Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu hiện trạng và khai thác sử dụng tài nguyên lâm sản ngoài gỗ tại khu bảo tồn thiên nhiên phu canh tỉnh hòa bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện trạng và khai thác tài nguyên lâm sản ngoài gỗ tại khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh, tỉnh Hòa Bình.

• Tác giả: Đoàn Sỹ Võ
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Ngọc Hải
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu hiện trạng tài nguyên lâm sản ngoài gỗ tại khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh, tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một vài đặc điểm về thực vật cho LSNG
• 1.2. Những nghiên cứu về LSNG trên thế giới
• 1.3. Những nghiên cứu về LSNG ở Việt Nam
• 1.4. Tình hình nghiên cứu và sử dụng cây LSNG ở Khu BTTN Phu Canh, tỉnh Hòa Bình
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của Khu BTTN Phu Canh, tỉnh Hòa Bình
• 2.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.3. Tình hình dân sinh - kinh tế - xã hội
• 2.4. Dân số, lao động và giới
• 2.5. Hiện trạng sản xuất. Cơ sở hạ tầng
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.2. Mục tiêu chung
• 3.3. Mục tiêu cụ thể
• 3.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.5. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 3.6. Nội dung nghiên cứu
• 3.7. Phương pháp nghiên cứu
• 3.7.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 3.7.2. Phương pháp chuyên gia
• 3.7.3. Điều tra thực địa theo tuyến
• 3.7.4. Phương pháp phỏng vấn có sự tham gia của người dân (PRA)
• 3.7.5. Xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Sự đa dạng của thực vật bậc cao có mạch và thực vật LSNG ở Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh, tỉnh Hòa Bình
• 4.2. Đa dạng về các taxon phân loại
• 4.3. Đa dạng về phân bố, dạng thân và bộ phận sử dụng. Thành phần các loài cây LSNG có giá trị cần được bảo vệ. Thực trạng LSNG ở KBT Phu Canh
• 4.4. Phân loại theo mục đích sử dụng
• 4.4.1. Nhóm cây cho sợi
• 4.4.2. Nhóm cây làm thực phẩm
• 4.4.3. Nhóm cây làm dược liệu
• 4.4.4. Nhóm cây cho tanin, thuốc nhuộm
• 4.4.5. Nhóm cây cho tinh dầu, tanin, nhựa, dầu béo, sơn
• 4.4.6. Nhóm cây cảnh, bóng mát và cây có công dụng khác
• 4.5. Thực trạng các loài LSNG tại Khu bảo tồn Phu Canh được người dân khai thác sử dụng theo phương pháp điều tra phỏng vấn
• 4.5.1. Các cây cho dược liệu ở Khu BTTN Phu Canh
• 4.5.2. Các cây cho rau, quả, thực phẩm, gia vị
• 4.5.3. Các cây cho tinh dầu, tanin, nhựa, dầu béo
• 4.5.4. Các loài LSNG khác. Các loài có giá trị, quý hiếm, các loài cần bảo tồn và phát triển
• 4.5.4.1. Nhóm loài nằm trong danh mục ưu tiên bảo tồn
• 4.5.4.2. Các loài chịu áp lực cao của khai thác và buôn bán
• 4.5.4.3. Nhóm loài có giá trị kinh tế và có khả năng gây trồng
• 4.6. Kiến thức bản địa của người dân địa phương trong khai thác, chế biến và sử dụng LSNG
• 4.7. Thị trường và tiềm năng phát triển thực vật cho LSNG
• 4.7.1. Thị trường LSNG ở Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh
• 4.7.2. Tiềm năng phát triển thực vật cho LSNG
• 4.7.3. Khó khăn và thuận lợi trong việc phát triển thực vật cho LSNG
• 4.8. Tình hình quản lý nguồn tài nguyên thực vật LSNG tại địa phương
• 4.8.1. Hệ thống quản lý của nhà nước đối với nguồn LSNG
• 4.8.2. Hệ thống quản lý cộng đồng
• 4.8.3. Chính sách quản lý tài nguyên
• 4.8.4. Các chính sách hỗ trợ
• 4.9. Giải pháp quản lý bền vững nguồn tài nguyên LSNG tại Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh
• 4.9.1. Giải pháp về tổ chức
• 4.9.2. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.9.3. Giải pháp về vốn
• 4.9.4. Giải pháp về xã hội
• 4.9.5. Giải pháp thị trường
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khai thác tài nguyên lâm sản ngoài gỗ tại Phu Canh

Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh, tỉnh Hòa Bình, là một trong những khu vực có giá trị sinh thái cao với nguồn tài nguyên lâm sản ngoài gỗ phong phú. Việc khai thác tài nguyên này không chỉ giúp cải thiện đời sống của người dân địa phương mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học. Tuy nhiên, việc khai thác cần được thực hiện một cách bền vững để đảm bảo sự phát triển lâu dài.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của khu vực

Khu bảo tồn Phu Canh có diện tích 5.647 ha, với địa hình đa dạng và hệ sinh thái phong phú. Dân số tại đây chủ yếu là các dân tộc thiểu số, họ phụ thuộc nhiều vào rừng để sinh sống. Điều này tạo ra một mối liên hệ chặt chẽ giữa con người và tài nguyên thiên nhiên.

1.2. Vai trò của lâm sản ngoài gỗ trong đời sống

Lâm sản ngoài gỗ (LSNG) đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm, dược liệu và nguyên liệu cho các ngành nghề thủ công. Chúng không chỉ mang lại thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo tồn văn hóa và kiến thức bản địa.

II. Thách thức trong việc khai thác tài nguyên lâm sản ngoài gỗ

Mặc dù tài nguyên lâm sản ngoài gỗ tại khu bảo tồn Phu Canh rất phong phú, nhưng việc khai thác cũng đối mặt với nhiều thách thức. Sự suy giảm chất lượng rừng, áp lực từ khai thác quá mức và biến đổi khí hậu là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Suy giảm chất lượng rừng và đa dạng sinh học

Việc khai thác không bền vững đã dẫn đến sự suy giảm chất lượng rừng, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học. Nhiều loài thực vật quý hiếm đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức.

2.2. Áp lực từ nhu cầu thị trường

Nhu cầu ngày càng tăng về các sản phẩm từ lâm sản ngoài gỗ đã tạo ra áp lực lớn lên tài nguyên rừng. Điều này đòi hỏi cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để bảo vệ nguồn tài nguyên này.

III. Phương pháp nghiên cứu khai thác tài nguyên lâm sản ngoài gỗ

Để nghiên cứu và khai thác tài nguyên lâm sản ngoài gỗ một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và thực địa sẽ giúp đánh giá đúng tiềm năng và hiện trạng của tài nguyên này.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Phương pháp điều tra thực địa giúp thu thập thông tin về sự phân bố và tình trạng của các loài thực vật lâm sản ngoài gỗ. Điều này rất quan trọng để đánh giá tiềm năng khai thác và bảo tồn.

3.2. Phương pháp phỏng vấn người dân địa phương

Phỏng vấn người dân địa phương cung cấp thông tin quý giá về kiến thức bản địa và thói quen khai thác. Điều này giúp xây dựng các mô hình khai thác bền vững phù hợp với thực tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu tài nguyên lâm sản ngoài gỗ

Kết quả nghiên cứu về tài nguyên lâm sản ngoài gỗ tại khu bảo tồn Phu Canh đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Những sản phẩm từ lâm sản ngoài gỗ không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn có tiềm năng xuất khẩu lớn.

