Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp được thực hiện trong bối cảnh diện tích và chất lượng rừng tự nhiên tại Việt Nam bị suy giảm nghiêm trọng do áp lực khai thác và sử dụng đất thiếu bền vững. Theo số liệu thống kê được tác giả dẫn giải, thảm thực vật rừng sau khai thác thường bị đảo lộn cấu trúc, dẫn đến diễn thế thoái bộ, làm xói mòn rửa trôi đất, bồi lắng lòng hồ và suy giảm nghiêm trọng khả năng tích trữ nước. Thực tiễn lâm nghiệp cho thấy các giải pháp phục hồi và kinh doanh rừng bền vững chỉ đạt hiệu quả khi dựa trên cơ sở hiểu biết đầy đủ về bản chất quy luật hệ sinh thái rừng tự nhiên. Trong khi đó, các mô hình rừng trồng phòng hộ và sản xuất tại nước ta phần lớn là rừng thuần loài đều tuổi, sinh trưởng nhanh nhưng cấu trúc đơn giản, tính chống chịu gió bão kém, dễ phát sinh dịch bệnh và làm suy thoái đất. Việc chuyển đổi sang phương thức gây trồng rừng hỗn giao là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao tính ổn định sinh thái và hiệu quả kinh tế.

Xuất phát từ yêu cầu tìm kiếm cơ sở sinh thái học cho việc lựa chọn và phối hợp loài cây trong trồng rừng hỗn giao, tác giả Lường Anh Tuấn đã thực hiện đề tài nhằm làm sáng tỏ mối quan hệ hỗ trợ hoặc bài xích giữa các loài cây gỗ rừng tự nhiên với hai loài cây bản địa có giá trị là Nhội (Bischophia javania Blume) và Trương Vân (Toona surenii).

Khóa luận xác định ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

  1. Xác định được cấu trúc rừng nơi sinh sống của hai loài cây Nhội (Bischophia javania Blume) và cây Trương Vân (Toona surenii) tại Vườn Quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.
  2. Xác định mối quan hệ tự nhiên giữa các loài cây rừng khác với hai loài cây Nhội (Bischophia javania Blume) và cây Trương Vân (Toona surenii) tại Vườn Quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.
  3. Đề xuất được tập đoàn cây trồng rừng hỗn giao với loài cây Nhội (Bischophia javania Blume) và cây Trương Vân (Toona surenii) tại Vườn Quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn nói riêng và các vùng sinh thái tương tự nói chung.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn như sau:

  • Đối tượng nghiên cứu: Tầng cây gỗ trong rừng tự nhiên và cấu trúc lâm phần nơi sinh sống của loài cây Nhội và cây Trương Vân tại Vườn Quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.
  • Phạm vi nghiên cứu: Tập trung phân tích mối quan hệ tự nhiên thông qua khoảng cách không gian dinh dưỡng và tần suất xuất hiện giữa các loài cây bạn với hai loài cây nghiên cứu chính (Nhội và Trương Vân).
  • Phạm vi không gian: Khu vực rừng tự nhiên thuộc địa bàn xã Nam Mẫu, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (nằm trong tọa độ 105°36′55″ Đông, 22°24′19″ Bắc của Vườn Quốc gia Ba Bể).
  • Phạm vi thời gian: Số liệu điều tra thực địa và xử lý thông tin được thực hiện từ tháng 01/2018 đến tháng 06/2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng cơ sở lý luận dựa trên các quy luật tương tác sinh thái quần xã thực vật rừng. Tác giả tổng quan các dạng quan hệ hỗ trợ (hội sinh, hợp tác, cộng sinh) và quan hệ đối kháng (ức chế - cảm nhiễm thông qua chất tiết phitônxit, cạnh tranh dinh dưỡng - ánh sáng dẫn đến phân ly ổ sinh thái, quan hệ vật chủ - ký sinh). Trong lâm phần tự nhiên, sự cùng tồn tại giữa các loài cây chịu sự chi phối đồng thời của không gian sống và ảnh hưởng sinh hóa qua lại từ rễ, cành lá. Bên cạnh đó, đề tài kế thừa các lý thuyết về cấu trúc hình thái học rừng mưa nhiệt đới của Richards, Baur, Catinot, Odum (1971), phân loại nhu cầu ánh sáng cây rừng (1989), phương pháp mô phỏng phẫu đồ rừng của Davis (1933 - 1934), cùng các nghiên cứu điều tra quan hệ liên loài bằng phương pháp tần suất của Nguyễn Hải Tuất (1991), Hoàng Văn Thắng (2003) và các công trình khoanh nuôi phục hồi rừng bản địa của Trần Đình Lý (1995), Vũ Tiến Hinh (1991).

