Đ¾I HâC QUàC GIA HÀ NàI TR¯âNG Đ¾I HàC Y D¯þC ====== ====== NGUYÄN PH¯¡NG NGÂN TàNG QUAN Đ¾C ĐIÂM CÁC KHÁNG NGUYÊN CĂA BA LOÀI M¾T BĀI NHÀ: Dermatophagoides pteronyssinus, Dermatophagoides farinae, Blomia tropicalis KHÓA LUÀN TàT NGHIÆP Đ¾I HàC NGÀNH D¯þC HàC HÀ NÞI – 2023 Đ¾I HâC QUàC GIA HÀ NàI TR¯âNG Đ¾I HàC Y D¯þC ====== ====== Ng°ãi thực hiÇn: NGUYÄN PH¯¡NG NGÂN TàNG QUAN Đ¾C ĐIÂM CÁC KHÁNG NGUYÊN CĂA BA LOÀI M¾T BĀI NHÀ: Dermatophagoides pteronyssinus, Dermatophagoides farinae, Blomia tropicalis KHÓA LUÀN TàT NGHIÆP Đ¾I HàC (NGÀNH D¯þC HàC) KHÓA: QH.Y NG¯âI H¯àNG D¾N 1: ThS. NGUYÄN QUÍ QUỲNH HOA NG¯âI H¯àNG D¾N 2: PGS. VŨ THÞ TH¡M HÀ NÞI – 2023 LâI CÀM ¡N Đầu tiên, em xin đ°āc bày tß lòng biÁt ¢n chân thành sâu sắc tãi ThS. Nguyßn Quí Quỳnh Hoa, Vián Vi sinh vật và Công nghá Sinh hãc, Đ¿i hãc Quác gia Hà Nái và PGS.TS Vũ Thá Th¢m, Tr°ßng Đ¿i hãc Y d°āc – Đ¿i hãc Quác Gia Hà Nái.
Nhčng ng°ßi đã luôn tận tình h°ãng dẫn, chß bÁo, đáng viên, giúp đÿ và t¿o điÃu kián tát nhất đÅ em hoàn thành khóa luận này. Bên c¿nh đó, em cũng xin gċi lßi cÁm ¢n sâu sắc tãi Ban giám hiáu, thầy cô Tr°ßng Đ¿i hãc Y d°āc – Đ¿i hãc Quác Gia Hà Nái nói chung và Bá môn Y D°āc hãc C¢ sá nói riêng đã giÁng d¿y, giúp đÿ và t¿o điÃu kián đÅ em đ°āc hãc tập, nghiên cću, rèn luyán t¿i đây trong suát 5 năm hãc vĉa qua cũng nh° trong suát quá trình thďc hián đà tài này. Cuái cùng, em xin đ°āc gċi lßi cÁm ¢n chân thành tãi gia đình, anh chá em, b¿n bè đã luôn ąng há, đãng hành, quan tâm, sát cánh cùng em trong suát quá trình hãc tập, nghiên cću và hoàn thành khóa luận. Mặc dù đã có nhiÃu sď cá gắng, nß lďc, song vãi kiÁn thćc, kỹ năng và thßi gian còn h¿n chÁ, khóa luận cąa em khó tránh khßi nhčng thiÁu sót.
