam Mẫu, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (nằm trong khu vực Vườn Quốc gia Ba Bể).
• Phạm vi thời gian: Đề tài thu thập dữ liệu và khảo sát thực địa từ tháng 01/2018 đến tháng 05/2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt lý luận, khóa luận dựa trên nền tảng sinh thái học quần xã và kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng:

• Khung khái niệm phục hồi rừng: Tiếp cận quan điểm của Lamb và Gilmour (2003) phân định 3 nhóm giải pháp đảo ngược suy thoái rừng gồm cải tạo/thay thế (reclamation/replacement), khôi phục (restoration), và phục hồi (rehabilitation); phân biệt trồng rừng (afforestation) và trồng lại rừng (reforestation) theo Smith (2002); định nghĩa khoanh nuôi phục hồi rừng theo Trần Đình Lý và cộng sự (1995).
• Các dạng quan hệ sinh thái liên loài: Hệ thống hóa các mối quan hệ hỗ trợ (hội sinh, hợp tác, cộng sinh) và quan hệ đối kháng (ức chế - cảm nhiễm thông qua chất tiết phitônxit, cạnh tranh dinh dưỡng và phân li ổ sinh thái, vật ăn thịt - con mồi, vật chủ - vật ký sinh).
• Cơ sở nghiên cứu cấu trúc rừng: Kế thừa nghiên cứu phẫu đồ rừng của Richards, Davis (1933 - 1934), Odum, Baur, cùng các công trình nghiên cứu cấu trúc lâm phần và mối quan hệ cây bạn của các tác giả trong nước như Nguyễn Văn Trương (1983), Vũ Tiến Hinh (1991), Bảo Huy (1993), Đào Công Khanh (1996), Hoàng Văn Thắng (2003), Nguyễn Văn Thêm (2004).

Phương pháp nghiên cứu thực địa và xử lý dữ liệu:

• Phương pháp kế thừa và điều tra tuyến: Thiết lập 3 tuyến điều tra bám theo dông núi (mạch núi), khoảng cách giữa các tuyến từ 100 m đến 1.000 m, xác định tọa độ bằng máy định vị GPS 76Sx.
• Phương pháp ô tiêu chuẩn 6 cây: Tại mỗi tuyến, chọn ngẫu nhiên 10 điểm có cây Thung và 10 điểm có cây Phay làm cây tâm ô (tổng cộng 30 ô cho cây Thung và 30 ô cho cây Phay, mỗi ô đo 5 cây bạn lân cận gần nhất, tương ứng 150 cây bạn cho mỗi loài chính). Điều kiện cây bạn được đo đếm là có đường kính ngang ngực $D_{1,3} \ge 6\text{ cm}$.
• Thu thập chỉ tiêu lâm học: Đo chu vi $C_{1,3}$ bằng thước dây tại vị trí 1,3 m để tính đường kính ngang ngực $D_{1,3}$; đo chiều cao vút ngọn $H_{vn}$ bằng máy đo cao tia Laser; đo đường kính tán $D_t$; đo khoảng cách thực tế từ cây tâm đến từng cây bạn và xác định góc phương vị bằng địa bàn ba chân.
• Định danh loài: Nhận dạng trực tiếp tại thực địa kết hợp thu mẫu cành, lá (2-3 mẫu/cây), ghi nhận đặc điểm vỏ cây, chất tiết, mùi vị để chuyên gia thực vật học giám định.
• Phương pháp toán thống kê và xác suất:
  • Tính tần suất xuất hiện theo điểm quan sát ($f_o%$) và theo số cá thể cây ($f_c%$) ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ theo quy chuẩn Nguyễn Hải Tuất (1991).
  • Tính hệ số tương quan liên loài $V$ dựa trên xác suất đồng xuất hiện giữa loài A và loài B: $V = \frac{P(AB) - P(A) \cdot P(B)}{\sqrt{P(A) \cdot P(B) \cdot [1 - P(A)] \cdot [1 - P(B)]}}$ Phân loại mức độ tương quan: $0 \le V < 0,3$ (trung tính); $0,3 \le V < 0,5$ (dương vừa phải); $0,5 \le V < 0,7$ (dương tương đối chặt); $V \ge 0,7$ (dương chặt); các giá trị âm tương ứng với bài xích. Kiểm định độ tin cậy qua giá trị $\chi^2$.
• Mô phỏng cấu trúc lâm phần: Lập trắc đồ ngang và trắc đồ dọc lâm học tỷ lệ 1/200 theo phương pháp phẫu diện rừng của Richards và Davis (1933 - 1934).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu bật tầm quan trọng của tài nguyên rừng Việt Nam, phân tích thực trạng suy thoái rừng tự nhiên và nhu cầu phục hồi rừng thông qua các mô hình lâm sinh bền vững. Đặt ra tính cấp thiết của việc tìm hiểu quy luật quan hệ tương tác sinh thái và cấu trúc rừng làm cơ sở lựa chọn loài cây trồng rừng hỗn giao thay thế cho trồng rừng thuần loài. Chương này xác định rõ mục tiêu, đối tượng, phạm vi không gian, thời gian và ý nghĩa thực tiễn của đề tài đối với công tác bảo tồn, phát triển rừng phòng hộ tại Vườn Quốc gia Ba Bể.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương tổng quan tập trung vào ba khối nội dung chính:

