Luận văn nghiên cứu về mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm kế toán với hoạt động kế toán năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tại việt nam

Nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm kế toán và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc cho ngành kế toán.

• Tác giả: Bùi Quang Hùng
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Văn Nhị
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Chất Lượng Phần Mềm Kế Toán và Hiệu Quả Hoạt Động Doanh Nghiệp Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang bìa
• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục các bảng biểu
• Danh mục các hình vẽ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tình hình ứng dụng phần mềm kế toán tại các doanh nghiệp Việt Nam
• Sự cần thiết của đề tài
• Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của đề tài
• Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về những nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.1. Ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kế toán
• 1.1.2. Ảnh hưởng của ứng dụng CNTT đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp
• 1.1.3. Ảnh hưởng của CNTT đối với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 1.1.4. Ảnh hưởng của hoạt động kế toán đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp
• 1.1.5. Ảnh hưởng của năng lực phản ứng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 1.2. Tổng quan về những nghiên cứu trong nước
• 1.2.1. Nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán
• 1.2.2. Nghiên cứu về ứng dụng ERP
• 1.2.3. Nghiên cứu về ứng dụng PMKT
• 1.3. Nhận xét và xác định khe hổng nghiên cứu
• 1.3.1. Đối với các nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3.2. Đối với các nghiên cứu trong nước
• 1.3.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các khái niệm nghiên cứu
• 2.1.1. PMKT và chất lượng PMKT
• 2.1.2. Lợi ích của kế toán do ứng dụng PMKT
• 2.1.3. Hoạt động kế toán quản trị
• 2.1.4. Năng lực phản ứng của doanh nghiệp
• 2.1.5. Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 2.2. Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh và ứng dụng CNTT để mang lại lợi thế cạnh tranh
• 2.2.1. Lý thuyết lợi thế cạnh tranh (Competitive advantage theory)
• 2.2.2. Ứng dụng CNTT để mang lại lợi thế cạnh tranh
• 2.3. Lý thuyết nguồn lực và áp dụng CNTT để mang lại hiệu quả hoạt động
• 2.3.1. Lý thuyết nguồn lực (Resource based view theory)
• 2.3.2. Ứng dụng hệ thống CNTT để mang lại hiệu quả hoạt động dựa trên lý thuyết nguồn lực
• 2.4. Khái niệm về hoạt động kế toán và tiếp cận kế toán dưới góc độ hệ thống thông tin
• 2.4.1. Hoạt động kế toán và chức năng của hoạt động kế toán
• 2.4.2. Tiếp cận hoạt động kế toán dưới góc độ hệ thống thông tin
• 2.5. Xây dựng các giả thuyết nghiên cứu
• 2.5.1. Tác động của chất lượng phần mềm đến lợi ích kế toán do ứng dụng PMKT
• 2.5.2. Tác động của chất lượng phần mềm đến hoạt động kế toán quản trị
• 2.5.3. Tác động của chất lượng phần mềm đến năng lực phản ứng của tổ chức
• 2.5.4. Tác động của lợi ích kế toán do ứng dụng PMKT đến kế toán quản trị
• 2.5.5. Tác động của lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm đến năng lực phản ứng
• 2.5.6. Tác động của kế toán quản trị đến Năng lực phản ứng của doanh nghiệp
• 2.5.7. Tác động của năng lực phản ứng của tổ chức đến hiệu quả hoạt động
• 2.5.8. Tác động của chất lượng PMKT đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 2.5.9. Các yếu tố kiểm soát liên quan đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 2.6. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.6.1. Mô hình lý thuyết
• 2.6.2. Mô hình cạnh tranh
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.1.1. Giai đoạn 1: Xây dựng thang đo nháp các khái niệm
• 3.1.2. Giai đoạn 2: Nghiên cứu sơ bộ
• 3.1.3. Giai đoạn 3: Nghiên cứu chính thức
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp định tính
• 3.2.1.1. Nghiên cứu tại bàn
• 3.2.1.2. Phỏng vấn chuyên gia
• 3.2.2. Phương pháp định lượng
• 3.2.2.1. Giai đoạn 1: Khảo sát định lượng sơ bộ
• 3.2.2.2. Giai đoạn 2: Khảo sát, thu thập dữ liệu định lượng chính thức
• 3.3. Thiết kế nghiên cứu sơ bộ
• 3.3.1. Phỏng vấn định tính lần 1
• 3.3.2. Phân tích định lượng sơ bộ
• 3.3.3. Phỏng vấn định tính lần 2
• 3.4. Thiết kế nghiên cứu chính thức
• 3.4.1. Mẫu và phương pháp thu nhập dữ liệu
• 3.4.2. Công cụ xử lý dữ liệu
• 3.4.3. Phương pháp kiểm tra mô hình đo lường
• 3.4.4. Phương pháp kiểm tra mô hình cấu trúc
• 3.5. Xây dựng thang đo lường các khái niệm nghiên cứu
• 3.5.1. Chất lượng phần mềm
• 3.5.2. Lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm
• 3.5.3. Các hoạt động kế toán quản trị
• 3.5.4. Năng lực phản ứng của doanh nghiệp
• 3.5.5. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp
• 3.6. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả nghiên cứu sơ bộ
• 4.1.1. Kết quả nghiên cứu định tính lần 1
• 4.1.1.1. Đánh giá sự phù hợp của mô hình
• 4.1.1.2. Sự phù hợp của thang đo
• 4.1.2. Kết quả định lượng sơ bộ
• 4.1.2.1. Thang đo chất lượng phần mềm
• 4.1.2.2. Thang đo lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm
• 4.1.2.3. Thang đo khả năng phản ứng của công ty
• 4.1.2.4. Thang đo hoạt động kế toán quản trị
• 4.1.2.5. Thang đo hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 4.1.3. Phân tích định tính lần 2
• 4.1.4. Mô hình nghiên cứu và thang đo các khái niệm nghiên cứu chính thức
• 4.2. Kết quả nghiên cứu chính thức
• 4.2.1. Thống kê mô tả
• 4.2.2. Kiểm tra mô hình đo lường
• 4.2.2.1. Đánh giá sơ bộ thang đo bằng phương EFA
• 4.2.2.2. Kiểm định mô hình đo lường bằng phương pháp CFA
• 4.2.3. Kiểm tra mô hình lý thuyết
• 4.2.4. Kiểm tra mô hình cạnh tranh
• 4.2.5. Kiểm định mô hình lý thuyết bằng Bootstrap
• 4.3. Bàn luận về kết quả nghiên cứu
• 4.3.1. Về mô hình đo lường
• 4.3.1.1. Thang đo khái niệm chất lượng PMKT
• 4.3.1.2. Thang đo khái niệm lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm
• 4.3.1.3. Thang đo khái niệm Hoạt động kế toán quản trị
• 4.3.1.4. Thang đo khái niệm Năng lực phản ứng của doanh nghiệp
• 4.3.1.5. Thang đo khái niệm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 4.3.2. Về các giả thuyết nghiên cứu
• 4.3.2.1. So sánh các giả thuyết nghiên cứu với các nghiên cứu trước đây
• 4.3.2.2. Phân tích tác động của các khái niệm đối với các giả thuyết nghiên cứu
• 4.3.2.3. So sánh mô hình lý thuyết và mô hình cạnh tranh
• 4.3.2.4. Kết quả kiểm tra các biến kiểm soát
• 4.4. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý
• 5.1. Tổng kết quá trình nghiên cứu
• 5.1.1. Về mô hình đo lường
• 5.1.2. Về mô hình nghiên cứu
• 5.1.3. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát
• 5.2. Hàm ý quản lý
• 5.3. Đóng góp của đề tài
• 5.3.1. Đối với các khái niệm nghiên cứu
• 5.3.2. Đối với các lý thuyết
• 5.4. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.5. Kết luận chương
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Tóm tắt 1 số nghiên cứu trên thế giới liên quan đến vấn đề nghiên cứu
• Phụ lục 2: Tổng hợp 1 số nghiên cứu liên quan tại Việt Nam từ năm 2000 đến nay
• Phụ lục 3: Câu hỏi phỏng vấn định tính (lần 1)
• Phụ lục 4: Danh sách các chuyên gia tiến hành phỏng vấn định tính (lần 1)
• Phụ lục 5: Bảng hỏi phỏng vấn định lượng sơ bộ
• Phụ lục 6: Danh sách nhóm chuyên gia tiến hành phỏng vấn định tính (lần 2)
• Phụ lục 7: Thang đo định lượng chính thức
• Phụ lục 8: Danh sách 100 doanh nghiệp phỏng vấn sơ bộ
• Phụ lục 9: Danh sách 401 doanh nghiệp phỏng vấn chính thức
• Phụ lục 10: Kết quả phát triển thang đo các khái niệm nghiên cứu
• Phụ lục 11: Kiểm định Cronbach’s Alpha cho thang đo (Nghiên cứu sơ bộ)
• Phụ lục 12: Phân tích EFA các thang đo (Nghiên cứu sơ bộ)
• Phụ lục 13: Thống kê mô tả đặc điểm doanh nghiệp khảo sát chính thức
• Phụ lục 14: Thống kê mô tả thang đo trong mô hình nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 15: Kiểm định Cronbach’s Alpha cho thang đo trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 16: Kết quả phân tích EFA trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 17: Kết quả phân tích CFA trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 18: Mô hình SEM (Mô hình lý thuyết)
• Phụ lục 19: Mô hình SEM (Mô hình cạnh tranh)
• Phụ lục 20: Kiểm định ảnh hưởng của biến kiểm soát trong mô hình SEM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Chất Lượng Phần Mềm Kế Toán

