Mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại: Nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam

Nghiên cứu mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc cho lĩnh vực tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Trà
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Thị Bích Nguyệt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Tín Dụng Ngân Hàng Và Tín Dụng Thương Mại
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. TÓM TẮT
• 2. ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 3. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
• 7. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 7.1. Tổng quan về lý thuyết tín dụng
• 7.2. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
• 7.3. Thực trạng tại Việt Nam
• 8. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 9. TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại

Mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu kinh tế. Tín dụng ngân hàng được xem là nguồn tài chính chính thức, trong khi tín dụng thương mại thường được coi là một kênh tài trợ không chính thức. Sự tương tác giữa hai loại hình tín dụng này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế khó khăn.

1.1. Định nghĩa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại

Tín dụng ngân hàng là khoản vay mà ngân hàng cung cấp cho doanh nghiệp hoặc cá nhân, trong khi tín dụng thương mại là khoản nợ mà doanh nghiệp nợ nhà cung cấp hàng hóa. Hai loại tín dụng này có vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động kinh doanh.

1.2. Tầm quan trọng của tín dụng trong nền kinh tế Việt Nam

Tín dụng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tại Việt Nam, với 96% doanh nghiệp là doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc tiếp cận tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại là rất cần thiết để duy trì hoạt động và phát triển.

II. Vấn đề và thách thức trong việc tiếp cận tín dụng tại Việt Nam

Mặc dù tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại có vai trò quan trọng, nhưng việc tiếp cận chúng vẫn gặp nhiều khó khăn. Theo số liệu từ Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia, chỉ 30% doanh nghiệp vừa và nhỏ có khả năng vay vốn ngân hàng. Điều này đặt ra thách thức lớn cho sự phát triển của các doanh nghiệp.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng

Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc chứng minh khả năng tài chính và khả năng trả nợ, dẫn đến việc không thể tiếp cận được tín dụng ngân hàng. Điều này đặc biệt nghiêm trọng trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế.

2.2. Tín dụng thương mại như một giải pháp thay thế

Khi tín dụng ngân hàng trở nên khó khăn, tín dụng thương mại trở thành một giải pháp thay thế quan trọng. Doanh nghiệp có thể dựa vào các nhà cung cấp để duy trì hoạt động kinh doanh mà không cần phải vay ngân hàng.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích dữ liệu bảng để khảo sát mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại tại các doanh nghiệp Việt Nam. Mô hình nghiên cứu sẽ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ này.

3.1. Mô hình nghiên cứu và các biến số

Mô hình nghiên cứu sẽ bao gồm các biến số như quy mô doanh nghiệp, loại hình hàng hóa và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Việc phân tích các biến này sẽ giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa hai loại tín dụng.

3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu sẽ được thu thập từ các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ 2006 đến 2014. Phân tích sẽ được thực hiện trên phần mềm Eview để đảm bảo tính chính xác.

IV. Kết quả nghiên cứu về mối quan hệ tín dụng tại Việt Nam

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tồn tại của mối quan hệ bổ sung giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại. Sự gia tăng trong nguồn vốn vay ngắn hạn từ ngân hàng sẽ giúp doanh nghiệp gia tăng nguồn cấp tín dụng cho các doanh nghiệp khác.

4.1. Tác động của quy mô doanh nghiệp lên tín dụng

Nghiên cứu chỉ ra rằng các doanh nghiệp lớn có khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng tốt hơn, từ đó tạo ra mối quan hệ bổ sung với tín dụng thương mại. Ngược lại, doanh nghiệp nhỏ thường gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận.