• Khái quát lý luận phục hồi rừng và các mối quan hệ tương hỗ - đối kháng trong quần xã thực vật tự nhiên.
• Lược khảo các công trình nghiên cứu cấu trúc rừng nhiệt đới trên thế giới và tại Việt Nam, đặc biệt là các nghiên cứu ứng dụng phương pháp ô 6 cây của Hoàng Văn Thắng (2003) tại các vườn quốc gia phía Bắc.
• Tổng quan điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực Vườn Quốc gia Ba Bể: diện tích tự nhiên 43.818,27 ha; đất lâm nghiệp chiếm phần lớn diện tích (28.493 ha); địa hình karst hiểm trở có đỉnh Phja Bjooc cao 1.578 m; khí hậu nhiệt đới gió mùa có nhiệt độ trung bình năm 21 - 23°C, lượng mưa trên 1.600 mm; phân tích cơ cấu dân cư với 95% là đồng bào dân tộc thiểu số (chủ yếu là người Tày, Nùng) và thực trạng phụ thuộc sinh kế vào nương rẫy, lâm sản.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết đối tượng khảo sát là cấu trúc lâm phần và mối quan hệ khoảng cách, tần suất xuất hiện giữa các loài cây rừng tự nhiên với cây Thung và cây Phay tại xã Nam Mẫu. Trình bày quy trình bố trí 3 tuyến điều tra thực địa, kỹ thuật lập 60 ô tiêu chuẩn 6 cây (30 ô cho Thung và 30 ô cho Phay), danh mục thiết bị đo đạc lâm học (máy định vị GPS 76Sx, máy đo cao Laser, thước dây, địa bàn). Đồng thời, chương này cụ thể hóa các công thức toán xác suất thống kê tính tần suất $f_o, f_c$, công thức tính hệ số tương quan $V$, giá trị $\chi^2$ và nguyên tắc xây dựng trắc đồ phẫu diện rừng tỷ lệ 1/200.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này công bố toàn bộ số liệu điều tra thực nghiệm và thảo luận kết quả:

• Đặc điểm cấu trúc lâm phần: Phân tích các chỉ số đường kính ngang ngực ($D_{1,3}$), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), đường kính tán ($D_t$) của cây Thung, cây Phay và các nhóm cây bạn. Kết quả khẳng định cả hai loài nghiên cứu đều thuộc tầng trội của rừng trung niên, có kích thước cá thể vượt trội so với cây bạn xung quanh.
• Tổ thành loài cây bạn của cây Thung: Tổng cộng ghi nhận 26 loài cây bạn xuất hiện trong 30 ô điều tra (150 cây cá thể). Xác lập công thức tổ thành tầng cây bạn gồm 4 loài chiếm ưu thế lớn hơn 5%: Ô rô, Thị đá, Mạy tèo và Sảng đá.
• Tổ thành loài cây bạn của cây Phay: Tổng cộng ghi nhận 31 loài cây bạn xuất hiện trong 30 ô điều tra (150 cây cá thể). Xác lập công thức tổ thành tầng cây bạn gồm 4 loài chiếm ưu thế lớn hơn 5%: Mạy tèo, Trai lí, Ô rô và Kè đuôi dông.
• Mối quan hệ liên loài: Tính toán xác suất xuất hiện và hệ số tương quan $V$, xác định các loài có tương tác dương và quan hệ ngẫu nhiên với hai loài cây mục đích.
• Phân tích trắc đồ lâm học: Phân tích không gian dinh dưỡng, khoảng cách thực tế giữa cây chính và các loài cây bạn lân cận qua trắc đồ ngang và dọc tỷ lệ 1/200.
• Đề xuất tập đoàn loài cây trồng hỗn giao: Xây dựng bảng danh lục loài khuyến nghị phục vụ công tác trồng rừng hỗn giao cho cây Thung và cây Phay.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các phát hiện định lượng cốt lõi về tổ thành tầng cây bạn, bản chất mối quan hệ tương quan sinh thái của loài Thung và loài Phay. Đưa ra danh mục đề xuất cây trồng hỗn giao chính thức. Đồng thời, tác giả chỉ ra các mặt hạn chế của nghiên cứu do giới hạn về dung lượng mẫu và phạm vi khảo sát, từ đó kiến nghị các nội dung cần tiếp tục nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

