Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu xây dựng và lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào chương trình đào tạo cho học sinh tại trường tiểu học quốc tế olympia khu đô thị trung văn hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu xây dựng nội dung giáo dục môi trường cho chương trình đào tạo học sinh tại trường tiểu học quốc tế Olympia.

• Tác giả: Đặng Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Hữu Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu xây dựng và lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào chương trình đào tạo cho học sinh tại trường tiểu học quốc tế Olympia – khu đô thị Trung Văn – Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những vấn đề chung về giáo dục môi trường
• 1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của giáo dục môi trường
• 1.3. Các định nghĩa về giáo dục môi trường
• 1.4. Giáo dục bảo vệ môi trường trong hệ thống giáo dục quốc dân
• 1.4.1. Vai trò, vị trí của giáo dục đối với việc bảo vệ môi trường
• 1.4.2. Nhiệm vụ và phương pháp tiếp cận trong giáo dục bảo vệ môi trường
• 1.4.2.1. Nhiệm vụ trong giáo dục bảo vệ môi trường
• 1.4.2.2. Phương pháp tiếp cận trong giáo dục bảo vệ môi trường
• 1.4.3. Cơ sở tâm lí học và giáo dục học của giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ ở cấp độ tiểu học
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU - ĐỐI TƯỢNG - NỘI DUNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa số liệu
• 2.4.2. Phương pháp điều tra xã hội học
• 2.4.3. Phương pháp thu thập số liệu ngoại nghiệp
• 2.4.4. Phương pháp thực nghiệm
• 2.4.5. Phương pháp xử lý số liệu nội nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Hiện trạng hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường tại trường Tiểu học Quốc tế Olympia
• 3.2. Cơ sở vật chất, trang thiết bị được sử dụng cho việc giáo dục bảo vệ môi trường
• 3.3. Phương pháp giảng dạy và học tập áp dụng tại trường tiểu học Quốc tế Olympia
• 3.4. Các nội dung và tài liệu về giáo dục bảo vệ môi trường của trường tiểu học Quốc tế Olympia
• 3.5. Kết quả xây dựng một số chương trình giáo dục bảo vệ môi trường tại trường tiểu học Quốc tế Olympia
• 3.6. Nhận thức của các em đối với môi trường
• 3.7. Một số chương trình giáo dục bảo vệ môi trường đề tài áp dụng tại trường tiểu học Quốc tế Olympia
• 3.8. Đánh giá chung kết quả đạt được sau khi áp dụng phương pháp của đề tài đưa ra
• 3.9. Đề xuất các giải pháp
• 3.9.1. Giải pháp cho nhà trường
• 3.9.2. Giải pháp đối với giáo viên
• 3.9.3. Giải pháp đối với gia đình
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo dục môi trường tại trường Quốc tế Olympia

Giáo dục môi trường là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục hiện đại. Tại trường Quốc tế Olympia, việc lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình tiểu học không chỉ giúp học sinh nhận thức về tầm quan trọng của môi trường mà còn phát triển kỹ năng sống bền vững. Trường đã áp dụng nhiều phương pháp giảng dạy sáng tạo để nâng cao nhận thức và hành động của học sinh đối với bảo vệ môi trường.

1.1. Khái niệm giáo dục môi trường và tầm quan trọng

Giáo dục môi trường (GDM) là quá trình giúp học sinh hiểu rõ mối quan hệ giữa con người và môi trường. Tại trường Quốc tế Olympia, GDM được xem là một phần không thể thiếu trong việc hình thành nhân cách và ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh.

1.2. Lịch sử hình thành giáo dục môi trường tại trường Quốc tế Olympia

Trường Quốc tế Olympia đã bắt đầu lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy từ những năm đầu thành lập. Qua các năm, trường đã phát triển và cải tiến nội dung giáo dục môi trường để phù hợp với nhu cầu và xu hướng giáo dục hiện đại.

II. Thách thức trong việc lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình tiểu học

Mặc dù việc lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình tiểu học tại trường Quốc tế Olympia mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Những thách thức này bao gồm sự thiếu hụt tài liệu giảng dạy, sự không đồng nhất trong nhận thức của giáo viên và học sinh về tầm quan trọng của giáo dục môi trường.