4.1. Phát triển sản phẩm từ lâm sản ngoài gỗ

Các sản phẩm từ lâm sản ngoài gỗ như dược liệu, thực phẩm và nguyên liệu thủ công mỹ nghệ đang được phát triển mạnh mẽ. Điều này không chỉ tạo ra thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

4.2. Tăng cường quảng bá và tiêu thụ sản phẩm

Việc quảng bá sản phẩm từ lâm sản ngoài gỗ cần được chú trọng để nâng cao giá trị và nhận diện thương hiệu. Các chương trình xúc tiến thương mại sẽ giúp mở rộng thị trường tiêu thụ.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho tài nguyên lâm sản ngoài gỗ

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy tài nguyên lâm sản ngoài gỗ tại khu bảo tồn Phu Canh có tiềm năng lớn nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Cần có các giải pháp quản lý bền vững để bảo vệ và phát triển nguồn tài nguyên này trong tương lai.

5.1. Đề xuất giải pháp quản lý bền vững

Các giải pháp quản lý bền vững cần được xây dựng dựa trên sự tham gia của cộng đồng địa phương. Điều này sẽ giúp bảo vệ tài nguyên và nâng cao đời sống của người dân.

5.2. Tương lai của tài nguyên lâm sản ngoài gỗ

Tương lai của tài nguyên lâm sản ngoài gỗ tại khu bảo tồn Phu Canh phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan. Việc phát triển bền vững sẽ đảm bảo nguồn tài nguyên này được bảo tồn và phát huy giá trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh thuộc huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình sở hữu diện tích tự nhiên 5.647 ha, trong đó diện tích rừng tự nhiên đạt 4.106,5 ha với độ che phủ lên tới 74,6%. Đây là khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao nhưng đang chịu áp lực lớn từ các hoạt động sinh kế của cộng đồng địa phương. Toàn bộ vùng đệm và vùng lõi có 2.207 hộ dân với 11.207 nhân khẩu sinh sống tại 4 xã (Tân Pheo, Đồng Chum, Đồng Ruộng, Đoàn Kết), trong đó đồng bào dân tộc Tày chiếm 85,34% và dân tộc Dao chiếm 9,47%. Quỹ đất sản xuất nông nghiệp tại đây rất hạn chế với chỉ 277,24 ha đất trồng lúa, sản lượng lương thực bình quân hàng năm đạt 60,4 kg/người/năm, mới đáp ứng khoảng 25% nhu cầu tại chỗ. Thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt khoảng 15,5 triệu đồng/người/năm (tương đương 740 USD), khiến người dân phụ thuộc chặt chẽ vào việc khai thác lâm sản ngoài gỗ (LSNG) để duy trì đời sống.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 9/2016 đến tháng 5/2017 nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học toàn diện về thành phần loài, công dụng, dạng sống và hiện trạng khai thác LSNG. Kết quả nghiên cứu là nền tảng thực tiễn hỗ trợ xây dựng phương án bảo tồn nghiêm ngặt 34 nguồn gen thực vật quý hiếm, đồng thời kiến tạo các mô hình sinh kế lâm nghiệp bền vững cho cộng đồng bản địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng khung lý thuyết quản lý tài nguyên rừng bền vững của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) kết hợp các quan điểm học thuật của De Beer và Mendelsohn về vai trò kinh tế - sinh thái của lâm sản ngoài gỗ. Nghiên cứu tập trung làm rõ 4 khái niệm cốt lõi: Lâm sản ngoài gỗ (toàn bộ sản vật có nguồn gốc sinh vật phi gỗ từ rừng), Đa dạng sinh học thực vật có mạch, Tri thức bản địa trong sử dụng cây thuốc và Quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng.

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 80% dân số tại các quốc gia đang phát triển có nhu cầu sử dụng thảo mộc và LSNG trong chăm sóc sức khỏe. Tại Việt Nam, nguồn tài nguyên này chiếm hơn 22% tổng số loài thực vật làm thuốc và trên 500 loài cho tinh dầu. Việc tích hợp các luận điểm kinh tế học sinh thái giúp chứng minh việc khai thác hợp lý các loài cây có giá trị thương mại như song mây (vốn đạt kim ngạch xuất khẩu toàn cầu gần 3 tỷ USD hàng năm) có thể tạo nguồn thu ổn định mà không làm suy thoái cấu trúc rừng tự nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thiết lập hệ thống thu thập dữ liệu đồng bộ trên toàn bộ diện tích 5.647 ha của khu bảo tồn:

• Cỡ mẫu và tuyến khảo sát: Thực hiện 2 đợt điều tra thực địa trên 6 tuyến khảo sát chính (tổng chiều dài hơn 40 km) chạy qua các dạng sinh cảnh đặc trưng từ độ cao 300 m đến 1.349 m. Dải điều tra mở rộng 10 m sang hai bên tuyến, cứ mỗi 500 m thiết lập một tuyến phụ hình xương cá. Đồng thời thực hiện phỏng vấn sâu tại 28 thôn bản với sự tham gia của hơn 100 người dân, già làng, thầy lang và thương lái.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích theo sinh cảnh đại diện và các điểm nóng khai thác. Quy trình phỏng vấn áp dụng phương pháp Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) theo tiêu chuẩn nhân học sinh thái.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp hình thái học so sánh để định loại mẫu tiêu bản thực vật kết hợp xử lý bảo quản bằng dung dịch cồn chứa 0,3-0,5% HgCl2, khâu gắn tiêu bản chuẩn kích thước 28x42 cm. Phương pháp này đảm bảo tính chính xác tuyệt đối khi đối chiếu với Danh lục các loài thực vật Việt Nam và Sách Đỏ Việt Nam 2007, loại bỏ hoàn toàn sai số danh pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa đã ghi nhận 545 loài thực vật cho LSNG thuộc 289 chi, 132 họ của 6 ngành thực vật có mạch, chiếm 53,22% trong tổng số 1.024 loài thực vật tại Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh (bổ sung 66 loài mới chưa từng được công bố trước đó). Ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) giữ ưu thế vượt trội với 473 loài (chiếm 86,79%), tiếp theo là ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) với 47 loài (chiếm 8,62%) và ngành Thông (Pinophyta) có 14 loài (chiếm 2,57%).

Nghiên cứu ghi nhận 782 lượt sử dụng từ 545 loài LSNG phân chia theo 6 nhóm công dụng chính:

• Nhóm cây làm thuốc: 495 loài, chiếm tỷ lệ cao nhất 90,82%.
• Nhóm cây làm thực phẩm: 107 loài, chiếm 19,63%.
• Nhóm cây cảnh và bóng mát: 93 loài, chiếm 17,06%.
• Nhóm cây cho sợi (mây, tre, nứa): 45 loài, chiếm 8,26%.
• Nhóm cây cho dầu, nhựa và dầu béo: 43 loài, chiếm 7,89%.
• Nhóm cây cho tanin và thuốc nhuộm: 28 loài, chiếm 5,14%.

Đặc biệt, nghiên cứu đã thống kê 34 loài quý hiếm có nguy cơ bị đe dọa (chiếm 6,24% tổng số loài LSNG). Trong đó có 22 loài ghi danh trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 (1 loài rất nguy cấp CR là Re hương; 7 loài nguy cấp EN như Kim tuyến đá vôi, Giảo cổ lam 5 lá, Tế hoa; 14 loài sẽ nguy cấp VU), 12 loài thuộc Nghị định 32/2006/NĐ-CP (3 loài nhóm IA cấm khai thác thương mại gồm Lan kim tuyến, Kim tuyến đá vôi, Lan hài đốm) và 11 loài trong Danh lục Đỏ IUCN.

Về sinh thái, 53% số loài phân bố tập trung trong sinh cảnh rừng tự nhiên và 22% tại khu vực đồi núi đá. Về dạng sống, cây thân gỗ và thân thảo chiếm tỷ trọng lớn nhất với lần lượt 32% và 30%. Bộ phận thu hái phổ biến nhất là lá và ngọn (188 loài), tiếp đến là toàn cây (116 loài) và rễ củ (102 loài).