4.2. Ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính đến tín dụng

Khủng hoảng tài chính toàn cầu đã làm giảm nguồn cung tín dụng thương mại, kéo dài từ 1 đến 2 năm sau khủng hoảng. Tuy nhiên, sau đó, tín dụng thương mại đã có sự phục hồi mạnh mẽ, đặc biệt là ở các doanh nghiệp sản xuất.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của tín dụng tại Việt Nam

Nghiên cứu khẳng định rằng tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại có mối quan hệ chặt chẽ và bổ sung cho nhau. Trong tương lai, việc cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng cho các doanh nghiệp sẽ là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

5.1. Đề xuất chính sách cho tín dụng ngân hàng

Cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng, từ đó tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

5.2. Tương lai của tín dụng thương mại tại Việt Nam

Tín dụng thương mại sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế. Doanh nghiệp cần tận dụng tốt nguồn tín dụng này để duy trì hoạt động và phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam với hơn 96% doanh nghiệp là doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN), việc tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng vẫn còn nhiều khó khăn khi chỉ khoảng 30% doanh nghiệp có thể vay vốn ngân hàng, trong khi 70% còn lại không sử dụng tín dụng ngân hàng. Tín dụng ngân hàng từ lâu được xem là kênh tài trợ vốn chính thức phổ biến, nhưng khi kênh này gặp khó khăn, tín dụng thương mại trở thành nguồn tài trợ không chính thức quan trọng, đặc biệt trong các nền kinh tế đang phát triển và chuyển đổi như Việt Nam. Nghiên cứu thực nghiệm này tập trung phân tích mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại tại Việt Nam, dựa trên mẫu 63 công ty phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HSX) trong giai đoạn 2006-2014 với dữ liệu theo tần suất quý.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ: (1) mối quan hệ bổ sung hay thay thế giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại; (2) tác động của quy mô doanh nghiệp, bản chất hàng hóa (công hay tư) và ngành nghề (sản xuất hay phi sản xuất) lên cung và cầu tín dụng thương mại; (3) ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 đến mối quan hệ này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ vai trò của tín dụng thương mại trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam còn non trẻ, giúp doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách có cơ sở để điều chỉnh chính sách tín dụng phù hợp, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết tín dụng, trong đó tín dụng được hiểu là quan hệ giữa bên cho vay và bên đi vay, với các hình thức tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại. Tín dụng thương mại là hình thức mua bán chịu giữa các doanh nghiệp, trong đó người bán cho phép người mua thanh toán chậm, đóng vai trò là nguồn tài trợ không chính thức. Tín dụng ngân hàng là giao dịch tài sản giữa ngân hàng và doanh nghiệp dưới dạng tiền tệ với lãi suất và thời hạn thỏa thuận.

Các mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại, với giả thuyết tồn tại tác động bổ sung (complementary) hoặc thay thế (substitution) giữa hai loại tín dụng này. Ngoài ra, các yếu tố như quy mô doanh nghiệp, bản chất hàng hóa (công hay tư), ngành nghề (sản xuất hay phi sản xuất) được xem xét ảnh hưởng đến cung và cầu tín dụng thương mại. Khung lý thuyết cũng xem xét tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 và chính sách tiền tệ thắt chặt tại Việt Nam lên mối quan hệ này.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích dữ liệu bảng (panel data) với mẫu gồm 63 công ty phi tài chính niêm yết trên HSX trong giai đoạn 2006-2014, thu thập dữ liệu theo tần suất quý, tổng cộng 2059 quan sát. Mô hình hồi quy hiệu ứng cố định theo nhóm doanh nghiệp (firm-fixed effects) được áp dụng nhằm kiểm soát các yếu tố không quan sát được và xử lý vấn đề nội sinh.

Các biến chính trong mô hình gồm: khoản phải thu (TcRec), khoản phải trả (TcPay), tín dụng thương mại ròng (TcNet), và nợ vay ngân hàng ngắn hạn (BkLoan), tất cả được chuẩn hóa theo tổng tài sản. Các biến giả được sử dụng để phân biệt các giai đoạn trước, trong và sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 nhằm đánh giá tác động của khủng hoảng. Ngoài ra, các biến kiểm soát như doanh thu (Sales), giá vốn hàng bán (CGS), quy mô doanh nghiệp (Size), và hàng tồn kho (Inventory) cũng được đưa vào mô hình để kiểm soát ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế khác.