Phương pháp nghiên cứu thực địa và xử lý số liệu bao gồm các bước:

  • Thiết kế tuyến và lập ô điều tra: Thiết lập 3 tuyến điều tra thực địa bám theo dông núi, cắt qua các trạng thái rừng khác nhau với cự ly giữa các tuyến từ 100 m đến 1.000 m, sử dụng định vị GPS 76Sx. Trên mỗi tuyến, chọn 10 điểm nghiên cứu cho loài Nhội và 10 điểm cho loài Trương Vân, tổng cộng lập 30 ô điều tra cho loài Nhội và 30 ô cho loài Trương Vân.
  • Phương pháp điều tra ô 6 cây: Sử dụng cá thể cây mục đích (Nhội hoặc Trương Vân) làm tâm ô, tiến hành định danh loài và đo đạc các chỉ tiêu của 5 cây gỗ lân cận gần nhất (loại bỏ các cá thể có đường kính ngang ngực $D_{1.3} < 6$ cm). Các chỉ tiêu đo đạc gồm: tên loài, đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$ đo bằng thước dây), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$ đo bằng máy đo cao laser), đường kính tán ($D_t$), khoảng cách từ cây tâm đến từng cây bạn và góc phương vị.
  • Phương pháp phân nhóm tần suất xuất hiện: Xác định tần suất xuất hiện theo số điểm quan sát ($f_o$) và theo số cây ($f_c$). Áp dụng tiêu chuẩn phân nhóm của Nguyễn Hải Tuất (1991) ở mức ý nghĩa $\alpha = 0{,}05$:
    • Nhóm 1 (Rất hay gặp): $f_o \ge 30%$ và $f_c \ge 7%$.
    • Nhóm 2 (Hay gặp): $15% \le f_o < 30%$ và $3% \le f_c < 7%$.
    • Nhóm 3 (Ít gặp): $f_o < 15%$ và $f_c < 3%$.
  • Phương pháp giải tích xác suất và hệ số tương quan: Đánh giá mối quan hệ tương tác giữa loài A (cây nghiên cứu) và loài B (cây bạn) thông qua xác suất xuất hiện $P(A)$, $P(B)$, $P(AB)$ và tính hệ số tương quan $\lambda$: $$\lambda = \frac{P(AB) - P(A) \cdot P(B)}{1 - P(B)}$$ Mức độ tương quan được quy ước: $\lambda = 0$ là trung tính; $\lambda > 0$ là tương tác hỗ trợ (quan hệ dương); $\lambda < 0$ là bài xích (quan hệ âm); kết hợp kiểm định thống kê $\chi^2$ để kết luận mối quan hệ là dương (QH+) hay ngẫu nhiên (NN).
  • Phương pháp mô phỏng không gian: Sử dụng phương pháp vẽ trắc đồ phẫu diện đứng và phẫu diện ngang lâm học theo Richards và Davis để biểu diễn cấu trúc không gian tầng tán và khoảng cách giữa các loài.
  • Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp thu thập từ Trung tâm Học liệu Đại học Thái Nguyên, Thư viện Trường Đại học Nông Lâm và hồ sơ hiện trạng tài nguyên rừng của Ban quản lý Vườn Quốc gia Ba Bể; số liệu sơ cấp do tác giả trực tiếp đo đếm tại xã Nam Mẫu từ tháng 01 đến tháng 06 năm 2018.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ thực trạng suy thoái rừng tự nhiên, những bất cập của mô hình trồng rừng thuần loài và vai trò của việc nắm bắt quy luật tương tác sinh thái để xây dựng rừng phòng hộ hỗn giao. Chương này xác định rõ mục tiêu nghiên cứu, đối tượng, phạm vi không gian - thời gian, cùng ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dẫn liệu lâm sinh học và ý nghĩa thực tiễn trong công tác chọn loài cây phối hợp trồng rừng.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2 tổng hợp có hệ thống cơ sở lý thuyết về quan hệ tương tác sinh học (hội sinh, hợp tác, cộng sinh, ức chế - cảm nhiễm, cạnh tranh ổ sinh thái). Tác giả lược khảo các công trình nghiên cứu cấu trúc rừng mưa nhiệt đới trên thế giới và phân tích sâu các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam về mối tương quan giữa các loài cây rừng tự nhiên ở Ba Vì, Cát Bà, Bến En, Thượng Tiến. Đồng thời, chương này giới thiệu toàn diện điều kiện tự nhiên, địa hình karst hiểm trở, khí hậu nhiệt đới gió mùa có sương muối mùa đông, hệ thống thủy văn sông Năng - hồ Ba Bể, hiện trạng đa dạng sinh học (417 loài thực vật, 299 loài động vật có xương sống) và đặc điểm kinh tế - xã hội của cộng đồng dân cư vùng đệm Vườn Quốc gia Ba Bể.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết phương pháp luận điều tra lâm học thực địa. Tác giả trình bày danh mục dụng cụ đo đạc (địa bàn ba chân, GPS 76Sx, máy đo cao laser, thước dây), quy trình điều tra 3 tuyến và kỹ thuật lập ô sơ cấp theo phương pháp ô 6 cây. Chi tiết các công thức toán xác suất phân hạng tần suất xuất hiện ($f_o$, $f_c$), công thức xác định hệ số tương quan $\lambda$, tiêu chuẩn phân loại mức độ liên hệ và nguyên lý xây dựng trắc đồ lâm học mặt cắt ngang, mặt cắt dọc đều được thể hiện cụ thể tại chương này.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương kết quả thể hiện toàn bộ dẫn liệu điều tra thực nghiệm qua các bảng biểu thống kê, công thức tổ thành, chỉ số tương quan và trắc đồ không gian:

Đặc điểm lâm phần nơi có cây Nhội: Khảo sát 30 ô điều tra ghi nhận 150 cá thể cây bạn thuộc 36 loài thực vật. Bốn loài cây bạn có tần suất xuất hiện lớn hơn 5% tổng số cây điều tra gồm: Mạy tèo (45 cây, chiếm 29,33%), Ô rô (19 cây, chiếm 12,67%), Sảng đá (9 cây, chiếm 6,00%) và Thị đá (7 cây, chiếm 5,01%). Công thức tổ thành tầng cây gỗ nơi có Nhội sinh sống: $$23{,}28\text{MaT} + 10{,}74\text{OrO} + 5{,}69\text{SaĐ} + 5{,}01\text{ThĐ} + 56{,}62\text{LK}$$ (Trong đó: MaT: Mạy tèo; OrO: Ô rô; SaĐ: Sảng đá; ThĐ: Thị đá; LK: Các loài khác).

Đặc điểm lâm phần nơi có cây Trương Vân: Khảo sát 30 ô điều tra ghi nhận 150 cá thể cây bạn thuộc 39 loài thực vật. Bốn loài cây bạn chiếm tỷ lệ trên 5% gồm: Mạy tèo (31 cây, chiếm 20,67%), Ô rô (28 cây, chiếm 18,67%), Thị đá (18 cây, chiếm 12,00%) và Trai lý (12 cây, chiếm 8,00%). Công thức tổ thành tầng cây gỗ nơi có Trương Vân sinh sống: $$13{,}95\text{MaT} + 12{,}36\text{OrO} + 9{,}18\text{ThĐ} + 8{,}32\text{TrL} + 56{,}19\text{LK}$$ (Trong đó: MaT: Mạy tèo; OrO: Ô rô; ThĐ: Thị đá; TrL: Trai lý; LK: Các loài khác).

Chỉ tiêu bình quân Nhội (Loài NC) Mạy tèo Ô rô Sảng đá Thị đá Trương Vân (Loài NC) Trai lý
Đường kính $D_{1.3}$ (cm) 29,20 17,90 17,40 21,90 30,50 29,20 30,50
Chiều cao $H_{vn}$ (m) 9,95 3,96 3,75 4,66 5,83 9,95 5,83
Đường kính tán $D_t$ (m) 2,96 3,40 2,56 3,91 3,25 2,96 3,25

Mối quan hệ tự nhiên giữa cây Nhội với các loài cây bạn: Kết quả xử lý xác suất 30 ô điều tra cây Nhội với 4 loài cây bạn rất hay gặp:

Cặp loài tương tác (Loài A - Loài B) $n_A$ $n_B$ $n_{AB}$ $d$ $P(A)$ $P(B)$ $P(AB)$ Hệ số $\lambda$ Giá trị $\chi^2$ Tính chất quan hệ
Nhội - Mạy tèo 30 23 23 7 0,63 0,55 0,27 0,75 4,30 Quan hệ dương (QH+)
Nhội - Ô rô 30 20 20 10 0,62 0,50 0,25 0,63 3,80 Quan hệ dương (QH+)
Nhội - Sảng đá 30 14 14 16 0,59 0,37 0,18 -0,22 1,90 Ngẫu nhiên (NN)
Nhội - Thị đá 30 9 9 21 0,56 0,26 0,13 -0,15 0,95 Ngẫu nhiên (NN)

Mối quan hệ tự nhiên giữa cây Trương Vân với các loài cây bạn: Kết quả xử lý xác suất 30 ô điều tra cây Trương Vân với 4 loài cây bạn rất hay gặp:

Cặp loài tương tác (Loài A - Loài B) $n_A$ $n_B$ $n_{AB}$ $d$ $P(A)$ $P(B)$ $P(AB)$ Hệ số $\lambda$ Giá trị $\chi^2$ Tính chất quan hệ
Trương Vân - Mạy tèo 30 21 21 9 0,62 0,51 0,26 0,23 0,95 Quan hệ dương (QH+)
Trương Vân - Ô rô 30 22 22 8 0,63 0,54 0,10 0,34 0,78 Quan hệ dương (QH+)
Trương Vân - Thị đá 30 18 18 12 0,61 0,46 0,15 0,28 0,51 Ngẫu nhiên (NN)
Trương Vân - Trai lý 30 12 12 18 0,58 0,33 0,25 0,19 0,20 Ngẫu nhiên (NN)

Khoảng cách không gian và phân bố tán: Khoảng cách bình quân từ cây Nhội đến Mạy tèo là 5,85 m; đến Ô rô là 5,74 m; đến Sảng đá là 6,20 m; đến Thị đá là 5,72 m. Khoảng cách bình quân từ cây Trương Vân đến Mạy tèo là 4,42 m; đến Ô rô là 3,32 m; đến Thị đá là 4,15 m; đến Trai lý là 5,74 m. Phân tích trắc đồ lâm học cho thấy tán lá giữa cây nghiên cứu và các cây bạn ít có sự chồng chéo gay gắt, các loài cùng tồn tại hòa hoãn trong lâm phần.

Tập đoàn cây trồng hỗn giao đề xuất:

  • Đối với cây chính Nhội (Bischophia javania): Đề xuất trồng hỗn giao cùng Mạy tèo (Streblus macrophyllus), Ô rô (Acanthaceae), Sảng đá (Sterculia lanceolata Cav) và Thị đá (Diospyros montana Roxb).
  • Đối với cây chính Trương Vân (Toona surenii): Đề xuất trồng hỗn giao cùng Mạy tèo (Streblus macrophyllus), Ô rô (Acanthaceae), Thị đá (Diospyros montana Roxb) và Trai lý (Fagraea fragrans).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Tác giả tổng hợp toàn bộ các kết quả định lượng về cấu trúc tổ thành, số lượng loài cây bạn, mức độ xuất hiện và hệ số tương quan liên loài. Đồng thời, phần này đưa ra các khuyến nghị về việc cần mở rộng phạm vi nghiên cứu, đánh giá sâu hơn các yếu tố lập địa, độ ẩm, ánh sáng và hóa sinh để hoàn thiện quy trình kỹ thuật gây trồng rừng phòng hộ hỗn giao.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã định lượng hóa cấu trúc tổ thành và mối quan hệ sinh thái không gian giữa các loài cây gỗ trong rừng tự nhiên Ba Bể với các kết quả cụ thể:

  • Xác định được số loài cây bạn đi kèm: Ghi nhận 36 loài cây bạn xuất hiện quanh cây Nhội và 39 loài cây bạn xuất hiện quanh cây Trương Vân từ 60 ô tiêu chuẩn điều tra thực địa.
  • Thiết lập công thức tổ thành lâm phần: Chỉ ra 4 loài cây bạn ưu thế chiếm tỷ trọng trên 5% trong cấu trúc lâm phần của từng loài mục đích, xác lập công thức tổ thành tầng cây cao làm cơ sở điều tiết tổ thành rừng tự nhiên.
  • Định lượng tính chất tương tác liên loài: Xác định bằng công thức toán xác suất hệ số liên hệ $\lambda$, chỉ ra mối quan hệ tương tác dương mang tính hỗ trợ giữa Nhội với Mạy tèo ($\lambda = 0{,}75$), Nhội với Ô rô ($\lambda = 0{,}63$), Trương Vân với Mạy tèo ($\lambda = 0{,}23$) và Trương Vân với Ô rô ($\lambda = 0{,}34$); đồng thời nhận diện các mối quan hệ ngẫu nhiên giữa Nhội với Sảng đá, Thị đá cũng như Trương Vân với Thị đá, Trai lý.
  • Xác định khoảng cách sinh thái tối ưu: Đo đạc khoảng cách thực tế giữa cây chính và cây bạn (dao động từ 3,32 m đến 6,20 m), kết hợp trắc đồ lâm học chứng minh độ che phủ tán không triệt tiêu lẫn nhau.
  • Đề xuất mô hình hỗn giao có cơ sở khoa học: Xây dựng danh lục tập đoàn cây hỗn giao cụ thể cho Nhội (kết hợp Mạy tèo, Ô rô, Sảng đá, Thị đá) và Trương Vân (kết hợp Mạy tèo, Ô rô, Thị đá, Trai lý), khắc phục tình trạng chọn loài cảm tính trong trồng rừng phòng hộ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được tác giả thẳng thắn chỉ ra các hạn chế trong quá trình thực hiện:

  • Dung lượng mẫu điều tra còn hạn chế: Việc khảo sát mới dừng lại ở quy mô 30 ô tiêu chuẩn cho mỗi loài cây chính tại khu vực xã Nam Mẫu, chưa bao quát toàn bộ các tiểu khu và sinh cảnh đá vôi đặc thù khác của Vườn Quốc gia Ba Bể.
  • Chưa phân tích sâu cơ chế hóa sinh học (phitônxit): Nghiên cứu chủ yếu dựa vào tần suất xuất hiện và khoảng cách không gian, chưa có điều kiện thực nghiệm trong phòng thí nghiệm để tách chiết và kiểm chứng ảnh hưởng của chất tiết sinh học từ rễ, cành lá giữa các loài.
  • Chưa khảo sát toàn diện các nhân tố vi khí hậu: Chưa đo đạc định lượng các chỉ tiêu cường độ ánh sáng dưới tán, nhiệt độ, độ ẩm đất và đặc tính hóa lý đất tại từng điểm lập ô.

Hướng nghiên cứu tiếp được đề xuất trong văn bản:

  • Mở rộng phạm vi và quy mô điều tra sang các vùng sinh thái lân cận có điều kiện tự nhiên tương đồng để kiểm chứng tính ổn định của các mối quan hệ liên loài.
  • Đi sâu nghiên cứu tác động của các nhân tố hoàn cảnh sinh thái (ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, đất) và phân tích các chất tiết sinh vật học (phitônxit) nhằm khẳng định chắc chắn cơ chế tương hỗ hoặc ức chế trước khi đưa vào sản xuất giống và trồng rừng hỗn giao đại trà.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận có giá trị thực tiễn và học thuật phục vụ các nhóm đối tượng:

  • Cán bộ quản lý và kỹ thuật lâm nghiệp: Cung cấp danh lục loài và công thức tổ thành thực tế để ứng dụng trong thiết kế băng trồng cây, xác định mật độ và bố trí cự ly hàng cây khi xây dựng các dự án trồng rừng phòng hộ đầu nguồn hoặc khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên tại vùng Đông Bắc.
  • Sinh viên và học viên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình điều tra thực địa theo phương pháp ô 6 cây, kỹ thuật tính toán chỉ số tổ thành sinh thái ($IVI%$), phương pháp ứng dụng toán xác suất để giải tích mối quan hệ liên loài và kỹ thuật vẽ trắc đồ phẫu diện lâm học.
  • Ban quản lý các khu bảo tồn và vườn quốc gia: Cung cấp nguồn cơ sở dữ liệu về đặc điểm cấu trúc và phân bố không gian của loài Nhội và Trương Vân tại phân khu phục hồi sinh thái Vườn Quốc gia Ba Bể.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp ô 6 cây được tác giả thực hiện cụ thể như thế nào trên thực địa?
Tác giả lấy cây nghiên cứu mục đích (Nhội hoặc Trương Vân) làm tâm ô, sau đó xác định cự ly, góc phương vị, tên loài và đo đạc các chỉ tiêu $D_{1.3}$, $H_{vn}$, $D_t$ của 5 cây gỗ lân cận gần nó nhất. Tiêu chuẩn chọn cây bạn là phải có đường kính ngang ngực $D_{1.3} \ge 6$ cm; những cá thể có $D_{1.3} < 6$ cm hoặc chu vi tương ứng nhỏ hơn ngưỡng quy định đều bị loại bỏ khỏi mẫu điều tra.