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm kế toán và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam trở nên cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Công nghệ thông tin (CNTT) đã tác động sâu rộng đến mọi khía cạnh của hoạt động sản xuất kinh doanh, và việc ứng dụng phần mềm kế toán đóng vai trò then chốt trong quản lý tài chính. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của việc ứng dụng này phụ thuộc lớn vào chất lượng phần mềm. Các doanh nghiệp, đặc biệt là SME (Doanh nghiệp vừa và nhỏ), cần hiểu rõ về những lợi ích mà một phần mềm kế toán chất lượng có thể mang lại, cũng như những thách thức tiềm ẩn trong quá trình triển khai và sử dụng. Theo Delone và McLean (1992, 2003), việc sử dụng một hệ thống thông tin phụ thuộc vào các yếu tố chất lượng, bao gồm chất lượng hệ thống, chất lượng thông tin và chất lượng dịch vụ. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá chất lượng phần mềm một cách toàn diện.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Phần Mềm Kế Toán Cho Doanh Nghiệp

Phần mềm kế toán (PMKT) đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý, điều hành của doanh nghiệp Việt Nam, nhất là hoạt động kế toán, tài chính. Xu hướng ứng dụng PMKT chuyên dụng trong công tác quản lý tài chính, kế toán vẫn là xu hướng đa số tiếp diễn trong thời gian tới. Các doanh nghiệp yêu cầu ngày càng cao đối với thông tin kế toán, đòi hỏi thông tin kế toán cần được cung cấp đầy đủ, chính xác, kịp thời. Việc triển khai và ứng dụng PMKT có chất lượng, đảm bảo tuân thủ hệ thống luật pháp và các quy định, đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp là rất cần thiết.

1.2. Sự Phát Triển Và Ứng Dụng Phần Mềm Kế Toán Tại Việt Nam

Việc ứng dụng CNTT trong các doanh nghiệp được quan tâm, chú ý nhiều, đặc biệt từ năm 2000. Tiếp theo đó, cùng với sự phát triển và hội nhập, cạnh tranh của nền kinh tế đất nước, các doanh nghiệp Việt Nam ngày càng ứng dụng mạnh mẽ CNTT trong các hoạt động nhằm thúc đẩy hoạt động kinh doanh của mình. Tuy nhiên, ở góc độ ứng dụng phần mềm quản lý trong công tác tài chính, kế toán thì việc sử dụng các phần mềm kế toán (PMKT) vẫn chiếm tỷ lệ cao so với việc ứng dụng các phần mềm PMKT có tính tích hợp như các phần mềm ERP.

II. Vấn Đề Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Chất Lượng PMKT

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá mối quan hệ tương quan giữa chất lượng phần mềm kế toán và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam. Các nghiên cứu trước đây thường chỉ tập trung vào ứng dụng CNTT nói chung hoặc các phần mềm ERP, mà ít chú trọng đến vai trò của chất lượng phần mềm cụ thể. Đặc biệt, thiếu các nghiên cứu về tác động của chất lượng PMKT đến các hoạt động kế toán quản trị, năng lực phản ứng của doanh nghiệp và cuối cùng là hiệu suất tài chính. Việc lấp đầy khoảng trống này là vô cùng quan trọng, đặc biệt đối với các SME, những đối tượng chiếm phần lớn trong nền kinh tế Việt Nam. Mục tiêu là làm rõ liệu một phần mềm kế toán có tính chính xác, tính tin cậy, khả năng sử dụng và tính bảo mật cao có thực sự mang lại sự cải thiện đáng kể cho lợi nhuận và năng suất của doanh nghiệp hay không.

2.1. Khoảng Trống Nghiên Cứu Về Chất Lượng Phần Mềm Kế Toán

Nghiên cứu về ứng dụng CNTT trong kế toán nói chung không được nhiều và phần lớn trong số đó là các công trình nghiên cứu, luận án tiến sĩ nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin nói chung và cho từng ngành, nghề doanh nghiệp cụ thể, ứng dụng, đánh giá hệ thống ERP trong các doanh nghiệp. Ở góc độ đánh giá mối quan hệ giữa ứng dụng phần mềm các nghiên cứu này chỉ đề cập đến quá trình ứng dụng, sử dụng phần mềm, hệ thống, chưa có nghiên cứu nào đề cập trực tiếp đến mối quan hệ giữa chất lượng của phần mềm được triển khai đối với lợi ích của kế toán nói chung và hoạt động kế toán quản trị do việc ứng dụng, sử dụng các phần mềm này mang lại.