Dữ liệu kế toán được thu thập từ Bloomberg Terminal và đối chiếu với báo cáo tài chính công bố của các doanh nghiệp để đảm bảo tính chính xác. Mẫu nghiên cứu loại trừ các công ty tài chính do đặc thù khác biệt về cấu trúc vốn và tín dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động bổ sung giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại: Kết quả hồi quy trên toàn mẫu cho thấy tồn tại mối quan hệ bổ sung giữa nguồn vốn vay ngắn hạn từ ngân hàng và tín dụng thương mại, thể hiện qua hệ số hồi quy dương và có ý nghĩa thống kê. Cụ thể, khi nguồn vốn vay ngân hàng tăng 1%, khoản phải thu (tín dụng thương mại) cũng tăng tương ứng, cho thấy doanh nghiệp sử dụng tín dụng ngân hàng để mở rộng tín dụng thương mại cho các đối tác.

2. Không tồn tại tác động thay thế giữa vay ngân hàng và khoản phải trả: Kết quả cho thấy không có mối quan hệ thay thế giữa vay ngân hàng và khoản phải trả (tín dụng thương mại từ phía cầu). Hai loại tín dụng này có xu hướng tăng đồng thời, phản ánh sự gia tăng đồng bộ trong việc sử dụng các nguồn tín dụng ngắn hạn.

3. Ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính: Trong giai đoạn khủng hoảng 2008-2009 và 1-2 năm sau đó, nguồn cung tín dụng thương mại giảm rõ rệt, đặc biệt ở các doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp có hàng hóa tư. Tuy nhiên, các doanh nghiệp có hàng hóa công ít bị ảnh hưởng hơn, duy trì hoặc tăng tín dụng thương mại trong giai đoạn này.

4. Tác động của quy mô và bản chất doanh nghiệp: Doanh nghiệp lớn có xu hướng giảm nguồn cung tín dụng thương mại (khoản phải thu) và tăng nhu cầu tín dụng thương mại (khoản phải trả) trong giai đoạn khủng hoảng, trong khi doanh nghiệp nhỏ có xu hướng ngược lại. Doanh nghiệp có hàng hóa công nhận được tín dụng thương mại nhiều hơn so với doanh nghiệp có hàng hóa tư. Ngành sản xuất sử dụng tín dụng thương mại nhiều hơn ngành phi sản xuất, thể hiện qua giá trị trung bình khoản phải thu cao hơn 5-7%.

Thảo luận kết quả

Mối quan hệ bổ sung giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại tại Việt Nam phản ánh thực trạng thị trường tài chính còn hạn chế, trong đó tín dụng thương mại đóng vai trò hỗ trợ bổ sung khi doanh nghiệp tiếp cận vốn ngân hàng. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế như của Demirguc-Kunt & Maksimovic (2001) và Giannetti et al. (2011).

Việc không phát hiện tác động thay thế giữa vay ngân hàng và khoản phải trả cho thấy doanh nghiệp không chuyển đổi hoàn toàn từ nguồn tín dụng chính thức sang tín dụng thương mại khi gặp khó khăn, mà sử dụng đồng thời cả hai nguồn vốn để duy trì hoạt động kinh doanh.

Ảnh hưởng tiêu cực của khủng hoảng tài chính lên tín dụng thương mại thể hiện sự thắt chặt tín dụng trong toàn bộ hệ thống tài chính, đồng thời phản ánh sự khác biệt về khả năng tiếp cận tín dụng giữa các nhóm doanh nghiệp. Doanh nghiệp có hàng hóa công được hưởng lợi từ sự bảo lãnh và hỗ trợ của nhà nước, giúp duy trì tín dụng thương mại ổn định trong khủng hoảng.