2.1. Thiếu hụt tài liệu và nguồn lực giảng dạy

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu hụt tài liệu và nguồn lực giảng dạy phù hợp cho giáo dục môi trường. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và khả năng tiếp cận thông tin của học sinh.

2.2. Nhận thức không đồng nhất về giáo dục môi trường

Sự khác biệt trong nhận thức của giáo viên và học sinh về giáo dục môi trường có thể dẫn đến việc thực hiện chương trình không đồng bộ. Cần có sự đồng thuận và cam kết từ tất cả các bên liên quan để nâng cao hiệu quả giáo dục môi trường.

III. Phương pháp lồng ghép giáo dục môi trường hiệu quả tại trường Quốc tế Olympia

Trường Quốc tế Olympia đã áp dụng nhiều phương pháp lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng mà còn khuyến khích các em tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

3.1. Phương pháp giảng dạy tích cực

Phương pháp giảng dạy tích cực được áp dụng tại trường giúp học sinh chủ động tham gia vào quá trình học tập. Các hoạt động như thảo luận nhóm, dự án nghiên cứu về môi trường đã được triển khai để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho học sinh.

3.2. Tích hợp giáo dục môi trường vào các môn học

Giáo dục môi trường được tích hợp vào các môn học khác nhau như khoa học, địa lý và nghệ thuật. Điều này giúp học sinh thấy được mối liên hệ giữa các môn học và thực tiễn cuộc sống, từ đó nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại trường Quốc tế Olympia

Việc lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình tiểu học tại trường Quốc tế Olympia đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nâng cao nhận thức về môi trường mà còn tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường trong cộng đồng.

4.1. Kết quả từ các hoạt động ngoại khóa

Các hoạt động ngoại khóa như dọn dẹp môi trường, trồng cây xanh đã giúp học sinh thực hành những kiến thức đã học. Những hoạt động này không chỉ tạo ra môi trường học tập tích cực mà còn khuyến khích tinh thần trách nhiệm của học sinh đối với môi trường.

4.2. Đánh giá nhận thức của học sinh về môi trường

Kết quả khảo sát cho thấy nhận thức của học sinh về môi trường đã được cải thiện rõ rệt sau khi tham gia các chương trình giáo dục môi trường. Học sinh có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường xung quanh.

V. Kết luận và tương lai của giáo dục môi trường tại trường Quốc tế Olympia

Giáo dục môi trường tại trường Quốc tế Olympia đã chứng minh được tầm quan trọng và hiệu quả trong việc hình thành nhân cách và ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh. Tương lai của giáo dục môi trường tại trường sẽ tiếp tục được phát triển và mở rộng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội.

5.1. Định hướng phát triển giáo dục môi trường

Trường Quốc tế Olympia sẽ tiếp tục nghiên cứu và phát triển các chương trình giáo dục môi trường mới, phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại và nhu cầu của học sinh.

5.2. Tăng cường hợp tác với cộng đồng

Hợp tác với các tổ chức và cộng đồng địa phương sẽ là một phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả giáo dục môi trường. Các hoạt động chung sẽ giúp học sinh có thêm cơ hội thực hành và trải nghiệm thực tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lứa tuổi học sinh tiểu học chiếm gần 10% dân số Việt Nam, tương đương khoảng 7,5 đến 8 triệu trẻ em trong độ tuổi từ 6 đến 11 tuổi. Đây là giai đoạn nền tảng định hình nhận thức, nhân cách và phản xạ hành vi xã hội lâu dài của mỗi cá nhân. Trước bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu và sự gia tăng chất thải sinh hoạt tại các đô thị lớn, công tác bảo vệ môi trường đã trở thành yêu cầu cấp bách. Tuy nhiên, hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường trong hệ thống trường học hiện nay phần lớn mới dừng lại ở các khẩu hiệu nhắc nhở một chiều, thiếu tính hệ thống và chưa có khung chương trình thực nghiệm chuyên sâu gắn liền với đời sống hàng ngày của trẻ.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Khoa học Môi trường của tác giả Đặng Thị Hồng Nhung tập trung nghiên cứu, thiết kế mô hình can thiệp và tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào chương trình đào tạo học đường. Đề tài được triển khai trong năm học 2014-2015 tại Trường Tiểu học Quốc tế Olympia, Khu đô thị Trung Văn, Nam Từ Liêm, Hà Nội trên quy mô 226 học sinh thuộc 10 lớp học và khuôn viên 10.000 m2. Mục tiêu trọng tâm là trang bị tri thức sinh thái, rèn luyện kỹ năng thực hành và xây dựng ý thức tự giác cho học sinh. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp nâng tỷ lệ học sinh nắm vững kỹ năng phân loại rác từ 45% lên trên 80%, đồng thời giảm tỷ lệ vi phạm quy định vệ sinh chung xuống dưới 10%, tạo tiền đề nhân rộng cho các trường tiểu học đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên sự kết hợp của 2 mô hình lý thuyết giáo dục môi trường hiện đại và các quan điểm tâm lý học phát triển:

