Đặt vấn đề Môi trường đang là vấn đề nóng bỏng của mọi quốc gia cho dù đó là quốc gia phát triển hay đang phát triển. Cùng với sự phát triển công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, các đô thị, các ngành sản xuất, kinh doanh và dịch vụ được mở rộng và phát triển nhanh chóng, một phần đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế của đất nước, mặt khác tạo ra một số lượng lớn chất thải rắn bao gồm: chất thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp, chất thải y tế, chất thải nông nghiệp, chất thải xây dựng. trong đó có một lượng đáng kể chất thải nguy hại đã và đang là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường, từ quy mô nhỏ, đến ảnh hưởng trên quy mô rộng lớn và tác động xấu tới sức khoẻ, đời sống con người và chất lượng môi trường chung. Vấn đề lập kế hoạch quản lí chất thải nguy hại trở nên vô cùng bức thiết.
Thông qua việc lập kế hoạch giúp cho hoạt động quản lý của Nhà nước đối với vấn đề này đạt hiệu quả cao. Qua đó ngăn ngừa, hạn chế việc gia tăng số lượng chất thải nguy hại vào môi trường, giảm thiểu những ảnh hưởng bất lợi của nó đối với sức khỏe con người cũng như môi trường sống. Việt Nam hiện nay đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã có tác động không nhỏ đến môi trường. Môi trường Việt Nam đang diễn biến rất phức tạp, ô nhiễm môi trường đang tiếp tục gia tăng tại Việt Nam.
Ô nhiễm môi trường diễn ra ngày càng trầm trọng. Lượng chất thải phát sinh ra ngày một nhiều. Cùng với xu thế phát triển của đất nước nói chung và tỉnh Tuyên Quang nói riêng, nền kinh tế của thị trấn Tân Yên huyện Hàm Yên cũng có những bước phát triển vượt bậc, kéo theo đó là những vấn đề về môi trường ngày càng trở nên bức xúc, tình hình gây ô nhiễm ngày càng ra tăng. Xuất phát từ vấn đề trên, được sự nhất trí của nhà trường, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: 5 n “ Nghiên cứu lập kế hoạch quản lý chất thải nguy hại tại thị trấn Tân Yên, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang”.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Khảo sát và phân tích hiện trạng, dự báo được lượng CTNH phát sinh trên địa bàn thị trấn Tân Yên - Lập kế hoạch quản lý chất thải nguy hại trên địa bàn thị trấn Tân Yên - Thiết lập các nhóm giải pháp thu gom, vận chuyển, trung chuyển phù hợp với điều kiện của thị trấn. Yêu cầu nghiên cứu của đề tài - Đánh giá đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội thị trấn Tân Yên - Dự đoán được tổng lượng chất thải nguy hại năm 2023 trên địa bàn thị trấn Tân Yên - Đề xuất khu liên hợp xử lý chất thải nguy hại, trạm trung chuyển chất thải nguy hại và lộ trình thu gom chất thải nguy hại và các biện pháp xử lý chất thải nguy hại nằm trên địa thị trấn Tân Yên. - Thiết lập được mô hình thu gom, vận chuyển chất thải nguy hại 1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1.
Ý nghĩa khoa học Nghiên cứu lập kế hoạch quản lý chất thải nguy hại tại thị trấn Tân Yên, góp phần bổ sung, hoàn thiện cơ sở khoa học về quản lý chất thải nguy hại trên địa bàn thị trấn Tân Yên. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài sẽ góp phần nâng cao được sự quan tâm của người dân về việc bảo vệ môi trường. Đồng thời làm căn cứ để cơ quan chức năng của Tỉnh có cách nhìn tổng thể và quản lý chất thải nguy hại tốt hơn. 6 n PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học 2.1 Một số khái niệm Theo UNEP Chất thải độc hại là những chất thải (không kể chất thải phóng xạ) có hoạt tính hóa học hoặc có tính độc hại, cháy nổ, ăn mòn gây nguy hiểm hoặc có thể gây nguy hiểm đến sức khỏe hoặc môi trường khi hình thành hoặc tiếp xúc với các chất thải khác.