2.2. Tại Sao Chất Lượng Phần Mềm Kế Toán Lại Quan Trọng

Lựa chọn một PMKT có chất lượng không chỉ góp phần cải thiện hiệu quả công tác kế toán, đáp ứng nhu cầu thông tin của nhà quản trị, mà còn gia tăng sức cạnh tranh, góp phần vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Vì vậy, nghiên cứu về ứng dụng, sử dụng PMKT trong doanh nghiệp, điều cần thiết phải nghiên cứu yếu tố thúc đẩy quá trình này, đó chính là chất lượng PMKT.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chất Lượng Phần Mềm Kế Toán

Để đánh giá chất lượng phần mềm kế toán, cần xem xét nhiều khía cạnh khác nhau. Tính chính xác và tính tin cậy của dữ liệu là yếu tố then chốt, đảm bảo các báo cáo tài chính được lập một cách chính xác và trung thực. Khả năng sử dụng của phần mềm cũng rất quan trọng, giúp nhân viên kế toán dễ dàng thao tác và khai thác thông tin. Tính bảo mật là yếu tố không thể bỏ qua, đặc biệt trong bối cảnh các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng gia tăng. Ngoài ra, tính tuân thủ pháp luật cũng cần được đảm bảo, giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý. Các phương pháp đánh giá có thể bao gồm khảo sát người dùng, kiểm tra chất lượng dữ liệu, đánh giá bảo mật hệ thống và kiểm tra tuân thủ các quy định pháp luật. Các doanh nghiệp cần lựa chọn phương pháp phù hợp với đặc thù của mình để có được kết quả đánh giá chính xác và khách quan.

3.1. Các Tiêu Chí Đánh Giá Chất Lượng Phần Mềm Kế Toán

Chất lượng phần mềm kế toán được xác định bởi nhiều yếu tố, bao gồm: tính chính xác (accuracy), tính tin cậy (reliability), khả năng sử dụng (usability), tính bảo mật (security), và tính tuân thủ pháp luật (compliance). Các tiêu chí này cần được đo lường và đánh giá một cách khách quan để đảm bảo phần mềm đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu Đánh Giá Chất Lượng

Việc thu thập dữ liệu đánh giá chất lượng phần mềm kế toán có thể được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm: khảo sát người dùng, phỏng vấn chuyên gia, kiểm tra dữ liệu và đánh giá bảo mật. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và cần được lựa chọn phù hợp với mục tiêu và phạm vi nghiên cứu.

IV. Tác Động Của Phần Mềm Kế Toán Đến Hoạt Động Doanh Nghiệp

Việc ứng dụng phần mềm kế toán có thể mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp, bao gồm cải thiện hiệu suất tài chính, nâng cao năng suất, giảm chi phí, và tăng cường khả năng quản lý rủi ro. Một phần mềm kế toán chất lượng có thể giúp doanh nghiệp tự động hóa các quy trình kế toán, giảm thiểu sai sót, cung cấp thông tin tài chính kịp thời và chính xác, và hỗ trợ các quyết định kinh doanh chiến lược. Tuy nhiên, để đạt được những lợi ích này, doanh nghiệp cần lựa chọn phần mềm phù hợp, triển khai một cách hiệu quả và đào tạo nhân viên sử dụng thành thạo. Theo báo cáo về thương mại điện tử của Việt Nam năm 2018, có hơn 85% các doanh nghiệp sử dụng phần mềm kế toán, tài chính trong 3 năm 2015, 2016, 2017, chỉ có khoảng 15% các doanh nghiệp sử dụng các phần mềm ERP trong giai đoạn này.

4.1. Cải Thiện Hiệu Suất Tài Chính Và Năng Suất

Phần mềm kế toán giúp doanh nghiệp tự động hóa các quy trình kế toán, giảm thiểu sai sót và cung cấp thông tin tài chính kịp thời và chính xác. Điều này giúp cải thiện hiệu suất tài chính, tăng lợi nhuận và năng suất của doanh nghiệp.

4.2. Giảm Chi Phí Và Tăng Cường Quản Lý Rủi Ro

Việc ứng dụng phần mềm kế toán giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành, đặc biệt là chi phí nhân công và chi phí in ấn. Đồng thời, phần mềm cũng giúp doanh nghiệp tăng cường khả năng quản lý rủi ro bằng cách cung cấp thông tin về các rủi ro tiềm ẩn và giúp doanh nghiệp đưa ra các biện pháp phòng ngừa.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa PMKT Và Hiệu Quả DN

Nghiên cứu này sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm kế toán và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các doanh nghiệp hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc đầu tư vào phần mềm kế toán chất lượng và đưa ra các quyết định sáng suốt trong quá trình lựa chọn và triển khai. Ngoài ra, nghiên cứu cũng sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà cung cấp phần mềm kế toán để cải thiện chất lượng sản phẩm và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường. Các hàm ý quản lý rút ra từ nghiên cứu này có thể giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa việc sử dụng phần mềm kế toán và đạt được hiệu quả hoạt động cao hơn.

5.1. Phân Tích Kết Quả Thực Nghiệm

Phân tích dữ liệu thu thập được sẽ giúp xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố chất lượng phần mềm (tính chính xác, tin cậy, khả năng sử dụng, bảo mật) đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp (lợi nhuận, năng suất, khả năng cạnh tranh).

5.2. Hàm Ý Quản Lý Cho Doanh Nghiệp Và Nhà Cung Cấp

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp các hàm ý quản lý cụ thể cho cả doanh nghiệp và nhà cung cấp phần mềm kế toán. Doanh nghiệp có thể sử dụng kết quả để đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả hơn, trong khi nhà cung cấp có thể sử dụng kết quả để cải thiện sản phẩm và dịch vụ của mình.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Về PMKT Tại Việt Nam

Nghiên cứu về chất lượng phần mềm kế toán và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào các khía cạnh cụ thể hơn, chẳng hạn như tác động của phần mềm kế toán đến chuyển đổi số của doanh nghiệp, hoặc vai trò của phần mềm trong việc hỗ trợ tuân thủ pháp luật. Ngoài ra, việc nghiên cứu so sánh hiệu quả của các phần mềm kế toán khác nhau cũng là một hướng đi thú vị. Sự phát triển của công nghệ thông tin và sự thay đổi của môi trường kinh doanh sẽ tiếp tục tạo ra những thách thức và cơ hội mới cho các nghiên cứu về phần mềm kế toán.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về PMKT

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào các khía cạnh như: tác động của phần mềm kế toán đến chuyển đổi số, vai trò của phần mềm trong hỗ trợ tuân thủ pháp luật, và so sánh hiệu quả của các phần mềm khác nhau.

6.2. Ảnh Hưởng Của Chuyển Đổi Số Đến PMKT

Sự phát triển của công nghệ thông tin và sự thay đổi của môi trường kinh doanh sẽ tiếp tục tạo ra những thách thức và cơ hội mới cho các nghiên cứu về phần mềm kế toán. Đặc biệt, chuyển đổi số đang tạo ra những yêu cầu mới đối với phần mềm kế toán, đòi hỏi các nghiên cứu phải tập trung vào việc đánh giá và cải thiện khả năng đáp ứng của phần mềm đối với các yêu cầu này.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Nghiên cứu về mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm kế toán với hoạt động kế toán, năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Bùi Quang Hùng, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Võ Văn Nhị, tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (năm 2019), thuộc chuyên ngành Kế toán, mã ngành 9340301.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) giữ vai trò then chốt trong quản trị và vận hành doanh nghiệp. Theo số liệu thống kê tại Việt Nam, phần mềm kế toán (PMKT) là công cụ được sử dụng phổ biến nhất trong công tác tài chính - kế toán:

• Báo cáo của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI, 2010) chỉ ra có hơn 70% doanh nghiệp sử dụng PMKT, tài chính chuyên dùng, trong khi chỉ khoảng 3,5% sử dụng hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) và quản lý quan hệ khách hàng (CRM).
• Báo cáo của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM, 2018) ghi nhận hơn 85% doanh nghiệp sử dụng phần mềm kế toán, tài chính giai đoạn 2015–2017, chỉ khoảng 15% sử dụng ERP. Ngay trong nhóm doanh nghiệp quy mô lớn, 94% vẫn sử dụng PMKT và phần mềm tài chính chuyên dụng.
• Kết quả Tổng điều tra kinh tế năm 2017 của Tổng cục Thống kê xác định doanh nghiệp vừa, nhỏ (SME) và siêu nhỏ chiếm tới 98,1% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam. Do đó, việc ứng dụng PMKT chuyên dụng tiếp tục là xu hướng chủ đạo.