• Lý thuyết tiếp cận giáo dục môi trường toàn diện của UNESCO và UNEP: Mô hình xác lập 3 trụ cột không thể tách rời gồm giáo dục về môi trường (cung cấp kiến thức khoa học tự nhiên), giáo dục trong môi trường (sử dụng không gian sinh thái làm phương tiện trực quan) và giáo dục vì môi trường (hình thành chuẩn mực đạo đức và hành động có trách nhiệm).
• Lý thuyết phát triển tâm lý lứa tuổi của K. Usinxki: Luận điểm khẳng định trẻ từ 6 đến 11 tuổi tiếp nhận tri thức mạnh mẽ nhất thông qua xúc cảm thẩm mỹ và tri giác trực quan khi tiếp xúc với thiên nhiên, từ đó hình thành các quy tắc ứng xử xã hội bền vững.

Đề tài vận hành qua 4 khái niệm cốt lõi: Giáo dục bảo vệ môi trường, Phát triển bền vững, Hành vi sinh thái và Tích hợp liên môn. Nghiên cứu bám sát khung pháp lý gồm Chỉ thị 36-CT/TW năm 1998 của Bộ Chính trị, Quyết định 1363/QĐ-TTg năm 2001 của Thủ tướng Chính phủ về Đề án đưa nội dung bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân, và Nghị quyết 41-NQ/TW năm 2004 về bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập trực tiếp tại khuôn viên trường rộng 10.000 m2 với khu vui chơi ngoài trời 3.000 m2, kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ 4 bộ tài liệu bồi dưỡng chuyên môn hè của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Cỡ mẫu khảo sát ban đầu gồm 20 cán bộ giáo viên và 60 phụ huynh học sinh (30 phụ huynh khối 1-2-3 và 30 phụ huynh khối 4-5) được chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích nhằm thu thập đa chiều góc nhìn từ nhà trường và gia đình. Cỡ mẫu thực nghiệm can thiệp gồm 111 học sinh thuộc 5 lớp đại diện (1A1: 23 học sinh, 2A2: 20 học sinh, 3A1: 21 học sinh, 4A1: 22 học sinh, 5A2: 25 học sinh).

Tác giả lựa chọn phương pháp điều tra xã hội học bằng phiếu hỏi kết hợp quan sát hành vi trực tiếp và thực nghiệm sư phạm. Việc xử lý số liệu bằng phương pháp thống kê mô tả nội nghiệp giúp đối chiếu định lượng sự chuyển biến nhận thức của học sinh trong suốt tiến trình năm học 2014-2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu ghi nhận 75% giáo viên đánh giá học sinh có ý thức vứt rác đúng nơi quy định ở mức cơ bản, nhưng chỉ có 45% học sinh nhận biết và phân loại chính xác 3 loại rác (vô cơ, hữu cơ và tái chế), trong khi 55% còn lại lúng túng hoặc nhầm lẫn. Về ý thức tiết kiệm nước sinh hoạt, 60% học sinh chủ động vặn chặt vòi nước sau khi dùng, còn 40% học sinh vẫn cần người lớn nhắc nhở.

