Luận văn thạc sĩ mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp cấu trúc vốn và hiệu quả doanh nghiệp bằng chứng thực nghiệm tại các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Phân tích toàn diện mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp, cấu trúc vốn và hiệu quả tại doanh nghiệp, đề xuất mô hình mới, nâng cao hiệu quả ứng

• Tác giả: Nguyễn Thị Phương Thúy
• Người hướng dẫn: GS.TS Trần Ngọc Thơ
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TPHCM
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Quản Trị Doanh Nghiệp, Cấu Trúc Vốn Và Hiệu Quả Tại Doanh Nghiệp Phi Tài Chính Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP.Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Lý do chọn đề tài
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa bài nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu bài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Tác động của quản trị doanh nghiệp đối với đòn bẩy tài chính
• 2.1.1. Quy mô HĐQT và đòn bẩy tài chính
• 2.1.2. HĐQT độc lập và đòn bẩy tài chính
• 2.1.3. Quy mô của ban kiểm soát và đòn bẩy tài chính
• 2.1.4. Thành viên nữ trong HĐQT và đòn bẩy tài chính
• 2.1.5. CEO kiêm nhiệm và đòn bẩy tài chính
• 2.1.6. Sự tập trung quyền sở hữu và đòn bẩy tài chính
• 2.1.7. Danh tiếng của doanh nghiệp kiểm toán và đòn bẩy tài chính
• 2.2. Tác động của quản trị doanh nghiệp đối với hiệu quả doanh nghiệp
• 2.2.1. Quy mô HĐQT và hiệu quả doanh nghiệp
• 2.2.2. HĐQT độc lập và hiệu quả doanh nghiệp
• 2.2.3. Quy mô ban kiểm soát và hiệu quả doanh nghiệp
• 2.2.4. Thành viên nữ trong HĐQT và hiệu quả doanh nghiệp
• 2.2.5. CEO kiêm nhiệm và hiệu quả doanh nghiệp
• 2.2.6. Sự tập trung quyền sở hữu và hiệu quả doanh nghiệp
• 2.2.7. Danh tiếng của doanh nghiệp kiểm toán và hiệu quả doanh nghiệp
• 2.3. Tác động của đòn bẩy tài chính đối với hiệu quả doanh nghiệp
• 2.4. Tác động trung gian của đòn bẩy tài chính lên mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và hiệu quả doanh nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả dữ liệu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.4. Các biến trong mô hình
• 3.4.1. Biến phụ thuộc
• 3.4.2. Biến độc lập
• 3.4.3. Biến kiểm soát
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
• 4.1. Phân tích thống kê mô tả các biến
• 4.2. Phân tích ma trận hệ số tương quan các biến
• 4.3. Phân tích kết quả hồi quy
• 4.3.1. Phân tích kết quả hồi quy theo mô hình 1 - tác động của quản trị doanh nghiệp đối với đòn bẩy tài chính
• 4.3.2. Phân tích kết quả hồi quy theo mô hình 2 - tác động của quản trị doanh nghiệp đối với hiệu quả doanh nghiệp
• 4.3.3. Phân tích kết quả hồi quy theo mô hình 3 - tác động của đòn bẩy tài chính lên hiệu quả doanh nghiệp
• 4.3.4. Phân tích kết quả hồi quy theo mô hình 4 - tác động trung gian của đòn bẩy tài chính lên mối quan hệ giữa QTDN và hiệu quả doanh nghiệp
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Kết quả nghiên cứu
• 5.2. Hàm ý của bài nghiên cứu
• 5.3. Hạn chế bài nghiên cứu
• 5.4. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Bài nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp, cấu trúc vốn và hiệu quả doanh nghiệp tại các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2008 - 2017. Quản trị doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn và chi phí vốn. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp hồi quy như OLS, FEM, REM và GLS để phân tích dữ liệu từ 225 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết. Kết quả cho thấy có mối quan hệ chặt chẽ giữa quản trị doanh nghiệp và hiệu quả doanh nghiệp, đồng thời cấu trúc vốn cũng có tác động đáng kể đến hiệu quả hoạt động.