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm cây dược liệu (495 loài) phản ánh sự phong phú của tri thức y học bản địa của 85,34% đồng bào người Tày và 9,47% người Dao tại 4 xã quanh khu bảo tồn. Lượng mưa trung bình năm đạt 1.824,4 mm cùng dải độ cao biến thiên từ 300 m đến 1.349 m là điều kiện hoàn hảo hình thành nên các quần xã thực vật biệt hóa cao. Tuy nhiên, việc có tới 102 loài bị khai thác rễ củ và 116 loài bị thu hái toàn cây đang đe dọa trực tiếp đến khả năng tái sinh tự nhiên của các loài có giá trị cao như Đẳng sâm, Củ dòm và Bình vôi.

Để trực quan hóa các phát hiện này, cấu trúc dữ liệu taxon và tỷ lệ phân bố sinh thái được mô hình hóa qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng họ loài ưu thế (với 15 họ lớn chiếm 44,22% tổng số loài) và bảng ma trận chéo thể hiện mối quan hệ giữa 5 nhóm sinh cảnh sống và 6 nhóm giá trị sử dụng. So với các nghiên cứu trước đây tại Hòa Bình, kết quả này khẳng định tính đa dạng thực vật LSNG tại Phu Canh cao hơn khoảng 15-20% về mật độ loài quý hiếm trên một đơn vị diện tích rừng đặc dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá thực trạng, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất triển khai nhằm bảo tồn và khai thác bền vững nguồn tài nguyên LSNG:

• Tăng cường tuần tra và phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt: Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh phối hợp cùng Hạt Kiểm lâm huyện Đà Bắc thiết lập ranh giới bảo vệ tuyệt đối trên 2.434,6 ha phân khu bảo vệ nghiêm ngặt. Ứng dụng định vị GPS để theo dõi và bảo vệ 34 loài thực vật nguy cấp, hướng tới mục tiêu giảm 85% các vụ khai thác trái phép Lan kim tuyến và Re hương trong giai đoạn 2024 - 2026.
• Phát triển mô hình nông lâm kết hợp dưới tán rừng: Ủy ban nhân dân 4 xã vùng đệm (Tân Pheo, Đồng Chum, Đồng Ruộng, Đoàn Kết) triển khai thí điểm 50 ha trồng cây dược liệu bản địa (Khôi tía, Giảo cổ lam, Đẳng sâm) và 100 ha Song mật, Luồng dưới tán rừng sản xuất. Mục tiêu nâng thu nhập bình quân của 2.207 hộ dân lên thêm 30-35% vào năm 2027.
• Xây dựng chuỗi giá trị và tổ chức hợp tác xã chế biến: Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hòa Bình hỗ trợ thành lập 4 hợp tác xã chuyên thu hái và sơ chế LSNG theo tiêu chuẩn GACP-WHO, kết nối bao tiêu với các doanh nghiệp dược phẩm, giúp gia tăng 40-50% giá trị thương phẩm cho nông dân trong vòng 3 năm.
• Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và đào tạo cộng đồng: Trạm Khuyến nông huyện tổ chức 20 lớp tập huấn kỹ thuật nhân giống vô tính và gieo ươm cây bản địa cho ít nhất 1.200 lượt người dân địa phương trước năm 2025, tập trung nâng cao vai trò của phụ nữ dân tộc thiểu số trong bảo vệ rừng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý lâm nghiệp và Ban quản lý các khu rừng đặc dụng: Cung cấp danh lục chi tiết 545 loài LSNG và tọa độ phân bố của 34 loài quý hiếm làm căn cứ lập phương án quản lý rừng bền vững và thiết lập kế hoạch giám sát đa dạng sinh học định kỳ.
• Các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên ngành Lâm sinh, Thực vật học, Dược học: Sử dụng nguồn tư liệu về 495 loài cây thuốc và 45 loài cây cho sợi để làm dữ liệu nền tảng cho các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về hóa thực vật, chiết xuất hoạt chất sinh học và bảo tồn nguồn gen chuyển vị.
• Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức phát triển cộng đồng: Tham khảo các số liệu điều tra kinh tế - xã hội của 2.207 hộ dân vùng đệm để thiết kế các chính sách giao khoán bảo vệ rừng, chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững và phát triển sinh kế miền núi.
• Doanh nghiệp sản xuất dược liệu và tiểu thủ công nghiệp mây tre đan: Nhận diện tiềm năng vùng nguyên liệu tự nhiên tập trung đối với các loài cây thương phẩm như Song mật, Lá khôi, Giảo cổ lam nhằm xây dựng dự án liên kết chuỗi giá trị và vùng trồng chuẩn hóa.