Kết quả và đóng góp

1. Đặc điểm sinh trưởng và chỉ số bình quân của cây mục đích và nhóm cây bạn

Số liệu đo đạc thực tế chỉ ra rằng cây Thung và cây Phay chiếm ưu thế ở tầng vượt tán hoặc tầng ưu thế sinh thái của lâm phần, có các chỉ tiêu $D_{1,3}, H_{vn}$ và $D_t$ lớn hơn hẳn nhóm cây bạn sinh sống xung quanh:

Chỉ tiêu bình quân	Cây Thung	Ô rô (cây bạn)	Thị đá (cây bạn)	Mạy tèo (cây bạn)	Sảng đá (cây bạn)
$D_{1,3}$ (cm)	34,4	26,4	28,6	29,4	30,1
$H_{vn}$ (m)	10,8	7,6	8,2	8,8	9,1
$D_t$ (m)	6,8	4,2	5,1	5,6	6,0

Chỉ tiêu bình quân	Cây Phay	Mạy tèo (cây bạn)	Trai lí (cây bạn)	Ô rô (cây bạn)	Kè đuôi dông (cây bạn)
$D_{1,3}$ (cm)	31,7	28,5	30,5	25,6	27,6
$H_{vn}$ (m)	9,4	8,0	10,0	7,5	8,9
$D_t$ (m)	6,5	5,3	5,5	4,0	4,5

2. Tổ thành loài và công thức tổ thành tầng cây bạn

• Đối với cây Thung (Tetrameles nudiflora): Trong 30 ô khảo sát (150 cây bạn), ghi nhận 26 loài cây bạn. Có 4 loài có tỷ lệ xuất hiện lớn hơn 5% tổng số cây:

  • Ô rô (Streblus ilicifolius): 29 cây, chiếm 19,33% ($f_o = 93,33%$).
  • Thị đá (Diospyros montana Roxb): 27 cây, chiếm 18,00% ($f_o = 73,33%$).
  • Mạy tèo (Streblus macrophyllus): 26 cây, chiếm 17,33% ($f_o = 76,67%$).
  • Sảng đá (Sterculia lanceolata Cav): 22 cây, chiếm 14,67% ($f_o = 70,00%$).
  • Các loài khác: 46 cây, chiếm 30,67%.
  • Công thức tổ thành: $19,33\text{Oro} + 18,00\text{ThĐ} + 17,33\text{MaT} + 14,67\text{SaĐ} + 30,67\text{LK}$.

• Đối với cây Phay (Duabanga sonneratioides Buch-Ham): Trong 30 ô khảo sát (150 cây bạn), ghi nhận 31 loài cây bạn. Tần suất xuất hiện trung bình theo ô quan sát $f_o = 13,98%$, theo số cá thể $f_c = 3,23%$. Có 4 loài có tỷ lệ xuất hiện trên 5%:

  • Mạy tèo (Streblus macrophyllus): 31 cây, chiếm 20,67% ($f_o = 70,00%$).
  • Trai lí (Fagraea fragrans): 27 cây, chiếm 18,00% ($f_o = 70,00%$).
  • Ô rô (Streblus ilicifolius): 24 cây, chiếm 16,00% ($f_o = 66,67%$).
  • Kè đuôi dông (Markhamia stipulata): 8 cây, chiếm 5,33% ($f_o = 26,67%$).
  • Các loài khác: 60 cây, chiếm 40,00%.
  • Công thức tổ thành: $20,67\text{MaT} + 18,00\text{TaL} + 16,00\text{Oro} + 5,33\text{KĐD} + 40\text{LK}$.

