Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu đặc điểm khu hệ chim nước tại Vườn quốc gia Bến En, tỉnh Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu đặc điểm khu hệ chim nước tại vườn quốc gia bến en tỉnh thanh hóa, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Nguyễn Quang Sỹ
• Người hướng dẫn: TS. Đồng Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm khu hệ chim nước tại Vườn quốc gia Bến En, tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Chim nước và phân loại chim nước
• 1.2. Nghiên cứu về Chim và Chim nước
• 1.2.1. Sơ lược về lịch sử nghiên cứu chim ở Việt Nam
• 1.3. Nghiên cứu về các quần xã chim và phân loại các sinh cảnh chim ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 2.4.2. Phương pháp phỏng vấn người dân địa phương
• 2.4.3. Phương pháp điều tra thực địa
• 2.4.4. Tài liệu sử dụng trong phân loại và đánh giá
• 2.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ XÃ HỘI Ở KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình địa mạo
• 3.1.3. Khí hậu, thuỷ văn
• 3.1.4. Địa chất và thổ nhưỡng
• 3.1.5. Tài nguyên rừng và đất rừng
• 3.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thành phần loài chim nước tại VQG Bến En
• 4.2. Thông tin về các loài chim nước mới bổ sung cho danh lục của VQG Bến En
• 4.3. Giá trị bảo tồn của khu hệ chim nước VQG Bến En
• 4.4. Mật độ của một số loài Chim nước tại Vườn quốc gia Bến En
• 4.5. Đặc điểm phân bố và sinh cảnh quan trọng của các loài Chim nước tại VQG Bến En
• 4.6. Đặc điểm phân bố của các loài chim nước tại VQG Bến En
• 4.7. Một số sinh cảnh sống quan trọng của các loài chim nước tại VQG Bến En
• 4.8. Các mối đe dọa đến các loài chim nước và sinh cảnh của chúng tại Vườn quốc gia Bến En
• 4.8.1. Các mối đe dọa đến các loài chim nước
• 4.8.2. Xếp hạng các mối đe doạ
• 4.9. Đề xuất các giải pháp quản lý và phát triển bền vững các loài chim nước tại VQG Bến En
• 4.9.1. Giải pháp bảo vệ sinh cảnh
• 4.9.2. Giải pháp quản lý nguồn thức ăn
• 4.9.3. Tăng cường thực thi pháp luật
• 4.9.4. Giải pháp về nghiên cứu và bảo tồn
• 4.9.5. Giải pháp về nâng cao nhận thức
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khu hệ chim nước tại Vườn quốc gia Bến En

Vườn quốc gia Bến En, nằm ở tỉnh Thanh Hóa, là một trong những khu vực có khu hệ chim nước phong phú nhất Việt Nam. Nơi đây không chỉ là điểm dừng chân của nhiều loài chim di cư mà còn là nơi cư trú của nhiều loài chim nước quý hiếm. Các nghiên cứu trước đây đã ghi nhận sự đa dạng của các loài chim nước tại đây, với 34 loài được xác định, trong đó có nhiều loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam. Điều này cho thấy tầm quan trọng của VQG Bến En trong việc bảo tồn đặc điểm sinh thái chim nước.

1.1. Đặc điểm sinh thái của khu hệ chim nước tại Bến En

Khu hệ chim nước tại VQG Bến En bao gồm nhiều loài khác nhau, từ các loài phổ biến đến các loài quý hiếm. Mỗi loài có những đặc điểm sinh thái riêng, phù hợp với các sinh cảnh khác nhau trong khu vực. Các yếu tố như khí hậu, thảm thực vật và nguồn nước đều ảnh hưởng đến sự phân bố và sinh trưởng của chúng.

1.2. Vai trò của VQG Bến En trong bảo tồn chim nước

VQG Bến En đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn khu hệ chim nước. Nơi đây không chỉ cung cấp môi trường sống cho các loài chim mà còn là nơi nghiên cứu và giáo dục về bảo tồn thiên nhiên. Các chương trình bảo tồn đang được triển khai nhằm bảo vệ các loài chim nước và sinh cảnh sống của chúng.

II. Thách thức trong bảo tồn khu hệ chim nước tại Bến En

Mặc dù VQG Bến En có nhiều tiềm năng trong việc bảo tồn khu hệ chim nước, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động như săn bắt trái phép, khai thác gỗ và xâm lấn đất đai đang đe dọa đến sự tồn tại của các loài chim nước. Những vấn đề này cần được giải quyết kịp thời để bảo vệ môi trường sống của chúng.