Dưới góc độ lý thuyết hệ thống thông tin (DeLone & McLean, 1992, 2003), việc khai thác hệ thống phụ thuộc trực tiếp vào các khía cạnh chất lượng. Mặc dù các nghiên cứu quốc tế đã xem xét tác động của CNTT và ERP tới hoạt động kế toán, năng lực phản ứng và hiệu quả doanh nghiệp, nhưng hầu hết các công trình này được triển khai tại các quốc gia phát triển trên nền tảng ERP tích hợp. Tại Việt Nam, các nghiên cứu kế toán trước đây chủ yếu dừng lại ở việc mô tả tổ chức hệ thống thông tin kế toán, quy trình lựa chọn phần mềm hoặc khảo sát ERP dựa trên cảm nhận cá nhân người dùng. Chưa có công trình nào đánh giá toàn diện chuỗi tác động từ chất lượng PMKT đến các lợi ích kế toán, hoạt động kế toán quản trị, năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động kinh doanh (kết hợp cả tiêu chí tài chính và phi tài chính) của doanh nghiệp.

Tiêu chí thống kê thực trạng	Nguồn dữ liệu	Tỷ lệ ghi nhận
Doanh nghiệp sử dụng PMKT, tài chính chuyên dùng (năm 2010)	VCCI (2010)	> 70%
Doanh nghiệp sử dụng hệ thống ERP và CRM (năm 2010)	VCCI (2010)	~ 3,5%
Doanh nghiệp sử dụng PMKT, tài chính (giai đoạn 2015–2017)	VECOM (2018)	> 85%
Doanh nghiệp sử dụng hệ thống ERP (giai đoạn 2015–2017)	VECOM (2018)	~ 15%
Doanh nghiệp quy mô lớn sử dụng PMKT, tài chính	VECOM (2018)	94%
Tỷ lệ doanh nghiệp SME và siêu nhỏ trong nền kinh tế	Tổng cục Thống kê (2017)	98,1%

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng PMKT đến hoạt động kế toán (bao gồm lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm và hoạt động kế toán quản trị); mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với các lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm mang lại;
  2. Nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với các hoạt động kế toán quản trị;
  3. Nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với năng lực phản ứng của doanh nghiệp;
  4. Nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp;
  5. Nghiên cứu ảnh hưởng của lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm đến hoạt động kế toán quản trị;
  6. Nghiên cứu ảnh hưởng của năng lực phản ứng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Chất lượng của PMKT sẽ mang lại những lợi ích nào đối với kế toán?
2. Chất lượng của PMKT sẽ có tác động như thế nào đến hoạt động kế toán quản trị của doanh nghiệp?
3. PMKT có chất lượng sẽ giúp ích cho doanh nghiệp như thế nào trong việc làm gia tăng năng lực phản ứng của doanh nghiệp?
4. Việc sử dụng PMKT có chất lượng có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp hay không?
5. Những lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm có thúc đẩy hoạt động kế toán quản trị hay không?
6. Việc gia tăng năng lực phản ứng có thúc đẩy hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp hay không?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với hoạt động kế toán thông qua những lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm và hoạt động kế toán quản trị; mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
• Đối tượng khảo sát: Các doanh nghiệp đang sử dụng PMKT trong công tác kế toán; người trả lời là lãnh đạo doanh nghiệp hoặc người phụ trách công tác tài chính - kế toán.
• Phạm vi nghiên cứu: Các doanh nghiệp tại Việt Nam đang sử dụng PMKT, có thực hiện các hoạt động kế toán quản trị và có thông tin về kết quả hoạt động kinh doanh năm 2017 được công bố.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Tác giả đã tổng hợp và phân loại các công trình quốc tế theo 5 nhóm trọng tâm:

1. Ảnh hưởng của CNTT/ERP đối với hoạt động kế toán: Booth và cộng sự (2000) chứng minh ERP xử lý tốt các giao dịch và hỗ trợ ra quyết định phức tạp. Spathis và Constantinides (2004), Spathis (2006) phân loại lợi ích của ERP thành lợi ích tổ chức, vận hành, quản lý và hạ tầng CNTT. Goumas và cộng sự (2018) làm rõ lợi ích kế toán của ERP trong các doanh nghiệp sản xuất quy mô vừa và nhỏ. Velcu (2007) chỉ ra ERP giúp cải thiện thời gian nghiệp vụ kế toán và thích ứng thị trường. Kanellou và Spathis (2013), Tijani và Ogundeji (2014), Attayah và Sweiti (2014) khẳng định ERP nâng cao tính phù hợp của thông tin kế toán và sự hài lòng của người dùng. Về kế toán quản trị, Granlund và Malmi (2002), Spathis và Ananiadis (2005), Rom và Rohde (2006), Scapens và Jazayeri (2010), Etemadi và Kazeminia (2014), Abbasi và cộng sự (2014), Ponorica và cộng sự (2015), Rikhardsson và Yigitbasioglu (2018) nhấn mạnh ERP tạo dữ liệu cho phương pháp kế toán mới, tự động hóa tác vụ lặp lại và mở rộng vai trò của nhân viên kế toán quản trị.
2. Ảnh hưởng của CNTT đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp: Coronado và Colin (2002) xác định hệ thống thông tin thúc đẩy sự linh hoạt sản xuất. Van Oosterhout và cộng sự (2006) phân tích sự nhanh nhẹn của doanh nghiệp trong việc vượt qua các rào cản hệ thống cũ. Raschke (2010), Chen và cộng sự (2014), Cao và cộng sự (2019) chứng minh CNTT là nền tảng tạo năng lực xử lý thông tin, mang lại lợi thế cạnh tranh thông qua việc ra quyết định kịp thời.
3. Ảnh hưởng của CNTT đối với hiệu quả hoạt động: Poston và Grabski (2001), Spathis và Constantinides (2003) phân tích cơ chế giảm chi phí vận hành và rút ngắn chu kỳ hoạt động. Parto và cộng sự (2016), Popovič và cộng sự (2018) chứng minh việc triển khai các hệ thống thông tin thông minh (BIS) và các phân hệ phần mềm tác động tích cực đến hiệu quả tài chính và quy trình nội bộ.
4. Ảnh hưởng của hoạt động kế toán đối với năng lực phản ứng: Järvenpää (2007), Foster và Young (1997), Shields (1997), Adler và cộng sự (2000) khẳng định sự đổi mới của kế toán quản trị dẫn dắt sự thích ứng của tổ chức trước thay đổi của thị trường và phân tích đối thủ cạnh tranh.
5. Ảnh hưởng của năng lực phản ứng đến hiệu quả hoạt động: Haeckel (1999), Ganguly và Farr (2009), Sánchez và Pérez (2005), Glenn (2009), McCann và cộng sự (2009), Narasimhan và Das (1999), Yang và Liu (2012) xác nhận các tổ chức có năng lực phản ứng nhanh nhạy và chuỗi cung ứng linh hoạt đạt được hiệu suất kinh doanh, thị phần và tỷ suất sinh lời cao hơn.