Khảo sát từ phía phụ huynh phản ánh sự chênh lệch rõ nét theo độ tuổi. Đối với khối 4 và 5, có 60% học sinh duy trì thói quen phân loại rác tại nhà và 70% có ý thức tiết kiệm điện nước. Trong khi đó, ở khối 1, 2 và 3, tỷ lệ phân loại rác chỉ đạt 40% và tỷ lệ tự giác chăm sóc cây xanh, vật nuôi dừng ở mức 30%. Điểm sáng nổi bật là 80% học sinh khối 4-5 và 70% học sinh khối 1-2-3 đã biết chủ động lên tiếng nhắc nhở người thân trong gia đình tắt quạt khi ra khỏi phòng hoặc không vứt rác qua cửa kính ô tô.

Sau khi can thiệp thực nghiệm với 3 chủ đề ngoài giờ lên lớp kết hợp tích hợp bài giảng cho 111 học sinh, tỷ lệ phân loại đúng rác thải tăng vọt lên trên 85%, và tỷ lệ tự giác tham gia chăm sóc cây xanh học đường đạt 78%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế ban đầu xuất phát từ việc giáo dục môi trường trước đây chỉ mang tính lý thuyết đóng khung, nhắc nhở thụ động mà thiếu hoạt động trải nghiệm. Khi tác giả đưa vào các mô hình tương tác như bộ thẻ tranh loto, góc thiên nhiên trong phòng học 50m2, sản phẩm tái chế phế liệu và tổ chức hoạt động dọn vệ sinh 20 phút mỗi tuần, học sinh đã chuyển đổi từ ghi nhớ máy móc sang hành vi tự giác.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các mô hình giáo dục sinh thái thành công tại Singapore và Hàn Quốc, chứng minh rằng trẻ em tiểu học phát triển ý thức mạnh mẽ nhất qua lao động thực tiễn. Toàn bộ dữ liệu nghiên cứu được lượng hóa trực quan qua bảng thống kê 12 chỉ số hành vi và biểu đồ cột so sánh tương quan tỷ lệ phần trăm trước - sau can thiệp, cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng về hiệu quả của mô hình giáo dục lồng ghép.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục môi trường:

• Chuẩn hóa chương trình tích hợp: Ban giám hiệu nhà trường cần phê duyệt phân phối chương trình lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường vào 100% môn học liên quan (Văn học, Tự nhiên và Xã hội, Đạo đức) và duy trì tối thiểu 1 tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp mỗi tuần, hoàn thành trong 6 tháng đầu năm học nhằm đạt mục tiêu 95% học sinh nắm vững kỹ năng sống xanh.
• Đổi mới phương pháp giảng dạy: Đội ngũ giáo viên chủ động ứng dụng 100% giáo án trực quan, tăng cường trình chiếu hình ảnh, phương pháp đóng vai và trò chơi giải quyết tình huống thực tế; tổ chức đánh giá định kỳ 1 tháng 1 lần để duy trì trên 90% học sinh giữ gìn lớp học 50m2 sạch đẹp.
• Đẩy mạnh phong trào hành động: Phòng truyền thông và Đoàn Đội duy trì phong trào Tết trồng cây, hội thi Thời trang tái chế và lịch tổng vệ sinh toàn trường 20 phút vào chiều thứ Sáu hàng tuần; hoàn tất công tác tổ chức trong quý 1 và quý 3 hàng năm, hướng tới mục tiêu 100% khuôn viên 3.000 m2 luôn xanh, sạch, an toàn.
• Gắn kết gia đình và nhà trường: Phụ huynh học sinh thiết lập góc phân loại rác thải tại gia đình, làm gương và hướng dẫn con em thực hành tiết kiệm nước, chăm sóc vật nuôi ít nhất 30 phút mỗi ngày trong suốt 12 tháng, bảo đảm trên 85% học sinh duy trì hành vi văn minh cả ở trường lẫn ở nhà.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật và ứng dụng thực tiễn giá trị dành cho 4 nhóm đối tượng:

• Ban giám hiệu và cán bộ quản lý giáo dục tiểu học: Tiếp cận khung chương trình mẫu gồm 3 chủ đề phân hóa từ lớp 1 đến lớp 5, phục vụ công tác xây dựng kế hoạch đào tạo tích hợp phát triển bền vững cho toàn trường.
• Giáo viên tiểu học và cán bộ Tổng phụ trách Đội: Tham khảo hơn 10 phương pháp sư phạm sinh động (trò chơi, thảo luận nhóm, thực hành ngoài trời 20-35 phút) để thiết kế bài giảng lồng ghép hấp dẫn, không gây áp lực tải kiến thức cho học sinh.
• Chuyên viên nghiên cứu và học viên cao học ngành Môi trường, Giáo dục học: Sử dụng nguồn dữ liệu khảo sát thực nghiệm tại 5 lớp học và quy trình xử lý số liệu anket chuẩn mực làm tài liệu đối sánh cho các đề tài nghiên cứu liên quan.
• Các tổ chức xã hội, phi chính phủ và phụ huynh học sinh: Khai thác mô hình liên kết gia đình - nhà trường nhằm triển khai các dự án truyền thông môi trường cộng đồng cho hơn 200 học sinh tại các khu đô thị lớn.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao giáo dục môi trường cần bắt đầu ngay từ lứa tuổi tiểu học 6 đến 11 tuổi? Trẻ từ 6 đến 11 tuổi đang ở giai đoạn định hình xúc cảm thẩm mỹ và tính tò mò khám phá tự nhiên. Số liệu nghiên cứu chứng minh việc can thiệp sớm giúp hơn 80% học sinh hình thành phản xạ tự giác bảo vệ môi trường, tạo nền tảng nhân cách vững chắc hơn so với việc uốn nắn ở các cấp học sau.

Phương pháp tích hợp bảo vệ môi trường vào các môn học được thực hiện như thế nào? Việc tích hợp diễn ra qua 3 mức độ: toàn phần, bộ phận và liên hệ thực tế. Điển hình trong tiết Văn học lớp 1 về Sự tích bánh chưng bánh dày, giáo viên khéo léo lồng ghép câu hỏi về cách thu dọn vỏ bánh sau khi ăn, giúp 100% học sinh ghi nhớ hành vi bỏ rác đúng nơi quy định.

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp mang lại hiệu quả gì vượt trội? Hoạt động ngoài giờ với thời lượng 1 tiết mỗi tuần giúp học sinh rời phòng học để trải nghiệm thực tế tại sân trường 3.000 m2. Thông qua câu lạc bộ và phong trào vệ sinh 20 phút mỗi thứ Sáu, học sinh tự tay chăm sóc cây xanh, nâng tỷ lệ hiểu biết môi trường lên trên 85%.

Phụ huynh đóng vai trò gì trong việc củng cố nhận thức môi trường của con em? Gia đình là môi trường thực hành trực tiếp các kiến thức học đường. Khảo sát chỉ ra 70% đến 80% học sinh chủ động nhắc nhở bố mẹ tiết kiệm điện nước khi ở nhà, chứng minh sự phối hợp giữa phụ huynh và giáo viên là chìa khóa duy trì thói quen xanh bền vững.

Điều kiện cơ sở vật chất để nhân rộng mô hình này có phức tạp không? Mô hình tận dụng triệt để các vật liệu tái chế quen thuộc như vỏ chai, hộp sữa, giấy báo cũ kết hợp góc thiên nhiên nhỏ trong lớp học. Mọi trường tiểu học công lập và tư thục đều có thể ứng dụng với chi phí tiết kiệm mà vẫn đạt hiệu quả giáo dục trên 90%.

Kết luận

• Luận văn giải quyết thành công bài toán cấp bách về giáo dục môi trường học đường cho 226 học sinh tiểu học.
• Xây dựng hoàn chỉnh khung 3 chủ đề giáo dục trải nghiệm phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý từ lớp 1 đến lớp 5.
• Chứng minh tính hiệu quả vượt trội khi nâng tỷ lệ nhận biết và phân loại rác chính xác từ 45% lên trên 80%.
• Xác lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa 3 chủ thể: Nhà trường – Giáo viên – Phụ huynh học sinh.
• Đề xuất lộ trình chuẩn hóa bài giảng tích hợp sinh thái cho 100% môn học trong 12 tháng tiếp theo.

Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu là cung cấp hệ thống giải pháp sư phạm thực nghiệm có tính khả thi cao, chuyển hóa tri thức lý thuyết thành thói quen văn minh hàng ngày cho trẻ nhỏ. Các nhà trường và cơ sở đào tạo tiểu học hãy nhanh chóng ứng dụng khung nội dung này ngay trong năm học mới để cùng kiến tạo thế hệ công dân xanh cho tương lai bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu trong hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho việc hình thành và hoàn thiện nhân cách 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] con ngƣời, tạo điều kiện cho trẻ lĩnh hội đƣợc các kinh nghiệm xã hội, tiếp thu các giá trị truyền thống dân tộc. Nhận thức đƣợc ý nghĩa sâu sắc của vấn đề giáo dục môi trƣờng đối với ho ̣c sinh Tiể u ho ̣c, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu xây dựng và lồ ng ghép nội dung giáo dục môi t rường vào chương trình đào tạo cho học sinh tại trường tiểu học quốc tế Olympia – Khu đô thi ̣ Trung Văn – Hà Nội” 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Những vấn đề chung về giáo dục môi trƣờng 1. Lịch sử hình thành và phát triển của giáo dục môi trƣờng Hai từ “giáo dục” và “môi trƣờng” đƣợc chính thức kết hợp với nhau lần đầu tiên vào khoảng giữa những năm 1960.

Khái niệm giáo dục môi trƣờng (GDMT) đƣợc hình thành ở nƣớc Anh là nhờ ở Sir Patrick Geddes, một giáo sƣ thực vật học ngƣời Scotland. Ông đã chỉ ra mối liên hệ quan trọng giữa chất lƣợng môi trƣờng với chất lƣợng giáo dục vào khoảng năm 1982. Năm 1972, Hội nghị toàn cầu lần thứ nhất về Môi trƣờng nhân văn đƣợc tổ chức ở Stockholm (Thuỵ Điển) và khái niệm GDMT chính thức ra đời, góp phần giúp con ngƣời nhận thức rõ đƣợc tác động của mình đối với môi trƣờng. Đến tháng 10/1975, IEEP tổ chức hội thảo quốc tế về GDMT tại Belgrade đƣa ra nghị định khung và tuyên bố về mục tiêu và nguyên tắc hƣớng dẫn GDMT.

Năm 1977, Hội nghị Liên chính phủ về GDMT đƣợc tổ chức ở Tbilisi (Liên Xô cũ) chính thức tán thành định nghĩa và các nguyên tắc của GDMT. Năm 1980, Chiến lƣợc Bảo tồn Thế giới kêu gọi một “đạo đức” mới trong xã hội loài ngƣời, nghĩa là con ngƣời hãy chung sống hài hoà với thế giới tự nhiên. Xét cho cùng, chỉ có thể đạt đƣợc các mục tiêu bảo tồn nếu toàn thể xã hội loài ngƣời thay đổi cách ứng xử với môi trƣờng. Nhiệm vụ lâu dài của GDMT là nuôi dƣỡng, củng cố những thái độ và hành vi phù hợp với đạo đức mới.

Năm 1987, Hội nghị thế giới lần thứ hai về GDMT do UNESCO và UNEP phối hợp tổ chức ở trong số những sáng kiến đầu tiên đã bị thất bại. Sau Hội nghị này, các hoạt động hiện trƣờng bùng nổ. Các hiệp hội đƣợc thành lập ở rất nhiều nƣớc khác nhau và mọi nỗ lực đều đi theo định hƣớng “suy nghĩ ở cấp toàn cầu và hành động ở cấp địa phƣơng”. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Năm 1992, Hội nghị Thƣợng đỉnh về Trái đất đƣợc tổ chức ở Rio de Janeiro, Brazil.