2.1. Tác động của con người đến khu hệ chim nước

Hoạt động của con người, như khai thác tài nguyên và xây dựng cơ sở hạ tầng, đã làm giảm diện tích sinh cảnh của các loài chim nước. Điều này dẫn đến sự suy giảm số lượng và đa dạng loài, ảnh hưởng đến sự cân bằng sinh thái trong khu vực.

2.2. Các mối đe dọa từ biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu cũng là một trong những yếu tố gây áp lực lên khu hệ chim nước tại Bến En. Sự thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa có thể làm thay đổi môi trường sống, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của các loài chim nước.

III. Phương pháp nghiên cứu khu hệ chim nước tại Bến En

Để nghiên cứu khu hệ chim nước tại VQG Bến En, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm điều tra thực địa, phỏng vấn người dân địa phương và phân tích số liệu từ các nghiên cứu trước. Những phương pháp này giúp xác định được hiện trạng và phân bố của các loài chim nước trong khu vực.

3.1. Điều tra thực địa và thu thập dữ liệu

Điều tra thực địa là phương pháp chính để xác định sự hiện diện của các loài chim nước. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành khảo sát tại nhiều khu vực khác nhau trong VQG Bến En để thu thập dữ liệu về số lượng và phân bố của các loài.

3.2. Phỏng vấn người dân địa phương

Phỏng vấn người dân địa phương cũng là một phương pháp quan trọng trong nghiên cứu. Người dân có nhiều kinh nghiệm và hiểu biết về các loài chim nước, giúp cung cấp thông tin quý giá về sự thay đổi trong khu vực và các mối đe dọa đối với chúng.

IV. Kết quả nghiên cứu khu hệ chim nước tại Bến En

Kết quả nghiên cứu cho thấy VQG Bến En có sự đa dạng cao về khu hệ chim nước. Nghiên cứu đã ghi nhận được 34 loài chim nước, trong đó có nhiều loài quý hiếm. Những thông tin này không chỉ có giá trị trong việc bảo tồn mà còn giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ thiên nhiên.

4.1. Danh sách các loài chim nước tại Bến En

Danh sách các loài chim nước được ghi nhận tại VQG Bến En bao gồm nhiều loài quý hiếm như Cốc đế, Hạc cổ trắng và Cò lạo ấn độ. Những loài này không chỉ có giá trị sinh thái mà còn có giá trị văn hóa và du lịch.

4.2. Mật độ và phân bố của các loài chim nước

Mật độ và phân bố của các loài chim nước tại VQG Bến En cho thấy sự phong phú của khu hệ này. Các khu vực như hồ sông Mực và các cánh đồng lúa là nơi tập trung nhiều loài chim nước, tạo điều kiện thuận lợi cho việc sinh sản và kiếm ăn.

V. Giải pháp bảo tồn khu hệ chim nước tại Bến En

Để bảo tồn khu hệ chim nước tại VQG Bến En, cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm tăng cường quản lý nguồn tài nguyên, nâng cao nhận thức cộng đồng và thực hiện các chương trình bảo tồn cụ thể. Việc hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương là rất quan trọng.

5.1. Tăng cường quản lý và bảo vệ sinh cảnh

Quản lý và bảo vệ sinh cảnh là một trong những giải pháp quan trọng nhất. Cần có các biện pháp cụ thể để bảo vệ các khu vực sinh sống của chim nước, ngăn chặn các hoạt động xâm lấn và khai thác tài nguyên trái phép.

5.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn

Nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn khu hệ chim nước là rất cần thiết. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của thiên nhiên và vai trò của họ trong việc bảo vệ môi trường.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai cho khu hệ chim nước tại Bến En

Khu hệ chim nước tại VQG Bến En có tiềm năng lớn trong việc bảo tồn và phát triển bền vững. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các tổ chức bảo tồn. Việc nghiên cứu và bảo tồn khu hệ chim nước không chỉ mang lại lợi ích cho môi trường mà còn cho cộng đồng địa phương.