Câu hỏi thường gặp

• Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh có bao nhiêu loài lâm sản ngoài gỗ được ghi nhận? Nghiên cứu đã xác định 545 loài thực vật cho lâm sản ngoài gỗ thuộc 289 chi và 132 họ của 6 ngành thực vật có mạch, chiếm 53,22% tổng số 1.024 loài thực vật tại khu bảo tồn. Ngành Ngọc lan chiếm ưu thế lớn nhất với 473 loài, chiếm 86,79%.

• Nhóm công dụng lâm sản ngoài gỗ nào chiếm tỷ lệ lớn nhất tại khu vực? Nhóm cây sử dụng làm thuốc chiếm tỷ lệ vượt trội với 495 loài, tương đương 90,82% tổng số lượt công dụng ghi nhận. Thực tế này bắt nguồn từ kho tàng tri thức bản địa phong phú của 85,34% đồng bào dân tộc Tày sinh sống tại 4 xã vùng đệm.

• Có bao nhiêu loài lâm sản ngoài gỗ quý hiếm cần được bảo tồn ưu tiên tại Phu Canh? Nghiên cứu đã lập danh mục 34 loài thực vật nguy cấp quý hiếm (chiếm 6,24% tổng số loài LSNG). Đáng chú ý có 22 loài trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 (như Re hương ở mức cực kỳ nguy cấp CR) và 12 loài thuộc Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

• Phương pháp điều tra thực địa của đề tài được thực hiện như thế nào? Tác giả đã triển khai 2 đợt khảo sát thực địa trên 6 tuyến chính kết hợp các tuyến phụ xương cá cách nhau 500 m trong dải 10 m mỗi bên. Quá trình này thu thập mẫu tiêu bản chuẩn và kết hợp phỏng vấn PRA tại 28 thôn bản thuộc 4 xã.

• Giải pháp phát triển kinh tế bền vững từ lâm sản ngoài gỗ cho người dân là gì? Giải pháp then chốt là quy hoạch 150 ha vùng trồng dược liệu và song mây dưới tán rừng, kết hợp thành lập 4 hợp tác xã bao tiêu sản phẩm nhằm gia tăng 30-35% thu nhập cho hơn 2.200 hộ dân địa phương.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập danh lục khoa học chuẩn xác gồm 545 loài thực vật lâm sản ngoài gỗ thuộc 132 họ, chiếm 53,22% tổng hệ thực vật có mạch tại Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh.
• Đóng góp cơ sở dữ liệu thực vật học quan trọng về 495 loài cây thuốc dân gian và định vị sinh cảnh phân bố của 34 loài thực vật quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng.
• Phân tích rõ nét hiện trạng đời sống kinh tế của 2.207 hộ dân địa phương, chỉ ra nguyên nhân thiếu hụt lương thực dẫn đến áp lực khai thác rừng tự nhiên quá mức.
• Hoàn thiện hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi từ quản lý bảo tồn, phát triển mô hình trồng bán tự nhiên đến liên kết chế biến chuỗi giá trị.
• Định hướng lộ trình nghiên cứu nhân giống và bảo tồn nguồn gen quý hiếm giai đoạn 2024 - 2030, kêu gọi các cơ quan ban ngành và doanh nghiệp đầu tư nguồn lực phát triển kinh tế rừng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới, có điều kiện tự nhiên thuận lợi nên tài nguyên rừng rất phong phú, đa dạng. Tuy nhiên, trong những năm gần đây diện tích rừng trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng bị suy giảm một cách nhanh chóng làm mất đi môi trƣờng sống của nhiều loài động vật, thực vật,. mặt khác, có rất nhiều loài cây còn chƣa đƣợc biết tên, chƣa phân tích đƣợc thành phần hoá học, chƣa biết đƣợc công dụng của chúng. Đây là một trong những vấn đề còn chứa đựng nhiều bí ẩn.