3. Bản chất mối quan hệ liên loài và không gian dinh dưỡng

Kết quả tính toán toán xác suất và kiểm định $\chi^2$ chỉ ra bản chất tương tác giữa hai loài nghiên cứu với các cây bạn chính:

• Cây Thung: Có quan hệ tương tác dương (hỗ trợ, $V > 0,3; \chi^2 > 3,84$) với các loài Ô rô ($V = 0,40; \chi^2 = 5,35$), Thị đá ($V = 0,31; \chi^2 = 4,70$) và Mạy tèo ($V = 0,33; \chi^2 = 4,20$); có quan hệ ngẫu nhiên với loài Sảng đá ($V = 0,31; \chi^2 = 2,10$). Khoảng cách từ Thung đến cây bạn dao động từ 3,5 m đến 7,0 m (Sảng đá: 3 m; Mạy tèo: 4 m; Thị đá: 4,5 m; Chay và Ô rô: 5 m).
• Cây Phay: Có quan hệ tương tác dương với các loài Mạy tèo ($V = 2,16; \chi^2 = 4,20$), Trai lí ($V = 0,24; \chi^2 = 3,60$) và Ô rô; có quan hệ ngẫu nhiên với Kè đuôi dông ($V = 0,07; \chi^2 = 1,80$). Khoảng cách từ Phay đến cây bạn dao động từ 2,5 m đến 8,0 m (Ô rô: 3,5 m; Trai lí: 4,3 m; Mạy tèo: 5 m đến 7 m; Kè đuôi dông: 5 m).

4. Đề xuất giải pháp kỹ thuật lâm sinh

Căn cứ vào kết quả quan hệ sinh thái thực địa, tác giả đề xuất tập đoàn loài cây bản địa trồng rừng hỗn giao:

• Tập đoàn hỗn giao với cây Thung (Tetrameles nudiflora): Gồm Ô rô (Streblus ilicifolius), Thị đá (Diospyros montana Roxb), Mạy tèo (Streblus macrophyllus) và Sảng đá (Sterculia lanceolata Cav).
• Tập đoàn hỗn giao với cây Phay (Duabanga sonneratioides Buch-Ham): Gồm Mạy tèo (Streblus macrophyllus), Trai lí (Fagraea fragrans), Ô rô (Streblus ilicifolius) và Kè đuôi dông (Markhamia stipulata).
• Đóng góp về phương pháp luận: Tác giả chứng minh rằng dựa trên khoảng cách bình quân giữa cây chính và các cây bạn trong rừng tự nhiên (dao động từ 2,5 m đến 8 m), khi nghiên cứu mối quan hệ liên loài có thể thay thế phương pháp ô 6 cây bằng phương pháp lập ô tiêu chuẩn hình tròn bán kính cố định $R = 4\text{ m}$. Bán kính này vừa đảm bảo bao quát đủ các cây có tương tác sinh thái trực tiếp, vừa tránh sai số do mở rộng diện tích ô quá mức khiến xuất hiện các loài ngẫu nhiên không có quan hệ mật thiết.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra các mặt hạn chế cụ thể:

• Dung lượng mẫu khảo sát còn khiêm tốn: Mới tiến hành điều tra trên 30 ô cho mỗi loài nghiên cứu (tổng cộng 60 ô tiêu chuẩn), do đó phạm vi thống kê chưa phản ánh hết tính biến dị của các trạng thái rừng tự nhiên khác nhau tại Vườn Quốc gia Ba Bể.
• Chỉ tiêu nghiên cứu còn giới hạn: Đề tài mới chỉ khảo sát mối quan hệ về mặt tổ thành loài, tần suất xuất hiện và khoảng cách không gian dinh dưỡng thuần túy; chưa phân tích sâu tác động hóa sinh thực vật (ảnh hưởng của chất tiết phitônxit giữa các loài cây).
• Chưa gắn kết đầy đủ với điều kiện lập địa chi tiết: Nghiên cứu chưa đo lường đồng bộ các nhân tố vi khí hậu (nhiệt độ dưới tán, độ ẩm không khí, chế độ ánh sáng) và lý hóa tính của đất rừng tại các vị trí lấy mẫu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề xuất: Cần mở rộng số lượng điểm điều tra trên nhiều dạng sinh cảnh khác nhau của Vườn Quốc gia Ba Bể; kết hợp theo dõi các yếu tố sinh thái vi khí hậu, thổ nhưỡng và nghiên cứu cơ chế phitônxit để hoàn thiện quy trình kỹ thuật gây trồng rừng hỗn giao đạt độ tin cậy sinh thái học cao hơn.