Tại Hội nghị này, vấn đề GDMT đƣợc nhấn mạnh và đƣa vào chƣơng trình Nghị sự 21: đƣa khái niệm về môi trƣờng và phát triển vào tất cả các chƣơng trình giáo dục, xây dựng các chƣơng trình đào tạo cho học sinh và sinh viên. Mốc quan trọng cuối cùng trên quy mô toàn cầu là Hội nghị Thƣợng đỉnh Thế giới về Phát triển Bền vững tổ chức ở Johannesburg, Nam Phi năm 2002. Hội nghị thống nhất: Mục đích của GDMT giờ đây đã trở thành việc theo đuổi của tất cả các hoạt động giáo dục. Các khái niệm về giáo dục môi trƣờng Một bƣớc ngoặt quan trọng trong lịch sử phát triển định nghĩa GDMT là Hội nghị quốc tế về GDMT trong Chƣơng trình học đƣờng do IUCN/UNESCO tổ chức tại Nevada, Mỹ năm 1970.

Hội nghị này đã thông qua định nghĩa sau về GDMT: “Là quá trình thừa nhận giá trị và làm rõ khái niệm để xây dựng những kỹ năng và thái độ cần thiết giúp hiểu biết và đánh giá đúng mối tương quan giữa con người với nền văn hóa và môi trường lý sinh xung quanh mình. GDMT cũng tạo cơ hội cho việc thực hành để ra quyết định và tự hình thành quy tắc ứng xử trước những vấn đề liên quan đến chất lượng môi trường”. Năm 1975, Martin bắt đầu cố gắng thay đổi một số hiểu biết về môi trƣờng. Trong định nghĩa của ông, chủ yếu nhấn mạnh đến khía cạnh chính trị trong GDMT, cũng nhƣ đến đạo lý và giá trị.

Trên bình diện quốc tế, thuật ngữ “giáo dục môi trƣờng” đã đƣợc sử dụng ở Stockholm năm 1972 tại Hội nghị toàn cầu lần thứ nhất về Môi trƣờng nhân văn. Nhƣng chỉ đến Hội nghị ở Belgrade nó mới đƣợc định nghĩa trên quy mô toàn cầu. Kể từ đó, cộng đồng quốc tế thừa nhận định nghĩa về GDMT là “quá trình nhằm phát triển một cộng đồng dân cư có nhận thức rõ ràng và quan tâm đến toàn bộ môi trường cùng những vấn đề liên quan, có kiến thức, kỹ năng, động cơ và cam kết để có thể làm việc độc lập hoặc hợp tác với người khác nhằm tìm ra giải pháp cho những vấn đề hiện có và phòng chống những vấn đề có thể xảy ra trong tương lai”. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Những khuynh hƣớng mới trong GDMT thừa nhận rằng các hành vi môi trƣờng không chỉ bị ảnh hƣởng bởi kiến thức, mà còn bị chi phối bởi cách nhìn nhận về giá trị môi trƣờng, phƣơng án lựa chọn, kỹ năng, và những nhân tố thúc đẩy khác, nhƣ trong định nghĩa của Hiệp hội Giáo dục môi trƣờng Bắc Mỹ, năm 1993.

Sau đây là một định nghĩa tƣơng đối mới về GDMT có khả năng giải quyết đƣợc những thách thức đối với phát triển bền vững (PTBV): “GDMT là một quá trình phát triển những tình huống dạy/học hữu ích giúp người dạy và người học tham gia giải quyết những vấn đề môi trường có ảnh hưởng đến họ và tìm ra những câu trả lời dẫn đến một lối sống có trách nhiệm, được thông tin đầy đủ”. Điều quan trọng là cần nhận thấy, rằng trong tất cả những định nghĩa khác nhau này, có một số điểm cơ bản chung có tính cố hữu. Thứ nhất, GDMT là một một quá trình diễn ra trong một khoảng thời gian ngắn, ở nhiều địa điểm khác nhau, thông qua những kinh nghiệm khác nhau và bằng những phƣơng thức khác nhau; Thứ hai, rằng GDMT nhằm thay đổi hành vi; Thứ ba, rằng khung cảnh học tập là bản thân môi trƣờng và những vấn đề có trong thực tế; Thứ tư, rằng GDMT bao gồm giải quyết vấn đề và ra quyết định về cách sống. Nói một cách gián tiếp, nhờ tập trung vào phát triển kỹ năng, những định nghĩa này muốn nói rằng việc học phải tập trung ngƣời học và lấy hành động làm cơ sở.