6.1. Tương lai của khu hệ chim nước tại Bến En

Tương lai của khu hệ chim nước tại Bến En phụ thuộc vào các nỗ lực bảo tồn hiện tại. Nếu các giải pháp được thực hiện hiệu quả, khu vực này có thể trở thành một mô hình thành công trong bảo tồn thiên nhiên.

6.2. Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và các hoạt động của con người đến khu hệ chim nước. Việc này sẽ giúp đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả hơn trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Chim nước và phân loại chim nước Chim nước là các loài chim có đời sống gắn liền với nước. Trong phân loại, chim nước gồm các loài trong Bộ Ngỗng (Anseriformes); Bộ Chim Lặn (Podicipediformes); Bộ Bồ Nông (Pelecaniformes); Bộ Hạc (Ciconiiformes); Bộ Sếu (Gruiformes) và Bộ Choi Choi (Charadriiformes). Nghiên cứu về Chim và Chim nước 1.

Sơ lược về lịch sử nghiên cứu chim ở Việt Nam Việt Nam là một trong các nước có khu hệ chim giàu có nhất ở lục địa Đông Nam Á. Tổng số loài chim được ghi nhận ở Việt Nam dao động từ 828 đến 888 loài. Tuy nhiên việc đưa ra một con số chính xác là không thể, do một số loài đã từng được ghi nhận trước đây nay đã tuyệt chủng, ví dụ Diệc (Sumatra Ardea sumatrana) hay Cò quăm lớn (Thaumantibis gigantea), trong khi đó, một số loài mới lại phát hiện bổ sung thêm cho danh sách các loài chim Việt Nam. Sự phong phú về các loài chim có thể do biên độ rộng về kinh độ và vĩ độ của Việt nam đã dẫn đến hình thành nhiều dạng sinh cảnh trải rộng trên đất nước [13].

Nghiên cứu chim ở Việt Nam có thể chia thành bốn giai đoạn sau: Giai đoạn thứ nhất: Có thể tính bắt đầu từ những năm 1870 đến 1920. Trong giai đoạn quan trọng này, đã có bộ sưu tập quan trọng đầu tiên về các loài chim ở Việt Nam của Tirant, người đã thu thập hơn 1.000 tiêu bản ở vùng Nam Bộ vào các năm từ 1875 đến 1878. Các bộ sưu tập quan trọng khác do Germain thu ở vùng Nam Bộ; Kuroda thu ở vùng Bắc Bộ và Kloss thu ở cao nguyên Đà Lạt. Trong số các loài chim do Kloss phát hiện có Khướu đầu đen má xám (Garralax yersini) và Khướu đầu đen (Garralax milleti).

Ngoài ra, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 còn có một số sưu tập nhỏ hơn của Boutan và Vassal, trong đó có phát hiện về loài Khướu đầu xám (Garrulax vassali). Nghiên cứu học thuật quan trọng nhất về khu hệ chim Việt Nam được thực hiện trong giai đoạn này là Les Oiseaux du Cambodge, du Laos, de l Annam et du Tonkin của Oustales [13]. Giai đoạn thứ hai: Bắt đầu vào cuối năm 1920 đến Thế Chiến thứ II bùng nổ, những đóng góp chủ yếu cho việc nghiên cứu điểu học ở Việt Nam do các tác giả sau đây thực hiện: Delacour và các cộng sự của ông là Jabouille, Engelbach, David Beaulieu, Greenway và Lowe. Giữa các năm 1923 và 1939, Delacour và các cộng sự của ông đã tiến hành sáu đợt thám hiểm điểu học ở Đông Dương, trong thời gian này họ đã thu thập 50.000 tiêu bản chim cùng các số liệu về sinh thái và phân bố.

Những bộ sưu tập này cho đến ngay nay vẫn là bộ sưu tập lớn nhất về các loài chim ở Đông Dương và là cơ sở của công trình mang tên Les Oiseaux de l Indochine Francaise. Các bộ sưu tập quan trọng trong giai đoạn khác này là của H. Stevens thu ở Bắc Bộ, Kelley - Roosevelt cũng thu được ở Bắc Bộ và Bjorkegen là người đã phát hiện ra loài Mi núi Bà (Crosias langbianis) [13]. Giai đoạn thứ ba: Là từ sau Thế chiến thứ hai đến năm 1988.