Giá trị tham khảo

Tài liệu cung cấp nguồn dữ liệu thực chứng có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng:

• Đào tạo và học tập: Sinh viên, học viên cao học thuộc các chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Sinh thái học và Bảo vệ môi trường tại các trường đại học khối nông - lâm nghiệp; phục vụ làm tài liệu tham khảo về phương pháp luận nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên và kỹ thuật điều tra lâm sinh.
• Nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn: Cán bộ nghiên cứu lâm nghiệp, cán bộ kỹ thuật tại Ban quản lý Vườn Quốc gia Ba Bể và các ban quản lý rừng đặc dụng, rừng phòng hộ khu vực miền núi phía Bắc có điều kiện tự nhiên tương đồng.
• Các phần nội dung đáng tham khảo nhất trong khóa luận:
  • Quy trình ứng dụng phương pháp ô 6 cây kết hợp toán xác suất để định lượng mối quan hệ tương tác sinh thái giữa các loài cây gỗ rừng tự nhiên.
  • Bộ số liệu thống kê chi tiết về tần suất xuất hiện, chỉ số kích thước sinh trưởng ($D_{1,3}, H_{vn}, D_t$) và công thức tổ thành của 26 loài cây bạn đi kèm cây Thung và 31 loài cây bạn đi kèm cây Phay.
  • Danh lục khuyến nghị tập đoàn loài cây trồng hỗn giao bản địa và đề xuất ứng dụng ô điều tra hình tròn bán kính $R = 4\text{ m}$.

Câu hỏi thường gặp

1. Công thức tổ thành tầng cây bạn của loài cây Thung và loài cây Phay tại khu vực nghiên cứu được xác định như thế nào?
Dựa trên các loài cây bạn có tỷ lệ xuất hiện từ 5% trở lên trong tổng số 150 cây bạn điều tra ở mỗi loài, công thức tổ thành được xác lập như sau:

• Tầng cây bạn của cây Thung: $19,33\text{Oro} + 18,00\text{ThĐ} + 17,33\text{MaT} + 14,67\text{SaĐ} + 30,67\text{LK}$ (với Oro: Ô rô, ThĐ: Thị đá, MaT: Mạy tèo, SaĐ: Sảng đá, LK: Loài khác).
• Tầng cây bạn của cây Phay: $20,67\text{MaT} + 18,00\text{TaL} + 16,00\text{Oro} + 5,33\text{KĐD} + 40\text{LK}$ (với MaT: Mạy tèo, TaL: Trai lí, Oro: Ô rô, KĐD: Kè đuôi dông, LK: Loài khác).

2. Bản chất mối quan hệ tương quan sinh thái giữa cây Thung với các loài cây bạn chủ yếu là gì?
Kết quả tính toán hệ số tương quan $V$ và kiểm định $\chi^2$ cho thấy cây Thung có quan hệ tương tác dương (tương hỗ) với ba loài gồm: Ô rô ($V = 0,40; \chi^2 = 5,35$), Thị đá ($V = 0,31; \chi^2 = 4,70$) và Mạy tèo ($V = 0,33; \chi^2 = 4,20$); và có mối quan hệ xuất hiện ngẫu nhiên với loài Sảng đá ($V = 0,31; \chi^2 = 2,10$).

3. Tại sao tác giả đề xuất có thể thay thế phương pháp ô 6 cây bằng ô tiêu chuẩn hình tròn bán kính $R = 4\text{ m}$?
Dữ liệu khảo sát thực tế cho thấy khoảng cách từ cây tâm (Thung hoặc Phay) đến các cây bạn lân cận phân bố chủ yếu trong phạm vi từ 2,5 m đến 8 m, với khoảng cách trung bình tập trung quanh mức 4 m. Tác giả lập luận rằng nếu diện tích ô điều tra quá lớn sẽ đưa vào nhiều loài ngẫu nhiên không có quan hệ tương tác, ngược lại nếu ô quá nhỏ sẽ bỏ sót các loài có quan hệ; do đó, bán kính $R = 4\text{ m}$ là kích thước tối ưu đại diện cho không gian dinh dưỡng có tương tác thực tế của lâm phần trung niên tại khu vực này.

4. Khóa luận đề xuất những loài cây nào để gây trồng rừng hỗn giao cùng với cây Phay (Duabanga sonneratioides)?
Tác giả đề xuất tập đoàn cây trồng rừng hỗn giao cùng cây Phay gồm 4 loài cây bạn bản địa: Mạy tèo (Streblus macrophyllus), Trai lí (Fagraea fragrans), Ô rô (Streblus ilicifolius) và Kè đuôi dông (Markhamia stipulata). Đây là những loài có tần suất xuất hiện tự nhiên cao và có mối quan hệ tương tác dương hoặc sống hòa hợp ổn định trong cùng lâm phần với cây Phay.