Các hướng nghiên cứu trong nước

Các công trình tại Việt Nam từ năm 2000 được phân thành 3 nhóm:

1. Nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT): Bùi Quang Hùng và Nguyễn Phước Bảo Ấn (2004), Vũ Hữu Đức (2009), Bùi Quang Hùng (2009a, 2009b), Đặng Thị Ngọc Lan (2011), Ngô Thị Thu Hương (2012), Huỳnh Thị Hồng Hạnh và Nguyễn Mạnh Toàn (2014), Hoàng Văn Ninh (2011), Ngô Thị Thu Hằng và cộng sự (2013). Các nghiên cứu này chủ yếu tiếp cận theo lý thuyết hệ thống chung, chưa phân hóa theo quy mô và mức độ ứng dụng phần mềm.
2. Nghiên cứu về ứng dụng ERP: Các luận án của Nguyễn Thị Bích Liên (2013), Vũ Quốc Thông (2017), Phạm Trà Lam (2018), Nguyễn Phước Bảo Ấn (2018). Các tác giả khảo sát tác động của ERP nhưng chủ yếu dựa trên cảm nhận chủ quan của người sử dụng thay vì đo lường kết quả hoạt động độc lập của doanh nghiệp.
3. Nghiên cứu về ứng dụng PMKT: Trần Phước (2007) khảo sát quy trình lựa chọn PMKT và phương pháp mã hóa thông tin; Võ Khắc Thường (2013), Võ Văn Nhị và cộng sự (2014) khảo sát và định hướng việc lựa chọn phần mềm phù hợp.

Khoảng trống nghiên cứu

Các nghiên cứu trước đây chưa giải quyết các vấn đề sau:

• Chưa có công trình nào đánh giá trực tiếp mối quan hệ giữa chất lượng PMKT (đo lường từ góc độ người dùng) với các lợi ích kế toán cụ thể và hoạt động kế toán quản trị.
• Chưa có mô hình kiểm định thực nghiệm chuỗi tác động gián tiếp và trực tiếp từ chất lượng PMKT qua hoạt động kế toán quản trị và năng lực phản ứng tới hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tại một thị trường mới nổi như Việt Nam, nơi phần lớn doanh nghiệp sử dụng PMKT đơn lẻ hoặc tích hợp quy mô vừa và nhỏ chứ chưa triển khai ERP diện rộng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án kết hợp các lý thuyết nền tảng sau:

• Lý thuyết nguồn lực (Resource-Based View - RBV): Tiếp cận hệ thống phần mềm và thông tin kế toán như một nguồn lực nội bộ có giá trị, khan hiếm và khó sao chép, tạo tiền đề nâng cao năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động.
• Lý thuyết lợi thế cạnh tranh (Competitive Advantage Theory): Giải thích việc ứng dụng CNTT nhằm tối ưu hóa chi phí và tạo sự khác biệt trong kinh doanh.
• Mô hình chất lượng dịch vụ SERVQUAL (Parasuraman và cộng sự, 1988): Đo lường chất lượng thông qua khoảng cách giữa kỳ vọng và trải nghiệm tiếp nhận thực tế.
• Tiêu chuẩn chất lượng phần mềm ISO/IEC 9126 (TCVN XXX-1:2010 và TCVN XXX-3:2010): Đánh giá chất lượng ngoài (chức năng, độ tin cậy, tính khả dụng, tính hiệu quả, khả năng bảo trì, tính khả chuyển) và chất lượng sử dụng (hiệu quả, năng suất, an toàn, mức độ thỏa mãn).
• Khung phân tích kế toán quản trị của Chenhall và Morris (1986): Đo lường thông qua 4 đặc tính: Phạm vi (Scope), Tính kịp thời (Timeliness), Tính tổng hợp (Aggregation), và Tính tích hợp (Integration).
• Phân loại lợi ích kế toán từ phần mềm (Shang & Seddon, 2002; Spathis, 2006): Gồm tính hiệu quả, tính chính xác, tính kịp thời, tính tiết kiệm thời gian, tính tiết kiệm chi phí, tính chuyên nghiệp, tính cộng tác và tính thuận tiện trong định dạng báo cáo.
• Khung năng lực phản ứng của doanh nghiệp (Zhang & Sharifi, 1999; Sherehiy và cộng sự, 2007): Cấu thành từ năng lực, tính linh hoạt và sự nhanh chóng.

Yếu tố kế toán quản trị (Chenhall & Morris, 1986)	Nội dung thông tin cung cấp
Phạm vi (Broad Scope)	Thông tin môi trường bên ngoài; Thông tin phi tài chính; Số liệu dự báo tương lai.
Tính kịp thời (Timeliness)	Tần suất lập báo cáo; Tốc độ xuất và cung cấp thông tin cho nhà quản trị.
Tính tổng hợp (Aggregation)	Tổng hợp theo thời gian (tuần, tháng, quý, năm); Tổng hợp theo phòng ban chức năng; Mô hình phân tích ra quyết định.
Tính tích hợp (Integration)	Mục tiêu phối hợp giữa các đơn vị nhỏ; Báo cáo tích hợp liên phòng ban.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp hỗn hợp (kết hợp định tính và định lượng), tiến hành qua 3 giai đoạn:

Giai đoạn	Phương pháp thực hiện	Mục tiêu và kỹ thuật xử lý
Giai đoạn 1: Xây dựng thang đo nháp	Nghiên cứu tại bàn (Desk research)	Tổng hợp tài liệu, hệ thống hóa khái niệm và hình thành bản thảo thang đo ban đầu.
Giai đoạn 2: Nghiên cứu sơ bộ	- Phỏng vấn định tính sâu lần 1 (chuyên gia kế toán, kiểm toán, tài chính) - Khảo sát định lượng sơ bộ ($N = 100$ DN) - Phỏng vấn nhóm định tính lần 2	- Đánh giá tính phù hợp và rõ ràng của thang đo. - Đánh giá sơ bộ thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA). - Điều chỉnh, hoàn thiện bảng câu hỏi khảo sát chính thức.
Giai đoạn 3: Nghiên cứu chính thức	Khảo sát định lượng chính thức ($N = 401$ DN)	- Thống kê mô tả đặc điểm doanh nghiệp và mẫu khảo sát. - Đánh giá độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha) và EFA. - Phân tích nhân tố khẳng định (CFA) kiểm tra giá trị hội tụ và giá trị phân biệt. - Phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM), kiểm định mô hình cạnh tranh, kiểm định Bootstrap và phân tích ảnh hưởng của biến kiểm soát.

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu khảo sát sơ bộ thu thập từ 100 doanh nghiệp; dữ liệu khảo sát chính thức thu thập từ 401 doanh nghiệp tại Việt Nam có sử dụng PMKT, có triển khai kế toán quản trị và có báo cáo tài chính năm 2017 công bố.
• Công cụ phân tích: Phần mềm IBM SPSS và AMOS.

Nội dung chính theo từng chương

PHẦN MỞ ĐẦU

Trình bày bối cảnh kinh tế, thực trạng sử dụng PMKT tại các doanh nghiệp Việt Nam, tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu tổng quát và cụ thể, các câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, tóm lược phương pháp tiếp cận và ý nghĩa khoa học - thực tiễn của công trình.