Phần đầu của giai đoạn này là thời gian chiến tranh liên miên nên nghiên cứu bị hạn chế. Tuy nhiên sau khi kết thúc chiến tranh chống Mỹ và thống nhất đất nước vào năm 1975, công tác nghiên cứu chim được tiếp tục trở lại do các nhà khoa học trong và ngoài nước thực hiện. Công trình nghiên cứu đáng chú ý ở trong giai đoạn này là của Stepanyan và các đồng nghiệp Việt Nam thực hiện ở trong chương trình nghiên cứu Việt - Xô ở Tây Nguyên, kết quả đã công bố trong Xuất bản Các loài chim Việt Nam, trên cơ sở được điều tra 1978 - 1990. Một công trình khác cũng được xuất bản trong giai đoạn này là Chim Việt Nam của Võ Quý, đây là cuốn sách hướng dẫn các loài chim Việt Nam đầu tiên bằng tiếng Việt [13].

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Giai đoạn thứ tư: Bắt đầu từ năm 1988 với ba đợt khảo sát thực địa của tổ chức bảo tồn chim quốc tế - ICBP (Nay là Birdlife International) tại nhiều vùng trên cả nước, các đợt khảo sát thực địa này là lần khảo sát chim đầu tiên kể từ trước thế chiến thứ II, các chuyến khảo sát này đã rất thành công trong việc phát hiện nhiều loài chim đặc hữu đã không có ghi nhận nào sau hơn nửa thế kỉ. Tiếp theo đó, Birdlife International đã thành lập chương trình quốc gia cùng với đối tác Việt Nam đã tiến hành hàng loạt các đợt khảo sát trên khắp lãnh thổ, kết quả đáng kể nhất của đợt khảo sát này là phát hiện của Eames và các đồng nghiệp về ba loài chim mới cho khoa học là Khướu vằn đầu đen (Actinodura sodangorum), Khướu Ngọc Linh (Garrulax ngoclinhensis) và Khướu Kon Ka Kinh (Garrulax Konkakinhensis), điều đó cho thấy mặc dù công tác nghiên cứu chim đã tiến hành một thế kỉ nhưng vẫn còn các phát hiện mới về chim, khu hệ chim cần khám phá ở các vùng rừng Việt Nam. Trong giai đoạn này ra đời cuốn sách Chim Việt Nam, đây là cuốn sách hướng dẫn có hình vẽ minh hoạ về các loài chim Việt Nam do Nguyễn Cữ và Lê Trọng Trãi và Karen phillipps viết được xuất bản bởi Birdlife International [13]. * Nghiên cứu về các quần xã chim và phân loại các sinh cảnh chim ở Việt Nam: Do phần lớn các loài chim của Việt Nam, các loài chim đặc hữu đã được tìm thấy đều là những loài chim rừng.

Vì vậy, nếu xét trên mức độ liên quan về thành phần các quần xã chim thì rừng Việt Nam có thể chia thành các phân hạng chính như sau [13]: Sinh cảnh rừng thường xanh: Là sinh cảnh chiếm tỉ lệ lớn nhất với khoảng 64% diện tích rừng Việt Nam. Rừng thường xanh phân bố ở các vùng có mưa quanh năm xen lẫn với thời kì khô hạn ngắn, rừng ưu thế bởi các loài cây lá rộng thường xanh quanh năm. Kiểu rừng này có ở nhiều vùng đất thấp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 ở phía Bắc và miền Trung Việt Nam và ở hầu hết các vùng núi. Các loài chim đặc trưng cho quần xã chim ở quần thể rừng thường xanh đất thấp là: Nhược nâu (Anorrhinus tickelli), Phướn đất (Carprococcyx renauld), Khách đuôi cờ (Temnurus temnurus) và các loài chim đặc hữu trong bộ Gà.

Ở đai cao khoảng 1.000m so với mặt nước biển, rừng thường xanh đất thấp trở thành dạng chuyển tiếp sang Rừng thường xanh trên núi. Rừng thường xanh trên núi có thể chia thành Rừng thường xanh núi thấp phân bố ở đai cao thấp hơn 1.700m so với mặt nước biển, và rừng thường xanh núi cao ở độ cao lớn hơn 1.700m so với mặt nước biển. Quần xã của các loài chim ở kiểu rừng thường xanh núi thấp và núi cao khá giống nhau với sự đa dạng của các loài thuộc nhóm Sáo, Trèo cây, các loài Khướu, và các loài Chim Chích, mặc dù rừng thường xanh núi cao thành phần chim không phong phú bằng rừng thường xanh đất thấp, nhưng có một số loài đặc trưng như Khướu lùn đuôi hung (Minla strigula), Lách tác ngực vàng (Alcippe chryotis) và Khướu mào họng đốm (Yuhina gularis)… Sinh cảnh rừng bán thường xanh: Là rừng hỗn giao giữa các loài cây có lá quanh năm với các loài cây rụng lá. Phân bố ở những vùng có tính thay đổi theo mùa lớn hơn và có phân bố hẹp.