Em rất mong nhận đ°āc nhčng ý kiÁn đóng góp cąa các thầy cô đÅ khóa luận cąa em đ°āc hoàn thián h¢n nča. Em xin chân thành cÁm ¢n! Hà Nái, ngày 20 tháng 05 năm 2022 Sinh viên NguyÅn Ph°¢ng Ngân DANH MĀC CÁC KÝ HIÆU, CHĀ VI¾T T¾T BCA Bicinchoninic acid Bt Blomia tropicalis Df Dermatophagoides farinae Dp Dermatophagoides pteronyssinus ELISA Enzyme-linked immunosorbent assay LPS Lipopolysaccharide MBN M¿t băi nhà RAST Radioallergosorbent test RIA Radioimmunoassay ROS Reactive Oxygen Species SDS-PAGE Sodium dodecyl-sulfate polyacrylamide gel electrophoresis TLR Toll-like receptor DANH MĀC HÌNH VẼ Hình 1-1: D.2 Hình 2-1: Tìm kiÁm các bài báo nghiên cću và nguãn gác dá nguyên cąa MBN.24 Hình 2-2: Quy trình tìm kiÁm bài báo phù hāp .26 Hình 2-3: Thanh công că Zotero .27 Hình 3-1: Các ph°¢ng pháp xác đánh nguãn gác dá nguyên th°ßng gặp .30 Hình 3-2: Sá l°āng nghiên cću và nguãn gác cąa dá nguyên cąa 3 loài m¿t băi nhà .30 Hình 3-3: Tång hāp vá trí dá nguyên trong c¢ thÅ m¿t .31 Hình 3-4: Tång hāp sá l°āng các bài báo và chą đà c¢ chÁ gây bánh cąa tĉng nhóm dá nguyên .31 Hình 3-5: Tång hāp sá l°āng các bài báo và chą đà phÁn ćng chéo cąa dá nguyên MBN .32 Hình 3-6: Nãng đá protein tång sá á xác m¿t theo tĉng ph°¢ng pháp .33 Hình 3-7: Tháng kê các ph°¢ng pháp phát hián tính kháng nguyên .34 Hình 4-1: C¢ chÁ gây bánh cąa dá nguyên hã Peptidase (Nhóm 1,3,6) .37 Hình 4-2: C¢ chÁ gây bánh cąa dá nguyên hã Glycosidase (Nhóm 2) .38 DANH MĀC BÀNG BIÂU BÁng 1-1: Các nhóm dá nguyên cąa MBN đã đăng ký trong IUIS (International Union of Immunological Societies), và đặc tính cąa chúng [41].10 BÁng 2-1: Các tĉ khóa đ°āc sċ dăng .24 BÁng 3-1: Tång hāp sá l°āng kÁt quÁ tìm kiÁm bài báo .29 BÁng 3-2: Tång hāp thông tin và phÁn ćng chéo thu đ°āc .32 BÁng 3-3: Tång hāp các ph°¢ng pháp tìm dá nguyên chính theo hã protein .35 MĀC LĀC LâI CÀM ¡N DANH MĀC HÌNH VẼ DANH MĀC BÀNG BIÂU Đ¾T VÂN ĐÀ CH¯¡NG 1 - TàNG QUAN. THÔNG TIN CHUNG V M¾T BĂI NHÀ. Nhčng loài m¿t băi nhà phå biÁn.
Sinh thái cąa các loài m¿t băi nhà gây dá ćng. M¾T BĂI NHÀ VÀ CÁC BàNH Dà ĆNG. Tỷ lá ng°ßi bá dá ćng do m¿t băi nhà. Thông tin ng°ßi bá dá ćng m¿t băi nhà t¿i các n°ãc nhiát đãi.
Triáu chćng và các yÁu tá Ánh h°áng tãi đá mẫn cÁm. Tình hình á Viát Nam. Dà NGUYÊN TĈ M¾T BĂI NHÀ. Nguãn gác dá nguyên gây dá ćng.
Các nhóm dá nguyên cąa m¿t băi nhà. C¢ chÁ chÁ gây bánh cąa tĉng nhóm dá nguyên. Mát sá thông tin và phÁn ćng chéo. MàT Sà PH¯¡NG PHÁP SĊ DĂNG ĐÄ XÁC ĐàNH Dà NGUYÊN CHÍNH.
Ph°¢ng pháp đánh l°āng protein tång sá trong dách chiÁt MBN. Ph°¢ng pháp phát hián tính kháng nguyên cąa MBN. Ph°¢ng pháp tìm dá nguyên chính MBN. NHČNG THÀNH TĎU, KÀT QUÀ THU Đ¯ĀC TĈ NGHIÊN CĆU MBN TRÊN THÀ GIâI VÀ à VIàT NAM .21 CH¯¡NG 2 - ĐàI T¯þNG VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CĄU.
ĐàI T¯ĀNG NGHIÊN CĆU. Thßi gian nghiên cću. PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CĆU. TiÁn hành tìm kiÁm.