Phân tích theo quy mô và ngành nghề cho thấy các doanh nghiệp lớn và ngành sản xuất có nhu cầu tín dụng thương mại cao hơn, phù hợp với đặc thù hoạt động sản xuất cần vốn lưu động lớn và chuỗi cung ứng phức tạp. Kết quả này cũng tương đồng với các nghiên cứu trước đây về vai trò của quy mô và ngành nghề trong việc ảnh hưởng đến tín dụng thương mại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ xu hướng tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại theo thời gian, bảng so sánh các hệ số hồi quy theo nhóm doanh nghiệp, giúp minh họa rõ nét các phát hiện chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hỗ trợ tín dụng ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa: Các cơ quan quản lý nên thiết kế các chính sách tín dụng ưu đãi, giảm lãi suất và thủ tục vay vốn nhằm giúp doanh nghiệp nhỏ tiếp cận nguồn vốn ngân hàng dễ dàng hơn, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng thương mại không chính thức.

2. Phát triển thị trường tài chính và kênh huy động vốn thay thế: Đẩy mạnh phát triển thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp để đa dạng hóa nguồn vốn cho doanh nghiệp, giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng và tín dụng thương mại.

3. Khuyến khích doanh nghiệp xây dựng mối quan hệ tín dụng thương mại bền vững: Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản lý tín dụng thương mại, xây dựng chính sách thanh toán linh hoạt nhằm duy trì nguồn vốn lưu động ổn định, đặc biệt trong giai đoạn khủng hoảng.

4. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp có hàng hóa tư trong khủng hoảng: Nhà nước và các tổ chức tín dụng nên có các chương trình hỗ trợ đặc thù cho doanh nghiệp có hàng hóa tư, giúp họ duy trì tín dụng thương mại và vượt qua khó khăn tài chính trong giai đoạn thắt chặt tín dụng.

Các giải pháp trên nên được triển khai trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tín dụng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách tài chính - ngân hàng: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách tín dụng phù hợp, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng tài chính và phát triển thị trường tài chính Việt Nam.

2. Các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng: Giúp hiểu rõ mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại, từ đó điều chỉnh chiến lược cho vay và quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả hơn.

3. Doanh nghiệp vừa và nhỏ: Cung cấp thông tin về vai trò của tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng, giúp doanh nghiệp lựa chọn kênh tài trợ vốn phù hợp, nâng cao khả năng tiếp cận vốn và quản lý tài chính.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành tài chính - ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng, mô hình hồi quy hiệu ứng cố định, cũng như các phân tích thực nghiệm về tín dụng trong nền kinh tế đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

1. Tín dụng thương mại là gì và tại sao nó quan trọng với doanh nghiệp?
   Tín dụng thương mại là hình thức mua bán chịu giữa các doanh nghiệp, cho phép thanh toán chậm. Nó quan trọng vì giúp doanh nghiệp duy trì vốn lưu động, đặc biệt khi tiếp cận tín dụng ngân hàng khó khăn.

2. Mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại tại Việt Nam như thế nào?
   Nghiên cứu cho thấy tồn tại mối quan hệ bổ sung, tức là khi vay ngân hàng tăng, tín dụng thương mại cũng tăng, không có sự thay thế hoàn toàn giữa hai nguồn vốn này.

3. Khủng hoảng tài chính 2008 ảnh hưởng ra sao đến tín dụng thương mại?
   Khủng hoảng làm giảm nguồn cung tín dụng thương mại trong giai đoạn khủng hoảng và 1-2 năm sau đó, nhưng doanh nghiệp có hàng hóa công ít bị ảnh hưởng hơn.