5. Vị trí tầng thứ và trạng thái sinh trưởng của cây Thung và cây Phay trong lâm phần Vườn Quốc gia Ba Bể được ghi nhận ra sao?
Cả hai loài cây Thung và Phay đều ở trạng thái rừng trung niên và giữ vị trí tầng trội (tầng ưu thế sinh thái) của lâm phần. Đường kính ngang ngực bình quân của Thung đạt 34,4 cm và chiều cao đạt 10,8 m; của Phay đạt 31,7 cm và chiều cao đạt 9,4 m; các chỉ số này đều vượt trội so với kích thước bình quân của nhóm cây bạn sinh sống ở tầng dưới hoặc tầng phụ cận.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hoàng Văn Thái đã xác định rõ nét đặc điểm cấu trúc lâm phần và lượng hóa mối quan hệ tương hỗ tự nhiên giữa hai loài cây gỗ chính (Thung và Phay) với các loài cây bạn tại Vườn Quốc gia Ba Bể thông qua phương pháp ô 6 cây và toán xác suất. Kết quả điều tra thực nghiệm đã phân lập được các loài cây có tương tác sinh thái dương nổi bật như Ô rô, Thị đá, Mạy tèo, Trai lí, đồng thời xác lập công thức tổ thành tầng cây bạn cho từng loài mục đích. Từ nền tảng dữ liệu thực địa, đề tài đã đề xuất tập đoàn loài cây hỗn giao bản địa cụ thể và kiến nghị giải pháp kỹ thuật lập ô điều tra hình tròn bán kính $R = 4\text{ m}$, đóng góp cơ sở khoa học thiết thực cho công tác phục hồi rừng và phát triển rừng phòng hộ hỗn giao bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Rừng có vai trò rất quan trọng trong công cuộc phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ sự phát triển bền vững môi trường của mỗi quốc gia. Đặc biệt, Việt Nam là một quốc gia có nguồn tài nguyên rừng, đất rừng khá đa dạng và phong phú, phân bố khắp gần như trên tất cả các tỉnh thành trong toàn quốc. Theo số liệu năm 2012, diện tích đất lâm nghiệp lên tới 15,4 triệu ha (chiếm 58,5% diện tích đất nông nghiệp; chiếm 46,4% tổng diện tích toàn quốc , chưa kể hơn 2,7 triệu đất đồi núi chưa sử dụng và núi đá chưa có rừng cây. Đây cũng là nơi sinh sống của hơn 25 triệu người, trong đó có khoảng 12 triệu đồng bào các dân tộc thiểu số có cuộc sống khó khăn và phụ thuộc vào rừng.

Vì vậy, ngành lâm nghiệp có vai trò đáng kể trong tăng trưởng chung của ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn, cũng như đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và góp phần cải thiện đời sống, xóa đói giảm nghèo cho người dân vùng núi cùng với những người làm nghề rừng. Bên cạnh đó ngành lâm nghiệp còn có vai trò vô cùng lớn, đó là vai trò phòng hộ và bảo vệ môi trường sinh thái. Bởi vì rừng có chức năng phòng hộ như hạn chế sói mòn, lũ lụt, hạn hán, điều khóa khí hậu, giảm thiểu tiếng ồn. Vai trò này ngày càng quan trọng, do Việt Nam là một nước có bờ biển dài và địa hình dốc, nên Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động xấu nhất của quá trình biến đổi khí hậu.

Vì thế, đánh giá đúng vai trò, vị trí của ngành lâm nghiệp và tăng cường công tác bảo vệ, phát triển rừng là trọng trách của ngành lâm nghiệp không chỉ đối với sự phát triển của nền kinh tế đất nước mà còn là trọng trách đối với công tác chống biến đổi khí hậu của quốc tế. Tuy nhiên, có một số nguyên nhân làm 2 cho tài nguyên rừng ngày càng thu hẹp đó là: áp lực về dân số ở các vùng có rừng tăng nhanh, nghèo đói hoàn cảnh kinh tế khó khăn, người dân sinh kế chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên rừng, trình độ dân trí vùng sâu vùng xa còn thấp, kiến thức bản địa chưa được phát huy, hoạt động khuyến nông, khuyến lâm chưa phát triển, chính sách Nhà nước về quản lý rừng cộng đồng còn nhiều bất cập, cơ cấu xã hội truyền thống có nhiều thay đổi. Hiện trạng này đang đặt ra một vấn đề là trong khi xây dựng các quy định về quản lý bảo vệ rừng trên phạm vi cả nước, phải nghiên cứu và tính toán nhu cầu thực tế chính đáng của người dân mới có thể đảm bảo tính khả thi của các quy định, đồng thời bảo đảm cho rừng không bị khai thác lợi dụng quá mức, ảnh hưởng xấu đến chức năng của rừng tự nhiên. Thực tiễn đã chứng minh rằng các giải pháp nhằm phục hồi rừng, quản lý rừng bền vững chỉ có thể giải quyết thỏa đáng một khi có sự hiểu biết đầy đủ về bản chất quy luật sống về hệ sinh thái rừng.