II. Tác động của quản trị doanh nghiệp đến cấu trúc vốn

Nghiên cứu chỉ ra rằng quản trị doanh nghiệp có ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp. Cụ thể, quy mô của Hội đồng quản trị (HĐQT) và tính độc lập của HĐQT có mối quan hệ ngược chiều với đòn bẩy tài chính. Điều này có nghĩa là khi quy mô HĐQT lớn hơn và HĐQT độc lập hơn, doanh nghiệp có xu hướng sử dụng ít nợ hơn. Hơn nữa, sự hiện diện của các thành viên nữ trong HĐQT cũng góp phần làm giảm đòn bẩy tài chính. Kết quả này cho thấy rằng việc cải thiện quản trị doanh nghiệp có thể giúp doanh nghiệp tối ưu hóa cấu trúc vốn, từ đó giảm thiểu rủi ro tài chính.

III. Tác động của cấu trúc vốn đến hiệu quả doanh nghiệp

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng cấu trúc vốn có tác động tích cực đến hiệu quả doanh nghiệp. Cụ thể, đòn bẩy tài chính có thể thúc đẩy hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt là trong các doanh nghiệp có khả năng sinh lời cao. Tuy nhiên, việc sử dụng nợ quá mức có thể dẫn đến rủi ro tài chính cao hơn, ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả doanh nghiệp. Do đó, doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ lưỡng trong việc quyết định mức độ nợ phù hợp để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động mà không làm gia tăng rủi ro tài chính.

IV. Vai trò trung gian của đòn bẩy tài chính

Kết quả nghiên cứu cho thấy đòn bẩy tài chính đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và hiệu quả doanh nghiệp. Cụ thể, quản trị doanh nghiệp tốt hơn dẫn đến việc sử dụng nợ hợp lý hơn, từ đó cải thiện hiệu quả doanh nghiệp. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao quản trị doanh nghiệp không chỉ để tối ưu hóa cấu trúc vốn mà còn để nâng cao hiệu quả hoạt động. Các doanh nghiệp cần chú trọng đến việc cải thiện quản trị doanh nghiệp để đạt được hiệu quả tối ưu trong hoạt động kinh doanh.

V. Kết luận và khuyến nghị

Bài nghiên cứu đã chỉ ra mối quan hệ chặt chẽ giữa quản trị doanh nghiệp, cấu trúc vốn và hiệu quả doanh nghiệp tại các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam. Để nâng cao hiệu quả doanh nghiệp, các doanh nghiệp cần cải thiện quản trị doanh nghiệp và tối ưu hóa cấu trúc vốn. Các nhà quản lý nên xem xét việc tăng cường tính độc lập của HĐQT và khuyến khích sự tham gia của các thành viên nữ trong HĐQT. Hơn nữa, việc sử dụng nợ cần được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo rằng nó không làm gia tăng rủi ro tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo đánh giá thẻ điểm quản trị công ty khu vực ASEAN năm 2017, điểm trung bình của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam chỉ đạt 41,3 trên thang điểm 130, xếp vị trí thấp nhất trong nhóm 6 quốc gia ASEAN được khảo sát. Kết quả đánh giá theo bộ tiêu chí quản trị công ty Việt Nam năm 2018 cũng ghi nhận 335 doanh nghiệp, chiếm 70% tổng số đơn vị khảo sát, nằm ở mức trung bình từ 50 đến 70 điểm trên thang điểm 104, trong khi chỉ có 17 doanh nghiệp, chiếm 4%, vượt qua mức 70 điểm. Thực trạng này đặt ra vấn đề nghiên cứu cấp thiết về việc nâng cao chất lượng quản trị và tối ưu hóa cấu trúc vốn nhằm cải thiện hiệu quả tài chính của khối doanh nghiệp niêm yết.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá tác động trực tiếp của quản trị doanh nghiệp tới đòn bẩy tài chính và hiệu quả hoạt động, đồng thời kiểm định vai trò trung gian của cấu trúc vốn trong mối quan hệ này. Phạm vi nghiên cứu bao quát 225 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội trong giai đoạn 10 năm từ 2008 đến 2017, tương ứng 2.250 quan sát năm.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm toàn diện, hỗ trợ các nhà quản trị xác định tỷ lệ nợ bình quân 51% cùng tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu trung bình 19%. Kết quả nghiên cứu là kim chỉ nam giúp doanh nghiệp Việt Nam thu hẹp khoảng cách quản trị với khu vực, gia tăng giá trị định giá tài sản và củng cố niềm tin vững chắc cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết đại diện của Jensen và Meckling năm 1976 cùng lý thuyết trật tự phân hạng của Myers và Majluf năm 1984. Lý thuyết đại diện phân tích các xung đột lợi ích cốt lõi giữa ban điều hành và cổ đông, cũng như giữa cổ đông kiểm soát và cổ đông thiểu số, qua đó làm rõ vai trò giám sát của hội đồng quản trị nhằm hạ thấp chi phí đại diện. Đồng thời, lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn và vai trò kỷ luật của nợ của Jensen năm 1986 giải thích cách thức doanh nghiệp cân bằng giữa lợi ích từ lá chắn thuế của nợ vay và rủi ro kiệt giá tài chính.