2. Tiêu chuẩn nào được sử dụng để phân loại tần suất xuất hiện của các loài cây bạn?
Tác giả áp dụng tiêu chuẩn phân hạng của Nguyễn Hải Tuất (1991) ở mức ý nghĩa $\alpha = 0{,}05$, dựa trên hai chỉ số: tần suất xuất hiện theo số điểm quan sát ($f_o$) và tần suất xuất hiện theo tổng số cây điều tra ($f_c$). Cụ thể chia làm 3 nhóm: Nhóm 1 (rất hay gặp) khi $f_o \ge 30%$ và $f_c \ge 7%$; Nhóm 2 (hay gặp) khi $15% \le f_o < 30%$ và $3% \le f_c < 7%$; Nhóm 3 (ít gặp) khi $f_o < 15%$ và $f_c < 3%$.

3. Loài cây bạn nào xuất hiện nhiều nhất cùng cây Nhội và mối quan hệ này có tính chất gì?
Loài cây bạn xuất hiện nhiều nhất cùng cây Nhội là cây Mạy tèo (Streblus macrophyllus), ghi nhận tại 27/30 ô điều tra ($f_o = 90%$) với số lượng 45/150 cá thể cây bạn (chiếm tỷ lệ 29,33%). Phân tích thống kê cho thấy cặp loài Nhội - Mạy tèo có hệ số tương quan $\lambda = 0{,}75$ và giá trị kiểm định $\chi^2 = 4{,}3$, phản ánh mối quan hệ tương tác dương (QH+), tức là hai loài có xu hướng tương hỗ và cùng tồn tại ổn định trong lâm phần.

4. Vì sao cặp loài Trương Vân - Trai lý và Nhội - Thị đá lại được kết luận là quan hệ ngẫu nhiên?
Đối với cặp Nhội - Thị đá, hệ số tương quan tính được là $\lambda = -0{,}15$ với giá trị $\chi^2 = 0{,}95$. Đối với cặp Trương Vân - Trai lý, hệ số tương quan đạt $\lambda = 0{,}19$ và $\chi^2 = 0{,}20$. Căn cứ vào quy ước thống kê xác suất, các giá trị hệ số tương quan nằm trong khoảng $0 \le |\lambda| < 0{,}3$ và chỉ số $\chi^2$ không đạt ngưỡng sai khác có ý nghĩa thống kê, chứng minh sự cùng xuất hiện của các loài này chỉ mang tính ngẫu nhiên (NN), không thể hiện rõ tương tác hỗ trợ hay ức chế cạnh tranh.

5. Kết quả trắc đồ lâm học cho thấy điều gì về sự cạnh tranh không gian giữa cây chính và các loài cây bạn?
Trắc đồ phẫu diện đứng và phẫu diện ngang cho thấy khoảng cách bình quân giữa cây chính và cây bạn dao động từ 3,32 m đến 6,20 m. Tán lá của các loài nghiên cứu và cây bạn có độ giao tán thấp, sự chồng chéo tán lá diễn ra không đáng kể. Điều này phản ánh sự phân tầng sinh thái rõ rệt, mức độ cạnh tranh không gian dinh dưỡng giữa chúng ở mức thấp, cho phép các loài cùng sinh trưởng hòa hoãn trong giai đoạn rừng trung niên.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lường Anh Tuấn đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu xác định cấu trúc lâm phần và bản chất mối quan hệ liên loài của hai loài cây gỗ Nhội (Bischophia javania) và Trương Vân (Toona surenii) tại Vườn Quốc gia Ba Bể thông qua điều tra thực địa 60 ô sơ cấp. Bằng việc kết hợp phương pháp ô 6 cây, giải tích toán xác suất và vẽ trắc đồ không gian, đề tài đã chứng minh được tính chất tương tác hỗ trợ giữa các cây chính với các loài cây bạn ưu thế như Mạy tèo và Ô rô. Các kết quả định lượng về công thức tổ thành và danh mục tập đoàn cây trồng hỗn giao đề xuất là cơ sở khoa học trực tiếp phục vụ công tác quy hoạch, phục hồi rừng tự nhiên và nâng cao chất lượng rừng trồng phòng hộ tại địa phương.