Giáo dục bảo vệ môi trƣờng trong hệ thống giáo dục quốc dân 1. Vai trò, vị trí của giáo dục đối với việc bảo vệ môi trƣờng Con ngƣời là một thành phần của môi trƣờng (MT) và là chủ thể của BVMT. Ý thức, thái độ, hành vi ứng xử đối với MT là một trong các yếu tố nhân cách của ngƣời lao động. Chức năng tổng quát nhất và cao quý nhất của giáo dục là “trồng ngƣời”, rèn luyện và phát triển nhân cách ngƣời lao động.

Thật vậy, quá trình giáo dục, đặc biệt là giáo dục có hệ thống trong nhà trƣờng đóng vai trò quyết định đối với việc hình thành tƣ cách công dân, cách ứng xử đối với xã hội, đối với MT của 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mỗi cá nhân. Một khi con ngƣời có những hiểu biết về mối quan hệ nhân quả giữa MT và phát triển kinh tế - xã hội, giữa MT và sự tồn tại của xã hội, giữa MT và chính cuộc sống của mình thì trong mọi hành động họ sẽ nâng niu và ứng xử thân thiện với MT vì mục tiêu PTBV. Mọi thành viên trong cộng đồng xã hội đều có quan hệ với nhau và quan hệ trực tiếp với MT. Tất cả đều có trách nhiệm trƣớc MT.

Chính vì vậy, giáo dục là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu BVMT và PTBV đất nƣớc. Đích quan trọng của giáo dục bảo vệ môi trƣờng (GDBVMT) không chỉ làm cho mọi ngƣời hiểu rõ sự cần thiết phải BVMT mà quan trọng là phải có thói quen, hành vi ứng xử thân thiện, văn minh, lịch sự với MT. Điều này phải đƣợc hình thành trong một quá trình lâu dài và phải bắt đầu ngay từ tuổi ấu thơ, từ gia đình tới nhà trƣờng, từ trƣờng tiểu học đến những năm học ở trƣờng phổ thông. Nhiệm vụ và phƣơng pháp tiếp cận trong giáo dục bảo vệ môi trƣờng a, Nhiệm vụ trong giáo dục bảo vệ môi trƣờng Theo tuyên ngôn của Tổ chức UNESCO - UNEP năm 1998 “GDBVMT không phải là ghép thêm vào chƣơng trình giáo dục nhƣ là một bộ phận riêng biệt hay một chủ đề nghiên cứu, mà nó là một đƣờng hƣớng hội nhập vào chƣơng trình đó.

GDBVMT là kết quả của một sự định hƣớng lại và sắp xếp lại những bộ môn khác nhau và những kinh nghiệm giáo dục khác nhau (khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, văn học nghệ thuật,…), nó cung cấp một nhận thức toàn diện về môi trƣờng”. GDBVMT là một phƣơng pháp tiếp cận xuyên bộ môn giúp cho mọi ngƣời hiểu về môi trƣờng với mục đích hàng đầu là chăm sóc phát triển và có thái độ cam kết, thái độ này sẽ nuôi dƣỡng niềm mong ƣớc và năng lực hành động có trách nhiệm trong môi trƣờng. GDBVMT với không chỉ kiến thức mà còn cả tình cảm, thái độ, kỹ năng và hành động xã hội. Nhƣ vậy, việc GDBVMT cần phải đƣợc tiến hành giáo dục sâu rộng ngay từ tuổi ấu thơ tới tuổi trƣởng thành, từ những ngƣời 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] làm việc sinh hoạt thƣờng ngày trong cộng đồng tới những ngƣời làm công tác chỉ đạo, quản lý, nhà chiến lƣợc kinh tế xã hội.

b, Phƣơng pháp tiếp cận trong giáo dục bảo vệ môi trƣờng: Tích hợp và lồng ghép: GDBVMT là giáo dục tổng thể nhằm trang bị những kiến thức về môi trƣờng cho học sinh – sinh viên, những kiến thức về môi trƣờng thông qua từng môn học và chƣơng trình riêng phù hợp với từng đối tƣợng. Việc giáo dục này chủ yếu dựa theo phƣơng thức lồng ghép và liên hệ trong các nội dung giảng dạy của các môn học.