Do nghiên cứu cấu trúc rừng được xem là cơ sở quan trọng nhất, giúp các nhà lâm nghiệp có thể chủ động trong việc xác lập các kế hoạch và biện pháp kỷ thuật tác động chính xác vào rừng, góp phần quản lý và kinh doanh rừng lâu bền. Ở nước ta để có cơ sở cho trồng rừng hỗn giao đảm bảo tính khoa học và thực tiễn góp phần tích cực trong trồng rừng phòng hộ. Bản chất mỗi quan hệ giữa các loài cây với nhau là rất biện chứng bởi có những cây mang mối quan hệ tương trợ. Để có cơ sở khoa học và thực tiễn về mối quan hệ giữa các loài cây một cách rõ ràng hơn, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: ''Nghiên cứu m i quan hệ t nhiên gi a các loài cây rừng với loài cây Thung (Tetrameles nudiflora) và cây Phay (Duabanga sonneratioides Buch-Ham) tại vƣờn Qu c gia Ba Bể, t nh Bắc Kạn" 3 1.

Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được cấu trúc rừng nơi sinh sống của hai loài cây Thung (Tetrameles nudiflora) và loài cây Phay (Duabanga sonneratioides Buch-Ham) Tại vườn Quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Xác định mối quan hệ tự nhiên giữa các loài cây rừng khác với hai loài cây Thung (Tetrameles nudiflora )và loài cây Phay (Duabanga sonneratioides Buch-Ham) Tại vườn Quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. - Đề xuất được tập đoàn cây trồng rừng hỗn giao với loài cây Thung (Tetrameles nudiflora) và loài cây Phay (Duabanga sonneratioides Buch-Ham). Tại vườn Quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn nói riêng và các v ng sinh thái tương tương tự nói chung.

Ý nghĩa nghiên cứu khoa học 1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học Bổ sung những cơ sở khoa học và thực tiễn về mối quan hệ tự nhiên giữa các loài cây rừng. Đồng thời giúp cho sinh viên tiếp cận phương pháp nghiên cứu khoa học, giải quyết vấn đề thực tiễn của khoa học đặt ra. Ý nghĩa thực tiễn sản xuất Trên cơ sở các quy luật quan hệ tự nhiên giữa các loài giúp ta lựa chọn chỉ ra những loài cây có mối quan hệ mật thiết để xây dựng tập đoàn cây trồng rừng phục vụ trồng rừng phòng hộ hỗn giao hiện nay, nâng cao năng suất của rừng.

4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Vấn đề tái sinh phục hồi rừng ở nước ta đã được đặt ra từ rất sớm, từ đầu những năm 50 đến 60 của thế kỷ 20 và được sử dụng với cụm từ “khoanh núi nuôi rừng”, tuy nhiên trong một khoảng thời gian dài, ngành lâm nghiệp phải tập trung khai thác rừng tự nhiên để phục vụ cho công cuộc khôi phục và phát triển miền Bắc, đồng thời chi viện cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng miền Nam. Đến đầu thập kỷ 1970, lâm nghiệp tập trung đẩy mạnh trồng rừng với “tham vọng phủ xanh đất trống đồi núi trọc” trong kế hoạch 5 năm lần 1 và lần 2 như đã được nêu tại các Nghị quyết của Đảng và kế hoạch của Nhà nước vào giai đoạn này. Do vậy việc “khoanh núi nuôi rừng” lúc này gần như là một khẩu hiệu nên kết quả và tác dụng rất hạn chế.

Đến giữa những năm 1980, “Khoanh núi nuôi rừng” mới được định hình và chuyển hướng thành thuật ngữ mới là: Phục hồi rừng bằng “khoanh nuôi xúc tiến tái sinh”. Phục hồi rừng có thể được hiểu một cách khái quát là quá trình ngược lại của sự suy thoái. Theo quá trình diễn thế, sau khi phải chịu những tác động phi tự nhiên phá vỡ bằng sinh thái; với khả năng tự điều chỉnh tự nhiên và cơ chế nội cân bằng sinh thái thì nó có xu hướng vận động thiết lập một trạng thái cân bằng mới (gần giống với trạng thái ban đầu , quá trình này được gọi là diễn thế phục hồi. Nhưng với những tác động quá mạnh vượt ra ngoài ngưỡng tự điều chỉnh của hệ sinh thái rừng thì quá trình phục hồi lại sẽ rất chậm hoặc thậm chí nó không xảy ra.