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Hệ thống hóa toàn diện các công trình nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam liên quan đến ứng dụng CNTT/ERP trong công tác kế toán, tác động của hệ thống thông tin đến năng lực phản ứng và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Chương này làm rõ các nhóm nghiên cứu trong nước (HTTTKT, ERP, PMKT) và xác định cụ thể khoảng trống nghiên cứu về chuỗi quan hệ giữa chất lượng PMKT, hoạt động kế toán, năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động.

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

Xây dựng cơ sở lý thuyết cho 5 khái niệm cốt lõi: Chất lượng PMKT, Lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm, Hoạt động kế toán quản trị, Năng lực phản ứng và Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Trên nền tảng lý thuyết lợi thế cạnh tranh, lý thuyết nguồn lực (RBV) và lý thuyết hệ thống thông tin kế toán, chương này thiết lập các giả thuyết nghiên cứu và xây dựng hai mô hình: mô hình lý thuyết đề xuất và mô hình cạnh tranh (bổ sung tác động trực tiếp giữa các biến quan sát).

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trình bày quy trình nghiên cứu 3 giai đoạn kết hợp định tính và định lượng. Thiết kế mẫu khảo sát sơ bộ ($N = 100$) và mẫu khảo sát chính thức ($N = 401$). Chi tiết hóa các kỹ thuật kiểm tra mô hình đo lường (Cronbach's Alpha, EFA, CFA) và kiểm tra mô hình cấu trúc (SEM, Bootstrap). Xây dựng chi tiết hệ thống thang đo cho từng biến số nghiên cứu dựa trên các nghiên cứu quốc tế đã được hiệu chỉnh qua các vòng phỏng vấn chuyên gia.

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Trình bày kết quả nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu chính thức:

• Đánh giá sơ bộ thang đo qua phỏng vấn định tính lần 1, phân tích định lượng sơ bộ trên 100 doanh nghiệp và phỏng vấn nhóm lần 2 để hoàn thiện thang đo.
• Kết quả nghiên cứu chính thức với 401 doanh nghiệp: Thống kê mô tả mẫu khảo sát, kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA và phân tích nhân tố khẳng định CFA. Các chỉ số kiểm tra mức độ phù hợp của mô hình đo lường đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn thống kê.
• Kiểm định mô hình cấu trúc SEM: So sánh mô hình lý thuyết và mô hình cạnh tranh, phân tích tác động trực tiếp và gián tiếp giữa các khái niệm nghiên cứu, kiểm định độ ổn định của mô hình bằng kỹ thuật Bootstrap, và kiểm tra ảnh hưởng của các biến kiểm soát (quy mô doanh nghiệp, thời gian sử dụng phần mềm, loại hình doanh nghiệp).
• Thảo luận chi tiết về kết quả kiểm định các giả thuyết trong mối liên hệ với các công trình nghiên cứu trước đây.

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý

Tổng kết toàn bộ quá trình nghiên cứu, mô hình đo lường và mô hình cấu trúc được kiểm định. Đưa ra các hàm ý quản lý thiết thực cho các doanh nghiệp trong việc đầu tư, lựa chọn và khai thác PMKT, tổ chức công tác kế toán quản trị nhằm nâng cao năng lực thích ứng và hiệu quả kinh doanh. Đồng thời, chương này tổng kết những đóng góp mới về mặt lý luận, phương pháp luận và chỉ ra các hạn chế của đề tài làm định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

• Hệ thống hóa và hoàn thiện thang đo: Luận án đã xây dựng và kiểm định thang đo lường cho 5 khái niệm nghiên cứu trong điều kiện thực tiễn tại Việt Nam: (1) Chất lượng PMKT, (2) Lợi ích kế toán do ứng dụng phần mềm, (3) Hoạt động kế toán quản trị, (4) Năng lực phản ứng của doanh nghiệp, và (5) Hiệu quả hoạt động kinh doanh (kết hợp chỉ tiêu tài chính và phi tài chính).
• Kiểm định mô hình cấu trúc: Chứng minh bằng thực nghiệm mối quan hệ tác động giữa chất lượng PMKT tới các lợi ích kế toán và kế toán quản trị, từ đó truyền dẫn tác động tích cực đến năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực nghiệm cho lý thuyết nguồn lực (RBV) và lý thuyết hệ thống thông tin tại các thị trường mới nổi.

Đóng góp về mặt thực tiễn và hàm ý quản lý

• Định hướng đầu tư CNTT: Giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nhận thức rõ việc nâng cao chất lượng phần mềm kế toán không chỉ đơn thuần là tự động hóa tác vụ ghi chép mà còn là nguồn lực chiến lược để nâng cao năng lực phản ứng trước các biến động của môi trường kinh doanh.
• Tổ chức công tác kế toán quản trị: Cung cấp cơ sở cho các kế toán trưởng và giám đốc tài chính trong việc tái cấu trúc hệ thống báo cáo kế toán quản trị theo 4 tiêu chuẩn (phạm vi rộng, kịp thời, tổng hợp và tích hợp) để phục vụ hiệu quả cho việc ra quyết định.
• Hàm ý cho các nhà cung cấp giải pháp: Cung cấp thông tin tham khảo cho các doanh nghiệp phát triển phần mềm kế toán tại Việt Nam trong việc cải tiến các tính năng nghiệp vụ, nâng cao tính chính xác, tính năng suất, khả năng tích hợp dữ liệu và hỗ trợ dịch vụ khách hàng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Về phạm vi mẫu: Nghiên cứu được thực hiện trên mẫu khảo sát các doanh nghiệp tại Việt Nam có sử dụng PMKT, có thực hiện kế toán quản trị và công bố thông tin tài chính năm 2017. Chưa mở rộng so sánh phân tích chuyên sâu theo từng nhóm ngành kinh tế đặc thù hoặc giữa các doanh nghiệp sử dụng PMKT đơn lẻ (low-end) với PMKT tích hợp (high-end).
• Về thiết kế thời gian: Dữ liệu nghiên cứu được thu thập theo phương pháp cắt ngang tại một thời điểm (năm 2017), chưa theo dõi được biến động dài hạn của hiệu quả hoạt động qua nhiều năm liên tiếp sau khi triển khai phần mềm.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Khảo sát tác động theo chuỗi thời gian (longitudinal study); mở rộng nghiên cứu vai trò điều tiết của các yếu tố môi trường kinh doanh bên ngoài (mức độ cạnh tranh, độ bất định của thị trường); kiểm nghiệm mô hình đối với các phân hệ phần mềm quản trị chuyên biệt khác.

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Luận án là tài liệu tham khảo trong chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán và Hệ thống thông tin quản lý (MIS); cung cấp quy trình nghiên cứu hỗn hợp kết hợp EFA, CFA, SEM và Bootstrap cùng hệ thống thang đo chi tiết về chất lượng phần mềm và kế toán quản trị.
• Đối với nhà quản trị doanh nghiệp, CFO và kế toán trưởng: Cung cấp khung đánh giá chất lượng PMKT và định hướng khai thác dữ liệu kế toán quản trị nhằm nâng cao tốc độ phản ứng và hiệu quả kinh doanh của đơn vị.
• Đối với các đơn vị phát triển phần mềm kế toán: Cung cấp các tiêu chí đo lường sự thỏa mãn và nhu cầu thực tế của người dùng doanh nghiệp đối với các phân hệ kế toán và báo cáo quản trị.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng những lý thuyết nền tảng nào để xây dựng mô hình nghiên cứu?
Luận án sử dụng Lý thuyết nguồn lực (RBV), Lý thuyết lợi thế cạnh tranh, Mô hình chất lượng dịch vụ SERVQUAL (khoảng cách thứ 5), Tiêu chuẩn chất lượng phần mềm ISO/IEC 9126 (TCVN XXX-1 và TCVN XXX-3:2010), cùng Khung phân tích 4 đặc tính kế toán quản trị của Chenhall và Morris (1986).