Mô hình nghiên cứu phân tích hệ thống gồm 7 biến đại diện quản trị doanh nghiệp: quy mô hội đồng quản trị, tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị độc lập, quy mô ban kiểm soát, tỷ lệ thành viên nữ, kiêm nhiệm chức danh chủ tịch và tổng giám đốc, mức độ tập trung quyền sở hữu của 3 cổ đông lớn nhất và uy tín của tổ chức kiểm toán thuộc nhóm 4 hãng kiểm toán lớn hàng đầu thế giới Big 4. Bốn khái niệm trọng tâm bao gồm quản trị công ty, đòn bẩy tài chính, tỷ suất sinh lời trên vốn cổ phần ROE và tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ROA được vận hành đồng thời cùng 8 biến kiểm soát cấp ngành và cấp doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên công bố định kỳ của 225 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX trong 10 năm liên tục từ 2008 đến 2017, tạo thành bộ dữ liệu bảng cân bằng với 2.250 quan sát. Phương pháp chọn mẫu áp dụng tiêu chí loại trừ có chủ đích: phân loại theo chuẩn ngành ICB gồm 10 phân ngành, loại bỏ toàn bộ các định chế tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán và các đơn vị thiếu dữ liệu kế toán hoặc xuất hiện biến động ngoại lai cực đoan.

Quy trình phân tích kinh tế lượng được thực hiện tuần tự qua các bước hồi quy tuyến tính từ mô hình bình phương bé nhất gộp OLS, mô hình tác động cố định FEM đến mô hình tác động ngẫu nhiên REM. Kiểm định F và kiểm định Hausman đều ghi nhận giá trị p-value đạt 0,0000, khẳng định mô hình tác động cố định FEM vượt trội hơn hẳn. Nhằm khắc phục triệt để hiện tượng phương sai sai số thay đổi từ kiểm định Breusch-Pagan và hiện tượng tự tương quan chuỗi từ kiểm định Wooldridge, phương pháp bình phương bé nhất tổng quát khả thi GLS được lựa chọn để đảm bảo các ước lượng thu được hoàn toàn vững, hiệu quả và không chệch.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu tìm thấy tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê giữa các yếu tố quản trị bao gồm quy mô hội đồng quản trị, tỷ lệ thành viên nữ, uy tín hãng kiểm toán Big 4 và đòn bẩy tài chính. Trong mẫu nghiên cứu, quy mô hội đồng quản trị đạt trung bình 5,82 thành viên với biên độ từ 3 đến 11 người, trong khi mức đòn bẩy nợ trung bình toàn thị trường là 51%.

Thứ hai, tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị độc lập, sự hiện diện của thành viên nữ và việc kiêm nhiệm chủ tịch kiêm giám đốc điều hành có mối quan hệ ngược chiều với tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu đạt bình quân 19% và tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản đạt 8%. Ngược lại, mức độ tập trung quyền sở hữu của 3 cổ đông lớn nhất có tác động cùng chiều mạnh mẽ đến hiệu quả sinh lời của doanh nghiệp.

Thứ ba, đòn bẩy tài chính có mối quan hệ đồng biến tích cực với hiệu quả doanh nghiệp. Dữ liệu cho thấy hệ số đòn bẩy dao động rộng từ mức tối thiểu 7% đến tối đa 97%, và việc sử dụng nợ hợp lý giúp khuếch đại tỷ suất lợi nhuận trên vốn cổ phần.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện bằng chứng thực nghiệm rõ ràng về vai trò trung gian của đòn bẩy tài chính trong việc truyền dẫn tác động từ tính độc lập của hội đồng quản trị, thành viên nữ và sự tập trung sở hữu đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết.