Ở Việt Nam, tập trung nhiều ở vùng Tây Nguyên và vùng đất thấp Việt Nam. Thành phần loài chim của rừng bán thường xanh tương tự với rừng thường xanh trên đất thấp. Sinh cảnh rừng rụng lá: Thường được gọi là rừng khộp, sinh trưởng chậm, rừng thưa, thảm thực bì ưu thế là cỏ và tầng tán ưu thế bởi các loài cây rụng lá trong họ Dầu. Rừng rụng lá phân bố tập trung trên diện tích lớn, mùa khô thể hiện rõ rệt.

Ở Việt Nam rừng khô cây họ Dầu tập trung chủ yếu ở Tây Nguyên và phân bố thành vạt nhỏ ở vùng ven biển Nam Trung Bộ. Thành phần loài chim không phong phú bằng rừng thường xanh và rừng bán thường xanh do mang nặng tính chất theo mùa và lớp thảm thực bì kém phát triển. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Quần xã chim đa dạng bởi các loài Gõ kiến và các loài Vẹt, Diều xám (Butartus liventer), Cắt nhỏ hông trắng (Polihierax insignis), Dẻ quạt mày trắng (Rhipidura aureola), Phường chèo nhỏ (Pericrocotus cinamomeus) và Phường chèo nâu mày trắng (Tephrodornis pondircerianus)… Sinh cảnh rừng trên núi đá vôi: Là Rừng thường xanh phát triển trên nền thổ nhưỡng đá vôi. Trong khi thành phần của quần xã thực vật Rừng trên núi đá vôi không giống với Rừng thường xanh thì thành phần các loài chim ở đây lại tương tự như Rừng thường xanh.

Tuy nhiên, có một số loài chim chỉ phân bố trong kiểu rừng trên núi đá vôi là Khướu đá hoa (Napothera crispifrons), Khướu đá đuôi ngắn (N. brevicaudata), Khướu đá mun (Stachyris herbeti) và một loài Chích chưa mô tả (Phylloscopus). Vùng phân bố toàn cầu của hai loài Khướu đá mun và loài Chích mới ở vùng núi đá vôi thuộc miền Trung Việt Nam và Lào. Sinh cảnh rừng lá kim ưu thế: Là rừng ưu thế bởi các loài cây hạt trần.

Có rất nhiều dạng rừng hỗn giao giữa cây lá kim và cây lá rộng ở Việt Nam, nhưng quần xã chim của các kiểu rừng này tương tự như nhau và cũng không có gì khác biệt lớn so với quần xã chim của kiểu rừng thường xanh. Ở Việt Nam rừng lá kim tự nhiên hầu như chỉ còn phân bố ở cao nguyên Đà Lạt. Kiểu rừng này ưu thế bởi loài Thông ba lá (Pinus kesiya). Ngoài ra còn có những diện tích Thông trồng đáng kể ở khắp cả nước, tuy vậy kiểu rừng này không có tầm quan trọng trong công tác bảo tồn chim.

Quần xã chim rừng lá kim không đa dạng so với các kiểu rừng tự nhiên khác do cấu trúc rừng đơn giản. Tuy nhiên sinh cảnh rừng thông có một số loài không có ở các kiểu rừng khác như: Vàng anh mỏ nhỏ (Oriolus tenuirostris), Mỏ chéo (Loxia curvirostra), và loài đặc hữu của Việt Nam là Sẻ thông họng vàng (Carduelis monguilloti). Sinh cảnh Trảng cỏ tự nhiên, Trảng cỏ và cây bụi thứ sinh, đất nông nghiệp và đất thổ cư: Ngoài những sinh cảnh chính trên, ở Việt Nam còn có LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 những sinh cảnh Trảng cỏ tự nhiên, Trảng cỏ và cây bụi thứ sinh, đất nông nghiệp và đất thổ cư.