Lúc này cần những hoạt động của con người nhằm thúc đẩy quá trình đó hoạt động mạnh nhất trong thời gian ngắn nhất. Như vậy, hoạt động phục hồi rừng được hiểu là các hoạt động có ý thức của con người nhằm làm đảo ngược quá trình suy thoái rừng. Để phục hồi lại các hệ sinh thái rừng đã 5 bị thoái hoá, chúng ta có rất nhiều lựa chọn tùy thuộc vào từng đối tượng và mục đích cụ thể. Lamb và ilmour (2003 đã đưa ra ba nhóm hành động nhằm làm đảo ngược quá trình suy thoái rừng là cải tạo, khôi phục và phục hồi rừng.

Các khái niệm này được hiểu như sau: - Cải tạo hay là thay thế (reclamation or replacement): Khái niệm này được hiểu là sự tái tạo lại năng suất và độ ổn định của một lập địa bằng cách thiết lập một thảm thực vật hoàn toàn mới để thay thế cho thảm thực vật gốc đã bị thoái hoá mạnh. Ở vùng nhiệt đới, các xã hợp thực vật được thay thế này thường đơn giản nhưng lại có năng suất cao hơn thảm thực vật gốc. Các lập địa rừng nghèo kiệt, trảng cây bụi… là đối tượng của hoạt động này và cũng là những cơ hội cho việc thiết lập các rừng công nghiệp sử dụng các loài cây nhập nội sinh trưởng nhanh hơn và có giá trị kinh tế cao hơn so với thảm thực vật gốc. - Khôi phục (restoration): Hiểu một cách chính xác về mặt lý thuyết thì khôi phục lại một khu rừng bị suy thoái (rừng nghèo là đưa khu rừng đó trở về nguyên trạng ban đầu của nó.

Đưa về nguyên trạng bao gồm cả các thành phần thực vật, động vật và toàn bộ các quá trình sinh thái dẫn đến sự khôi phục lại hoàn toàn tính tổng thể của hệ sinh thái. - Phục hồi (rehabilitation): Khái niệm phục hồi rừng được định nghĩa như là gạch nối (trung gian) giữa cải tạo và khôi phục. Trong trường hợp này, một vài cố gắng có thể được thực hiện để thay thế thành phần dễ thấy nhất của thảm rừng gốc, đó thường là tầng cây cao bao gồm cả các loài bản địa được thay thế bằng các loài có giá trị kinh tế và sinh trưởng nhanh hơn. Ngoài ba nhóm hành động này, việc phục hồi rừng còn bao gồm: - Trồng rừng (afforestation): Trồng rừng được hiểu là sự chuyển đổi từ đất không có rừng thành rừng thông qua trồng cây, gieo hạt thẳng hoặc xúc tiến tái sinh tự nhiên (Smith, 2002).

6 - Trồng lại rừng (reforestation): Là hoạt động trồng rừng trên đất không có rừng do bị mất rừng trong một thời gian nhất định. Sự khác nhau giữa trồng lại rừng và trồng rừng nằm ở thời gian không có rừng của đối tượng (đất trồng rừng), hoạt động trồng rừng ở đối tượng có thời gian rất lâu không phải là rừng thì gọi là trồng rừng; còn hoạt động đó trên đối tượng mới không có rừng trong thời gian ngắn thì gọi là trồng lại rừng. Trong nhiều trường hợp, trồng rừng, trồng lại rừng được hiểu đồng nghĩa với sự cải tạo (hay là sự thay thế). Theo chúng tôi thì nên hiểu cải tạo rừng là hoạt động thay thế rừng nghèo kiệt thành rừng trồng có năng suất cao hơn, còn trồng rừng và trồng lại rừng là hoạt động gây lại rừng trên đất trống đồi núi trọc.

Phục hồi rừng có thể được giải thích như một phương pháp phối hợp giữa các hoạt động thay thế, phục hồi và khôi phục. Hoạt động phục hồi có thể thay đổi tuỳ thuộc vào mục đích, điều kiện của đối tượng (rừng nghèo) và rừng mong muốn đạt đến.