Thảo luận kết quả

Tác động cùng chiều của đòn bẩy tài chính lên hiệu quả kinh doanh khẳng định vai trò kỷ luật của nợ vay theo lý thuyết của Jensen năm 1986. Áp lực thanh toán gốc và lãi định kỳ buộc ban điều hành phải sàng lọc các dự án đầu tư có tỷ suất sinh lời vượt trội, hạn chế tình trạng lãng phí dòng tiền tự do.

Kết quả tác động ngược chiều của tỷ lệ thành viên độc lập và thành viên nữ tại Việt Nam tương đồng với một số nghiên cứu tại thị trường Đông Nam Á như Thái Lan và Malaysia, phản ánh đặc thù của thị trường mới nổi. Tại các doanh nghiệp này, vị trí độc lập đôi khi mang tính hình thức, thiếu quyền tiếp cận thông tin chuyên sâu hoặc gặp rào cản từ cấu trúc sở hữu chi phối. Mặt khác, mức độ tập trung quyền sở hữu cao mang lại hiệu quả tích cực vì 3 cổ đông lớn nhất có động lực và nguồn lực trực tiếp để giám sát ban điều hành, giảm thiểu tình trạng người quản lý trục lợi cá nhân theo nhận định của Shleifer và Vishny năm 1997.

Các dữ liệu và mối quan hệ phức hợp này có thể được mô tả trực quan qua ma trận hệ số tương quan với hệ số tương quan giữa ROE và ROA đạt mức 0,68, kết hợp với các biểu đồ phân phối điểm quản trị và bảng so sánh hệ số hồi quy đa biến giữa các phương pháp OLS, FEM và GLS nhằm làm nổi bật cơ chế tác động trung gian của đòn bẩy tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cơ cấu thành phần hội đồng quản trị và chấm dứt triệt để tình trạng kiêm nhiệm chủ tịch kiêm tổng giám đốc. Đại hội đồng cổ đông các doanh nghiệp niêm yết cần thiết lập lộ trình hoàn thành việc tách bạch 100% hai vị trí này trong vòng 12 đến 24 tháng theo tinh thần của Nghị định 71/2017/NĐ-CP và Thông tư 121/2012/TT-BTC, nhằm triệt tiêu xung đột lợi ích và tăng cường tính khách quan trong giám sát điều hành.

Thứ hai, tối ưu hóa cấu trúc vốn và khai thác hiệu quả đòn bẩy nợ. Giám đốc tài chính và ban điều hành cần chủ động tái cấu trúc tỷ lệ nợ trên tổng tài sản duy trì ổn định quanh ngưỡng mục tiêu 45% đến 55%, đảm bảo tận dụng tối đa lá chắn thuế thu nhập doanh nghiệp mà vẫn kiểm soát được hệ số khả năng thanh toán hiện hành trên mức an toàn 1,5 lần.

Thứ ba, nâng cao tính chuyên nghiệp và thẩm quyền thực tế của thành viên độc lập và ban kiểm soát. Ban quản trị doanh nghiệp cùng Ủy ban kiểm toán nội bộ cần xây dựng quy chế tiếp cận thông tin độc lập, đặt mục tiêu nâng điểm đánh giá quản trị doanh nghiệp đạt trên 70 điểm theo tiêu chuẩn thẻ điểm quản trị ASEAN trong vòng 3 năm tới.

Thứ tư, ưu tiên lựa chọn các đơn vị kiểm toán uy tín thuộc nhóm 4 hãng kiểm toán quốc tế lớn Big 4. Cổ đông và ban kiểm soát cần thúc đẩy việc thuê kiểm toán Big 4 nhằm gia tăng tính minh bạch của báo cáo tài chính trên 90%, từ đó giảm thiểu chi phí huy động vốn vay từ các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất bao gồm Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc và Giám đốc tài chính của các công ty niêm yết. Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn giúp lãnh đạo doanh nghiệp thiết kế cơ cấu ban quản trị chuẩn mực, cân đối tỷ lệ nợ vay để tối đa hóa chỉ số ROE và ROA.

Nhóm thứ hai là các nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư tài chính và chuyên viên phân tích chứng khoán. Công trình mang đến mô hình định lượng giúp nhà đầu tư đánh giá rủi ro quản trị, nhận diện chất lượng kiểm toán và mức độ tập trung sở hữu trước khi ra quyết định giải ngân nguồn vốn.