4. Doanh nghiệp lớn và nhỏ có sử dụng tín dụng thương mại khác nhau không?
   Có, doanh nghiệp lớn giảm cung tín dụng thương mại và tăng nhu cầu tín dụng trong khủng hoảng, trong khi doanh nghiệp nhỏ có xu hướng ngược lại, sử dụng tín dụng thương mại nhiều hơn.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng?
   Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực tài chính, xây dựng hồ sơ tín dụng minh bạch, đồng thời tận dụng tín dụng thương mại để duy trì hoạt động khi vay ngân hàng gặp khó khăn.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận tồn tại mối quan hệ bổ sung giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại tại Việt Nam, không có sự thay thế hoàn toàn giữa hai nguồn vốn này.
• Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 ảnh hưởng tiêu cực đến tín dụng thương mại, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp có hàng hóa tư.
• Doanh nghiệp lớn và ngành sản xuất có nhu cầu tín dụng thương mại cao hơn, trong khi doanh nghiệp có hàng hóa công ít bị ảnh hưởng bởi khủng hoảng.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở cho các chính sách hỗ trợ tín dụng phù hợp, giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn tài chính và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường tiếp cận tín dụng ngân hàng, phát triển thị trường tài chính và nâng cao hiệu quả sử dụng tín dụng thương mại trong vòng 3-5 năm tới.

Các nhà quản lý và doanh nghiệp nên áp dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chính sách và chiến lược tài chính, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng về tín dụng trong các lĩnh vực và giai đoạn khác nhau nhằm nâng cao hiệu quả quản lý vốn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề nghiên cứu, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, nội dung, phạm vi nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu. 2 – Tổng quan các nghiên cứu trước đây Trong phần này, tác giả trình bày (1) tổng quan về lý thuyết tín dụng, (2) tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm đã tồn tại trên thế giới xoay quanh mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng. Đồng thời, (3) tác giả cũng nêu lên một số thực trạng tại Việt Nam liên quan đến tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại. 3 – Phương pháp nghiên cứu Trong phần này, tác giả trình bày giả thuyết nghiên cứu, mô hình nghiên cứu, cách xây dựng các biến trong mô hình cũng như các dữ liệu cần thiết để thực hiện nghiên cứu.

4 – Kết quả nghiên cứu Trong phần này, tác giả thực hiện các mô tả thống kê các biến, phân tích tương quan, thực hiện các kiểm định của mô hình hồi quy… Trình bày và thảo luận các kết quả hồi quy trong mô hình thực nghiệm tại Việt Nam. 5 –Kết Luận Trong phần này, tác giả tóm tắt kết quả nghiên cứu. Những hạn chế của đề tài và những hướng mở rộng nghiên cứu tiếp theo cũng được trình bày. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY Trong phần này, tác giả sẽ trình bày 3 nội dung: (1) tổng quan về lý thuyết tín dụng nói chung và tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng nói riêng. (2) Tổng quan các nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng. Đồng thời (3) tác giả cũng nêu lên thực trạng tại Việt Nam, về 2 đối tượng: tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại. Từ đó, xem xét, liệu rằng ở Việt Nam có tồn tại mối quan hệ giữa 2 đối tượng này hay không.

Ngoài ra, tác giả cũng xem xét các tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu (2008-2009) đến Việt Nam. Từ đó, nêu lên thực trạng chính sách tiền tệ của Việt Nam có thắt chặt trong giai đoạn xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính, từ đó tác động lên hoạt động của các doanh nghiệp. Tổng quan về lý thuyết tín dụng Tín dụng là một phạm trù kinh tế và nó cũng là sản phẩm của nền kinh tế hàng hóa. Tín dụng ra đời, tồn tại qua nhiều hình thái kinh tế - xã hội.

Tín dụng là việc một bên (bên cho vay) cung cấp nguồn tài chính cho đối tượng khác (bên đi vay) trong đó bên đi vay sẽ hoàn trả tài chính cho bên cho vay trong một thời hạn thỏa thuận và thường kèm theo lãi suất. Do hoạt động này làm phát sinh một khoản nợ nên bên cho vay còn gọi là chủ nợ, bên đi vay gọi là con nợ. Do đó, Tín dụng phản ánh mối quan hệ giữa hai bên - Một bên là người cho vay, và một bên là người đi vay. Quan hệ giữa hai bên ràng buộc bởi cơ chế tín dụng, thỏa thuận thời gian cho vay, lãi suất phải trả,.