Chất thải không bao gồm trong định nghĩa trên: - Chất thải phóng xạ được xem là chất thải độc hại nhưng không bao gồm trong định nghĩa này bởi vì hầu hết các quốc gia quản lý và kiểm soát chất phóng xạ theo quy ước, điều khoản, quy định riêng. - Chất thải rắn sinh hoạt có thể gây ô nhiễm môi trường do chứa một ít chất thải nguy hại tuy nhiên nó được quản lý theo hệ thống chất thải riêng. Ở một số quốc gia đã sử dụng thu gom tách riêng chất thải nguy hại trong rác sinh hoạt. Việt Nam Theo Luật bảo vệ môi trường 2005: “Chất thải nguy hại là chất thải chứa yếu tố độc hại, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn, dễ lây nhiễm, gây ngộ độc hoặc đặc tính nguy hại khác” Tuy có sự khác nhau về từ ngữ nhưng cả hai định nghĩa đều có nội dung tương tự nhau, giống với định nghĩa của các nước và các tổ chức trên thế giới, đó là nêu lên đặc tính gây huy hại cho môi trường và sức khỏe cộng đồng của chất thải nguy hại Chất thải nguy hại Chất thải nguy hại: là những chất có tính độc hại nhất thời đáng kể hoặc tiềm ẩn đối với con người và các sinh vật khác do: không phân huỷ sinh học hay tồn tại lâu bền trong tự nhiên; gia tăng số lượng đáng kể không thể kiểm soát; liều lượng tích luỹ đến một liều lượng nhất định nào đó sẽ gây tử vong hay gây ra tác động tiêu cực.
7 n Các chất có một trong các đặc tính nguy hại sau được xác định là chất nguy hại: - Chất có khả năng gây cháy: Chất có nhiệt độ bắt cháy < 600C, chất có thể cháy do ma sát, tự thay đổi về hoá học. Những chất gây cháy thường gặp là xăng, dầu, nhiên liệu, ngoài ra còn có cadmium, các hợp chất hữu cơ như benzen, etylbenzen, toluen, hợp chất hữu cơ có chứa Clo… - Chất có tính ăn mòn: Là những chất trong nước tạo môi trường pH <3 hay pH >12.5; chất có thể ăn mòn thép. Dạng thường gặp là những chất có tính axít hoặc bazơ… - Chất có hoạt tính hoá học cao: Các chất dễ dàng chuyển hoá hóa học; phản ứng mãnh liệt khi tiếp xúc với nước; tạo hỗn hợp nổ hay có tiềm năng gây nổ với nước; sinh các khí độc khi trộn với nước; các hợp chất xyanua hay sunfit sinh khí độc khi tiếp xúc với môi trường axít, dễ nổ hay tạo phản ứng nổ khi có áp suất và gia nhiệt, dễ nổ hay tiêu huỷ hay phản ứng ở điều kiện chuẩn; các chất nổ bị cấm. - Chất có tính độc hại: Những chất thải mà bản thân nó có tính độc đặc thù được xác định qua các bước kiểm tra.
Chất thải được phân tích thành phần trong các pha hơi, rắn và lỏng. Khi có thành phần hoá học nào lớn hơn tiêu chuẩn cho phép thì chất thải đó được xếp vàp loại chất thải độc hại. Chất độc hại gồm; các kim loại nặng như thuỷ ngân, cadmium, asenic, chì và các muối của chúng; dung môi hữu cơ như toluen, benzen, axeton, cloroform…; các chất có hoạt tính sinh học (thuốc sát trùng, trừ sâu, hoá chất nông dược…); các chất hữu cơ rất bền trong điều kiện tự nhiên nếu tích luỹ trong mô mỡ đến một nồng độ nhất định thì sẽ gây bệnh (PCBs: Poly Chlorinated Biphenyls). - Chất có khả năng gây ung thư và đột biến gen: Dioxin (PCDD), asen, cadmium, benzen, các hợp chất hữu cơ chứa Clo… 2.