Nhóm thứ ba là các cơ quan quản lý nhà nước như Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và hai Sở Giao dịch Chứng khoán HOSE, HNX. Dữ liệu thực nghiệm 10 năm là cơ sở thực tiễn vững chắc để cơ quan quản lý hoàn thiện khung khổ pháp lý, ban hành các hướng dẫn quản trị công ty tiệm cận chuẩn mực khu vực.

Nhóm thứ tư là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng và Quản trị kinh doanh. Luận văn đóng vai trò là tài liệu học thuật mẫu mực về phương pháp xử lý dữ liệu bảng với 2.250 quan sát và ứng dụng mô hình kinh tế lượng nâng cao GLS để xử lý khuyết tật mô hình.

Câu hỏi thường gặp

Đòn bẩy tài chính đóng vai trò trung gian như thế nào giữa quản trị và hiệu quả doanh nghiệp? Đòn bẩy tài chính đóng vai trò là cơ chế truyền dẫn quan trọng. Quản trị doanh nghiệp tốt giúp tối ưu hóa việc tiếp cận nguồn vốn vay, từ đó đòn bẩy nợ tạo ra áp lực kỷ luật tài chính và tận dụng lá chắn thuế để trực tiếp gia tăng tỷ suất sinh lời trên vốn cổ phần đạt bình quân 19%.

Tại sao quy mô hội đồng quản trị lớn và kiểm toán Big 4 lại làm giảm đòn bẩy tài chính? Hội đồng quản trị quy mô lớn với trung bình 5,82 thành viên và các hãng kiểm toán danh tiếng Big 4 thường áp dụng khẩu vị rủi ro thận trọng. Sự giám sát chặt chẽ này thúc đẩy doanh nghiệp duy trì cơ cấu tài chính an toàn, ưu tiên sử dụng dòng tiền tích lũy nội bộ thay vì lạm dụng nợ vay rủi ro cao.

Vì sao tính độc lập của hội đồng quản trị tại Việt Nam lại có tác động ngược chiều với hiệu quả hoạt động? Tại thị trường mới nổi như Việt Nam giai đoạn 2008 đến 2017, các thành viên độc lập thường thiếu thông tin vận hành chuyên sâu của ngành hoặc sự hiện diện mang tính đối phó quy định. Do đó, chi phí phối hợp gia tăng mà chưa phát huy được năng lực đóng góp chiến lược thực chất.

Mức độ tập trung sở hữu của 3 cổ đông lớn nhất mang lại lợi thế gì cho doanh nghiệp? Khi 3 cổ đông lớn nắm giữ tỷ lệ cổ phần chi phối, họ có động lực kinh tế to lớn để giám sát trực tiếp ban điều hành. Điều này giúp loại bỏ tình trạng quản lý lãng phí tài sản, giảm thiểu chi phí đại diện và đẩy nhanh tiến độ ra các quyết định kinh doanh chiến lược.

Phương pháp bình phương bé nhất tổng quát GLS giải quyết những lỗi mô hình nào? Phương pháp GLS khắc phục đồng thời hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan chuỗi bậc nhất thường gặp trong dữ liệu bảng 2.250 quan sát. GLS đảm bảo hệ số ước lượng không bị sai lệch, mang lại độ tin cậy thống kê cao với mức ý nghĩa 5%.

Kết luận

• Nghiên cứu xác lập mối quan hệ thực nghiệm đa chiều giữa 7 biến số quản trị doanh nghiệp, cấu trúc vốn và hiệu quả tài chính tại 225 doanh nghiệp niêm yết trong giai đoạn 2008-2017.
• Khẳng định đòn bẩy tài chính giữ vai trò trung gian truyền dẫn quan trọng, trong đó tỷ lệ nợ bình quân 51% giúp nâng cao hiệu quả sinh lời của doanh nghiệp.
• Mức độ tập trung sở hữu của 3 cổ đông lớn nhất tạo động lực giám sát tích cực, trong khi tính độc lập của hội đồng quản trị cần chuyển biến từ hình thức sang thực chất.
• Phương pháp hồi quy GLS trên 2.250 quan sát năm giải quyết triệt để các khuyết tật mô hình, cung cấp bằng chứng khoa học chuẩn xác cho việc hoạch định chính sách tài chính.
• Doanh nghiệp cần triển khai kế hoạch hành động 4 bước trong giai đoạn 1 đến 3 năm tới để hoàn thiện hệ thống quản trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu rộng vào thị trường vốn quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Giới thiệu Chương 2. Khung lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu trước đây Chương 3. Phương pháp nghiên cứu Chương 4.