Ph°¢ng pháp l°u trč và trích dẫn bài báo. Ph°¢ng pháp đãc bài báo. Ph°¢ng pháp tång hāp kÁt quÁ. Phân tích dč liáu.28 CH¯¡NG 3 - K¾T QUÀ.
NGUâN GàC CĄA Dà NGUYÊN M¾T BĂI NHÀ. C¡ CHÀ GÂY BàNH CĄA TĈNG NHÓM Dà NGUYÊN. MàT Sà THÔNG TIN V PHÀN ĆNG CHÉO. PH¯¡NG PHÁP ĐàNH L¯ĀNG PROTEIN TäNG Sà TRONG DàCH CHIÀT MBN.
PH¯¡NG PHÁP PHÁT HIàN TÍNH KHÁNG NGUYÊN CĄA MBN. PH¯¡NG PHÁP TÌM Dà NGUYÊN CHÍNH CĄA M¾T BĂI NHÀ .34 CH¯¡NG 4 - BÀN LUÀN. NGUâN GàC CĄA Dà NGUYÊN M¾T BĂI NHÀ. C¡ CHÀ GÂY BàNH CĄA TĈNG NHÓM Dà NGUYÊN.
MàT Sà THÔNG TIN V PHÀN ĆNG CHÉO. PH¯¡NG PHÁP ĐàNH L¯ĀNG PROTEIN TäNG Sà TRONG DàCH CHIÀT MBN. PH¯¡NG PHÁP PHÁT HIàN TÍNH KHÁNG NGUYÊN CĄA MBN. PH¯¡NG PHÁP TÌM Dà NGUYÊN CHÍNH CĄA M¾T BĂI NHÀ .41 K¾T LUÀN ĐÀ XUÂT TÀI LIÆU THAM KHÀO PHĀ LĀC Đ¾T VÂN ĐÀ M¿t băi nhà là mát trong nhčng nguãn dá nguyên trong nhà phå biÁn nhất trên toàn thÁ giãi, gây dá ćng đ°ßng hô hấp nh° viêm mũi dá ćng và hen suyßn.
Ba loài m¿t băi nhà đ°āc nghiên cću nhiÃu nhất là Dermatophagoides pteronyssinus, Dermatophagoides farinae và Blomia tropicalis. Nhčng loài m¿t này th°ßng đ°āc tìm thấy trong băi gia đình, đặc biát là trên gi°ßng, thÁm và đã nái thất bãc, khiÁn chúng trá thành mái quan tâm đáng kÅ đái vãi sćc khße cáng đãng. Khóa luận nghiên cću tång quan và các kháng nguyên cąa m¿t băi nhà đặc biát phù hāp vãi Viát Nam, n¢i tỷ lá mắc các bánh dá ćng đang gia tăng. Giá trá cąa nghiên cću sau đây có thÅ cung cấp nhčng hiÅu biÁt quan trãng, nhčng cập nhật mãi nhất cho các bác sĩ lâm sàng và các nhà nghiên cću á Viát Nam, nhằm cÁi thián viác chẩn đoán, điÃu trá và quÁn lý các bánh dá ćng liên quan đÁn m¿t băi nhà.
Cuái cùng, măc tiêu là góp phần cÁi thián tång thÅ sćc khße cáng đãng á Viát Nam và trên toàn cầu. Nghiên cću nhằm cung cấp mát cái nhìn tång quan và đặc điÅm các kháng nguyên cąa ba loài m¿t băi nhà phå biÁn t¿i Viát Nam: Dermatophagoides pteronyssinus, Dermatophagoides farinae và Blomia tropicalis. Măc tiêu là tång hāp các kÁt quÁ nghiên cću cąa các nhà khoa hãc trên thÁ giãi tập trung vào 3 loài này, vãi măc đích: 1. Cung cấp thông tin tång quan và đặc điÅm các nhóm dá nguyên và các nhóm dá nguyên chính cąa ba loài m¿t băi nhà D.