Rừng Việt Nam là nơi chứa đựng nguồn tài nguyên sinh vật vô cùng phong phú và đa dạng. Từ xa xƣa tài nguyên rừng đã gắn bó với đời sống của nhân dân ta, đặc biệt đối với đồng bào các dân tộc sống ở vùng núi và trung du. Rừng không chỉ có giá trị to lớn trong việc bảo vệ môi trƣờng sinh thái, phòng hộ, an ninh quốc phòng… mà rừng còn giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp gỗ và LSNG. Trong những năm trƣớc đây, khi tài nguyên gỗ của rừng Việt Nam còn nhiều, ngƣời dân chỉ tập trung khai thác gỗ, còn LSNG đƣợc coi nhƣ là sản phẩm phụ của rừng, do doanh thu từ nguồn lâm sản này thấp hơn so với gỗ.

Nhƣng hiện nay, do số lƣợng và chất lƣợng rừng đang bị suy giảm mạnh, hơn nữa chính sách đóng cửa rừng của Nhà nƣớc đã làm cho nguồn cung cấp gỗ ngày càng khan hiếm, điều này đã tác động mạnh đến thu nhập của ngƣời dân sống gần rừng, phụ thuộc vào rừng. Lúc này, hoạt động khai thác rừng của ngƣời dân lại tập trung vào các loại LSNG. Nhu cầu sản phẩm này không những ngày càng lớn đối với thị trƣờng trong nƣớc mà giá trị xuất khẩu của chúng ngày một tăng. Ngoài ra, LSNG còn có vai trò xã hội lớn, chúng mang lại công ăn việc làm cho hàng triệu ngƣời và góp phần tích cực trong chƣơng trình xóa đói giảm nghèo ở các vùng nông thôn và miền núi.

Do đó, cách nhìn nhận về vai trò của nguồn tài nguyên LSNG ở Việt Nam đã thay đổi. LSNG LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 ngày càng khẳng định vai trò của nó đối với sinh kế của ngƣời dân nông thôn, đặc biệt là ngƣời dân vùng cao, vùng sâu, vùng xa. Giá trị kinh tế - xã hội của các loài thực vật cho LSNG thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau, từ cung cấp lƣơng thực thực phẩm, vật liệu xây dựng, nguyên liệu thủ công mỹ nghệ, dƣợc phẩm đến giải quyết công ăn việc làm, phát triển ngành nghề, bảo tồn và phát huy kiến thức bản địa, tôn tạo nét đẹp văn hóa, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống nhiều mặt của ngƣời dân, đặc biệt là những dân nghèo (FAO, 1994). Tuy nhiên, thông tin về các loài thực vật cho LSNG có giá trị kinh tế cao còn rất tản mạn và ít ỏi, nên chƣa phát huy đầy đủ các chức năng có lợi của LSNG.

Để LSNG đóng góp quan trọng vào sự phát triển miền núi hơn nữa, cần tập trung nghiên cứu xác định các sản phẩm có khả năng mang lại thu nhập kinh tế cũng nhƣ kĩ thuật gây trồng, chăm sóc, nuôi dƣỡng chúng gắn với quản lý rừng bền vững, đồng thời cần xây dựng và quảng bá những mô hình trình diễn về cung cấp LSNG để ngƣời dân học tập và làm cơ sở chuyển giao công nghệ phát triển LSNG. Khu bảo tồn thiên nhiên Phu Canh nằm trên địa bàn 4 xã: Đoàn Kết, Tân Pheo, Đồng Chum và Đồng Ruộng của huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình, cách thị trấn Đà Bắc huyện Đà Bắc 30 Km, cách thành phố Hòa Bình 50 km.