Kết quả Chương 5. Kết luận 123doc 5 CHƯƠNG 2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Tác động của quản trị doanh nghiệp đối với đòn bẩy tài chính Để tổng quát về mối quan hệ này, khung tiếp cận nghiên cứu được trình bày trong hình 2.1 dưới đây Quy mô HĐQT Đòn bẩy tài chính HĐQT độc lập Quy mô ủy ban kiểm toán Biến kiểm soát: Thành viên nữ trong HĐQT  Lợi nhuận ngành CEO kiêm nhiệm  Quy mô doanh nghiệp  Tuổi doanh nghiệp Sự tập trung quyền sở hữu  Chi tiêu vốn  Khả năng thanh toán hiện hành Danh tiếng của DN kiểm toán  Tỷ số giá trị thị trường trên giá trị sổ sách  Tỷ số dòng tiền trên tổng tài sản  Tỷ số tài sản cố định Hình 2. 1 Khung tiếp cận nghiên cứu mối quan hệ giữa QTDN và đòn bẩy tài chính 2.1 Quy mô HĐQT và đòn bẩy tài chính HĐQT là một trong những yếu tố quan trọng nhất của cơ chế QTDN trong việc giám sát hiệu quả hoạt động doanh nghiệp.

HĐQT thay mặt các cổ đông thực hiện giám sát hoạt động của ban điều hành, ngăn ngừa mâu thuẫn và xung đột lợi ích giữa các cổ đông và ban lãnh đạo, nhằm đảm bảo quyền lợi và vốn đầu tư của cổ đông. HĐQT không can thiệp vào hoạt động kinh doanh hàng ngày mà chỉ tư vấn và giám sát hoạt động của 123doc 6 ban điều hành dựa trên các chiến lược kinh doanh đã được HĐQT đề ra, và đại hội đồng cổ đông thông qua. Nhiều nghiên cứu cho thấy tại sao HĐQT đóng một vai trò quan trọng, nhưng không có nghiên cứu cho thấy quy mô phù hợp của HĐQT. Quy mô HĐQT tối ưu phụ thuộc vào đặc điểm của doanh nghiệp, chi phí quản lý và độ phức tạp của tổ chức (Uchida, 2011).

Tại Việt Nam, theo luật doanh nghiệp quy định số lượng thành viên HĐQT có thể từ 3 đến 11 người. Các nghiên cứu trước đây cung cấp kết quả khác nhau về mối quan hệ giữa quy mô HĐQT và đòn bẩy tài chính. Theo Berger và cộng sự (1997) quy mô HĐQT có tác động ngược chiều đến đòn bẩy tài chính. Jensen (1986) cho rằng các tổ chức có quy mô HĐQT lớn hơn có đòn bẩy tài chính cao hơn so với các tổ chức có quy mô HĐQT nhỏ hơn và có nhiều khả năng sử dụng nợ hơn trong cấu trúc vốn so với các tổ chức có quy mô HĐQT nhỏ hơn.

Mối quan hệ cùng chiều giữa quy mô HĐQT và đòn bẩy tài chính ủng hộ quan điểm rằng doanh nghiệp với quy mô HĐQT lớn hơn có thể tham gia vào các kênh của giám đốc, giúp tiếp cận nguồn tài trợ bên ngoài tốt hơn. Do đó tác giả đề xuất giả thuyết: Giả thuyết 1. Quy mô HĐQT có quan hệ cùng chiều với đòn bẩy tài chính.2 HĐQT độc lập và đòn bẩy tài chính Thành viên HĐQT độc lập có đóng góp lớn vào những quyết định quan trọng của doanh nghiệp, đặc biệt là trong đánh giá thành tích điều hành doanh nghiệp, đặt ra mức thù lao đối với cán bộ điều hành và thành viên HĐQT, rà soát BCTC và giải quyết mâu thuẫn trong doanh nghiệp. Các thành viên HĐQT độc lập đem lại cho cổ đông niềm tin rằng những quyết định mà HĐQT đưa ra là không thiên vị.