Tín dụng được xem như là công cụ thúc đẩy quá trình tái sản xuất mở rộng và góp phần điều tiết vĩ mô nền kinh tế, góp phần thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung vốn. Tín dụng cũng góp phần tiết kiệm chi phí lưu thông xã hội, góp phần thực hiện chính sách xã hội. Theo đó, tín dụng cũng được phân ra thành: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9  Tín dụng thương mại  Tín dụng ngân hàng  Tín dụng nhà nước  Tín dụng tiêu dùng  Tín dụng quốc tế Trong nghiên cứu này, tác giả tập trung vào 2 đối tượng chính là tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại.  Tín dụng thương mại Tín dụng thương mại là quan hệ tín dụng giữa các doanh nghiệp dưới hình thức mua bán chịu hàng hóa.

Đây là quan hệ tín dụng giữa các nhà sản xuất - kinh doanh được thực hiện dưới hình thức mua bán chịu hàng hóa. Hành vi mua bán chịu hàng hóa được xem là hình thức tín dụng - người bán chuyển giao cho người mua quyền sử dụng vốn tạm thời trong một thời gian nhất định, và khi đến thời hạn đã được thỏa thuận, người mua phải hoàn lại vốn cho người bán dưới hình thức tiền tệ và cả phần lãi cho người bán chịu. Tín dụng thương mại vốn cho vay dưới dạng hàng hóa hay một bộ phận của vốn sản xuất chuẩn bị chuyển hóa thành tiền, chưa phải là tiền nhàn rỗi. Người cho vay (chủ nợ) và người đi vay (con nợ) đều là những doanh nghiệp trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Khối lượng tín dụng lớn hay nhỏ phụ thuộc vào tổng giá trị của khối lượng hàng hóa được đưa ra mua bán chịu.  Tín dụng ngân hàng Tín dụng ngân hàng là giao dịch tài sản giữa Ngân hàng với bên đi vay (là các tổ chức kinh tế, cá nhân trong nền kinh tế) trong đó Ngân hàng chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thoả thuận, và bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện cả vốn gốc và lãi cho Ngân hàng khi đến hạn thanh toán. Huy động vốn và cho vay vốn đều thực hiện dưới hình thức tiền tệ; Ngân hàng đóng vai trò trung gian trong quá trình huy động vốn và cho vay. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Tổng quan các nghiên cứu trước đây Trong phần này, tác giả tiến hành tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm đã tồn tại, xoay quanh mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng. Đầu tiên, (i) giữa 2 đối tượng này, tồn tại mối quan hệ thay thế (substitution) hay bổ sung (complementary), tiếp theo, (ii) quy mô công ty (firm size), bản chất công ty (corporate nature) và ngành nghề (industries) sẽ tạo ra tác động lên mối quan hệ giữa 2 đối tượng này như thế nào. Cuối cùng (iii) tương ứng với mỗi trường hợp, tác giả cũng xây dựng các giả thuyết nghiên cứu cho trường hợp của Việt Nam. Tác động thay thế (substitution) và bổ sung (complementary) giữa tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng Các nghiên cứu trước đây đã tồn tại, vẫn chưa chỉ ra một cách rõ ràng liệu tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại có mối quan hệ bổ sung hay thay thế.

Thay vào đó, tín dụng thương mại có thể đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung khi tín dụng ngân hàng không có sẵn (Demirguc-Kunt &Maksimovic (2001), Giannetti cùng các cộng sự (2011), Biais và Collier (1997)). Đồng thời, các công ty có khuynh hướng chuyển sang nguồn tín dụng thương mại từ các nhà cung ứng như một sự thay thế một hình thức tài trợ khác khi điều kiện tài chính xấu đi (Love cùng các cộng sự (2007); Coulibaly cùng các cộng sự (2013)). Cũng có những nghiên cứu chỉ ra mối quan hệ (bổ sung và thay thế) này là diễn ra đồng thời (Yang (2011), Lin & Chou (2015). Đầu tiên, về mối quan hệ bổ sung, Demirguc-Kunt và Maksimovic (2001) thực hiện nghiên cứu với một mẫu nghiên cứu gồm các công ty sản xuất ở 40 quốc gia khác nhau.