2. Quy mô mẫu và kỹ thuật phân tích định lượng chính thức của luận án được thực hiện như thế nào?
Nghiên cứu định lượng chính thức được thực hiện trên mẫu 401 doanh nghiệp tại Việt Nam đang sử dụng PMKT và có thực hiện kế toán quản trị. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS và AMOS thông qua các kỹ thuật: kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA), phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM), kiểm định mô hình cạnh tranh và ước lượng Bootstrap.

3. Khái niệm chất lượng phần mềm kế toán được luận án tiếp cận từ góc độ nào?
Chất lượng PMKT được tiếp cận dưới góc độ người sử dụng, bao gồm chất lượng bên ngoài (chức năng, tính tin cậy, tính khả dụng, tính hiệu quả, khả năng bảo trì, tính khả chuyển theo TCVN XXX-1:2010) và chất lượng sử dụng (tính hiệu quả, tính năng suất, tính an toàn, tính thỏa mãn theo TCVN XXX-3:2010).

4. Bốn yếu tố đo lường hoạt động kế toán quản trị trong luận án gồm những nội dung gì?
Dựa trên Chenhall và Morris (1986), bốn yếu tố bao gồm: (1) Phạm vi (Scope - thông tin bên ngoài, phi tài chính, số liệu tương lai); (2) Tính kịp thời (Timeliness - tần suất và tốc độ báo cáo); (3) Tính tổng hợp (Aggregation - tổng hợp theo thời gian, phòng ban, mô hình phân tích ra quyết định); (4) Tính tích hợp (Integration - mục tiêu phối hợp và báo cáo liên phòng ban).

5. Điểm khác biệt của luận án so với các nghiên cứu về ERP trước đây tại Việt Nam là gì?
Phần lớn nghiên cứu trước đây tại Việt Nam tập trung vào hệ thống ERP và đo lường tác động dựa trên cảm nhận chủ quan của cá nhân người dùng. Luận án này tập trung vào PMKT (chiếm hơn 85% thực tế sử dụng tại Việt Nam) và đo lường kết quả hoạt động doanh nghiệp dựa trên các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính độc lập.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Bùi Quang Hùng đã giải quyết khoảng trống nghiên cứu về vai trò của PMKT tại các doanh nghiệp Việt Nam thông qua quy trình nghiên cứu hỗn hợp. Công trình đã xây dựng và kiểm định thành công hệ thống thang đo, chứng minh mối quan hệ giữa chất lượng PMKT với lợi ích kế toán, hoạt động kế toán quản trị, năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Các phát hiện của luận án cung cấp căn cứ khoa học cho lý thuyết nguồn lực trong lĩnh vực kế toán và mang lại hàm ý quản trị thiết thực cho việc ứng dụng công nghệ thông tin trong điều hành doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Giới thiệu Chương này nhằm hệ thống hoá các nghiên cứu trước đây ở trong và ngoài nước có liên quan đến chủ đề đề tài. Ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kế toán, đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp và kết quả hoạt động của doanh nghiệp sẽ được xem xét. Ảnh hưởng của hoạt động kế toán đến năng lực phản ứng của doanh nghiệp và ảnh hưởng của năng lực phản ứng đến hoạt động của doanh nghiệp cũng sẽ được tổng hợp, để từ đó tìm ra khoảng trống nghiên cứu.

Các nghiên cứu trong nước được tập hợp để so sánh, bao gồm các nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán, nghiên cứu về ứng dụng ERP và ứng dụng PMKT sẽ được xem xét. Trên cơ sở các nghiên cứu trong và ngoài nước, chương này đã xác định được khoảng trống nghiên cứu cho đề tài. Tổng quan về những nghiên cứu ở nước ngoài 1. Ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kế toán Việc ứng dụng hệ thống CNTT, mà đại diện là ERP trong các doanh nghiệp đã cho thấy có tác động đến hoạt động kế toán.

Theo Booth và ctg (2000), hệ thống ERP hoạt động tốt trong xử lý giao dịch và hỗ trợ ra quyết định đối với các tình huống phức tạp. Hệ thống ERP có ảnh hưởng đến việc sử dụng các phương pháp kế toán mới. Spathis và Constantinides (2004) thực hiện nghiên cứu định tính với việc phỏng vấn giám đốc của 26 công ty, từ đó nhận định được những lý do cơ bản khiến các công ty chọn chuyển đổi từ hệ thống thông tin (IS) sang hệ thống ERP và những thay đổi mang lại, đặc biệt đối với các hoạt động kế toán. Spathis (2006) kiểm tra các lợi ích kế toán liên quan đến việc áp dụng các hệ thống thông tin quản lý doanh nghiệp, từ đó hiểu rõ các nguyên nhân cơ bản thúc đẩy việc áp dụng các hệ thống quản lý doanh nghiệp.

Theo Spathis (2006), các lợi ích có được từ 13 việc áp dụng ERP, bao gồm: lợi ích tổ chức, lợi ích hoạt động, lợi ích quản lý và lợi ích cơ sở hạ tầng CNTT. Tương tự, Goumas và ctg (2018) cũng cho thấy lợi ích kế toán của việc triển khai ERP trong các SME trong ngành sản xuất, từ quan điểm kế toán. Các lợi ích đó bao gồm: lợi ích về CNTT, về vận hành, về quản lý, về tổ chức. Các kết quả cho thấy có sự khác biệt về tầm quan trọng của các lợi ích kế toán khác nhau trong các loại sản phẩm khác nhau.

Velcu (2007) cho thấy ở các công ty có mục tiêu dẫn đầu về công nghệ, việc sử dụng ERP mang lại các lợi ích: “thời gian thực hiện các nghiệp vụ kế toán được cải thiện” (đây là lợi ích hiệu quả nội bộ), “phản ứng nhanh hơn với sự thay đổi của môi trường kinh doanh” (đây là lợi ích thị trường) và các lợi ích hiệu quả tài chính được cải thiện khác. Các công ty có mục tiêu kinh doanh tốt nhận thấy “lợi ích kinh tế theo quy mô” là lợi ích hiệu quả nội bộ và lợi ích tài chính bao gồm “chi phí nhân viên thấp hơn” và “chi phí bán hàng, chi phí chung và quản lý thấp hơn”. Kanellou and Spathis (2013) đã chứng minh tác động của hệ thống ERP đối với các nghiệp vụ kế toán và từ đó dẫn đến sự hài lòng của người dùng. Kết quả của nghiên cứu có ý nghĩa đối với các công ty đang cân nhắc việc sử dụng hệ thống ERP.