Thành viên HĐQT độc lập đóng góp vào sự thành công của doanh nghiệp bằng việc cung cấp những ý kiến và biểu quyết khi quyết định các vấn đề thuộc thẩm quyền của HĐQT. Các nhà đầu tư thường yêu cầu thành viên HĐQT độc lập tham gia vào HĐQT vì hiện diện của họ nhằm tăng tinh thần trách nhiệm và minh bạch trong HĐQT. 123doc 7 Sự tham gia của thành viên HĐQT độc lập cũng là bước cần thiết để thu hút tài trợ vốn bên ngoài hoặc khi doanh nghiệp có dự định niêm yết cổ phiếu ở thị trường trong/ ngoài nước. Thể hiện cam kết của doanh nghiệp với các đối tác bên ngoài về việc doanh nghiệp sẵn sàng giải quyết các mâu thuẫn tiềm tàng và tuân thủ các quy tắc đã được chấp nhận rộng rãi.

Theo định nghĩa, thành viên HĐQT độc lập không phải là cổ đông lớn hoặc nhóm cổ đông và điều hành doanh nghiệp. Họ có yêu cầu phù hợp, theo yêu cầu của HĐQT, vì tính chất riêng biệt trong hoạt động của doanh nghiệp. Các thành viên HĐQT độc lập có kiến thức hoặc nhiều thông tin cho phép doanh nghiệp có đòn bẩy tài chính cao hơn, sự hiện diện của các thành viên HĐQT độc lập dự kiến sẽ làm tăng đòn bẩy hơn (Berger và cộng sự, 1997). Theo các tài liệu trước đây, nghiên cứu kỳ vọng mối quan hệ cùng chiều giữa HĐQT độc lập và đòn bẩy tài chính, do đó đề xuất giả thuyết: Giả thuyết 1.

HĐQT độc lập có quan hệ cùng chiều với đòn bẩy tài chính.3 Quy mô của ban kiểm soát và đòn bẩy tài chính Ban kiểm soát là một trong những cơ chế quan trọng của QTDN tốt. Đây là một tiểu ban của HĐQT hoạt động độc lập trong việc chuẩn bị báo cáo tài chính và công bố chính xác theo tiêu chuẩn báo cáo với hệ thống kiểm soát nội bộ và đủ tiêu chuẩn kiểm toán. Ban kiểm soát chịu trách nhiệm tư vấn trong việc lựa chọn kiểm toán viên bên ngoài cho HĐQT, kiểm soát quản lý, sự chính xác, độ tin cậy và chất lượng của báo cáo tài chính (Anderson và cộng sự, 2004; Harris và Raviv, 2008). Các nghiên cứu trước đây như Chen và cộng sự (2016) tìm thấy báo cáo tài chính được kiểm toán cung cấp thông tin quan trọng về rủi ro tín dụng doanh nghiệp cho các nhà tài trợ vốn.

Thông tin có thể dẫn đến chấp thuận tín dụng nghiêm ngặt, do đó doanh nghiệp có nhiều cơ hội nhận được khoản vay. Bên cạnh đó, Anderson và cộng sự (2004) tìm được kết quả sự tồn tại của ban kiểm soát trong doanh nghiệp giúp chi phí vay nợ trở nên thấp hơn. Bài nghiên cứu lập luận hiệu quả của ban kiểm soát sẽ cho phép các tổ chức tiếp cận nguồn tài trợ bên ngoài tốt hơn khi cần thiết. Do đó, kỳ vọng quy mô của ban kiểm 123doc 8 soát sẽ có mối quan hệ với với đòn bẩy tài chính.

Tuy nhiên, mối quan hệ có thể là cùng chiều hoặc ngược chiều, tùy thuộc vào mức độ đòn bẩy ban đầu. Một mặt, ban kiểm soát cho phép doanh nghiệp tăng đòn bẩy do thông tin tốt hơn và đáng tin cậy được thị trường cảm nhận (các chủ nợ và nhà đầu tư). Mặt khác, có thể hạ thấp đòn bẩy tài chính nếu đòn bẩy hiện tại được xem là quá cao. Tác động của ban kiểm soát đối với đòn bẩy tài chính là có điều kiện đối với các yếu tố khác, như đòn bẩy trong quá khứ.