Kết quả cho thấy việc sử dụng tín dụng thương mại như một sự bổ sung cho tín dụng ngân hàng. Biais và Collier (1997) đưa ra giả thuyết rằng việc mở rộng tín dụng thương mại giúp đưa ra những thông tin thuận lợi cho người cho vay, do đó họ sẵn sàng hơn để cho vay. Giannetti, Burkart, và Ellingsen (2011) tiến hành nghiên cứu thực nghiệm trên lập luận, các công ty sử dụng tín dụng thương mại thường có xu hướng vay mượn của nhiều ngân hàng hơn và có mối quan hệ trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 ngắn hạn với ngân hàng. Ngoài ra các công ty này nhận được thỏa thuận tốt hơn từ ngân hàng, đặc biệt chi phí thấp hơn với hạn mức tín dụng của họ.

Phân tích này cho thấy tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại có mối quan hệ bổ sung chứ không phải thay thế. Tiếp theo, về mối quan hệ thay thế, Love cùng các cộng sự (2007), sử dụng một mẫu nghiên cứu với 890 công ty ở sáu (06) nền kinh tế mới nổi, đã chỉ ra rằng, trước khủng hoảng, các công ty có tỷ lệ nợ ngắn hạn cao là nguồn cung tín dụng thương mại quan trọng. Tuy nhiên, sau khủng hoảng, các công ty này cắt giảm mạnh khoản tín dụng cho khách hàng và làm tăng sự phụ thuộc vào tín dụng của các nhà cung ứng (suppliers). Love cùng các cộng sự (2007) có hai kết luận chính.

Đầu tiên là có sự gia tăng trong khoản thời gian rất ngắn ở các khoản tín dụng thương mại được đề nghị và chấp nhận ngay sau khủng hoảng. Sau cú sốc khủng hoảng, người mua tạm dừng trả tiền cho nhà cung ứng, và tín dụng tích lũy cho đến khi người bán giảm lượng cung hàng hóa hoặc người mua khôi phục quá trình thanh toán; kết quả thứ hai là có một sự suy giảm rõ rệt về khoản tín dụng được cung cấp sau khủng hoảng, khoản tiền được tiếp tục kí hợp đồng được vài năm. Sự suy giảm trong tín dụng thương mại có thể là kết quả của hiệu ứng nguồn cung (supply effect); đó là các công ty không thể có được tài trợ ngân hàng, làm giảm nguồn cung tín dụng mà họ sẵn sàng cung cấp cho khách hàng. Mặt khác, người mua của các công ty này cũng ít sẵn lòng để nhận thêm nhiều tín dụng hơn.

Bên cạnh đó, Coulibaly cùng các cộng sự (2013) nghiên cứu vai trò của thắt chặt tín dụng trong giai đoạn co hẹp của toàn bộ các hoạt động kinh tế trong suốt khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009, sử dụng bộ dữ liệu ở cấp độ doanh nghiệp từ sáu (06) nền kinh tế mới nổi ở châu Á. Kết quả thực nghiệm cho thấy, các công ty dễ bị tổn thương về mặt tài chính (financially-vulnerable) chuyển sang nguồn tín dụng thương mại từ các nhà cung ứng như một sự bổ sung một hình thức tài trợ khác khi điều kiện tài chính xấu đi. Cuối cùng, về mối quan hệ đồng thời, Yang (2011) kiểm tra mối quan hệ nhân quả giữa tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng trong giai đoạn khủng hoảng tài LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 chính gần đây. Kết quả của Yang cho thấy, tín dụng ngân hàng và các khoản phải trả/phải thu có mối quan hệ đồng thời và có một tác động thay thế/ bổ sung giữa tín dụng ngân hàng và các khoản phải trả/phải thu.