Tijani and Ogundeji (2014) cho thấy tầm quan trọng của việc xử lý thông tin kế toán trên máy vi tính, và việc xử lý thông tin kế toán cần được duy trì trong môi trường của các nguyên tắc và thủ tục kế toán được chấp nhận chung. Attayah và Sweiti (2014) cũng cho thấy hệ thống ERP có tác động tích cực đến sự phù hợp của thông tin kế toán. Các nghiên cứu nói trên cho thấy mối quan hệ giữa CNTT- mà cụ thể ở đây là ERP – đến hoạt động kế toán. CNTT cũng có ảnh hưởng đến hoạt động kế toán quản trị.

Granlund và Malmi (2002) thực hiện một nghiên cứu định tính cho thấy các dự án ERP có tác động nhất định đến các thủ tục kiểm soát và kế toán quản trị. Spathis và Ananiadis (2005) xem xét tác động của các quyết định được đưa ra nhờ hệ thống ERP đến hoạt động kế toán và kế toán quản trị tại một trường đại học công lập lớn ở Hy 14 Lạp, dựa trên lợi ích nhận thức theo mong đợi và nhận thức của người dùng. Kết quả nghiên cứu cho thấy, sau một năm triển khai, nhận thức của người dùng sẽ tích cực hơn so với kỳ vọng của họ ở giai đoạn trước khi triển khai. Các dữ liệu thực nghiệm xác nhận một số lợi ích thu được từ hệ thống ERP mới, đặc biệt là hệ thông thông tin kế toán và kế toán quản trị.

Hệ thống ERP mới đóng góp đáng kể vào việc tăng tính linh hoạt trong cung cấp thông tin, giúp trường đại học giám sát hiệu quả và khai thác tài sản, dòng thu, chi tiêu và cải thiện việc ra quyết định. Rom và Rohde (2006) thực hiện một nghiên cứu định lượng với 349 bảng câu hỏi được thu thập từ các công ty nhằm đánh giá ảnh hưởng của ERP đến khả năng giải quyết các nhiệm vụ kế toán quản trị khác nhau. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các hệ thống ERP hỗ trợ việc thu thập dữ liệu và tổ chức các hoạt động kế toán quản trị tốt. Scapens và Jazayeri (2010) thực hiện một nghiên cứu tình huống theo thời gian đối với việc triển khai phần mềm SAP trong bộ phận châu Âu của một công ty đa quốc gia lớn ở Hoa Kỳ, trong đó kế toán quản trị được thay đổi trong quá trình phát triển.

Các ông đã thấy rằng dưới tác động của phần mềm SAP, vai trò của kế toán quản trị đã thay đổi như sau: (i) loại bỏ các công việc thường xuyên; (ii) người quản lý cấp cơ sở cần có kiến thức kế toán; (iii) nhiều thông tin hướng tới tương lai; và (iv) mở rộng vai trò của các nhân viên kế toán quản trị. SAP không phải là nguyên nhân dẫn đến những thay đổi này; nhưng các đặc tính của SAP (đặc biệt, sự tích hợp, tiêu chuẩn hóa, thói quen và tập trung) đã mở ra một số cơ hội và tạo điều kiện cho những thay đổi của hoạt động kế toán quản trị. Như vậy, ERP chỉ có tác động tương đối vừa phải đối với nhân viên kế toán quản trị và các hoạt động kế toán quản trị. ERP là một trong những thành quả của công nghệ thông tin đa dạng được các công ty sử dụng rộng rãi trong những năm gần đây.

Khoảng 90 phần trăm các doanh nghiệp lớn đã quản lý một hệ thống ERP. Hơn nữa, hầu hết các doanh nghiệp vừa cũng đã quản lý và sử dụng các hệ thống như vậy. Nhiệm vụ của hệ thống này là tạo ra những thay đổi lớn trong doanh nghiệp (thay đổi về cấu trúc, văn hóa, nhiệm vụ, nhân sự, v. Một 15 trong những khu vực bị ảnh hưởng là trung tâm của hệ thống, tức là phần kế toán của nó; và một trong những nhân viên chủ chốt tham gia vào việc thực hiện và áp dụng hệ thống ERP là kế toán quản trị.

Etemadi và Kazeminia (2014) cho thấy việc quản trị hệ thống ERP tốt sẽ tạo ra những thay đổi về hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, thay đổi về hành vi và kỹ năng của kế toán quản trị. Abbasi và ctg (2014) phát hiện hiệu quả cao nhất của việc triển khai ERP trong các tổ chức được khảo sát của Iran là: các mức tiêu chuẩn và chất lượng báo cáo đang được cải thiện, tạo thêm sự tích hợp tổ chức và trao quyền cho nhân viên. Ponorica và ctg (2015) lại thấy rằng ERP không tác động nhiều đến các hoạt động kế toán tài chính nhưng có tác động mạnh đến các hoạt động kế toán quản trị. Liên quan đến mối quan hệ giữa ứng dụng CNTT và kế toán quản trị, Rikhardsson và Yigitbasioglu (2018) trong 1 tổng hợp các nghiên cứu về mối quan hệ này giai đoạn 2005 - 2015 cho thấy chỉ có 30 bài báo đăng trên các tạp chí có uy tín liên quan đến kế toán.

Nghiên cứu chỉ ra rằng có nhiều nội dung nghiên cứu liên quan đến mối quan hệ giữa CNTT và kế toán quản trị cần được khám phá. Như vậy, hầu hết các nghiên cứu gần đây về ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kế toán đều liên quan đến ERP. Một lý do có thể giải thích là các nghiên cứu được thực hiện ở các nước phát triển (Châu Âu, Úc…). Các nghiên cứu đều cho thấy ảnh hưởng tích cực nhất định của CNTT đối với công tác kế toán, mang lại nhiều lợi ích (hỗ trợ tốt hơn trong xử lý, ra quyết định, giảm chi phí, cung cấp thông tin phù hợp…).

Tuy nhiên cũng có số nghiên cứu cho thấy việc ứng dụng CNTT đặt biệt là ERP không ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động kế toán tài chính mà chủ yếu là kế toán quản trị. Số lượng nghiên cứu về mối quan hệ giữa CNTT và kế toán quản trị còn ít, chưa có nghiên cứu nào đề cập đến mối quan hệ giữa chất lượng PMKT đến hoạt động kế toán và những lợi ích của nó mang lại. Xem Phụ lục 1- Tóm tắt 1 số nghiên cứu trên thế giới liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Ảnh hưởng của ứng dụng CNTT đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp Tầm quan trọng của CNTT ngày càng được xác nhận trong các hoạt động sản xuất, một số nghiên cứu tìm thấy rằng hệ thống thông tin thúc đẩy năng lực phản ứng của doanh nghiệp.

Theo Coronado và Colin (2002), hệ thống thông tin được coi là tạo ra và tạo điều kiện cho việc tổ chức sản xuất một cách linh hoạt. Các tác giả này cho rằng hệ thống thông tin hỗ trợ và thúc đẩy sự nhanh nhẹn và năng lực phản ứng của doanh nghiệp. Van Oosterhout và ctg (2006) cho rằng môi trường kinh doanh năng động hiện tại đòi hỏi các doanh nghiệp phải nhanh nhẹn. Sự nhanh nhẹn của doanh nghiệp là khả năng doanh nghiệp có thể nhanh chóng và dễ dàng thay đổi các hoạt động và quy trình kinh doanh vượt quá mức độ linh hoạt bình thường để quản lý hiệu quả các thay đổi bên ngoài và nội bộ không thể đoán trước.