Do đó, bài nghiên cứu đề xuất giả thuyết: Giả thuyết 1.3 Quy mô ban kiểm soát có quan hệ cùng chiều với đòn bẩy tài chính.4 Thành viên nữ trong HĐQT và đòn bẩy tài chính Ngày càng có nhiều niềm tin rằng các thành viên nữ trong HĐQT có thể cải thiện hiệu quả của HĐQT. Về mặt này, Na Uy là quốc gia đầu tiên thiết lập rõ ràng số thành viên nữ trong HĐQT bằng cách yêu cầu các doanh nghiệp phải có ít nhất 40% thành viên nữ trong HĐQT. Các thành viên nữ trong HĐQT có khả năng hỗ trợ quản lý doanh nghiệp bằng cách sử dụng các kỹ năng và kiến thức về pháp lý, quản lý nguồn nhân lực, giao tiếp và quan hệ công chúng hơn so với các đồng nghiệp nam (Zelechowski và Bilimoria, 2004). Theo Strøm và cộng sự (2014) việc có một nữ CEO hoặc thành viên nữ trong HĐQT sẽ mang lại hiệu quả tài chính tốt hơn, dựa trên mẫu doanh nghiệp tại 73 quốc gia trong giai đoạn 1998 - 2008.

Câu hỏi đặt ra là liệu các thành viên nữ trong HĐQT có cố gắng hạ thấp đòn bẩy để giảm rủi ro tài chính hay không, từ đó chỉ ra tác động ngược chiều của thành viên nữ trong HĐQT đến đòn bẩy. Tuy nhiên, do các nghiên cứu trước đây (Chang và cộng sự, 2014; Huang và cộng sự, 2015) cho thấy nhiều doanh nghiệp ở các nước tiên tiến có đòn bẩy thấp, sự hiện diện của các thành viên nữ trong HĐQT của các doanh nghiệp có đòn bẩy thấp có thể tăng đòn bẩy cao hơn. Vì các doanh nghiệp ở các nước đang phát triển thường bị hạn chế về mặt tài chính hơn so với các nước phát triển, kỳ vọng số thành viên nữ trong HĐQT và đòn bẩy sẽ có mối quan hệ cùng chiều trước và ngược chiều sau. Do đó, bài nghiên cứu đề xuất giả thuyết: 123doc 9 Giả thuyết 1.

Thành viên nữ trong HĐQT có quan hệ cùng chiều với đòn bẩy tài chính.5 CEO kiêm nhiệm và đòn bẩy tài chính CEO kiêm nhiệm đề cập đến trường hợp chủ tịch HĐQT đảm nhiệm chức vụ Tổng giám đốc. Sự tồn tại của CEO kiêm nhiệm có thể gây ra xung đột lợi ích vì cho phép CEO kiểm soát thông tin được tiết lộ cho các thành viên HĐQT khác. CEO có thể cản trở việc phát hiện bất kỳ vấn đề nào trong các hoạt động của doanh nghiệp, có khả năng gây ra sự bất đồng từ bên ngoài, làm tăng xung đột lợi ích tiềm năng (Cornett và cộng sự, 2007). Có nhiều tranh luận rằng cá nhân giữ các vị trí CEO và chủ tịch HĐQT phải khác nhau và chủ tịch HĐQT phải là thành viên HĐQT không điều hành.

Việc không có CEO kiêm nhiệm cho phép phân chia rõ ràng giữa hoạch định chính sách và quản lý. Nếu CEO vừa đảm nhiệm chủ tịch HĐQT, sẽ vừa ra quyết định vừa giám sát, từ đó tăng chi phí đại diện do khả năng giám sát CEO của HĐQT giảm, vì vậy hiệu quả kinh doanh sẽ giảm (Dey và cộng sự, 2011). CEO kiêm nhiệm làm tăng đáng kể quyền lực của CEO so với HĐQT, do đó giảm hiệu quả các cơ chế kiểm soát của cấu trúc QTDN (Simpson và Gleason, 1999) và dẫn đến việc sử dụng đòn bẩy dưới mức hoặc quá mức, tùy thuộc vào sở thích rủi ro của CEO. Giả sử có hai nhóm doanh nghiệp: (1) doanh nghiệp với CEO kiêm nhiệm và (2) doanh nghiệp không có CEO kiêm nhiệm.

Các CEO của cả hai nhóm đều có rủi ro tương đối cao, tỷ lệ đòn bẩy tài chính của đối thủ có CEO kiêm nhiệm có xu hướng cao hơn so với đối thủ không có CEO kiêm nhiệm.