Tång quan và mát sá ph°¢ng pháp nghiên cću tính kháng nguyên và tìm dá nguyên chính tĉ m¿t băi nhà. 1 Ch°¢ng 1 - TàNG QUAN 1. Thông tin chung vÁ m¿t bāi nhà 1. Nhāng loài m¿t bāi nhà phá bi¿n M¿t băi nhà (MBN) là nguãn dá nguyên trong nhà phå biÁn có thÅ gây ra mát lo¿t các triáu chćng điÅn hình, bao gãm viêm mũi, hen suyßn, và eczema [1].
Có rất nhiÃu loài m¿t băi nhà, nh°ng nhčng loài MBN phå biÁn nhất th°ßng đ°āc tìm thấy trong nhà là Dermatophagoides pteronyssinus, Dermatophagoides farinae [2] và Blomia Tropicalis [3]. pteronyssinus Hai loài D. farinae phân bá khắp toàn cầu, đ°āc tìm thấy á nhiÃu vùng khí hậu khác nhau [4]. Ngoài hai loài đó, các loài MBN khác cũng đ°āc tìm thấy á các vùng că thÅ.
Nh° Blomia tropicalis, là loài MBN đ°āc thấy phå biÁn á các vùng nhiát đãi và cận nhiát đãi [3]. Hay Euroglyphus maynei , đ°āc tìm thấy phå biÁn á Châu Âu, Australia, Bắc và Nam Mỹ [5]. Tuy nhčng loài này trên thÁ giãi ít phå biÁn h¢n D. farinae, nh°ng chúng cũng gây ra các triáu chćng dá ćng á nhčng bánh nhân nh¿y cÁm [6].
Trong khi tất cÁ các loài MBN đÃu có thÅ gây ra các triáu chćng dá ćng, mát sá loài có thÅ có các dá nguyên m¿nh h¢n các loài khác. pteronyssinus th°ßng đ°āc coi là có tính dá nguyên m¿nh h¢n D. farinae, và có thÅ có sď liên quan m¿nh m¿ tãi sď phát triÅn cąa hen suyßn [7]. tropicalis cũng đã đ°āc 2 chćng minh là mát dá nguyên m¿nh á mát sá vùng, có thÅ là nguyên nhân quan trãng gây dá ćng á các vùng nhiát đãi và cận nhiát [8].
Sinh thái căa các loài m¿t bāi nhà gây dß ąng Sinh thái hãc cąa các loài MBN gây dá ćng là mát khía c¿nh quan trãng đÅ hiÅu tác đáng cąa chúng đái vãi sćc khße con ng°ßi. MBN đ°āc tìm thấy chą yÁu á môi tr°ßng trong nhà, đặc biát là á n¢i có đá ẩm (70-80%) và nhiát đá mát mẻ (20- 25°C) [9]. Khu vďc sáng chą yÁu cąa MBN trong nhà là đám, thÁm, nái thất bãc da, và đã ch¢i nhãi bông [4]. Vòng đßi cąa MBN bao gãm nhiÃu giai đo¿n, gãm trćng, ấu trùng, nháng I (protonymph), nháng II (deutonymph), và tr°áng thành.
Toàn bá vòng đßi kéo dài khoÁng tĉ mát đÁn ba tháng, phă thuác vào điÃu kián môi tr°ßng [10]. Mát con cái th°áng thành có thÅ đẻ tãi 80 trćng trong suát vòng đßi cąa nó. Và mßi trćng có thÅ ná thành mát con m¿t tr°áng thành trong vòng ba đÁn bán tuần [10]. Tác đá sinh sÁn nhanh chóng này góp phần t¿o nên nhčng quần thÅ m¿t lãn á môi tr°ßng trong nhà [11].
C¢ chÁ gây bánh do MBN là thông qua các protein gây dá ćng có mặt trong phân và các bá phận cąa c¢ thÅ. Nhčng protein này có thÅ gây ra các triáu chćng dá ćng, làm nặng thêm tình tr¿ng hen suyßn, viêm mũi, hay eczema á nhčng cá thÅ nh¿y cÁm [12]. Nhčng protein gây dá ćng này có thÅ đ°āc giÁi phóng vào không khí , và có thÅ bay l¢ lċng trong không khí trong mát thßi gian dài [13].