Phân loại chất thải nguy hại Trên thế giới hiện nay có rất nhiều cách phân loại chất thải nguy hại: Theo tính chất, cách quản lý, mức độc … Tuy nhiên để áp dụng cách phân loại nào thì còn phụ thuộc vào các quốc gia khác nhau do các yếu tố xã hội – kinh tế, môi trường và sức khỏe cộng đồng. 8 n Có một số cách phân loại CTNH như sau: *Phân loại theo TCVN Bảng 2.1 Phân loại theo tiêu chuẩn Việt Nam STT Loại chất thải Mã số theo Mô tả tính nguy hại phụ lục III BASEL 1 Chất thải dễ bắt lửa, dễ cháy 1.1 Chất thải lỏng rễ cháy H3 Chất thải lỏng có nhiệt độ bắt cháy dưới 60 oC.2 Chất thải dễ cháy H 4.1 Chất thải không là chất lỏng, dễ bốc cháy khi bị ma sát trong điều kiện vận chuyển, khi bị ẩm, bị ướt thì xảy ra tự phản ứng và bốc cháy ở nhiệt độ và áp suất của khi quyển.3 Chất thải có thể tự cháy H 4.2 Chất thải có khả năng tự bốc cháy do tự nóng lên trong điều kiện vận chuyển bình thường, hoặc tự nóng lên do tiếp xúc với không khí và có khả năng tự bốc cháy.4 Chất thải tạo ra khí dễ cháy H 4.3 Chất thải khi gặp nước, tạo ra phản ứng giải phóng khí dễ cháy hoặc tự cháy. 2 Chất thải gấy ăn mòn H8 Chất thải (bằng phản ứng hóa học) gây sự ăn mòn khi tiếp xúc với vận dụng, thùng chứa, hàng hóa hoặc mô sống của động vật, thực vật.1 Chất thải có tính axit Chất thải lỏng có pH bằng 9 n hoặc nhỏ hơn 2.2 Chất thải là chất ăn mòn Chất thải thể lỏng có thể ăn mòn thép với tốc độ lớn hơn 6. 3 Chất thải dễ nổ H1 Là chất thải rắn hoặc lỏng hoặc hỗn hợp rắn.
- lỏng tự phản ứng hóa học tạo ra nhiều khí, nhiệt độ và áp suất có thể gây nổ. 4 Chất thải dễ bị oxi hóa 4.1 Chất thải chứa các tác nhân H 5.1 Chất thải có chứa clorat, oxi hóa vô cơ. pecmanganat, peoxit vô cơ, nitrat và các chất oxi hóa khác khi tiếp xúc với không khí, tích lũy oxy thì kích thích cháy các chất khác.2 Chất thải chứa peoxit hữu cơ H 5.2 Chất thải hữu cơ có cấu trúc phân tử − O − O − không bền với nhiệt độ nên có thể bị phân hủy tạo nhiệt nhanh. 5 Chất thải gây độc cho người, sinh vật.1 Chất thải gây độc cấp tính.1 Chất thải có chứa chất độc có thể gây tử vong hoặc tổn thương trầm trọng khi tiếp xúc qua đường tiêu hóa, hô hấp hoặc da với liều nhỏ.2 Chất thải gây độc chậm hoặc H 11 Chất thải có chứa các chất gây mãn tính.
ảnh hưởng chậm hoặc mãn 10 n tính, hoặc gây ung thư do tiếp xúc qua đường tiêu hóa, hô hấp hoặc da.3 Chất thải sinh ra khí độc H 10 Chất thải chứa các thành phần mà khi tiếp xúc với không khí hoắc tiếp xúc với nước thì giải phóng ra khí độc đối với con người và sinh vật.